Στα Ενθέματα την Κυριακή των εκλογών, 6/5/12

Standard

Φανταζόμαστε! Μάκης Κουζέλης

Ποια αλήθεια; Γιώργος Κατσαμπέκης

H νέα εθνικοφροσύνη: Στέφανος Δημητρίου

Η διαπόμπευση των οροθετικών και το όνειδος της πολιτείας

Για την «προστασία» του πολίτη!: Βαγγέλης Καραμανωλάκης

Το κακοποιημένο πρόσωπό μας στον καθρέφτη: Κατερίνα Σταυρούλα

Αμαρτοβόροι και άλλα επίκαιρα: Αιμιλία Σαλβάνου

Aσκεπείς και γαντοφορεμένοι: Ιωάννα Μεϊτάνη

Ορθώς κείμεναΜια επικίνδυνη «αρχή της αναλογικότητας»: Τάκης Παναγιωτόπουλος

Τι πρέπει να κάνει η νεολαία; Νατάσα Γιάμαλη

Eνότητα, συνεργασία, μέτωπο: Σία Αναγνωστοπούλου

Πριν να είναι αργάΠαναγιώτης Νούτσος

To μαύρισμα θέλει ημεμίαν: Νίκος Σαραντάκος

Φανταζόμαστε!

Standard

του Γεράσιμου Κουζέλη

Έργο του Αλφόν Χόροβις («Νέοι Πρωτοπόροι», Μάης 1936)

Πού να το φανταζόμασταν! Όχι το αποτέλεσμα, για το οποίο θα πρέπει να περιμένουμε μέχρι το βράδυ, αλλά την αισιοδοξία με την οποία πάμε να ψηφίσουμε. Αισιοδοξία σε συνθήκες κοινωνικής κρίσης! Σε συνθήκες οικονομικής εξαθλίωσης και άγριας επίθεσης των πιο ολοκληρωτικών, των πιο αυταρχικών δυνάμεων του αστικού κόσμου — γιατί σε αυτόν βέβαια ανήκουν, ως στρεβλή «πρωτοπορία» του, και οι ναζιστικές συμμορίες και οι καθωσπρεπισμένοι φορείς του εθνικιστικού και ρατσιστικού λόγου, στους οποίους τόσο απλόχερα χαρίστηκε καθεστωτική αναγνώριση.

Κρινόμαστε. Και βέβαια η επίθεση αυτή δεν είναι νέα. Έχει αρχίσει από καιρό, από τότε που, με την επιβολή, κατά τη δεκαετία του ’90, μιας μονοδιάστατης οπτικής των πραγμάτων, με την απόσυρση του «πλανώμενου φαντάσματος», οι συνθήκες την επέτρεψαν. Η επίθεση άρχισε –και στη συνέχεια επεκτάθηκε– επειδή ακριβώς οι (ιδεολογικής κυρίως ισχύος) συσχετισμοί των ταξικών δυνάμεων την κατέστησαν δυνατή. Επέβαλε την κρίση, παροπλίζοντας το κοινωνικό κράτος, αποδίδοντας μονοπωλιακό καθεστώς στο λόγο και τις πρακτικές του νεοφιλελευθερισμού, αναδιαρθρώνοντας, υπέρ συγκεκριμένων μορφών συσσωρευμένου κεφαλαίου, το μπλοκ εξουσίας. Η κρίση διευκολύνει την επίθεση από την οποία προήλθε. Περιθωριοποιεί τους φορείς και τις δυνάμεις της εργασίας, ατομικά και συλλογικά, διαθέτοντας τη δύναμη να επιβάλει ακριβώς εκείνες τις συνθήκες εντός των οποίων οι δυνάμεις αυτές δεν μπορούν να αμυνθούν εύκολα ή αποτελεσματικά. Συνέχεια ανάγνωσης

Ποια αλήθεια;

Standard

του Γιώργου Κατσαμπέκη

Έργο του Eugene Zak

«Αλήθεια»: μια λέξη που τελευταία έχει αποκτήσει πολλούς αυτόκλητους κοινωνούς και ένθερμους υπερασπιστές, μια λέξη υπεράνω υποψίας, που δύσκολα απορρίπτει κανείς. Ποιος-α δεν θέλει την αλήθεια; Ένας εκ των πιο ένθερμων «υπερασπιστών» της, ο Ευ. Βενιζέλος, σημείωνε πρόσφατα με στόμφο (16.2.2012), σχολιάζοντας το μανιφέστο «εξορθολογισμού» και «ανόρθωσης» του στενού συμμάχου του Α. Λοβέρδου:

«Έχουμε να πείσουμε για τις ηθικές προϋποθέσεις του διαβήματός μας […] πρέπει να πείσουμε πως λέμε την αλήθεια ή πως είμαστε ειλικρινείς, γιατί αυτό έχει σημασία. Την αλήθεια πρέπει να μπορείς να την καταλάβεις. Μπορεί να είσαι ειλικρινής και να μην μπορείς να πεις την αλήθεια, γιατί δεν μπορείς να την κατανοήσεις και να την περιγράψεις. Και αν δεν μπορέσεις να κατανοήσεις και να περιγράψεις ένα πρόβλημα, δεν μπορείς σε καμία περίπτωση να το λύσεις».

Αυτό που συνάγεται είναι ότι όχι μόνο υπάρχουν τελικά κάποιοι που λένε την αλήθεια (υποθέτουμε η «υπεύθυνη» κυβερνητική ελίτ και η «εξορθολογισμένη» τάξη των κάθε λογής ειδημόνων), αλλά αυτοί αξιώνουν τώρα ότι μπορούν να την καταλάβουν κιόλας (ή τουλάχιστον πως έτσι πρέπει να μας πείσουν). Η «κατανόηση» της αλήθειας καθίσταται βασικό κριτήριο εγκυρότητας. Αυτό άραγε δεν σημαίνει πως κάποιοι άλλοι, που διαφωνούν, ενδέχεται να λένε μια «δική τους» αλήθεια, η οποία όμως είναι κίβδηλη, καθώς δεν μπορούν να κατανοήσουν την μία και μοναδική για την οποία μας μιλά ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ; Συνέχεια ανάγνωσης

Η νέα εθνικοφροσύνη

Standard

 του Στέφανου Δημητρίου

Χέρμπερ Λιστ, «Οι αιωνίως προσευχόμενοι», Παλέρμο 1939

Η ιθύνουσα πολιτική τάξη θέτει ένα δίλημμα προς τις δυνάμεις της Αριστεράς, οι οποίες επιμένουν στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας: εάν στηρίζουν αυτή την προοπτική, πρέπει να συγκατατεθούν στο Μνημόνιο. Μέμφονται την Αριστερά ότι θέλει να τα έχει με όλους καλά, ότι, αρνούμενη το Μνημόνιο, επιλέγει τη λύση της ανέξοδης διαμαρτυρίας.

Έτσι, διαμορφώνεται νέα ιδεολογία, επικουρούμενη από μεγάλα εκδοτικά συγκροτήματα και τηλεοπτικούς σταθμούς, συχνά με μεγάλα χρέη, τα οποία παραμένουν στα αζήτητα, με αντάλλαγμα την άρση της πολυφωνίας και της ενημέρωσης. Μιλώ για άρση της ενημέρωσης, διότι, εξαιρουμένης της Αυγής, της Εποχής και ορισμένων ακόμη εντύπων, ο Τύπος και οι τηλεοπτικοί σταθμοί έχουν υποκαταστήσει την ενημέρωση με την πειθαναγκαστική, κατηχητική ρητορεία. Η τελευταία εσχάτως παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον, διότι εστιάζει στο εξής: στο πώς προέκυψε και πώς πρέπει να απομυθευτεί η περιώνυμη, πλέον, «ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς». Ο πρόεδρος της Ν.Δ. ήταν σαφής: η Αριστερά μπορεί να μην κυβέρνησε, αλλά στήριξε το πελατειακό κράτος, τη συνδικαλιστική γραφειοκρατία, τις συντεχνίες κλπ. Είναι ευκρινής η επιδίωξη: η Αριστερά ή θα ενταχθεί στο νέο ιδεολόγημα, αφήγημα ή ό,τι άλλο νομίζει κανείς, οπότε θα αποτελέσει μέρος τής εφαρμοζόμενης λύσης, ή θα περιληφθεί στην κατηγορία των «λόγων που μας έφεραν εδώ που φτάσαμε».

Αυτή η αξίωση για ιδεολογική συμμόρφωση συρρικνώνει τον διαβουλευτικό χαρακτήρα της δημοκρατίας. Αντί της συντεταγμένης, πολιτικής δημοσιότητας, δεσπόζει ένα ισχυρό ρητόρευμα: η νέα εθνικοφροσύνη. Για να γίνει αυτό, απαιτούνται συγκεκριμένες ενέργειες: Θα πρέπει, οπωσδήποτε, να καθορισθεί ο αντίπαλος. Αυτό δεν είναι δύσκολο, μας τον υπέδειξαν οι δύο αρχηγοί. Είναι η «ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς, την οποία μας κληροδότησε η Μεταπολίτευση που μας έφτασε ως εδώ». Για να είναι επιτυχής η νέα εθνικοφροσύνη, θα πρέπει να ταυτιστεί με το όλον, εν προκειμένω το όλον της πατρίδας, του έθνους και της κοινωνίας. Η νέα εθνικοφροσύνη, λοιπόν, εκφράζει όλα τα παραπάνω, σε αντίθεση με την Αριστερά, η οποία ταυτίζεται με το επιμέρους, τα ιδιαίτερα συντεχνιακά συμφέροντα και την οπισθοδρόμηση. Ο λόγος της νέας εθνικοφροσύνης, για να είναι αποτελεσματικός, πρέπει να κάνει δύο πράγματα: πρώτον, να στηριχθεί σε μια σειρά από κοινούς τόπους και, δεύτερον, να μεταβιβάσει την ισχύ αυτών των τόπων σε αξιώσεις. Πρόκειται για τόπους που μοιάζουν εντελώς προφανείς. Π.χ. «το Δημόσιο είναι αναποτελεσματικό, άρα πρέπει να ιδιωτικοποιηθεί», «όλοι οι μετανάστες είναι εγκληματίες», «όποιος διαμαρτύρεται δεν έχει καταλάβει πού βρίσκεται η χώρα ή υπερασπίζεται τα προνόμιά του». Οι τρεις αυτές περιπτώσεις έχουν κάτι κοινό: η άρνησή τους συνιστά έκφραση του επιμέρους, που υποτίθεται ότι εκφράζει η Αριστερά και το προτάσσει αντί του όλου, του εθνικού συμφέροντος δηλαδή, το οποίο εκφράζεται από το φρόνημα της ιθύνουσας πολιτικής τάξης. Συνέχεια ανάγνωσης

Για την «προστασία» του πολίτη!

Standard

ΣΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΤΡΑΓΟΥΔΙΩΝ

του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Ματίας Γκρίνεβαλντ, «Οι πειρασμοί του Αγίου Αντωνίου», 1515

Λοιπόν, καλύτερα να τις καρατομούσαμε. Ή μάλλον να τις τοποθετούσαμε σε εξέδρα στο Σύνταγμα με τις σχετικές επιγραφές από κάτω. Έτσι θα ήταν πιο ζωντανό το θέαμα, δεν θα ήταν μόνο οι άψυχες φωτογραφίες αυτών των πρόωρα γερασμένων γυναικών που κατακλύζουν τις τελευταίες ημέρες τις οθόνες μας. Ευτυχώς όμως τις πιάσανε! Μπορούμε να κοιμόμαστε ήσυχα! Οι υγειονομικές αρχές εργάζονται αόκνως, λίγες ημέρες πριν τις εκλογές, καθαρίζοντας την κόπρο του Αυγείου. Ας θριαμβολογήσουμε λοιπόν λιγάκι, αλλά ας κρούσουμε και τον κώδωνα του κινδύνου: η ασθένεια καραδοκεί και η «ενημέρωση» των πολιτών είναι πρώτιστη ανάγκη. Ανάγκη που δεν μπορούσαν να καλύψουν ούτε μόνο οι διευθύνσεις των οίκων ανοχής ούτε καν τα ονόματά των γυναικών αυτών. Άλλωστε ξένες είναι, πουτάνες είναι, τι σημασία έχουν τα ονόματα. Έπρεπε να τις δείξουμε, ώστε να έχουμε πλέον μπροστά μας χειροπιαστή άλλη μια «υγειονομική βόμβα», μετά τις τρώγλες των μεταναστών. Έπρεπε να τις δείξουμε, ώστε να αποκτήσει η αρρώστια πρόσωπο. Πρόσωπο γυναικείο, κακοποιημένο από το τράφικινγκ, τα ναρκωτικά, την πορνεία, γεμάτο σημάδια και ουλές. Οι πελάτες μπορούν απλώς να παίρνουν τηλέφωνο τις υγειονομικές αρχές για ενημέρωση και συμβουλές.

 Έτσι λοιπόν… Η πρόληψη, η προστασία, το δικαίωμα στο απόρρητο των ιατρικών δεδομένων μπορούν όλα να πεταχτούν στον κάλαθο των αχρήστων μπροστά στο φόβο για τη δημόσια υγεία. Βέβαια, το AIDS δεν αφορά εμάς. Αφορά τους άλλους, προέρχεται από την ανηθικότητα, την παρεκτροπή, εκείνους τους «ανώμαλους» –είναι εντυπωσιακό ότι τώρα ανακαλύπτουμε πόσο πολλοί είναι και μάλιστα οικογενειάρχες!–, που συχνάζουν σε οίκους ανοχής. Οι χρηστοί πολίτες δεν κινδυνεύουν. Συνέχεια ανάγνωσης

Το κακοποιημένο πρόσωπό μας στον καθρέφτη

Standard

 Η διαπόμπευση των οροθετικών και το όνειδος της πολιτείας-1

της Κατερίνας Σταυρούλα

 Η προεκλογική περίοδος μοιράζει θύματα από το ξεκίνημά της κι ενώ μια κυβέρνηση συνεργασίας που κανείς δεν επέλεξε αναγκάστηκε να προκηρύξει παρά τη θέλησή της εκλογές, για άλλη μια φορά πρωταγωνιστεί ο εκβιασμός. Από τις αυτοκτονίες ως τα στρατόπεδα συγκέντρωσης η απόσταση δεν ήταν μεγάλη και διανύθηκε σύντομα. Ο προεκλογικός λόγος, αυτό που χαριτωμένα οι αναλυτές συμπυκνώνουν ορίζοντάς τον ως προεκλογική ατζέντα, έπρεπε να χρησιμοποιήσει τον φόβο για να κερδίσει τη συντήρηση της προηγούμενης κατάστασης. Και στο όνομα της διατήρησης της εξουσίας στα ίδια χέρια ο οργουελικός εφιάλτης ξεδιπλώθηκε χωρίς δισταγμό.

Δεν έχουν πια καμία σημασία τα ονόματα. Η ταυτότητα ως έννοια που προσδιορίζει τον άνθρωπο-άτομο με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του, τα ιερά εν τη γενέσει δικαιώματα, τον άνθρωπο άξιο σεβασμού, τον ισότιμο και τόσο διαφορετικό, το κοινό είδωλο στον καθρέφτη, είχε ήδη κακοποιηθεί από τους επιθετικούς προσδιορισμούς. Μετανάστης, πόρνη, εθισμένος, ναρκομανής, οροθετικός, βόμβα. Όλοι λαθραίοι και χωρίς δικαίωμα ύπαρξης σε μια κοινωνία που τρέχει με ταχύτητα να συγκρουστεί με τον ίδιο της τον εαυτό και τον χαρακτήρα της προς ένα αβέβαιο αποτέλεσμα που υποτίθεται θα προσδιοριστεί από τα ποσοστά της κάλπης. Αυτόν τον χαρακτήρα, τον εύπλαστο, που δύο χρόνια τώρα δείχνει όλα του τα πρόσωπα, από την αλληλεγγύη στον ρατσισμό κι από την διεκδίκηση στην αποχαύνωση, έπρεπε να καθοδηγήσουν για άλλη μια φορά. Και σηκώθηκε ο καθρέφτης της εξουσίας μπροστά στο πρόσωπο της κοινωνίας και της έδειξε αυτό που φοβάται πιο πολύ. Τον παραλογισμό της τεχνητής ταύτισης ιδιοτήτων, το θύμα που παρουσιάζεται ως στυγνός θύτης. Πέρα από την απόλυτη ισοπέδωση κάθε έννοιας δικαιωμάτων, πέρα από την οργουελική διαστρέβλωση προσδιορισμών και εννοιών, πέρα από την εφιαλτική ταύτιση των υπουργείων δικαιοσύνης, δημόσιας τάξης και υγείας, πέρα από την πλήρη κατάπτωση της δημοσιογραφίας, αυτού δηλαδή που αξιώνει να ονομάζεται ελεγκτής θεσμών και εξουσίας, πέρα από την επιλεκτική «ευαισθησία» που αφήνει στο απυρόβλητο ολόκληρες οικονομικές δομές που σαν κράτος μέσα στο κράτος μπορούν να διακινούν ανθρώπους και ουσίες θησαυρίζοντας υπό την ανοχή της «ιερής οικογένειας», πέρα από την απίσχνανση ιδεών και παραδοχών που αποτελούσαν το θεμέλιο που θα χτιζόταν το κοινωνικό συμβόλαιο, δηλαδή τις σχέσεις των μελών της δικής μας κοινωνίας, πέρα από όλα αυτά η εικόνα στον καθρέφτη ήταν μια αποκάλυψη. Συνέχεια ανάγνωσης

Αμαρτοβόροι και άλλα επίκαιρα

Standard

 Η διαπόμπευση των οροθετικών και το όνειδος της πολιτείας-2

της Αιμιλίας Σαλβάνου

Λούκας βαν Λέιντεν, «Τρίπτυχο της Δευτέρας Παρουσίας» (λεπτομέρεια), 1527

Στη λαϊκή παράδοση της Ιρλανδίας, της Σκωτίας και σε κάποια μέρη της Αμερικής υπάρχει ο τύπος του «αμαρτοβόρου». Είναι ο άνθρωπος που καλούν όταν πεθαίνει κάποιος, προκειμένου τελετουργικά να ελευθερώσει τον ετοιμοθάνατο από το βάρος των αμαρτιών του, χαρίζοντάς του αιώνια ανάπαυση. Οι αμαρτίες του ετοιμοθάνατου βαραίνουν πια τον αμαρτοβόρο, με αποτέλεσμα ο ίδιος να θεωρείται μιαρός και, ως εκ τούτου, να αποφεύγονται όλες οι κοινωνικές σχέσεις μαζί του. Ωστόσο, τον καλούν με αγωνία όποτε πρέπει να διασφαλιστεί η απελευθέρωση του ετοιμοθάνατου και η γαλήνη της κοινότητας, την οποία δεν θα βαραίνει πια μια ψυχή που θα τριγυρνά καταδικασμένη ως φάντασμα.

Πρόσφατα κατέκλυσαν τις τηλεοράσεις και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εικόνες των κοριτσιών που είναι φορείς του ιού HIV. Και εικόνες από τους πρώτους μετανάστες που κλείστηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Και οι δύο, επιλογές «για το καλό και την ασφάλεια του κοινωνικού συνόλου». Τι μπορεί όμως να σημαίνει ο στιγματισμός και η διαπόμπευση κοινωνικών ομάδων ως  βιοπολιτικά επικίνδυνων, παραμονές της εκλογικής αναμέτρησης;

Δυστυχώς, δύσκολα μπορούμε να υποστηρίξουμε ότι τα τελευταία χρόνια το φαινόμενο στιγματισμού και αποκλεισμού κοινωνικών κατηγοριών δεν έχει εγκαθιδρυθεί στο κέντρο του πολιτικού λόγου: πολιτισμική ετερότητα, μονογονεϊκότητα, ψυχική ασθένεια, νεολαία, τοξικοεξάρτηση, φτώχεια είναι μερικά μόνο από τα παραδείγματα κατηγοριών που έχουν νοηματοδοτηθεί ταυτόχρονα ως χρήζουσες κοινωνικής προστασίας και ως παράγοντες κοινωνικής αποσταθεροποίησης. Ωστόσο, αυτό που φαίνεται να εγκαθιδρύεται τελευταία είναι η υποστασιοποίηση μερικών από τις κατηγορίες αυτές ως επικίνδυνων όχι μονάχα για την ηθική τάξη της κοινωνίας, αλλά και για την ίδια τη ζωή. Η επιχειρηματολογία μέσα από την οποία στιγματίστηκαν τόσο οι μετανάστες όσο και οι κοπέλες-φορείς δεν στηριζόταν σε κάποιο στοιχείο της συμπεριφοράς τους, αλλά στην πιθανότητα να μεταδώσουν θανατηφόρα  μόλυνση σε όποιον ερχόταν σε επαφή μαζί τους: «απασφαλισμένες υγειονομικές βόμβες», τις χαρακτήρισαν. Συνέχεια ανάγνωσης