Το κοινωνικό πορτραίτο της Ελλάδας αλλάζει δραματικά

Standard

Με την ευκαιρία του «Κοινωνικού πορτρέτου της Ελλάδας, 2012» του ΕΚΚΕ

Οι ριζικές αλλαγές στην αγορά εργασίας και στη σύνθεση της φτώχειας, η άνοδος της ανεργίας  δημιουργούν επιτακτικά την ανάγκη για να δημιουργηθεί ένα επαρκές δίχτυ κοινωνικής προστασίας και να θεσμοθετηθεί ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα

συνέντευξη του Διονύση Μπαλούρδου

Διονύσης Μπαλούρδος

Πριν λίγες μέρες,  δόθηκε στη δημοσιότητα «Το κοινωνικό πορτραίτο της Ελλάδας 2012», έκδοση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ). Σε αυτό αποτυπώνονται τα δεδομένα για την αγορά εργασίας, την ανεργία, τη μετανάστευση, τη φτώχεια και τις κοινωνικές τους επιπτώσεις. Ο παρών τόμος καλύπτει το  κρίσιμο διάστημα των τελευταίων δυόμισι χρόνων: από τη στιγμή του πρώτου Μνημονίου μέχρι και σήμερα. Οι ερευνητές και οι ερευνήτριες δείχνουν ότι στο διάστημα αυτό τα «δεδομένα αλλάζουν με ραγδαίους ρυθμούς»  και οι συνθήκες επιδεινώνονται σοβαρά για την  ελληνική κοινωνία: τριπλασιασμός των ανέργων,  απώλεια εισοδήματος των εργαζομένων κατά 13 δισ., ένα από τα υψηλότερα ποσοστά παιδικής φτώχειας στην Ευρώπη,  η ανάδυση μιας νέας κοινωνικής ομάδας, των «νέων φτωχών» είναι μερικές από τις ανησυχητικές τάσεις που καταγράφουν. Για όλα αυτά, μιλήσαμε με τον οικονομολόγο και δημογράφο Διονύση Μπαλούρδο, διευθυντή ερευνών στο ΕΚΚΕ.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Γιώργος Βακαλό, «Ταυρομάχος»

* Το «κοινωνικό πορτρέτο της Ελλάδας» είναι μια έκδοση του ΕΚΚΕ που εγκαινιάστηκε το 2001. Στη συνέχεια,  επαναλήφθηκε το 2003-2004, το 2006, το 2010 και το 2012. Δώστε μας μια γενική εικόνα γι’ αυτήν: στόχοι, μεθοδολογία, προσέγγιση.

Το «Κοινωνικό πορτραίτο της Ελλάδας»  είναι  ένας συλλογικός τόμος που περιλαμβάνει άρθρα από την ερευνητική δραστηριότητα και τις επιστημονικές ενασχολήσεις των μελών του Ινστιτούτου Κοινωνικής Πολιτικής (το οποίο δεν υπάρχει  από τον Φεβρουάριο του 2012, λόγω της συγχώνευσης των Ινστιτούτων του ΕΚΚΕ σε ένα Ινστιτούτο). Ξεκίνησε το 2001, όταν Διευθυντής του Ινστιτούτου ήταν ο καθηγητής Γιάννης Σακέλλης.

Βασική επιδίωξη του τόμου είναι η αποτύπωση της εκάστοτε κοινωνικής κατάστασης στη χώρα μας, με βάση τα επίσημα στατιστικά στοιχεία, και η επεξεργασία ειδικών θεμάτων αιχμής της επικαιρότητας έτσι ώστε να αποτελέσει, κατά κάποιον τρόπο, μια ακτινογραφία της ελληνικής κοινωνίας σε σχέση με την οικογένεια, την αγορά, εργασίας, το μεταναστευτικό, τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό  και διάφορους άλλους τομείς της ελληνικής κοινωνίας.

* Μπορείτε να μας συνοψίσετε σε λίγες φράσεις, τα συμπεράσματα του «Πορτραίτου» του 2012; Ποιες είναι βασικές διαφορές που αναδεικνύονται σε σχέση με το παρελθόν;

Οι βασικές διαφορές αφορούν την περίοδο πριν και μετά την ύφεση. Το «Πορτραίτο του 2010» ήταν ήδη ολοκληρωμένο όταν ξέσπασε η κρίση. Στο «Πορτραίτο του 2012», φιλοξενούμε πέντε συνεντεύξεις πανεπιστημιακών οι οποίοι δίνουν τη δική τους άποψη για την κρίση στη χώρα μας.

Επίσης, σύμφωνα με τις αναλύσεις των αρθρογράφων του Πορτραίτου έχουμε ριζικές αλλαγές στην αγορά εργασίας, στη σύνθεση της φτώχειας στις ομάδες που πλήττονται. Υπάρχουν τα υπερχρεωμένα νοικοκυριά,  υψηλή ανεργία κλπ. Έχουμε ένα διαφορετικό κοινωνικό πλαίσιο και μια νέα πολιτική πραγματικότητα.

* Πώς προσεγγίζεται το ζήτημα της φτώχειας στη σημερινή Ελλάδα;

Δυστυχώς, τα επίσημα στοιχεία για τη φτώχεια σήμερα (τα οποία αντλούνται από την Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης) θα είναι διαθέσιμα με χρονική υστέρηση δύο ετών περίπου. Παρόλα αυτά, είμαστε σε θέση να μπορούμε να πούμε ότι κάποια από τα χαρακτηριστικά της φτώχειας έχουν αλλάξει δραματικά. Για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι τα τελευταία δύο χρόνια ο αριθμός των αστέγων έχει αυξηθεί. Επίσης, γνωρίζουμε ότι ένας στους πέντε εργαζόμενους είναι σήμερα άνεργος, γεγονός το οποίο επηρεάζει άμεσα τη φτώχεια, ενώ έχει διπλασιαστεί και το ποσοστό των ατόμων που διαμένουν σε νοικοκυριά χωρίς κανέναν εργαζόμενο (από 6,4% το πρώτο τρίμηνο του 2012 σε 13,4% το πρώτο τρίμηνο του 2012 για άτομα ηλικίας 0-17 ετών και από 9,8% σε 16,9% για τα άτομα ηλικίας 18-60 ετών).[1] Όλα αυτά διαμορφώνουν μια νέα εικόνα για τη φτώχεια.

* Θα ήθελα να σας ρωτήσω ειδικότερα για τα χαρακτηριστικά της φτώχειας,  το φαινόμενο των «νέων φτωχών».

Παρά το γεγονός ότι τα ποσοτικά στοιχεία που έχουμε στη διάθεσή μας αφορούν το 2010, μέσα από τη συστηματική επεξεργασία και τη λεπτομερή μελέτη όλων των διαθέσιμων πηγών, προκύπτουν οι εξής ενδείξεις:

Η φτώχεια, παρότι φαινομενικά δεν αλλάζει μέγεθος (διατηρείται δηλαδή γύρω στο 20% του πληθυσμού), στην πραγματικότητα αυξάνεται, αφού πλήττει τα ίδια άτομα από πολλές διαφορετικές πλευρές. Έτσι, κάποιος που είναι φτωχός δεν υπολείπεται μόνο χρηματικού εισοδήματος, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να είναι π.χ. άνεργος, υπερχρεωμένος και να μην μπορεί να πληρώσει τους λογαριασμούς κοινής ωφελείας (ΔΕΗ κλπ).

Επιπλέον, οι φτωχοί δύσκολα μπορεί να ξεφύγουν από τη «παγίδα της φτώχειας». Εξακολουθούν να είναι φτωχοί για 2, 3 ή περισσότερα χρόνια. Για παράδειγμα, όλες οι γυναίκες άνω των 65 που είναι φτωχές,  ταυτόχρονα είναι και μακροχρόνια φτωχές. Επίσης πλήττονται παραδοσιακοί πυρήνες της ελληνικής κοινωνίας, όπως π.χ. ζευγάρια με ένα ή δύο παιδιά. Μάλιστα, πολλά άτομα θα ήταν φτωχά ακόμα και με το όριο φτώχειας που ίσχυε το 2005.

Είναι γεγονός, άλλωστε, ότι η εργασία δεν εξασφαλίζει πλέον τη διαφυγή από τη φτώχεια (13,8% εργαζόμενοι φτωχοί το 2010). Οι μισθωτοί (25,4%) και τα άτομα με μερική απασχόληση (29,4%) φαίνεται να περιλαμβάνονται πλέον στις ομάδες υψηλού κινδύνου.

* Ποιες είναι οι τάσεις  του φαινομένου, τι μπορούμε να αναμένουμε για το μέλλον;

Στην παρούσα οικονομική κατάσταση της χώρας, είναι μάλλον δύσκολο να αναμένουμε βελτίωση στους δείκτες φτώχειας. Για το λόγο αυτό, θα πρέπει να ληφθούν άμεσα κάποια μέτρα για τη στήριξη όσων βρίσκονται σε ιδιαίτερα δυσμενή θέση. Επιπλέον, είναι σημαντικό να δημιουργηθούν, έστω και τώρα, οι προϋποθέσεις που θα επιτρέψουν να αναπτυχθεί  ένα επαρκές δίχτυ κοινωνικής προστασίας και να θεσμοθετηθεί ένα ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα, έστω και σε πιλοτική βάση.

* Στην  έρευνα μιλήσατε με ανθρώπους, με τη μέθοδο της «ημιδομημένης συνέντευξης. Πείτε μας, αν θέλετε, για την εμπειρία σας σε ανθρώπινο επίπεδο.

Η ποιοτική έρευνα έχει το πλεονέκτημα ότι σου επιτρέπει να έρθεις σε άμεση επαφή με τα κοινωνικά υποκείμενα  και να αποκτήσεις σε βάθος γνώση για τις εμπειρίες, τα προβλήματά και την οπτική των συνομιλητών σου. Αναμφίβολα, οι συνεντεύξεις με τους ανθρώπους αυτούς συνιστούν μοναδική  ερευνητική εμπειρία,  καθώς μέσα από τις  βιωματικές τους αφηγήσεις ο ερευνητής αποκτά μία νέα οπτική μέσω του υποκειμένου του  και τελικά βρίσκεται αντιμέτωπος με μία πολύ σκληρή πραγματικότητα, την οποία βιώνει ολοένα μεγαλύτερη μερίδα του πληθυσμού.

Είναι περιγραφή καθημερινών αναγκών και προβλημάτων. Σας μεταφέρω αυτούσιο ένα απόσπασμα συνέντευξης όπου αποδίδεται στην πολιτική ηγεσία η ευθύνη, τόσο για τη διόγκωση του δημόσιου χρέους, όσο και για την αποτυχία προώθησης, όλα αυτά τα χρόνια, μιας σειράς αναγκαίων διαρθρωτικών παρεμβάσεων προς την κατεύθυνση της εξυγείανσης της οικονομίας και ένα άλλο που αφορά την αντιμετώπιση της κρίση:

«Με  τι ευκολία την οποία όλες οι κυβερνήσεις δανειζόντανε χρήματα, όταν τα είχανε ανάγκη, χωρίς να σκεφτούνε πώς  θα   πληρώσουν;   Θα  μου   πεις,  τα είχανε ανάγκη; Όχι. Δανείστηκαν πάρα, πάρα πολλά που δεν είχαν ανάγκη. Αν κάναν ορισμένες τροποποιήσεις στη φορολογία και αν φρόντιζαν οι κύριοι υπουργοί των οικονομικών να εισπράξουν τους φόρους, τον διαφεύγοντα ΦΠΑ κ.τ.λπ. τα τελευταία 20-25 χρόνια ή τους φόρους 25 χρόνια, δε θα ήμασταν εδώ σήμερα. Με άλλα λόγια, όλοι αυτοί που περάσαν 25 χρόνια από τη Βουλή φταίνε. Εγώ είμαι θυμωμένος μαζί τους. Δε θέλω να τους δω να ξαναμπαίνουν στη Βουλή. Κι έχουν το θράσος αυτή τη στιγμή και εμφανίζονται… ».

 Kαι το δεύτερο, για την αντιμετώπιση της κρίσης:

 «Δεν αρνούμαι […] σαν Ελλάδα ότι χρωστάμε. Θεωρώ δηλαδή, αυτό είναι το έντιμο κι αυτό είναι το σωστό, από τη στιγμή που τα πήρες πρέπει να τα επιστρέψεις. Αλλά με ένα λογικό επιτόκιο και μια διάρκεια αποπληρωμής που να μπορούμε και να ζούμε, έτσι;».

* Μια τελευταία ερώτηση. Διατρέχοντας  το «Πορτραίτο», σκεφτόμουν πόσο αναγκαίοι μας είναι θεσμοί όπως το ΕΚΚΕ και η ερευνητική του δουλειά, ειδικά στην εποχή της κρίσης. Τι πιστεύετε;

Θέλουμε να υπάρχει η κοινωνική έρευνα ως δημόσιο αγαθό. Είναι το πρώτο πράγμα που άκουσα και μου είχε κάνει εντύπωση από τον καθηγητή Κ. Τσουκαλά (τότε επιστημονικό διευθυντή του ΕΚΚΕ), όταν επέστρεψα στην Ελλάδα από τη Σουηδία.

Τώρα που μας έχουν βάλει μαζί με άλλους φορείς για επικείμενη συγχώνευση, μου δημιουργούνται τα εξής ερωτήματα: Τι γλυτώνει το κράτος από τη συγχώνευση του ΕΚΚΕ; Γιατί βγάζει το ΕΚΚΕ έξω από το ειδικό θεσμικό πλαίσιο για την έρυενα;

Πώς μπορεί η τρικομματική κυβέρνηση να συναινέσει  στην υποβάθμιση της κοινωνικής έρευνας, όταν έχει να αντιμετωπίσει τόσα πολλά και νέα κοινωνικά προβλήματα;

Την έρευνα επιμελήθηκαν η Αλίκη Μουρίκη, ο Διονύσης Μπαλούρδος, η Όλγα Παπαλιού, η Ναταλία Σπυροπούλου, η Εύη Φαγαδάκη, η  Έμμυ Φρονίμου. Στο πρώτο μέρος δημοσιεύονται πέντε συνεντεύξεις (Ηλίας Κατσούλης, Νίκος Μουζέλης, Στέργιος Μπαμπανάσης, Βασίλης Παναγιωτόπουλος, άννα Φραγκουδάκη), ενώ στο δεύτερο οι μελέτες (Αλέκα Μουρίκη, Δημήτρης Καραντινός, Μαρία Κετσετζοπούλου,  Μανώλης Χρυσάκης-Διονύσης Μπαλούρδος-Αλέκος Τραμουντάνης, Διονύσης Μπαλούρδος-Ναταλία Σπυροπούλου).  Η έρευνα  είναι προσιτή στην ιστοσελίδα του ΕΚΚΕ (http://www2.ekke.gr/images/PDF/Social_portrait_2012.pdf).

Τη συνέντευξη πήρε ο Στρατής Μπουρνάζος


[1] Πηγή: Διεύθυνση Στατιστικών Πληθυσμού και Αγοράς Εργασίας, ΕΛ.ΣΤΑΤ

2 σκέψεις σχετικά με το “Το κοινωνικό πορτραίτο της Ελλάδας αλλάζει δραματικά

  1. Στην δημοσιότητα δόθηκε χθες μια νέα έκθεση του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ) με τίτλο “Το κοινωνικό πορτραίτο της Ελλάδας 2012” , σύμφωνα με την οποία οι “εργαζόμενοι-φτωχοί” αποτελούν πλέον μια μεγάλη κοινωνική ομάδα την στιγμή που οι οικονομικές ανισότητες αποκαλύπτουν την αδικία ανάμεσα στις τάξεις της κοινωνίας. Η Ναταλία Σπυροπούλου*, που επιμελήθηκε μαζί με τον Διονύση Μπαλούρδο το άρθρο “Πορτραίτα της φτώχειας στην Ελλάδα της κρίσης” το οποίο δημοσιεύεται στην έκθεση, μιλώντας στο tvxs.gr, ανέφερε ότι η οικονομική κρίση “ναι μεν δεν έφερε νέα μορφώματα της κοινωνίας στο προσκήνιο, αλλά από την άλλη αύξησε τον αριθμό του πληθυσμού με χαμηλό βιοτικό επίπεδο, γεγονός που αποτελεί από μόνο του τρομερή αλλαγή”.

  2. Reblogged this on My Blog and commented:
    «Με τι ευκολία την οποία όλες οι κυβερνήσεις δανειζόντανε χρήματα, όταν τα είχανε ανάγκη, χωρίς να σκεφτούνε πώς θα πληρώσουν; Θα μου πεις, “τα είχανε ανάγκη”; Όχι. Δανείστηκαν πάρα, πάρα πολλά που δεν είχαν ανάγκη. Αν κάναν ορισμένες τροποποιήσεις στη φορολογία και αν φρόντιζαν οι κύριοι υπουργοί των οικονομικών να εισπράξουν τους φόρους, τον διαφεύγοντα ΦΠΑ κ.τ.λπ. τα τελευταία 20-25 χρόνια ή τους φόρους 25 χρόνια, δε θα ήμασταν εδώ σήμερα. Με άλλα λόγια, όλοι αυτοί που περάσαν 25 χρόνια από τη Βουλή φταίνε. Εγώ είμαι θυμωμένος μαζί τους. Δε θέλω να τους δω να ξαναμπαίνουν στη Βουλή. Κι έχουν το θράσος αυτή τη στιγμή και εμφανίζονται… ».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s