Στο βασίλειο της κατανάλωσης και της λιτότητας – και πώς να ξεφύγουμε από αυτό

Standard

Tο buen vivir των Λατινοαμερικάνων

του Ιμάνουελ Βαλερστάιν

μετάφραση: Πεδάνιος Αναζαρβέας

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, "Δύο λουόμενοι"¨, 1906

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Δύο λουόμενο黨, 1906

Παντού, σε όλο τον κόσμο,  η πολιτική της λιτότητας είναι πρώτη πρώτη  στην ατζέντα. Για την ακρίβεια, φαίνεται ότι, προς το παρόν, υπάρχουν μερικές εξαιρέσεις: η Κίνα, η Βραζιλία, οι χώρες του Κόλπου, ίσως και κάποιες ακόμα. Αλλά αποτελούν εξαιρέσεις στην πολιτική της λιτότητας που διαπερνά σήμερα πέρα ως πέρα το παγκόσμιο σύστημα. Εν μέρει, η πολιτική αυτή είναι εντελώς κατασκευασμένη. Και εν μέρει αντανακλά ένα πραγματικό οικονομικό πρόβλημα. Πώς έχει το πράγμα;

Από τη μια, η απίστευτη σπατάλη του καπιταλιστικού συστήματος έχει οδηγήσει σε μια κατάσταση όπου το παγκόσμιο σύστημα απειλείται από την αδυναμία του να διατηρήσει συνολικά την κατανάλωση  στο σημερινό επίπεδο — ιδίως  αν σκεφτούμε ότι το απόλυτο επίπεδο κατανάλωσης αυξάνεται συνεχώς. Εξαντλούμε βασικούς πόρους για την επιβίωση του ανθρώπινου είδους, δεδομένου ότι ο καταναλωτισμός αποτέλεσε τη βάση των παραγωγικών και κερδοσκοπικών δραστηριοτήτων μας. Συνέχεια ανάγνωσης

Συ-στάσεις

Standard

της Φωτεινής Τσιμπιρίδου και του Μιχάλη Μπαρτσίδη

Δύο βιβλία ως ενότητα που μας βοηθούν να κατανοήσουμε τις παγκόσμιες πολιτισμικές συγκρούσεις αλλά και το ιστορικό βάθος, ειδικά, της Αραβικής Άνοιξης ως διεκδίκησης μιας νέας αρετής πολιτειότητας.

asadportTalal Asad, Formations of the Secular. Christianity, Islam, Modernity. Stanford University Press 2003. Με αφορμή την πρωτοποριακή μελέτη του διακεκριμένου καθηγητή ανθρωπολογίας στο CUNY Τalal Asad έχει αρχίσει μια πολύ ενδιαφέρουσα διεπιστημονική συζήτηση, γεγονός που κρατά τη μελέτη του 2003 εξαιρετικά επίκαιρη. Ανθρωπολόγοι, φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι της θρησκείας και ιστορικοί αναζητούν τις σημασίες της θρησκείας και της θρησκευτικής εμπειρίας, τα όρια της δυτικής νεωτερικότητας και εκκοσμίκευσης (D. Scott, C. Hirschkind (eds), Powers of the secular Modern. Talal Asad and its interlocutors, Stanford U.P. 2006 και C. Calhoun, M. Juergensmeyer, J.VanAntwerpen (eds), Rethinking Secularism. Oxford U.P. 2011), αλλά και την αποτελεσματικότητα της ίδιας κριτικής σε παγκοσμιοτοπικά συμφραζόμενα (T.Asad, W.Brown, J. Butler, S. Mahmood, Is critique secular? Blasphemy, Injury and Free Speech. University of California Press, 2009). Η συζήτηση διευρύνει το πεδίο όπου οι γνωσιακές έννοιες και οι καθολικές αξίες αντιμετωπίζονται ως ηγεμονικές κατηγορίες και αναζητούνται τρόποι διαχείρισης τους εκ μέρους των υποκειμένων. Σε αυτό το πλαίσιο τα όρια της θρησκευτικής ανοχής, της διαπολιτισμικής συνύπαρξης και της πολιτειακής αρετής στη δημοκρατία δεν μπορεί να προσδιορίζονται μόνο από τις τεχνολογίες του δυτικού ορθολογισμού που δίνει βαρύτητα στο πνεύμα, αλλά θα πρέπει να περιλαμβάνουν, όπου η περίσταση το απαιτεί, και τις ενσώματες εμπειρίες τελετουργικής επιτέλεσης.

                                                        Φωτεινή Τσιμπιρίδου

baliEtienne Balibar, Saeculum, Culture, religion, idéologie, Galilée, Παρίσι, Οκτώβριος 2012. Εντελώς φρέσκο βιβλίο του Μπαλιμπάρ, ανάλυση και τοποθέτηση στο καθόλου εύκολο πρόβλημα της άρθρωσης κοσμοπολιτισμού και εκκοσμίκευσης. Οι δυσκολίες αφορούν στην υπέρβαση του ευρωκεντρισμού, στην επεξεργασία μιας σύνθετης προβληματικής της παγκόσμιας ιδιότητας του πολίτη, στην επινόηση μιας «κοσμικής» δημόσιας σφαίρας χωρίς την αφελή πεποίθηση ότι τελειώνει κανείς με τις θρησκείες. Ετυμολογικά, saeculum είναι το αρχαιοελληνικό αιών(siècle) που σημαίνει «χρόνος του κόσμου»(monde) και όχι «Κόσμος» ως «δημιουργία» του Θεού(mundus, universum). Συνέχεια ανάγνωσης

«Παράπονα» ιστορικού: ο Χομπσμπάουμ, το έθνος και ο εθνικισμός

Standard

  του Παναγιώτη Νούτσου

 hhhhhhhhhhhhhhhhhhhΓνώρισα από κοντά τον Έρικ Χομπσμπάουμ (1917-2012) τον Σεπτέμβριο του 1989 στο Linz της Αυστρίας, κατά την 25η διεθνή συνάντηση των ιστορικών του εργατικού κινήματος. Ήδη είχα παρακολουθήσει και, όπου ήταν δυνατό, είχα αξιοποιήσει το έως τότε συγγραφικό του έργο. Τούτο, άλλωστε, έπραττα και με τις κατοπινές του δημοσιεύσεις. Μ’ αυτήν ακριβώς τη σχέση μετείχα, με δύο κείμενα, στο Αφιέρωμα προς τιμήν του που συνέθεσε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (2008). Εκείνο που συγκράτησα από τη σκέψη του είναι ότι ακόμη κι από όσα ο ίδιος έχει γράψει μπορεί να «επινοούνται» ερμηνευτικές «παραδόσεις», χωρίς ωστόσο να φέρει την ευθύνη γι’ αυτό. Ένα τέτοιο παράδειγμα σκιαγραφείται σε ό,τι ακολουθεί.

Με εντελώς ανεπεξέργαστο τρόπο σημειώνεται, ήδη από το 1995 (μετά από συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία) έως σήμερα, ότι η «νεοτερική προσέγγιση του έθνους ως εφεύρεσης» ή «επινόησης» αποδίδεται στον Χομπσμπάουμ. Μάλλον μια ακόμη αυτοψία, εφόσον δεν κρίνεται ικανοποιητική η παράθεση κάποιων αράδων, θα μπορούσε να αποβεί διαφωτιστική για το πώς «επινοούνται» πράγματι οι «παραδόσεις». Θ’ αρχίσω από πίσω προς τα εμπρός, δηλαδή από την εισήγηση του Χομπσμπάουμ στο συνέδριο που οργάνωσε το περιοδικό Past and Present, για να καταλήξω στην εισαγωγή των Πρακτικών του. Συνέχεια ανάγνωσης

Τα δικαιώματα

Standard

Διήγημα του Γιώργου Μπουγελέκα

Έντβαρτν Μυνκ, "Μαντόνα¨, 1896-1902

Έντβαρτν Μυνκ, «Μαντόνα¨, 1896-1902

Η Πετρούλα ζούσε μόνη πια. Ορφανή κι ανάδελφη την είχε πάρει ο Πότης, από μιαν άκληρη θεία της, και την έκανε γυναίκα του. Μετά το θάνατο του άντρα της, εκείνη παρέμεινε εδώ, στην άκρη του Ταινάρου, και δεν το κούναγε ρούπι απ’ το χωριό.

 Ένα χωριό, που μαράζωνε απ’ τη μετανάστευση, τη φτώχια, την καθυστέρηση, τις αγωνίες της επιβίωσης, τη δυσκολία της επαφής με τον έξω κόσμο. Τον κόσμο της πρωτεύουσας, δηλαδή τον Πειραιά. Γιατί, για όλους τους Μανιάτες, εκεί ήταν η πρωτεύουσα. Στην πιο τρανή απ’ όλες τις σκάλες που έπιανε το καράβι της ακτοπλοϊκής συγκοινωνίας, όταν έγλειφε τις παραλίες της νότιας και της ανατολικής Πελοποννήσου.

Ένα παιδί μονάκριβο απέκτησε η Πετρούλα∙ τον Κούλη, κι εκείνο ταξίδευε. Πάλευε με τα κύματα για το ψωμί του.  Όμως τελευταία, που βασιλέας έγινε ένα νέο παιδί, οι φορές που της έστελνε κάποια χρηματάκια άρχισαν να πυκνώνουν. Και κείνη τα φορολογούσε. Για το γάμο του… Ήταν βλέπεις κι ανύπαντρο.

Παρηγοριά και συντροφιά ήταν πλέον η σκύλα της και το γαϊδουράκι της. Η μία για να μαρτυράει όσους πλησίαζαν το σπιτικό της, εκεί στην άκρη του χωριού, και το άλλο για να την ανεβοκατεβάζει στον Γερολιμένα, όταν τα χρειώδη τελείωναν κι έπρεπε να προστρέξει στο μαγαζί. Γιατί αυτοκίνητα δεν υπήρχαν, όμως ούτε και δρόμος να τον διαβούν και το μονοπάτι, το σκαλί όπως το λέγαν οι Οχιάτες, δεν ήταν εύκολο πια να το κατέβει και κυρίως να τ’ ανέβει, η Πετρούλα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η γέννηση της κλινικής

Standard

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ

του Μισέλ Φουκώ

μετάφραση: Κική Καψαμπέλη

Φράνσις Μπέικον, Δεύτερη εκδοχή του «Πίνακα 1946» (1961)

Φράνσις Μπέικον, Δεύτερη εκδοχή του «Πίνακα 1946» (1961)

H γέννηση της κλινικής, το δεύτερο μεγάλο έργο (1963)  του Μισέλ Φουκώ,  που εκδόθηκε δύο  χρόνια μετά την Ιστορία της τρέλας (1961),  κυκλοφορεί αυτές τις μέρες και στα ελληνικά, σε μετάφραση Κικής Καψαμπέλη, από τις εκδόσεις «νήσος» (στη σειρά «Γνώμονες», αρ. 8). Δημοσιεύουμε σήμερα ένα απόσπασμα από τον Πρόλογο, όπου ο Φουκώ μας μιλάει για τη μέθοδό του.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Παραδοσιακά, όταν μιλώ για τη σκέψη των άλλων, όταν προσπαθώ να πω ό,τι έχουν πει, κάνω ανάλυση του σημαινομένου. Αλλά είναι άραγε αναγκαίο να αντιμετωπίζουμε τα πράγματα που έχουν λεχθεί, αλλού και από άλλους, αποκλειστικά σύμφωνα με την αλληλενέργεια μεταξύ σημαίνοντος και σημαινομένου; Δεν είναι δυνατόν να κάνουμε μια ανάλυση των λόγων που να ξεφεύγει από τον μοιραίο χαρακτήρα του σχολίου χωρίς να υποθέτουμε κανένα υπόλοιπο, κανένα πλεόνασμα σε εκείνο που έχει λεχθεί, αλλά μόνο το γεγονός της ιστορικής του εμφάνισης; Σε αυτή την περίπτωση θα έπρεπε να πραγματευόμαστε τα γεγονότα του λόγου όχι ως αυτόνομους πυρήνες πολλαπλών σημασιών αλλά ως συμβάντα και λειτουργικά τμήματα, που βαθμιαία σχηματίζουν σύστημα. Το νόημα ενός εκφωνήματος δεν θα προσδιοριζόταν από το θησαυρό προθέσεων που θα περιείχε, οι οποίες το αποκαλύπτουν και ταυτόχρονα το διαφυλάσσουν, αλλά από τη διαφορά που το συναρθρώνει πάνω στα άλλα πραγματικά και πιθανά εκφωνήματα, που είναι σύγχρονά του ή στα οποία αντιτίθεται μέσα στη γραμμική ακολουθία του χρόνου. Τότε θα εμφανιζόταν η συστηματική ιστορία των λόγων. Συνέχεια ανάγνωσης