Ένα μήνυμα στον Άρη

Standard

95 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΟΚΤΩΒΡΙΑΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

 της Μπέσσυ Μπίττυ

μετάφραση: Χρήστος Κεφαλής

Στην Οκτωβριανή Επανάσταση είναι αφιερωμένος ο τόμος 7 του περιοδικού Μαρξιστική Σκέψη που μόλις κυκλοφόρησε, εικονογραφημένος με σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Το  πλούσιο αφιέρωμα, που φωτίζει τις ριζοσπαστικές αλλαγές και τους μετασχηματισμούς σε πολλούς τομείς (οικονομία, κρατική οργάνωση, κοινωνική πολιτική, παιδεία, πολιτισμό, τέχνη), περιλαμβάνει άγνωστα κείμενα φιλομπολσεβίκων δημοσιολόγων που επισκέφτηκαν τη Ρωσία στη διάρκεια της Επανάστασης,  άρθρα μπολσεβίκων ηγετών, μαρτυρίες από την πλευρά των Λευκών και αντιμπολσεβίκικα «ντοκουμέντα»  από βρετανικές και αμερικανικές πηγές, καθώς κείμενα στοχαστών (Γκόρκι, Σορέλ, Μπαρμπίς, Ράσελ, Λάσκι). Δημοσιεύουμε σήμερα, με μικρές περικοπές, το κείμενο της Μπέσσυ Μπίττυ (τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου της The Red Heart of Russia, Νέα Υόρκη 1918). Η Μπίτι,  αμερικανίδα δημοσιογράφος και αγωνίστρια, επισκέφθηκε την επαναστατική Ρωσία το 1917 και το 1921, οπότε και πήρε συνεντεύξεις από τον Λένιν,  τον Τρότσκι και τον Καλίνιν.  Επίσης, ένα απόσπασμα από το κείμενο του Μπέρτραντ Ράσελ (από τον πρόλογο του βιβλίο του The Practice and Theory of Bolshevism, γραμμένο μετά την επίσκεψη του στη Σοβιετική Ρωσία, Λονδίνο 1920).

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

Η Μπέσσυ Μπίττυ

 Ήμασταν πέντε στο μικρό μπλε δωμάτιο στο Πολεμικό Ξενοδοχείο εκείνο το βράδυ. Ήταν ένα από τα τελευταία μου στην Πετρούπολη. Τα ηλεκτρικά φώτα, που τρεμόσβηναν στην καλύτερη περίπτωση, είχαν σβήσει εντελώς. Η μικρή συρτή φλόγα του καντηλιού αποκάλυπτε μακρινά οράματα στα μάτια του Ζαμιάτιν. Ο Ζαμιάτιν, ένας από τους νεαρότερους ρώσους συγγραφείς, ένας βαθύς, ήρεμος, ευφάνταστος τύπος, μιλούσε με μύθους, με μακρά διαστήματα σιωπής ενδιάμεσα.

Οι μπολσεβίκοι ήταν το αντικείμενο της συζήτησής μας. Επιχειρηματολογούσαμε χωρίς ανάσα, με ξαναμμένα πρόσωπα και λαμπερά μάτια, όπως πάντα επιχειρηματολογούσε κανείς στη Ρωσία των ταραγμένων ημερών και νυχτών του κόκκινου ρωσικού χρόνου. Ο Ζαμιάτιν απόθεσε το φλιτζάνι του τσαγιού του, και με τον δείκτη του άρχισε να ψηλαφεί το βυσσινί μοτίβο στο κάλυμμα Μπουχάρας του τραπεζιού.

«Ο Μπολσεβίκος», διάσημος πίνακας του Μπόρις Κουστόντιεφ (1920)

«Όταν ήμουν παιδί», είπε, «γύρω στα δεκατρία ή τα δεκατέσσερα, διάβασα ένα βιβλίο που έχω ξεχάσει το όνομά του· μια ρωσική έκδοση ενός πράγματος σαν το Ρομάντσο των δύο κόσμων. Έκανε να στριφογυρίζουν παράξενες φαντασιώσεις στο μυαλό μου. Είπα στους συντρόφους μου γι’ αυτό, και ενθουσιάστηκαν όπως εγώ.

Μακριά, εκεί στο μεγάλο μαύρο ουρανό, πάνω από τις ασημένιες σημύδες ήταν ένας πλανήτης που ονομάζεται Άρης, κατοικούμενος όπως ο δικός μας από ανθρώπινα όντα. Αποφασίσαμε να έρθουμε σε επικοινωνία με αυτούς τους άλλους ανθρώπους. Σκεφτήκαμε πολλά σχέδια. Τέλος, συλλάβαμε την ιδέα να φτιάξουμε ένα μεγάλο γράμμα “Α” και να του βάλουμε φωτιά. Πιστεύαμε ότι ο Άρης θα τη δει και θα μας απαντήσει, και σε πολύ γρήγορα θα οργανώναμε ένα αλφάβητο και θα διεξάγαμε πολύωρες συζητήσεις. Ίσως θα άλλαζε ολόκληρος ο κόσμος, πού ξέρεις; Φλεγόμασταν με την ιδέα.

Κόψαμε κορμούς στο δάσος, και χτίσαμε ένα τεράστιο “Α”, μεγαλύτερο ακόμα και από τα όνειρά μας γι’ αυτό. Η μεγάλη νύχτα ήρθε. Του βάλαμε φωτιά και στη συνέχεια σταθήκαμε σιωπηλοί με κομμένη την ανάσα,  με τα μάτια καρφωμένα επάνω στο βελούδινο σκοτάδι, και περιμέναμε. Περιμέναμε και περιμέναμε. Τίποτα δεν συνέβη. Ο Άρης δεν απάντησε».

Ο Ζαμιάτιν σήκωσε το δάχτυλό του από το πορφυρό σημείο του καλύμματος Μπουχάρας, και ανακάθισε  στην καρέκλα του. Για μια στιγμή μείναμε εκεί, τεντωμένοι και ακίνητοι, όπως εκείνη η ομάδα των μικρών αγοριών στην άκρη του δάσους κάμποσα χρόνια πριν.

Έφτιαξαν ένα γράμμα «Α» εκεί, στην πόλη του Πέτρου, το φθινόπωρο του 1917. Του έβαλαν φωτιά. Μετά, όντας απλά, εύπιστα, γεμάτα ελπίδα παιδιά, περίμεναν και περίμεναν. Δεν υπήρχε κανένα λάθος στο γράμμα «Α», αλλά ο Άρης δεν απάντησε. Τυφλωμένος από  κατακτητικά σχέδια και αυτοκρατορικά όνειρα, ο Άρης δεν μπορούσε να δει.

Παγκόσμια ειρήνη· αδελφοσύνη· όχι προσαρτήσεις ή αποζημιώσεις· αυτοδιάθεση των λαών. Ήταν ένα αλφάβητο που ο Άρης δεν μπορεί να κατανοήσει, γεννημένο από μια τυφλή πίστη στη δόξα και την ομορφιά την οποία ο Άρης δεν μπορούσε να γνωρίζει, και εμείς οι υπόλοιποι μόνο τη μισοϋποψιαζόμαστε.

Ο Ζαμιάτιν δεν ήταν μπολσεβίκος. Ανήκει στη ρωσική διανόηση.  Όμως, με την εμπειρία του αγοριού και τους καλλιτεχνικούς οραματισμούς του, είχε δει το γράμμα «Α» και αισθάνθηκε την κατάνυξη και την τραγωδία του ονείρου αυτών των ανθρώπων που γύρισαν από την εξορία για να στείλουν φλεγόμενα σήματα στο σύμπαν.

***

Kόκκινη Πλατεία, 1919

Το τραίνο που με μετέφερε μακριά από την Πετρούπολη ήταν σχεδόν το τελευταίο που πέρασε με ασφάλεια, μέσα στον πόλεμο, στη Φινλανδία. Η πόλη του Πέτρου βρισκόταν πίσω μου, τυλιγμένη στην γκρίζα πρωινή ομίχλη.  Κοίταξα μέσα από την ομίχλη κάτω στη μακρινή θέα των επόμενων χρόνων, και ρώτησα τη μυστηριώδη, αινιγματική πόλη, τι θα απομείνει από την ώρα και τον τόπο για μια άλλη εποχή.

Ο χρόνος φαίνεται να έχει τη δική του ιδιαίτερη αίσθηση των αξιών. Απομακρύνει τα περισσότερα από τα πράγματα που εμείς θα σώζαμε. Για κάθε μία φορά που ο σημερινός κόσμος σκέφτεται το γαλλο-πρωσικό πόλεμο, μιλάει  άλλες εκατό φορές για τη Γαλλική Επανάσταση. Από την ήττα της Γαλλίας ήρθε το μεγάλο ιστορικό ορόσημο που σηματοδότησε τον αγώνα των μαζών να ανέβουν προς τα πάνω. Από την επιτυχία της Πρωσίας ήρθε ο πρωσικός μιλιταρισμός, για να εκθρέψει τη δική του τελική καταστροφή. Ο χρόνος μπορεί να απορρίψει τη μάχη του Σομ και την εκστρατεία της Καλλίπολης,  να απορρίψει τον αποκλεισμό και το υποβρύχιο με μια λέξη· ενδεχομένως, θα ξεχάσει εντελώς τα ονόματα των υπουργών και των μεγάλων στρατηγών, αλλά αμφιβάλλω αν θα απορρίψει τη Ρωσική Επανάσταση.

Η επανάσταση είναι η τυφλή διαμαρτυρία της μάζας ενάντια στη δική της κατάσταση της άγνοιας. Είναι τόσο σημαντική στο Χρόνο όσο και ο πρώτος αδέξιος αγώνας της αμοιβάδας. Είναι ο άνθρωπος στην πράξη της δημιουργίας του εαυτού του.

Αν αποτύχεις να δεις την ελπίδα στη Ρωσική Επανάσταση, είσαι σαν ένας τυφλός που κοιτάζει μια ανατολή ηλίου. Ανακατεμένη με τη θλίψη μου, το πρωί που έφυγα από την Πετρούπολη, ήταν μια ορισμένη εξυψωτική, τραγική χαρά. Ήμουν παρούσα σε μια μεγάλη στιγμή, και ήξερα ότι ήταν μεγάλη.

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ένα μήνυμα στον Άρη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s