Η μονοφωνία του «αντιιμπεριαλισμού»

Standard

του Νικόλα Σεβαστάκη

Papa Adama, «Ο ιμπεριαλισμός στην Αφρική»

Το άρθρο που έγραψα με αφορμή τις αντιδράσεις που προκάλεσε η συνάντηση Τσίπρα-Πέρες έδωσε λαβή σε ενστάσεις και απορίες. Ο φίλος Θόδωρος Παρασκευόπουλος στα «Ενθέματα»της περασμένης Κυριακής υποστήριξε ότι υποπίπτω σε μια λάθος «μέθοδο κριτικής», πράγμα το οποίο με οδήγησε στη «συλλήβδην καταδίκη» της στάσης των αριστερών απέναντι στην πάγια πολιτική του ισραηλινού κράτους. Στο σχολιασμό του διαδικτύου γράφτηκε ότι εξισώνω θύτες και θύματα ή ότι κλίνω, ανομολόγητα, προς τη λογική του «ανθρωπιστικού» ιμπεριαλισμού, μιας και αναφέρομαι στην απεχθή ιρανική ηγεσία για να μιλήσω για το πρόβλημα το οποίο και με απασχολεί στη συγκεκριμένη περίπτωση. Ποιο είναι όμως αυτό το πρόβλημα; Γιατί θεώρησα σκόπιμο να περάσω σε ένα ζήτημα βάθους (ιδεολογικού και πολιτισμικού) με αφορμή ένα γεγονός της επικαιρότητας και κυρίως το θόρυβο που προκάλεσε;

Ας αποσαφηνίσω λοιπόν τη βασική μου πρόθεση. Περιττό να πω ότι η παρέμβασή μου δεν εμπίπτει σε μια ατζέντα εξωτερικής πολιτικής ή στο θέμα της διεθνούς πολιτικής ενός αριστερού κόμματος.

Το θέμα το οποίο νομίζω ότι με αφορά ως αριστερό είναι το «κοινό αίσθημα» πολλών μέσα στον χώρο απέναντι σε διαφορετικές μορφές κρατικής βαναυσότητας και κοινωνικής καταδυνάστευσης. Αυτό το κοινό αίσθημα που υποδηλώνει μια ψυχική-πολιτική προδιάθεση είναι κάτι σημαντικό διότι διαμορφώνει πρακτικά πολιτικά κριτήρια. Φτιάχνει διαθέσεις συμπαράταξης και ρεύματα εναντίωσης, μέτωπα φιλίας και εχθρότητας. Είναι δηλαδή ένα συναισθηματικό πεδίο στο οποίο φυτρώνουν ιδέες και λογικές κρίσεις, ενίοτε και «στρατηγικές θεωρητικές αναλύσεις».  Ε, λοιπόν, αυτό κοινό αίσθημα πιστεύω ότι καθορίζεται ακόμα από μια βασική ιδέα: ότι το ύψιστο πολιτικό δεινό –και πολύ συχνά, το μοναδικό άξιο λόγου δεινό– πρέπει να το αναζητούμε σε οτιδήποτε σχετίζεται, άμεσα ή έμμεσα, με τον δυτικό «φιλελεύθερο» ιμπεριαλισμό/ καπιταλισμό ή με τον νεοφιλελευθερισμό. Από αυτή την ιδέα προκύπτει μια δυσχέρεια ηθικοπολιτικής τοποθέτησης απέναντι σε μορφές κυριαρχίας, πολιτικά συστήματα ή κινήματα που προβάλλουν ως «αντίβαρα» ή «αντίπαλες οντότητες» της αμερικανικής (δυτικής) ηγεμονίας. Έτσι, όλα τα φαινόμενα που δεν ερμηνεύονται ικανοποιητικά από την ταξική ανάλυση ή από τις θεωρίες του ιμπεριαλισμού, πρέπει το δίχως άλλο να αποτελούν  είτε κατασκευάσματα είτε απλές παρενέργειες της δυτικής στρατηγικής. Οι μουλάδες του Ιράν, οι Ταλιμπάν του Αφγανιστάν και του Πακιστάν, ο διεθνής τζιχαντισμός. Αλλά, επίσης, και ο Μπασάρ Αλ Άσαντ ή οποιοσδήποτε άλλος «κοσμικός» μετα-αποικιακός τύραννος της Αφρικής και της Ασίας.

Τι λέω λοιπόν; Ότι  μια τέτοια μονότροπη θέαση  μετατρέπει φαινόμενα παγκόσμιας σημασίας σε ψιλά γράμματα: εννοώ εδώ τον ρόλο της Ρωσίας και της Κίνας ως προπυργίων ενός καισαρικού αυταρχικού καπιταλισμού με επιθετικό χαρακτήρα. Ακόμα και ο Ζίζεκ λέει ότι στη ριζοσπαστική Αριστερά έχουν υποτιμηθεί εξοργιστικά οι νεοαυτοκρατορικές τάσεις του καθεστώτος Πούτιν.

Στο θέμα του Ισραήλ πιστεύω ότι ο Θόδωρος Παρασκευόπουλος έχει δίκιο και άδικο συγχρόνως. Έχει δίκιο όταν διατείνεται ότι η αντιπαλότητα των αριστερών δικαιολογείται από τις πρακτικές του ισραηλινού συστήματος εξουσίας. Αλλά έχει άδικο όταν παραβλέπει και μιαν άλλη διάσταση, αυτήν μιας βαθύτερης υποψίας και απέχθειας απέναντι στο Ισραήλ ως «δυτικού πρακτορείου» στην περιοχή. Αυτή η διάσταση δεν αφορά φυσικά το πονηρό ερώτημα αν το Ισραήλ είναι ή όχι «Δύση»: έχει να κάνει ωστόσο με εκείνη τη γνωστή από το παρελθόν μυθική προβολή των Εβραίων ως άσπλαχνων καπιταλιστών, ως των κατεξοχήν φορέων του διεθνούς χρηματο-καπιταλιστικού πνεύματος, της πλανητικής δικτατορίας των τραπεζών κλπ. Απλά δεν πιστεύω ότι στην Αριστερά είμαστε απρόσβλητοι από αυτού του είδους τις διαστροφικές διολισθήσεις νοήματος προς έναν «κοινωνικό», έστω, αντισημιτισμό.

Σκέφτομαι, εν τέλει, ότι επείγει η καλλιέργεια ενός κριτικού βλέμματος που δεν θα διστάζει να έρχεται σε σύγκρουση και με κληρονομημένες συνήθειες του αριστερού ριζοσπαστισμού. Ιδιαίτερα σε ότι έχει να κάνει με το πολύπαθο πεδίο των «αντι-ιμπεριαλιστικών αντιστάσεων». Η συζήτηση για αυτό το κριτικό βλέμμα χρειάζεται ασφαλώς μια αξιόπιστη κριτική μέθοδο: αρκεί ο στόχος να μην είναι η αιώνια επιβεβαίωση της αλήθειας ότι πίσω από όλα βρίσκεται ο ιμπεριαλισμός και οι υπηρέτες του…

Ο Νικόλας Σεβαστάκης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ

2 σκέψεις σχετικά με το “Η μονοφωνία του «αντιιμπεριαλισμού»

  1. Εσύ καλά τα λες, αλλά αμφιβάλλω αν υπάρχουν πολλοί στην ελληνική αριστερά που να θέλουν να ξεφύγουν από την αντιδυτική-αντιιμπεριαλιστική Βουλγάτα. Η υπανάπτυξη έχει πολλά ποδάρια…

  2. Ο Ν. Σ.παραβλέπει (θελητά ή αθέλητα δεν έχει σημασία)ότι κάθε λαός στρέφεται υπέρ ή εναντίον του ορατού «εχθρού» ή (εμφανιζόμενου ως) «φίλου». Δεν κυριάρχησαν ούτε καταπίεσαν ποτέτην Ελλάδα οι Κινέζοι ή οι Ρώσοι. Δυτικές χώρες το έκαναν και συνεχίζουν-δεν φταίει ο Πούτιν για τα Μνημόνια!
    Συνεπώς ο ΝΣ παραβλέπει (θελητά ή αθέλητα δεν έχει σημασία) ότι το να ζητάς από ένα οποιοδήποτε λαό να επικρίνει κάποιον ουδέτερο ή ενδεχομένως φιλικά διακείμενο ή πιθανό συμμάχο (πχ τους Κινέζους ή τους Ρώσους) εν ονοματι γενικών αρχών περι ελευθερίας κλπ κλπ στην ουσία απομονώνει τον (οποιοδήποτε) λαό από τους πιθανούς υποστηρικτές του. Για σκεφτείτε τους αριστερούς (θα υπάρχουν υποθέτω) Σύρους να επικρίνουν τον Πούτιν ή τους Κινέζους επειδή δεν έιναι δημοκράτες!
    Ερώτηση απολύτως σχετική: αν αυτές οι τρισχαριτωμένες κοπελίτσες έκαναν το απολαυστικό τους νούμερο στον καθεδρικό του Αγίου Πέτρου ποια θα ήταν η αντίδραση των δυτικών δημοκρατών;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s