Το υπέρτατο αγαθό της ζωής και η σχετικοποίησή του

Standard

Τροχαία: όχι ατυχήματα, αλλά εγκλήματα. 18 Νοεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Μνήμης Θυμάτων Τροχαίων Δυστυχημάτων

της Τασίας Χριστοδουλοπούλου

Αφίσα του Δημήτρη Αρβανίτη

Στη νομική επιστήμη διατυπώνεται η άποψη ότι η ποινική προστασία στο έννομο αγαθό της ζωής είναι απόλυτη. Παρόλα αυτά όμως, η νομική θεωρία αποδέχεται ότι η ποινική προστασία είναι σχετική. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στο βιβλίο της Εγκλήματα κατά της ζωής (2001), η καθηγήτρια Ελισάβετ Συμεωνίδου-Καστανίδου, «αν η ποινική προστασία της ανθρώπινης ζωής ήταν απόλυτη, θα έπρεπε να απαγορεύεται και να τιμωρείται οποιαδήποτε δραστηριότητα που μπορεί να θέτει κινδύνους ή να βλάπτει το έννομο αγαθό». Και συνεχίζει: «Η λειτουργία των πυρηνικών εργοστασίων, η μόλυνση του περιβάλλοντος από την ανάπτυξη της βιομηχανίας και την κίνηση των οχημάτων, ο εξοπλισμός των κρατών με πυρηνικά όπλα κλπ δημιουργούν σοβαρότατους κινδύνους για αόριστο αριθμό ατόμων […] Οι κίνδυνοι αυτοί θεωρούνται επιτρεπτοί από όλες τις έννομες τάξεις […]. Η ίδια λοιπόν η κοινωνική ζωή ή το κράτος για τον εαυτό του […] αναγνωρίζει χώρους επιτρεπόμενης κινδυνώδους δράσης».

Το παράθεμα δείχνει πώς η ηγεμονική ιδεολογία σχετικοποιεί όλες τις σύγχρονες εκπομπές κινδύνου, που έχουν ως τίμημα την ανθρώπινη ζωή, τις μετατρέπει από έγκλημα σε ατύχημα στην κοινή συνείδηση, στην προοπτική της μελλοντικής απεγκληματοποίησής τους. Έτσι μιλάμε πλέον όλοι για «εργατικό ατύχημα», «τροχαίο ατύχημα», «πυρηνικό ατύχημα» κ.λπ.

Αντίθετα, όπου παρεμβαίνει η θρησκεία και η κυρίαρχη ηθική, η ποινική προστασία συνεχίζει –αν και αμφιλεγόμενη– να είναι απόλυτη και δογματική, όπως στην άμβλωση, στη βλασφημία, αλλά και στην ευθανασία.

Ο ποινικός δικαστής για τους δράστες των τροχαίων με θύματα νεκρούς, χρησιμοποιεί την ποινική διάταξη της ανθρωποκτονίας από αμέλεια, όπως αποτυπώνεται στο άρθρο 302 του Ποινικού Κώδικα, με προβλεπόμενη ποινή από τρεις μήνες μέχρι πέντε χρόνια. Η ποινική διάταξη εκφράζει μεγάλη κοινωνική απαξία για την πράξη, γιατί προτάσσεται η ανθρωποκτονία και ακολουθεί το είδος της υπαιτιότητας. Ανεξάρτητα λοιπόν του είδους της υπαιτιότητας, το κύριο και το πρωτεύον είναι η αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής, που υπαρξιακά, φιλοσοφικά και δικαιικά, είναι έγκλημα.

Ωστόσο, αν και ο ποινικός νομοθέτης κατατάσσει τα τροχαία στα εγκλήματα, στη διαδρομή του χρόνου έχουν μετονομασθεί σε «ατυχήματα». Ποιοι μηχανισμοί συναίνεσης και συνενοχής έχουν διαμορφώσει τόσες αλλοιώσεις πρώτα απ’ όλα στις συνειδήσεις, αλλά και στη γλώσσα που αποτυπώνει το συλλογικό ασυνείδητο; Αν λοιπόν η γλώσσα αποτυπώνει το συλλογικό ασυνείδητο σε κάθε ιστορική περίοδο, γιατί, ενώ εγγράφονται ως εγκλήματα, εκπίπτουν, με τις νοηματοδοτήσεις εκ συναφείας και συγγένειας, σε ατυχήματα; Αν και δεν είμαι ειδικός επιστήμονας για να απαντήσω στα ερωτήματα αυτά, που όμως χρήζουν απαντήσεων, θα αποπειραθώ κάποιες προσεγγίσεις, με τη γνώση κυρίως που έχω αποκομίσει ως νομικός.

Οι άνθρωποι που ζουν την απώλεια, την ψυχική οδύνη, όπως τη χαρακτηρίζει ο νόμος, έγινε κατορθωτό, στη διαδρομή του χρόνου, να παρακαμφθούν ή να εκβιαστεί η συναίνεσή τους στην τυχαιότητα, που αποτελεί πρόσχημα και βολική εξήγηση για όλους. Αυτοί όμως αποτελούν πλέον ένα μεγάλο πλήθος. Και η εποχή που οι οικείοι έφτιαχναν για τους νεκρούς τους ένα μικρό εκκλησάκι στη μνήμη τους, στο σημείο της απώλειας, φαίνεται να έχει τελειώσει.

Βλέπουμε ταμπέλες στις εθνικές οδούς με δαπάνες των ανθρώπων αυτών, που προειδοποιούν τους οδηγούς για τους κινδύνους στα διάφορα σημεία της. Βλέπουμε καμπάνιες ενάντια στις διαφημιστικές πινακίδες που ευθύνονται για θανάτους οδηγών. Διαβάζουμε για ημερίδες και πρωτοβουλίες, με σκοπό να ταράξουν τις ηγεμονικές αντιλήψεις. Και βλέπουμε να οργανώνονται οι συγγενείς των θυμάτων και τα θύματα με αναπηρίες, σε εθνικό, ευρωπαϊκό, διεθνές επίπεδο.

Βέβαια εκτός από τα θύματα και τους οικείους τους, υπάρχει ένα εξίσου μεγάλο πλήθος, που είναι οι δράστες των τροχαίων. Αν εξαιρέσουμε τα πολύνεκρα τροχαία, σε κάθε τροχαίο υπάρχει συνήθως ένας δράστης και ένα θύμα. Ο δράστης έχει φωνή. Το θύμα όχι. Ο δράστης έχει μαζί του το μέλλον, το θύμα το παρελθόν. Ο δράστης έχει μαζί του τους δυνατούς, τις ασφαλιστικές εταιρείες, τις εταιρείες αυτοκινήτων, τη δικαιοσύνη, την πολιτεία. Τα θύματα, μόνο τους συγγενείς και τους φίλους. Η τυχαιότητα βολεύει τη συνείδηση του δράστη. Το έγκλημα όχι. Ο κατηγορούμενος συγκινεί, ο πολιτικώς ενάγων σπάνια.

Το πένθος βιώνεται ιδιωτικά, δεν δημοσιοποιείται. Ταυτόχρονα, το πένθος παραλύει και σπάνια ενεργοποιεί. Απομένει βέβαια ο δρόμος της δικαστικής ενεργοποίησης, που εντείνει το αδιέξοδο. Τόσο μέσα στα δικαστήρια, αλλά και έξω από αυτά, τα θύματα, οι συγγενείς και οι φίλοι βρίσκονται αντιμέτωποι με μια γενικευμένη συνενοχή, αφού το έγκλημα αντιμετωπίζεται ως ατύχημα. Μόνοι τους, πρέπει όχι απλώς να διεκδικήσουν την τιμωρία του υπευθύνου, αλλά και να αντιπαλέψουν έναν ολόκληρο μηχανισμό ενοχοποίησής τους: ενώ διεκδικούν την τιμωρία ως προστάτες της μνήμης των οικείων τους, εκλαμβάνονται ως εκδικητές, ενώ διεκδικούν χρήματα από τους υπευθνους, συνήθως ως συμπληρωματικό στοιχείο της ποινής (και ας μην ξεχνάμε ότι σε αρκετές περιπτώσεις η οικονομική επιβίωση της οικογένειας βασιζόταν στην εργασία του θύματος), ενοχοποιούνται ότι συμψηφίζουν τον πόνο τους με χρήματα.

Έτσι, έχει δημιουργηθεί ένας καλοστημένος μηχανισμός απεγκληματοποίησης των εγκλημάτων της ασφάλτου για να διαιωνίζεται το φαινόμενο, χωρίς να αντιμετωπίζονται οι αιτίες. Η ανθρωποκτονία που προτάσσεται στη σχετική ποινική διάταξη σταδιακά απαλλάσσεται κάθε απαξίας, θεωρείται κάτι σαν φυσικό φαινόμενο και η ζωή στην άσφαλτο γίνεται ρουλέτα, που διέπεται από τους κανόνες της τυχαιότητας. Και όσοι επιμένουν να περιγράφουν περιστατικά αντικοινωνικής και εγκληματικής συμπεριφοράς ως ατύχημα, πρέπει να ξέρουν ότι αποδέχονται ένα κοινωνικό φαινόμενο με τίμημα 2000 νεκρούς τον χρόνο.

Ίσως, σε μια εποχή γενικευμένης ποινικοποίησης συμπεριφορών και δράσεων, αλλά και αυξανόμενου δικαστικού αυταρχισμού, να φαντάζει οξύμωρο να τίθεται με τόση αυστηρότητα το θέμα της τιμωρίας των δραστών αυτών των εγκλημάτων. Ωστόσο, αν με όσα παρέθεσα δεν μπόρεσα να πείσω, σημαίνει ότι το τίμημα σε νεκρούς που πληρώνει η κοινωνία, δεν είναι, δυστυχώς, ακόμα επαρκές.

Η Τασία Χριστοδουλοπούλου είναι δικηγόρος

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Το υπέρτατο αγαθό της ζωής και η σχετικοποίησή του

  1. Είναι τμήμα του παραλογισμού της κοινωνίας μας και της δικαιοσύνης το ότι η αφαίρεση μιας ανθρώπινης ζωής όταν γίνεται με όχημα εκδικάζεται στο πλημμελειοδικείο και όχι στο κακουργοδικείο.
    Ο πρωταρχικός σκοπός της δικαιοσύνης δεν είναι η τιμωρία του δράστη αλλά μέσω αυτής η αποτροπή.
    Ο λαός λέει «ο φόβος φυλάει τα έρημα.» Όσο οι συνέπειες της παραβατικότητας είναι μακρινές, απίθανες και ασήμαντες, η δικαιοσύνη δε μπορεί να επιτελέσει τη βασική της λειτουργία, την αποτροπή.
    Η αφαίρεση ζωής ανήκει εξ’ ορισμού στο κακουργοδικείο, όμως ο ορισμός του δυστυχήματος είναι ελλειπής, γιατί δε λαμβάνει υπόψη δύο ακόμη διαστάσεις:
    α) Ο οδηγός που οδηγεί υπό την επήρρεια αλκοόλ ή ουσιών, που παραβιάζει όρια ταχύτητας και κόκκινα φανάρια, που έχει δωροδοκήσει γιατρό για να πάρει ανανέωση ενώ ξέρει ότι δεν πρέπει να οδηγεί, ξέρει πολύ καλά ότι μπορεί να προκαλέσει δυστύχημα, όμως επιλέγει να αγνοήσει επιλεκτικά την πραγματικότητα. Γι αυτούς τους οδηγούς, ο νόμος θα έπρεπε να αναγνωρίζει ανθρωποκτονία από πρόθεση (για να μην προσθέσω και «πρόθεση ανθρωποκτονίας κατά συρροή»).
    β) Ο οδηγός που φεύγει εγκαταλείποντας το θύμα του, ξέρει ότι η ζωή του τραυματία μπορεί να σωθεί αν υπάρξει έγκαιρη ιατρική παρέμβαση. Ξέρει ότι μια κλήση από το κινητό μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο.
    Φεύγοντας επιλέγει συνειδητά ν’ αφήσει το θύμα να πεθάνει για να γλιτώσει τα λεφτά της ασφάλειας. Υποβιβάζει την ανθρώπινη ζωή σε επίπεδο λίγων ευρώ. Συνεπώς η εγκατάλειψη, αποτελεί ξεχωριστό κακούργημα, διαφορετικό από το πρώτο, το οποίο βασίζεται σε ένα δεύτερο σύνολο επιλογών. Συνεπώς θα έπρεπε να εκδικάζεται ως ξεχωριστή διακριτή εγκληματική πράξη (όπως πχ. δικάζονται παράλληλα η ληστεία και η ανθρωποκτονία που προκλήθηκε κατά τη διάρκειά της και δίνονται χωριστές ποινές για την κάθε μια).

Γράψτε απάντηση στο mamastodromo Ακύρωση απάντησης

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s