Στα Ενθέματα την Κυριακή 7 Οκτωβρίου

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

8ΣΕΛΙΔΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Μνήμες της Βαϊμάρης: Έρικ Χομπσμπάουμ

δύο συνεντεύξεις του Ε.Χ.:

Για τον εθνικισμό και το έθνος κράτος

Δεν υπάρχει «υπεύθυνος καπιταλισμός»

Επιρροές και επιδράσεις: Σπύρος Ασδραχάς

Λίγα λόγια για τον Έρικ Χομπσμπόμ: Γιάννης Γιανουλόπουλος

Ο Έρικ Χομπσμπάουμ και η τζαζ: Σάκης Παπαδημητρίου

Ο άνθρωπος της Ιστορίας: Μαρκ Μαζάουερ

Ο μαρξισμός και ο Μαρξ του Χομπσμπάουμ: Ντόναλντ Σασούν

Ένας κοσμοπολίτης και διεθνιστής Εβραίος: Άνσελ Πφέφερ

Οι ξεχασμένες φωνές που ξαναζωντανεύουν: Τρίστραμ Χαντ

στα Ενθέματα:

Ιδιωτικοποιήσεις και ιδιωτική εξουσία: Φορολόγηση χωρίς αντιπροσώπευση: Ευκλείδης Τσακαλώτος

Η «διάσωση» της Ελλάδας και τα οικονομικά της κοινωνικής καταστροφής: Χ. Ι. Πολυχρονίου

KI ΥΣΤΕΡΑ ΓΙΝΑΜΕ ΩΡΑΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ – Διαταγή Αστυνομίας: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Φαιές νεοναζί αντανακλάσεις στο γυαλί των ΜΜΕ: Κωστής Παπαϊωάννου

Oι λίστες των ληστών: Νίκος Σαραντάκος

Το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ στην Ελλάδα: Μια είδηση και τρεις ερωτήσεις: Ιωάννα Μεϊτάνη

Μνήμες της Βαϊμάρης

Standard

 Ο Έρικ Χομπσμπάουμ θυμάται τα εφηβικά  του χρόνια, στο  ταραγμένο και συναρπαστικό Βερολίνο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης. Μας περιγράφει τη βερολινέζικη κουλτούρα του Μεσοπολέμου, το πολιτικό κλίμα,  την  άνοδο του Χίτλερ.

 του Έρικ Χομπσμπάουμ

μετάφραση: Αλέξανδρος Κεσσόπουλος

Πότσνταμερ Πλατς, δεκαετία του 1920

Έζησα την περίοδο που επηρέασε περισσότερο  τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς  μου, τα χρόνια 1931-33, ως  γυμνασιόπαις και εκκολαπτόμενος ενεργός κομμουνιστής, στη  θνήσκουσα Δημοκρατία της Βαϊμάρης.  Το φθινόπωρο  του 2007 μου ζήτησαν να θυμηθώ εκείνη την εποχή σε μια διαδικτυακή γερμανική συνέντευξη, με τίτλο «Ich bin ein Reisefuehrer in die Geschichte» («Είμαι ένας ξεναγός στην Ιστορία»). Μερικές βδομάδες αργότερα μίλησα στο ετήσιο δείπνο των αποφοίτων –όσων ζουν ακόμα–  του σχολείου όπου φοίτησα όταν ήρθα στη Βρετανία, του St Marylebone Grammar School, το οποίο δεν υπάρχει πια· στην ομιλία μου,  προσπάθησα να εξηγήσω τις αντιδράσεις ενός δεκαπεντάχρονου που τον κουβάλησαν ξαφνικά σε τούτη τη χώρα, το 1933. «Φανταστείτε», είπα στα υπόλοιπα μέλη των Old Philologians, του συλλόγου των αποφοίτων του σχολείου,  «ότι είστε  ανταποκριτής μιας εφημερίδας με έδρα στο Μανχάταν, κι ο εκδότης  σας ξαποστέλνει στην Ομάχα της Νεμπράσκα! Έτσι ένιωσα όταν πρωτοέφτασα στην Αγγλία, αφού είχα ζήσει  δύο  περίπου χρόνια στο απίστευτα συναρπαστικό, το φίνο Βερολίνο της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, με το διανοητικά και πολιτικά εκρηκτικό κλίμα. Η Αγγλία ήταν μια τρομακτική απογοήτευση για μένα».

Άρθουρ Κάουφμαν, «Τρία κορίτσια στο παράθυρο», 1927

Το εξώφυλλο του εξαιρετικού, και θαυμάσια εικονογραφημένου,  βιβλίου του Έριχ Βάιτς Η Γερμανία της Βαϊμάρης: υπόσχεση και τραγωδία ανακαλεί πολλές μνήμες. Απεικονίζει την παλιά Πότσνταμερ Πλατζ  πολύ προτού καταλήξει  ένας σωρός ερειπίων στα χέρια του Χίτλερ ή σε  δείγμα της «ντίσνεϋλαντ αρχιτεκτονικής»,   στην επανενωμένη Γερμανία. Βέβαια, τα café της πλατείας,  γεμάτα με  άντρες που φορούσαν ρεπούμπλικες, όπως ο θείος μου, δεν ήταν το στέκι των Βερολινέζων εφήβων.  Ο λογισμός μας έτρεχε  μάλλον σε  βάρκες στη λίμνη Βάνζεε, η οποία, τότε ακόμα, δεν παρέπεμπε στην έννοια της σχεδιασμένης γενοκτονίας.

 

Το διεθνές ενδιαφέρον για τη Βαϊμάρη και την κατάλυσή της από τον Χίτλερ

 Είναι δύσκολο να θυμηθεί κανείς (παρότι αυτό υπήρξε κεντρικό μοτίβο της ρητορικής του Χίτλερ, κατά τη διάρκεια της πληθώρας των εκλογικών αναμετρήσεων, οι οποίες –οποία ειρωνεία!–   έλαβαν  χώρα κατά το τελευταίο της έτος), ότι η Δημοκρατία διήρκεσε μόλις δεκατέσσερα χρόνια, από τα οποία μονάχα τα έξι, συμπιεσμένα ανάμεσα στα ματωμένα χρόνια της γέννησής της και την τελική καταστροφή του Μεγάλου Κραχ, διέθεταν μια επίφαση κανονικότητας. Το τεράστιο διεθνές ενδιαφέρον για τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης είναι, εν πολλοίς, μεταθανάτιο και σχετίζεται με την κατάλυσή της από τον Χίτλερ. Γιατί αυτό ακριβώς  το γεγονός πυροδότησε τα ερωτήματα για  την άνοδο του Χίτλερ  στην εξουσία, καθώς και το αν αυτή θα μπορούσε να αποφευχθεί, ερωτήματα τα οποία συζητιούνται ακόμα έντονα στους κόλπους των ιστορικών. Συνέχεια ανάγνωσης

Δεν υπάρχει «υπεύθυνος καπιταλισμός»

Standard

Από την τελευταία  πολιτική συνέντευξη του Έρικ Χομπσμπάουμ (ΒΒC, 19 Iανουαρίου 2012)

Φωτογραφία του Πήτερ Μάρλοου

Ο καπιταλισμός δεν έχει καμία σχέση με την υπευθυνότητα

Ως οικονομικό σύστημα, ο καπιταλισμός δεν έχει καμία σχέση με την υπευθυνότητα. Έχει σχέση με την ανάπτυξη και το κέρδος. Πιστεύω ότι τα τελευταία σαράντα χρόνια ο καπιταλισμός ανέπτυξε ένα είδος παθολογικού εκφυλισμού, σε σχέση με τα λεγόμενα του Άνταμ Σμιθ, ο οποίος πίστευε ότι η έννοια της υπευθυνότητας στον καπιταλισμό δεν υφίσταται, αφού όλα τα καλά αποτελέσματα θα έρχονταν από την ελεύθερη αγορά — με την προϋπόθεση ότι η ελεύθερη αγορά θα λειτουργούσε με απόλυτη ελευθερία.

Ο μαρξισμός δεν είναι  ουτοπική λύση

Ο μαρξισμός δεν είναι ουτοπική λύση. Ο Μαρξ προσδιορίζει τα  μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε, τα οποία ο καπιταλισμός δεν μπορεί και δεν θέλει να λύσει. Και  αυτή τη στιγμή το κυριότερο πρόβλημα, πρόβλημα που πρόκειται να ενταθεί ακόμα περισσότερο, είναι ότι, στη διαδικασία μετασχηματισμού του κόσμου μέσω της καπιταλιστικής συσσώρευσης και της εξαιρετικής εξέλιξης της υψηλής τεχνολογίας, ένα στοιχείο της παραγωγής είναι πια το πλεόνασμα να προσδιορίζεται απ’ τη ζήτηση, όπου πλεόνασμα είναι και η εργατική δύναμη. Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-1: Επιρροές και επιδράσεις

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

του Σπύρου Ι. Ασδραχά

Παρίσι, 1936, στην επέτειο της Βαστίλης. Στο φορτηγό για τα ντοκιμαντέρ του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Ο Χομπσμπάουμ πάνω δεξιά

Τα ελάχιστα προεισαγωγικά σχόλιά μου αφορούν  ένα σύνηθες φαινόμενο που ισχύει στην περίπτωση όπου ομότεχνοι αναφέρονται στο έργο του προσφάτως εκλειπόντος. Απ’ όσα άκουσα και διάβασα, δημιουργείται ίσως η διάχυτη εντύπωση ότι όλα αρχίζουν με τον Χόμπσμπομ. Τα πράγματα φυσικά είναι διαφορετικά. Ο Χόμπσμπομ είχε τους προγενεστέρους του και τους συγχρόνους του. Σωστά δόθηκε έμφαση στη μαρξιστική ομάδα των Άγγλων ιστορικών που δημιούργησαν το περιοδικό Past and Present. Ο ίδιος ο Χόμπσμπομ το έχει αντιδιαστείλει από τα γαλλικά Annales των Μαρκ Μπλοκ, Λυσιεν Φεβρ και του διαδόχου τους Φερνάντ Μπρωντέλ. Δεν απευθύνομαι στην υστερότερη ιστορία των Annales. Με δυο λόγια, ο Χόμπσμπομ είχε συνομιλητές, ορισμένων από τους οποίους ίσως και να επέκτεινε το έργο τους. Ανάμεσα στα παραδείγματα, τα Πλάσματα του Στάινερ: η κατασκευή των μύθων με ενδεικτικό παράδειγμα τον Γουλιέλμο Τέλλο. Η ενσωμάτωση στην ευρωπαϊκή ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 έχει κι αυτή τα προηγούμενά της. Θα ήταν περιττή η βιβλιογραφία γύρω από το Ανατολικό Ζήτημα, ας υπομνήσω ωστόσο, την Ευρωπαϊκή Ιστορία του Κρότσε, όπου, όπως ήταν επόμενο είχε τη θέση της στην ευρωπαϊκή Ιστορία, γιατί εντάχθηκε στο ευρωπαϊκό φιλελεύθερο κίνημα. Συνέχεια ανάγνωσης

AΦΙΕΡΩΜΑ-2: Λίγα λόγια για τον Έρικ Χομπσμπόμ

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

Σαν να ήρθε από την εποχή του Διαφωτισμού,  περνώντας μέσα από τον αντιδογματικό μαρξισμό του Γκράμσι

του Γιάνη Γιανουλόπουλου

 

Στο Hay Festival του 2012, σβήνει τα κεριά για τα 95 του χρόνια

Προερχόμενος από ένα Πανεπιστήμιο όπου υπήρχε ειδικό ασανσέρ (το ένα από τα δύο)  για να ανεβοκατεβαίνουν οι, ελλείψει άλλων βαθμίδων, ελάχιστοι τότε καθηγητές της Φιλοσοφικής στο κτίριο της οδού Ιπποκράτους –ελάχιστοι και με τις δύο σημασίες της λέξεως, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων– δεν ήμουν καθόλου εξοικειωμένος, ως  φρέσκος υποψήφιος διδάκτορας στο Λονδίνο, ένα χρόνο αργότερα, το 1966, με την ιδέα ότι θα μπορούσαν φοιτητές, καθηγητές και διοικητικό προσωπικό να περιμένουν στην ίδια ουρά, με το δίσκο τους, για να πληρώσoυν στο ταμείο του σελφ  σέρβις καφέ-εστιατορίου στο υπόγειο του Birkbeck. Oύτε κατάλαβα ποιος ήταν ο ψηλός με τα γυαλιά λίγο πιο μπροστά, ακόμα και όταν κάποιος, συνάδελφός του μάλλον, από ένα σημείο της αίθουσας, σήκωσε το χέρι του για να τον δει και για να είναι σίγουρος είπε –στην Αγγλία δεν φωνάζουν–  «Έρικ, εδώ καθόμαστε!». Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-3: Ο Έρικ Χομπσμπάουμ και η τζαζ

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

του Σάκη Παπαδημητρίου

Γεωργία Συλλαίου, Σάκης Παπαδημητρίου, Έρικ Χομπσμπάουμ, Θεσσαλονίκη, 11.10.2004. Φωτογραφία του Γιάννη Τσουφλίδη

Στις 11 Οκτωβρίου του 2004 έγινε η τελετή αναγόρευσης του ΄Ερικ Χομπσμπάουμ σε επίτιμο διδάκτορα του τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με πρωτοβουλία της καθηγήτριας Λίλας Αντωνοπούλου,  η οποία και σκέφτηκε να υπάρχει μουσική στην τελετή.

Στην αρχή του προγράμματος, ως «ανάκρουσις», η Γεωργία Συλλαίου, φωνή, και εγώ, πιάνο, ερμηνεύσαμε ελεύθερα τον αρχαιοελληνικό Επιτάφιο του Σεικίλου και κομμάτια του Ντιούκ ΄Ελλινγκτον. Ξέραμε την αγάπη του ΄Ερικ Χομπσμπάουμ για την τζαζ και το συγγραφικό του έργο γύρω από αυτή τη μουσική. Είχαμε ήδη συναντηθεί το προηγούμενο βράδυ στο δείπνο των καθηγητών. Ο Χομπσμπάουμ, στα 87 του τότε, είχε φοβερή ενεργητικότητα, συζητούσε σε τρεις γλώσσες, έτρωγε τα πάντα, παρ’ όλες τις παρατηρήσεις της συζύγου του, και δεν έχανε ευκαιρία να συνομιλεί μαζί μου για την εξέλιξη της τζαζ. Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-4: O άνθρωπος της Ιστορίας

Standard

του Μαρκ Μαζάουερ

Hay Festival, 2011

Με τον θάνατο του Έρικ  Χομπσμπάουμ χάσαμε έναν σπουδαίο ιστορικό, τον αριστοτέχνη που έγραφε σε μια ρωμαλέα και ρέουσα πρόζα, έναν διανοούμενο του οποίου οι πνευματικές αναζητήσεις και η εμβέλεια είχαν πρωτοφανές εύρος. Είχε διαβεί προ πολλού το κατώφλι της συνταξιοδότησης, όταν τον γνώρισα — πρώτα στο Birkbeck College, το πανεπιστήμιο των παλιών εργατών του πνεύματος, για τα ιδανικά των οποίων υπερηφανευόταν, και κατόπιν στις συναντήσεις του περιοδικού Past and Present, στην ίδρυση του οποίου είχε συντελέσει. Ωστόσο, παρόλο που είχε ήδη ξεπεράσει τα ογδόντα, παρέμενε εξαιρετικά δραστήριος.

 Νομίζω ότι τον πρωτοσυνάντησα στον στενό διάδρομο έξω από το μικρό γραφείο που διατηρούσε για μια πεντηκονταετία στο Birkbeck, όπου ξεκίνησε να διδάσκει στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Τον θυμάμαι αδύνατο, ελαφρά σκυφτό. Καθώς διέκρινες, κάτω από το σπορ σακάκι του, τους αδύναμους ώμους, ένιωθες ότι έπρεπε να τον προστατέψεις, όμως το συναίσθημα αυτό εξαφανιζόταν αμέσως μόλις άρχιζε να μιλάει. Ο Έρικ δεν είχε ανάγκη προστασίας, και το μυαλό του διατήρησε μια εκπληκτική ενέργεια και διαύγεια μέχρι την υστάτη στιγμή. Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-5: Ο μαρξισμός και ο Μαρξ του Χομπσμπάουμ

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

του Ντόναλντ Σασούν

Peter De Francia, «Eric Hobsbawm» (π. 1955)

Ο ύστερος Μαρξ του Χομπσμπάουμ δεν είναι ο θεωρητικός της παγκόσμιας επανάστασης και του ηγετικού ρόλου του προλεταριάτου. Eίναι ο θεωρητικός της παγκοσμιοποίησης και των κρίσεων, ένας Μαρξ χειραφετημένος, εν τέλει, από την Σοβιετική Ένωση. Ένας Μαρξ για έναν κόσμο στον οποίο υπάρχουν λίγα σημαντικά αντικαπιταλιστικά κόμματα, στον οποίο οι ελπίδες που γέννησε το 1968 (έναντι του οποίου ο Χομπσμπάουμ ήταν αρκετά επιφυλακτικός) δεν έχουν υλοποιηθεί· έναν κόσμο στον οποίο πολλοί συνηγορούν υπέρ της εγκατάλειψης του Διαφωτισμού· έναν κόσμος με ηγέτη της τελευταίας μεγάλης κοινωνικής  του επανάσταση του έναν ισλαμιστή φονταμενταλιστή, τον Αγιατολάχ Χομεϊνί. Ο θρίαμβος των νεοφιλελεύθερων οικονομικών πολιτικών, ιδιαίτερα στη Δύση, αποτέλεσε ήττα της παραδοσιακής σοσιαλδημοκρατίας , αφού για την επίτευξη ακόμα και του «minimum» προγράμματός της απαιτείται ένα ισχυρό κράτος. Σύμφωνα με τον Χομπσμπάουμ, ο νεοφιλελευθερισμός προσπάθησε να καταστρέψει όχι τον κομμουνισμό (του οποίου το αδιέξοδο είχε γίνει σαφές), αλλά ακόμα και τον ρεφορμισμό των σταδίων, που υποστήριζαν ο Έντουαρντ Μπερνστάιν και οι Φαβιανοί.

Ο Χομπσμπάουμ τοποθετεί την κρίση του μαρξισμού στις κρίσιμες δεκαετίες μετά το 1980. Η κρίση δεν ήταν αμιγώς πολιτική και οικονομική, αλλά και πολιτισμική. Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-6: Ένας κοσμοπολίτης και διεθνιστής Εβραίος

Standard

του Άνσελ Πφέφερ

Ο «Χομπσμπάουμ δεν ήταν ένας Εβραίος ιστορικός. Ήταν ένας ιστορικός που έτυχε να είναι Εβραίος», είπε ο καθηγητής Ντόναλντ Σασούν, μαθητής, φίλος και συνάδελφος του.

Ο Χομπσμπάουμ αποκαλούσε τον εαυτό του «μη εβραίο Εβραίο, «αποφεύγοντας την ταμπέλα «αυτο-μισούμενος Εβραίος». Προτίμησε να επικεντρωθεί στα επιτεύγματα των χειραφετημένων Εβραίων της Ευρώπης αντί να εγκύψει στα δεινά τους. Το 2002, στην αυτοβιογραφία του Συναρπαστικά χρόνια, έγραφε: «Δεν έχω καμία συναισθηματική σχέση με τις τελετές της θρησκείας των προπατόρων και ακόμη λιγότερο με το μικρό, μιλιταριστικό, πολιτισμικά μίζερο και πολιτικά επιθετικό έθνος-κράτος, που ζητά την αλληλεγγύη μου για φυλετικούς λόγους».

«Ήταν σίγουρα αντισιωνιστής», είπε ο Σασούν. «Χρησιμοποιούσε αυτή τη λέξη, που για τον ίδιο όμως σήμαινε ότι δεν συμμεριζόταν την ιδέα του εβραϊκού εθνικισμού για ένα εθνικά καθορισμένο κράτος στην Παλαιστίνη. Γι’ αυτόν, το να είσαι Εβραίος σήμαινε να είσαι κοσμοπολίτης και αντιεθνικιστής. Μισούσε κάθε είδος εθνικισμού, συμπεριλαμβανομένου των εβραϊκού. Ήταν κομμουνιστής, επειδή ανέκαθεν πίστευε ότι ο κομμουνισμός ήταν ένα διεθνιστικό κίνημα». […] Συνέχεια ανάγνωσης

ΑΦΙΕΡΩΜΑ-7: Οι ξεχασμένες φωνές που ξαναζωντανεύουν

Standard

του Τρίστραμ Χαντ

Προς πώλησιν («Guardian», 22.1.2011)

Στους πρόποδες του Χάμπστεντ Χιθ, όπου ο Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Έγκελς συνήθιζαν να κάνουν τον απογευματινό τους περίπατο, βρίσκεται το σπίτι του Έρικ και της Μαρλίν Χομπσμπάουμ. Η είσοδος στο σαλόνι της οδού Νάσινγκτον, για μια συζήτηση με τον Χομπσμπάουμ, ήταν παράλληλα και ένα ταξίδι στους μεγάλους ιδεολογικούς αγώνες του 20ού αιώνα των άκρων. Εδώ οι ιδέες είχαν σημασία, η ιστορία σκοπό, και η πολιτική έπαιζε κεντρικό ρόλο.

Το εύρος του έργου και η εμβέλεια της πνεύματός του με εντυπωσίαζαν πάντα. Έως το τέλος της ζωής του, επέμεινε να συναντά διανοούμενους, ποτέ δεν απέτυχε να «βασανίσει» έναν αντίπαλο και συνέχισε να γράφει. Σε ένα απογευματινό τσάι με τον Χομπσμπάουμ η συζήτηση θα μπορούσε να απλωθεί από τα επιτεύγματα του προέδρου Λούλα στη Βραζιλία και τα όρια του Ισάια Μπερλίν ως ιστορικού, μέχρι την κατάρρευση του Κομμουνιστικού Κόμματος στη Δυτική Βεγγάλη και το τι έπρεπε να είχε κάνει ο Ραλφ Μίλιμπαντ με τους γιους του, τον Ντέιβιντ και τον Εντ. Συνέχεια ανάγνωσης

Ιδιωτικοποιήσεις και ιδιωτική εξουσία: Φορολόγηση χωρίς αντιπροσώπευση

Standard

του Ευκλείδη Τσακαλώτου

Φωτογραφία της Χαράς Καμιναρά, από την έκθεση στο Ελληνικό Παράρτημα του Ιδρύματος Ρόζα Λούξεμπουργκ (Καλλιδρομίου 17). H έκθεση θα διαρκέσει από την Τρίτη 9 μέχρι την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου (καθημερινά 11:00–16:00).

Έχει αναπτυχθεί διεθνώς μια πλούσια συζήτηση και υπάρχει τεράστια βιβλιογραφία σχετικά με την αποτελεσματικότητα των ιδιωτικοποιήσεων των κοινωνικών αγαθών που επιβλήθηκαν σταδιακά στην εποχή του νεοφιλελευθερισμού, μετά το 1980. Οι γνώμες διίστανται για το πόσο αυξήθηκε η παραγωγικότητα, πόσο ενισχύθηκε η ανταγωνιστικότητα στις διάφορες αγορές, για το αν κέρδισαν αισθητά οι καταναλωτές από την όλη διαδικασία. Όλο και περισσότερο, μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση που ξέσπασε το 2008, αμφισβητούνται τα αποτελέσματα αυτών των ιδιωτικοποιήσεων. Σε πολλές περιπτώσεις δεν είχαμε συνολική βελτίωση της οικονομικής αποτελεσματικότητας, αλλά αναδιανομή υπέρ των νέων μετόχων, σε βάρος των εισοδημάτων, των θέσεων εργασίας και της ποιότητας των εργασιακών σχέσεων των εργαζομένων. Σε πολλές άλλες, πάλι, οι ιδιωτικοποιημένες επιχειρήσεις «αμέλησαν» να προβούν στις αναγκαίες επενδύσεις σε δίκτυα, αναγκαίους εξοπλισμούς κλπ. Σε άλλες, ο ρόλος του κράτους δεν μειώθηκε, όπως υπόσχονταν οι ιδεολόγοι του νεοφιλελευθερισμού: το κράτος παρέμεινε ο βασικός προμηθευτής και εμπλεκόταν, συχνά με αδιαφανείς διαδικασίες, με διάφορες ιδιωτικές υπεργολαβικές εταιρίες, που ήξεραν πώς να αποσπάσουν κρατικά συμβόλαια, αλλά δεν έπειθαν ότι διέθεταν κάποιο άλλο συγκριτικό πλεονέκτημα. Συνέχεια ανάγνωσης

Διαταγή Αστυνομίας

Standard

KI ΥΣΤΕΡΑ ΓΙΝΑΜΕ ΩΡΑΙΑ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Φωτογραφία του Κωνσταντίνου Μάνου

Αστυνομικές απαγορεύσεις μιας άλλης εποχής. Ξεπερασμένες, λίγο αστείες σήμερα που η εύκολη πρόσβαση στο νερό θεωρείται (ακόμα) δεδομένη. Oι μάχες για το νερό σήμερα γίνονται σε χώρες όπως η Βολιβία, εδώ προς το παρόν έχουμε τη μάχη του ψωμιού.

Εξάλλου, και η αστυνομία έχει πλέον εκσυγχρονιστεί. Προμηθεύεται η ίδια αντλίες νερού και οι απαγορεύσεις της συμβαδίζουν με τις επιταγές της εποχής: απαγόρευση συγκεντρώσεων, φίμωση της ελευθερίας του λόγου, καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, βασανισμοί και τσαλάκωμα των δικαιωμάτων των κρατουμένων. Xωρίς να χρειάζεται πλέον να αναρτά γραφικές αστυνομικές διαταγές σε τοίχους, αφού οι οθόνες των τηλεοράσεων και οι στήλες των εφημερίδων μπορούν να επιτελέσουν τον ίδιο σκοπό έμμεσα, και γι’ αυτό πιο αποτελεσματικά.

Ο τρομακτικός ρυθμός μετανάστευσης που γνώρισε η Κάρπαθος πιθανόν να βοήθησε τα ανέμελα παιδάκια της φωτογραφίας, πενηντάρηδες σήμερα, να μην έχουν παρόμοιες αγωνίες. Μπορεί και όχι. (Αυθαίρετα συμπεράσματα, μιας αυθαίρετης εποχής…).

 Γιάννης Χατζηδημητράκης Συνέχεια ανάγνωσης

Η «διάσωση» της Ελλάδας και τα οικονομικά της κοινωνικής καταστροφής

Standard

του Χ. Ι. Πολυχρονίου

 

Έργο του Ερνστ Κίρχνερ

Η ελληνική οικονομία συρρικνώνεται δραματικά τα τελευταία πέντε χρόνια, κυρίως λόγω της μείωσης της εγχώριας ζήτησης, η οποία ξεκίνησε πριν από το ξέσπασμα της κρίσης χρέους στα τέλη του 2009. Από την έναρξη της κρίσης μέχρι και το τέλος του τρέχοντος έτους, η απώλεια του ελληνικού ΑΕΠ θα είναι περίπου της τάξης του 20%.

Το ποσοστό συρρίκνωσης του ελληνικού ΑΕΠ είναι από μόνο του αρκετό για να καταδείξει ότι η σημερινή οικονομική κατάσταση της χώρας είναι καταστροφική. Η οικονομία βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση και οι κοινωνικές συνέπειες είναι ευρέως αισθητές. Ο κύριος λόγος γι’ αυτή τη φρικτή κατάσταση είναι ότι η χώρα βρίσκεται τα τελευταία δυόμισi χρόνια κάτω από ένα σκληρό καθεστώς λιτότητας που έχουν επιβάλει η Ε.Ε. και το ΔΝΤ. Τα σχέδια διάσωσης της χώρας αποδείχτηκαν κατάρα. Η χώρα βρίσκεται πραγματικά κάτω από οικονομική κατοχή, βυθίζεται όλο και βαθύτερα στην άβυσσο και δεν διαφαίνονται προοπτικές ανάκαμψης στο άμεσο μέλλον.

Γι’ αυτούς που ακόμα αναρωτιούνται τι πήγε στραβά με τα σχέδια διάσωσης της Ελλάδας, ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Πρώτον, το σχέδιο διάσωσης που ενεργοποιήθηκε στις αρχές Μαΐου του 2010 δεν αποτελούσε πράξη αλληλεγγύης από την πλευρά της Ε.Ε. Αυτό που διακυβευόταν ήταν η βιωσιμότητα μεγάλων ευρωπαϊκών τραπεζών, οι οποίες ήταν υπερβολικά εκτεθειμένες στο ελληνικό χρέος, και η σταθερότητα του ευρώ. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι λίστες των ληστών

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

του Νίκου Σαραντάκου

Χαρακτικό του Τζιάκομο Πάτρι, 1940

Πυκνή και πολύμορφη η επικαιρότητα, και προβληματιζόμουν ποια λέξη να διαλέξω για το άρθρο του μηνός, αλλά τις τελευταίες μέρες βγήκα από το δίλημμα αφού εισέβαλε ορμητική στα πρωτοσέλιδα και στα δελτία ειδήσεων η λέξη «λίστα», και μάλιστα όχι μία μόνο λίστα, αλλά μπόλικες: η λίστα των 32 βουλευτών από τη μια, η λίστα των 36 από την άλλη, μέχρι που ήρθε και τις επισκίασε όλες η λίστα Λαγκάρντ, η λίστα των 1991 μεγαλοκαταθετών στην Ελβετία, που κάποιοι από αυτούς, στατιστικά αν το πάρεις, θα είναι και μεγαλοφοροφυγάδες· και μονοπώλησε τη συζήτηση η λίστα αυτή εξαιτίας των κωμικοτραγικών περιστατικών που διαδραματίστηκαν, όταν αρχικά μας έλεγαν πως το στικάκι ή φλασάκι (ή το σιντί) που την περιείχε χάθηκε μυστηριωδώς ανάμεσα στη μαμή και τη λεχώνα που λέει η παροιμία, δηλαδή ανάμεσα στο Υπουργείο Οικονομικών και στο ΣΔΟΕ, λες κι ήταν κάτι ασήμαντο, ας πούμε το χαρτάκι για τα ψώνια (κρασί, ρύζι, καφέ, γάλα, Καμπά που έλεγε η παλιά διαφήμιση), μέχρι που μερικές μέρες μετά βγήκε ο κ. Βενιζέλος και θυμήθηκε ότι είχε κρατήσει αντίγραφο, αλλά έσπευσε να διευκρινίσει ότι εφόσον είναι προϊόν υποκλοπής δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί νομίμως και σε επόμενη ανακοίνωση ανέλυσε καταλεπτώς τους λόγους· και αναρωτιέται κανείς, τι περισσότερο θα έλεγε ένας συνήγορος των μεγαλοκαταθετών, ιδίως εφόσον άλλα ευρωπαϊκά κράτη, μεγάλα και πλούσια, βρήκαν τρόπους, αξιοποιώντας την ίδια πηγή, να αποσπάσουν χρήματα από τους δικούς τους λισταρισμένους χρυσοκάνθαρους· αλλά εμείς δεν είμαστε φραγκοφονιάδες να βγάζουμε κι από τη μύγα ξίγκι, έχουμε να κόψουμε τα οικογενειακά επιδόματα· ποιος τους είπε άλλωστε να κάνουν παιδιά, είναι εγωιστική πράξη (σε λίγο θα το πουν κι αυτό οι φιλελεύθεροι αναλυτές). Συνέχεια ανάγνωσης

Φαιές νεοναζί αντανακλάσεις στο γυαλί των ΜΜΕ

Standard

του Κωστή Παπαϊωαννου

Σχέδιο του Μίνω Αργυράκη, από το λεύκωμα «Η πολιτεία έπλεε εις την μελανόλευκον»

Οι δυνάμεις του φαιού αντικοινοβουλευτισμού βρίσκουν φιλόξενο χώρο σε αρκετά ΜΜΕ που με το μαγικό τους ραβδί μεταμορφώνουν τους νεοεκλεγέντες νεοναζί σε αστέρες του λαϊφστάιλ. Πολλά τα παραδείγματα. Τη γνωστή επίθεση στις δυο βουλευτίνες της Αριστεράς σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση ακολούθησαν επανειλημμένες εμβριθείς μεσημεριανές συζητήσεις στον STARγια τις καλλιτεχνικές ευαισθησίες του ευέξαπτου νέου που προκλήθηκε κι αντέδρασε, το αρρενωπό του προφίλ, την ενδιαφέρουσα συναισθηματική του ζωή, τις φίλες του στο Facebook και άλλες αθέατες πλευρές αυτής της πολυσχιδούς προσωπικότητας. Η «μεσημεριανή Μελέτη» του φιλικού κι ανθρώπινου νεοναζί δεν είχε τέλος. Στη συνέχεια ήρθαν λεπτομερή ρεπορτάζ για τον γάμο άλλου εκλεκτού τέκνου της ίδιας οργάνωσης, γνωστού για τη σταθερή παρουσία του σε επεισόδια και βίαιες διακοπές εκδηλώσεων των οποίων το περιεχόμενο δεν τύγχανε του γούστου του. Αποσιωπώντας όσα συγκροτούν ένα βίαιο προφίλ και αναδεικνύοντας «το ανθρώπινο πρόσωπο», ο σταθμός αναβαπτίζει τους νεοναζί στα νάματα του λαϊφστάιλ, διενεργεί ένα πλήρες ξέπλυμα πολιτικού προφίλ. Συνειδητή προσπάθεια ή αυτόματη εφαρμογή μιας εμπορικής μανιέρας; Αδιάφορο. Το αποτέλεσμα μετράει. «Φέτος η εκπομπή σας θα προσπαθήσει να έχει και ένα πιο δυνατό κι ανθρώπινο πρόσωπο. Εκτός από την ψυχαγωγία, τη χαρά, την ξεγνοιασιά και το lifestyle, δε μπορούμε να κλείσουμε τ’ αυτιά και τα μάτια σε μια κοινωνία που υποφέρει». Με τα λόγια αυτά ο κ. Στ. Μαλέλης περιέγραφε το προφίλ του τηλεοπτικού του σταθμού. Ενδεχομένως τελικά η διευθυντική στόχευση σε «ένα πιο δυνατό κι ανθρώπινο πρόσωπο» να μην αφορούσε τον σταθμό αλλά τους lifestyleβίαιους βουλευτές. Καλοδεχούμενη φυσικά αλλά αργοπορημένη η μεταγενέστερη δήλωση του κ. Μαλέλη: «Δε θέλω να ξαναδώ lifestyle την Χρυσή Αυγή. Παίρνω εγώ την ευθύνη, κάναμε λάθος, δε θα ξαναγίνει». Ελπίζουμε η αλλαγή πορείας να τηρηθεί με συνέπεια. Δεν τρέφουμε αυταπάτες όμως. Συνέχεια ανάγνωσης

Το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ στην Ελλάδα: Μια είδηση και τρεις ερωτήσεις

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

Το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ έρχεται στην Ελλάδα: Την Τρίτη εγκαινιάζεται το Ελληνικό του Παράρτημα, που εδρεύει στην οδό Καλλιδρομίου 17. Με την ευκαιρία αυτή, καθώς θεωρούμε ότι πρόκειται για ένα σημαντικό γεγονός στη σφαίρα της πολιτικής, της ιδεολογίας και του πολιτισμού, και καθώς συντονίστρια του Ελληνικού Παραρτήματος είναι ένας δικός μας άνθρωπος, η Ιωάννα Μεϊτάνη, της ζητήσαμε να μας εξηγήσει τη φυσιογνωμία, τους στόχους και τα σχέδια του Ιδρύματος, γενικά και ειδικότερα στην Ελλάδα.

Στρ. Μπ.

1. Τι είναι και τι θα κάνει το Παράρτημα αυτό; Η είδηση γνωστή, το Ίδρυμα Ρόζα Λούξεμπουργκ ανοίγει Παράρτημα στην Ελλάδα. Προφανής η πρώτη ερώτηση: Τι είναι και τι θα κάνει το Παράρτημα αυτό; Ας τα πιάσουμε, λοιπόν, απ’ την αρχή: το Ίδρυμα (ΙΡΛ) ιδρύθυκε το 1990 στη Γερμανία ως φορέας πολιτικής επιμόρφωσης. Στα 22 χρόνια παρουσίας του στη γερμανική πολιτική και κοινωνική σκηνή, το ΙΡΛ έχει εξελιχθεί σε μεγάλο και έγκυρο οργανισμό κοινωνικής ανάλυσης και πολιτικής επιμόρφωσης: με παραρτήματα σε όλα τα ομόσπονδα κρατίδια της Γερμανίας και 18 γραφεία ανά τον κόσμο (από το Πεκίνο ως τη Νέα Υόρκη και από το Νέο Δελχί ως τη Μόσχα, το Κίτο του Ισημερινού και το Γιοχάνεσμπουργκ), φιλοδοξεί σε κάθε περιοχή να συμβάλλει στις επίκαιρες συζητήσεις, να διαδίδει την αριστερή σκέψη και ιδεολογία, να υποστηρίζει ομάδες και ενέργειες που προάγουν την ειρήνη, την ισότητα, τη δημοκρατία. Εργάζεται για την ανάπτυξη του δημοκρατικού σοσιαλισμού και συνεργάζεται με τους κατά τόπους φορείς και οργανώσεις. Στο πνεύμα αυτό, στην Ελλάδα το ΙΡΛ, σε συνεργασία με ομόλογα ιδρύματα (όπως κατεξοχήν είναι το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς), φορείς, ομάδες και ανθρώπους, σκοπεύει να δώσει βάρος στη μελέτη των κοινωνικών αλλαγών και εξελίξεων και να υποστηρίξει, όσο του επιτρέπει η θέση και τα μέσα του, τον αγώνα ενάντια στην πολιτική που επιβάλλει τα σκληρά μέτρα που υπαγορεύονται από το Μνημόνιο. Με άξονα πάντα την ανταλλαγή εμπειρίας ανάμεσα σε έλληνες και γερμανούς εταίρους, φορείς, ανθρώπους, τα θέματα με τα οποία θα ασχοληθεί κατ’ αρχήν το Παράρτημα Ελλάδας του ΙΡΛ είναι η άνοδος του νεοναζισμού, η κρίση και οι απαντήσεις της Αριστεράς, οι επιπτώσεις της ιδιωτικοποίησης των κοινών αγαθών, η ανταλλαγή εμπειρίας ανάμεσα σε πολιτικούς της τοπικής αυτοδιοίκησης, η κατάσταση των μεταναστών και μεταναστριών στην Ελλάδα. Εκφάνσεις της δραστηριότητάς του θα είναι ομιλίες και διαλέξεις, συνέδρια και συναντήσεις, επιμορφωτικά ταξίδια, επισκέψεις, προβολές, μελέτες, εκδόσεις· στόχοι του, να ενημερώσει, να ευαισθητοποιήσει, να δικτυώσει, να αποτελέσει δίαυλο επικοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης