Τακτικές και φόβοι

Standard

του Δημοσθένη Δαγκλή

Πάμπλο Πικάσο, «Κορίτσι με μαύρα μαλλιά»

Το αίσθημα ανησυχίας, έως και πανικού, που διακατέχει τελευταία το κοινωνικό-οικονομικό-πολιτικό κατεστημένο είναι πρόδηλο. Η ογκούμενη λαϊκή αντίδραση στην επιβαλλόμενη κοινωνική αδικία, αντίδραση που εκφράζεται πολιτικο-κοινοβουλευτικά με τον ΣΥΡΙΖΑ, αποτελεί τον καθημερινό στόχο του συστήματος, με κύρια ομάδα κρούσης τους παντός είδους και μεγέθους μιντιακούς εκφραστές του. Με βασικό σκοπό την καλλιέργεια του φόβου, χρησιμοποιείται μια ευρεία μεθοδολογική γκάμα, της οποίας μπορούμε να διακρίνουμε κάποια βασικά στοιχεία.

Ένα στοιχείο αποτελεί η επιλεκτική αναφορά κάποιων ατυχών ή παρεξηγήσιμων μεμονωμένων δηλώσεων στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ, με τη γνωστή μέθοδο της αποκοπής τους από το σύνολο. Αποτελεί συνήθη προπαγανδιστική τακτική, ευνοούμενη ιδιαίτερα από την έλλειψη συντονισμού του χώρου που βρίσκεται στο στόχαστρο.

Άλλο στοιχείο είναι η ψευδολογία. Εδώ, π.χ., κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο η  άποψη ότι «κάθε συγκρουσιακή πολιτική πρακτική οδηγεί… στη δραχμή». Η ανομολόγητη βασική προκείμενη αυτής της άποψης είναι η αποδοχή ενός a priori ευρωπαϊκού «κοινωνικοοικονομικού δαρβινισμού», ο οποίος παίρνει τον χαρακτήρα φυσικού νόμου («η φυσική επιλογή που καταπίνει τον απροσάρμοστο»). Αυτή η άρρητη αποδοχή  υιοθετείται, δυστυχώς, και από τμήμα της  λεγόμενης ευρύτερης Αριστεράς.

Άλλο στοιχείο είναι η επίκληση της «επιστημονικής σοβαρότητας και αξιοπιστίας». Εκφράστηκε όλο το προηγούμενο διάστημα με την παρέλαση επιλεγμένων πανεπιστημιακών καθηγητάδων οικονομίας, οι οποίοι, με «σίγουρα» επιχειρήματα που βρίθουν ειδικών τεχνικο-οικονομικών όρων, προσπαθούσαν να πείσουν για το… ανορθολογικό της λαϊκής αντίδρασης.

Δεν λείπει βέβαια και το  «το κύρος του φιλοσόφου». Κατά τον Στ. Ράμφο,  το δίλημμα είναι «Ευρώπη ή Αφρική» (!), υπάρχει «ο φόβος διχοτόμησης μιας παρηκμασμένης Ελλάδος […] κατά τη μοίρα του Κυπριακού» (!), ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα «γραφείο κηδειών» (!), «η Αριστερά είναι το πιο απαρχαιωμένο στοιχείο της ιστορίας […] αφού θέλει να εφαρμόσει αντιλήψεις του 1860 στο 2012»[1] και άλλα φοβερά.

Άλλο στοιχείο της προπαγάνδας του φόβου, η «αδυναμία πληρωμής μισθών και συντάξεων». Εμφανίζεται συνεχώς και εντείνεται όσο πλησιάζουμε την 17η Ιούνη, ίσως γιατί προκρίνεται ως το πλέον απτό και άμεσα ψηφο-χειραγωγούν φόβητρο «της τελευταίας στιγμής» πριν  την κάλπη.

Ωστόσο, αυτή η γραμμή του φόβου, αν και συνεχίζει να λειτουργεί, αποδεικνύεται κατώτερη των προσδοκιών ή, ενίοτε, επιφέρει αντίθετα αποτελέσματα. Σαν να έχει δημιουργηθεί ένα «φίλτρο εισόδου» στη λειτουργία της προσλαμβάνουσας λαϊκής αντίληψης που δημιουργεί αυθόρμητα συναισθήματα-αντιδράσεις, μεταλλάσσοντας συχνά τον επιδιωκόμενο φόβο σε οργή. Σχετικά με αυτό το  «αυθόρμητα»,  που είναι της ίδιας ουσίας με τα «αυθόρμητα κινήματα», ο Γκράμσι έγραφε:

«“Αυθόρμητα”, με την έννοια ότι δεν οφείλονται  σε μια συστηματική διαπαιδαγωγητική δραστηριότητα από μέρους μιας διευθύνουσας ομάδας ήδη συνειδητής, αλλά διαμορφωμένων μέσα από την καθημερινή εμπειρία που φωτίζεται από την «κοινή λογική», δηλ. από την παραδοσιακή λαϊκή αντίληψη του κόσμου, εκείνο που πολύ πεζά ονομάζεται «Ένστικτο» και το οποίο επίσης δεν είναι ένα παρά ένα πρωταρχικό και στοιχειώδες ιστορικό απόκτημα».[2]

Μπορεί να πει κανείς ότι αυτό το «ένστικτο» εμπλουτίζεται και ενισχύεται, στην περίπτωσή μας, από τους εξής λόγους: α) τη λελογισμένη, σταθερά φιλολαϊκή, συγκρουσιακή αλλά και ρεαλιστική προγραμματική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ, όπως έδειξε π.χ. ο μη εγκλωβισμός του σε μια ουσιαστικά φιλομνημονιακή συγκυβέρνηση, β) την αδυναμία της κυρίαρχης τάξης να σφετεριστεί, όπως έκανε ιστορικά, τουλάχιστον σε ικανό βαθμό, το πατριωτικό στοιχείο. Η μη εμφάνιση αντίθεσης πατριωτικού-ταξικού εκ μέρους του ΣΥΡΙΖΑ συνετέλεσε σε αυτό, γ) τη μιντιακή βαρβαρότητα κατά την  καθημερινή πολύπλευρη επίθεση στους εκάστοτε εκπροσώπους του ΣΥΡΙΖΑ.

Επειδή αυτό το «ένστικτο» θεωρείται ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί με άλλο «ένστικτο», εμφανίζεται ένα τέτοιο, το οποίο ουσιαστικά ανάγεται στον κληρονομημένο «πρωτόγονο φόβο» των προγόνων μας όταν αντιμετώπιζαν τα ανθρωποφάγα θηρία:  το κρυφό, εφεδρικό, φασιστικό εργαλείο του συστήματος (Χρυσή Αυγή), για να «ολοκληρώσει τη δουλειά». Αυτό το στοιχείο εκτιμάται ότι είναι  αποτελεσματικότερο, καθώς διαπερνά ευκολότερα το «φίλτρο εισόδου».

Κλείνοντας, ας ανατρέξουμε  και πάλι στο ίδιο κείμενο του Γκράμσι: «Παρουσιάζεται εδώ ένα θεμελιώδες θεωρητικό ζήτημα […] η σύγχρονη θεωρία μπορεί να βρίσκεται σε αντίθεση με τα “αυθόρμητα” αισθήματα των μαζών;[…]. Δεν μπορεί να βρίσκεται σε αντίθεση: ανάμεσά τους υπάρχει “ποσοτική” διαφορά, διαφορά βαθμού όχι ποιότητας: πρέπει να είναι δυνατή μια “αναγωγή” για να το πούμε έτσι, αμοιβαία, ένα πέρασμα από τη μια στην άλλη και αντίστροφα».

Στην προοπτική πολιτικοϊδεολογικών εξελίξεων στη χώρα μας και στην Ευρώπη, αυτό ακριβώς το «πέρασμα» (τα «ταξικά γυαλιά» του Μπρεχτ) είναι που δημιουργεί τον βασικό «άλλο φόβο», αυτόν που πανικοβάλλει τους κυρίαρχους.

Ο Δημοσθένης Δαγκλής  είναι φυσικός, δρ φιλοσοφίας


[1]               Δηλώσεις του στο Mega, 12.5.2012.

[2]               A. Gramsci, Παρελθόν και παρόν, Στοχαστής, Αθήνα 1974.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s