AΦΙΕΡΩΜΑ-2: Λίγα λόγια για τον Έρικ Χομπσμπόμ

Standard

ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ ΤΟΥ ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΑΟΥΜ (1917-2012)

Σαν να ήρθε από την εποχή του Διαφωτισμού,  περνώντας μέσα από τον αντιδογματικό μαρξισμό του Γκράμσι

του Γιάνη Γιανουλόπουλου

 

Στο Hay Festival του 2012, σβήνει τα κεριά για τα 95 του χρόνια

Προερχόμενος από ένα Πανεπιστήμιο όπου υπήρχε ειδικό ασανσέρ (το ένα από τα δύο)  για να ανεβοκατεβαίνουν οι, ελλείψει άλλων βαθμίδων, ελάχιστοι τότε καθηγητές της Φιλοσοφικής στο κτίριο της οδού Ιπποκράτους –ελάχιστοι και με τις δύο σημασίες της λέξεως, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων– δεν ήμουν καθόλου εξοικειωμένος, ως  φρέσκος υποψήφιος διδάκτορας στο Λονδίνο, ένα χρόνο αργότερα, το 1966, με την ιδέα ότι θα μπορούσαν φοιτητές, καθηγητές και διοικητικό προσωπικό να περιμένουν στην ίδια ουρά, με το δίσκο τους, για να πληρώσoυν στο ταμείο του σελφ  σέρβις καφέ-εστιατορίου στο υπόγειο του Birkbeck. Oύτε κατάλαβα ποιος ήταν ο ψηλός με τα γυαλιά λίγο πιο μπροστά, ακόμα και όταν κάποιος, συνάδελφός του μάλλον, από ένα σημείο της αίθουσας, σήκωσε το χέρι του για να τον δει και για να είναι σίγουρος είπε –στην Αγγλία δεν φωνάζουν–  «Έρικ, εδώ καθόμαστε!».

Στη συνέχεια, ως βοηθός έρευνας του Τμήματος Ιστορίας όπου ανήκε, δεν είχα παρά περιστασιακές μόνο συνεργασίες με τον Έρικ Χόμπσμπομ, εφόσον τα δικά μου καθήκοντα στο Τμήμα είχαν σχέση κυρίως με τη νεότερη ευρωπαϊκή (ακραιφνώς) πολιτική ιστορία, που δίδασκε ο Ντάγκλας Ντέικιν, ένας άλλος θαυμάσιος άνθρωπος. Παρακολουθούσα όμως τα μαθήματά του, τις ομιλίες του σε διάφορες εκδηλώσεις, τα βιβλία και τα άρθρα του φυσικά, και τις κουβέντες του καφέ. Κουβέντες με αντικείμενο ενδιαφέροντα διδακτορικά εν εξελίξει, ενδιαφέρουσες διεθνείς εξελίξεις, την τζαζ –τότε δεν ξέραμε, διότι έγραφε με ψευδώνυμο, ότι ήταν για πολλά χρόνια ένας από τους μουσικοκριτικούς του NewStatesman – και τις προσκλήσεις που έφταναν σωρηδόν στη θυρίδα του να εμφανιστεί και να μιλήσει σε κάθε είδους εκδήλωση, πράγμα που του δημιουργούσε κάποια αμηχανία γιατί ήθελε σε όλα να ανταποκρίνεται.

Το σκεπτόμουν αυτό το τελευταίο στις αρχές της δεκαετίας του ’80 με τον Νίκο Σβορώνο –άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα μαρξιστή του Μεσοπολέμου– που, εβδομηντάρης πλέον, έπαιρνε τα βουνά και τα λαγκάδια για να πάει όπου του ζητούσαν να μιλήσει, στο πλαίσιο των εκλαϊκευμένων διαλέξεων του Ελεύθερου Ανοιχτού Πανεπιστημίου.

Δεν ξέρω τι θα μπορούσε να προσθέσει κανείς σε όσα γράφτηκαν ήδη για έναν κορυφαίο ιστορικό και διανοητή που ήταν σαν να ήρθε από την εποχή του Διαφωτισμού,  περνώντας μέσα από τον αντιδογματικό μαρξισμό του Γκράμσι. Διαυγής και παρών μέχρι τέλους, σημείωνε στο περυσινό βιβλίο του πως η χρηματοπιστωτική κρίση που άρχισε το 2008 θα μπορούσε να αποδειχθεί «η πτώση του Τείχους του Βερολίνου» για τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό.

Τα τρία πράγματα που θυμάμαι έντονα, σε σχέση με τον Έρικ Χόμπσμπομ, από τη μέχρι το 1974 θητεία μου στο Birkbeck, ήταν το πόσο καθοριστική για την ένταξή του στο κομμουνιστικό κίνημα  –το έχει πει άλλωστε–  αλλά και για τις πολιτικές του προτεραιότητες στη συνέχεια της μακράς ζωής του, υπήρξε η εμπειρία της ανόδου των Ναζί στην εξουσία το 1933 στο Βερολίνο.

Το άλλο αφορά τον τρόπο που μιλούσε, έναν τρόπο όχι πολύ διαφορετικό από εκείνον που έγραφε: Δηλαδή έγκυρο και ταυτοχρόνως γλαφυρό. Δεν πρόκειται για «τεχνική» που αντιγράφεται, αλλά για κάτι που προαπαιτεί από τον ιστορικό παρατηρητικότητα, μνήμη, διεισδυτική σκέψη, συνθετική ικανότητα, ευρυμάθεια, συνεχή και συστηματική έρευνα και ενδιαφέρον για τον αναγνώστη

Το τρίτο ήταν η επιθυμία του να πληροφορείται λεπτομερώς για τις αντιδράσεις των φοιτητών στην ελληνική στρατιωτική δικτατορία, ειδικώς για τις θέσεις της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Σπουδαστών (ΚΟΣ) του ΚΚΕ εσωτερικού –Οκτώβριος του 1972, αν θυμάμαι καλά– τη δραστηριότητα του «Ρήγα»,  την κατάληψη της Νομικής και την εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Η τελευταία από τις αρκετές φορές που είχα έκτοτε την ευκαιρία να τον ξανασυναντήσω στο Λονδίνο ήταν το Μάιο του 2008 σε μια αίθουσα του Birkbeck κοντά στο καφέ-εστιατόριο. Είχε έρθει να παρουσιάσει τη βιογραφία του Ραίυμοντ Ουίλιαμς (1921-1988) –που ήταν ένα από τους δικούς του ήρωες, όπως μας είπε–,  γραμμένη από τον άλλοτε φοιτητή του Ντάι Σμιθ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Swansea.

Σηκώθηκε ζωηρά και μίλησε όρθιος στο βήμα για σαράντα περίπου λεπτά, με ένα μπαστούνι να διακρίνεται, σχεδόν καμουφλαρισμένο, δίπλα στην καρέκλα του. Όταν τελείωσε η εκδήλωση, κάποιος, πολύ γνωστός του προφανώς, στην πρώτη σειρά του είπε να το χρησιμοποιεί το μπαστούνι γιατί δεν είναι ακριβώς αυτό που θα λέγαμε «οργισμένο νιάτο». Κάτι του απάντησε, που δεν το άκουσα γιατί η πρώτη σειρά άρχισε να γελάει, τη συμβουλή πάντως δεν φαίνεται να την ακολούθησε.

Πριν από δύο χρόνια πληροφορήθηκα  ότι έπεσε και χτύπησε άσχημα, πράγμα που εμπόδιζε τις συχνές δημόσιες εμφανίσεις του. Δεν τον εμπόδισε όμως να πάει φέτος, στις αρχές Ιουνίου, στο γνωστό ετήσιο διεθνές Φεστιβάλ του Hay (στην Ουαλία) για τα Γράμματα και τις Τέχνες – γνωστό και ως  «Γούντστοκ του πνεύματος»– του οποίου ήταν πρόεδρος, και να σβήσει εκεί τα κεράκια της τούρτας των ενενηκοστών πέμπτων γενεθλίων του. Με μια καπαρντίνα και το μπορντό κασκόλ του, που θα πρέπει να το είχε από το 1947, που διορίστηκε λέκτορας.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “AΦΙΕΡΩΜΑ-2: Λίγα λόγια για τον Έρικ Χομπσμπόμ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s