Χειμώνας στην Αθήνα

Standard

του Παναγιώτη Νούτσου

Ο Παρθενώνας μετά τη βροχή. Φωτογραφάι του Φρεντ Μπουασονά, αρχές του 20ού αιώνα

Ο Παρθενώνας μετά τη βροχή. Φωτογραφάι του Φρεντ Μπουασονά, αρχές του 20ού αιώνα

Χειμώνας, κυριολεκτικά και μεταφορικά, στην πρωτεύουσα. Δεν υπήρξαν τάχα «αντίδοτα»;  Έστω «βραχύπνοα», ως προς το χρόνο ανάλωσής τους, και πάντως «μακρόπνοα» ως προς τον προβληματισμό που έθεταν; Άνετα κρατώ σημειώσεις, μια και το έλυτρον του αντίχειρα έχει επαναλειτουργήσει πλήρως χάρη στη γενναιόδωρη χειρουργική δεξιοτεχνία του Παναγιώτη Σουκάκου. Έτσι απομνημονεύω τα εξής:

α) Την κινηματογραφική παράσταση «Το κεφάλαιο» του Κώστα Γαβρά, ως «αντίσταση στη χυδαιότητα» της οικονομικής εξουσίας που επαυξάνει το τραπεζικό κεφάλαιο.

β) Την κινηματογραφική παράσταση «Άλλοθι» με τον Ρίτσαρντ Γκιρ σε ρόλο μεγαλοχρηματιστή που κινείται ανάμεσα από τη φυλάκιση και τη χρεοκοπία.

γ) Την κινηματογραφική παράσταση «Λίνκολν», με προφανές και κάποτε βαρετό το ιστορικό φορτίο. Επειδή στην ταινία δεν διαφαίνεται ευκρινώς η οικονομική βάση της πολιτικής του αμερικανού προέδρου, γεγονός που έχει παρεπόμενες συνδηλώσεις και για τα σημερινά δεδομένα των Ενωμένων Πολιτειών, χρήσιμο είναι να αξιοποιηθεί ο τρόπος που ο Μαρξ απευθύνεται στο Λίνκολν: «Οι εργάτες της Ευρώπης πιστεύουν πως ο αμερικανικός πόλεμος εναντίον της δουλείας θα χαράξει μια καινούρια εποχή για την αποφασιστική εκδίπλωση της εργατικής τάξης, όπως ακριβώς ο αμερικανικός αγώνας για την ανεξαρτησία εγκαινίασε μια καινούρια εποχή για τη δυναμική ανάπτυξη της μεσαίας τάξης».

δ) Τη θεατρική παράσταση «Ο επιθεωρητής έρχεται» του Τζων Πρίσλευ, σε μετάφραση, σκηνοθεσία και μουσική επιμέλεια Γρηγόρη Βαλτινού και με ερεθιστικό επιστέγασμα την απόφανση: «Το καλό ή το κακό που θα κάνει κάποιος», ιδίως αν είναι εργοδότης, «έχει συνέπειες σε όλους μας. Καλές ή κακές» (1944).

ε) Τη θεατρική παράσταση «Γαλιλαίος», σε «δραματουργική απόδοση», σκηνοθεσία και ερμηνεία του Άγγελου Αντωνόπουλου, από την οποία θα μπορούσε κανείς να συγκρατήσει την πρόταση του Μπρεχτ: επιβάλλεται οι «φυσικοί επιστήμονες να φτάσουν σε κάτι που να μοιάζει με τον όρκο του Ιπποκράτη που έχουν οι γιατροί» (1945).

στ) Το επιστημονικό συνέδριο «Η πολιτική και ηθική σκέψη του J. Derrida» (Πανεπιστήμιο Αθηνών και Γαλλικό Ινστιτούτο), στο οποίο ο «υπεύθυνος διοργάνωσης» είχε πράγματι την πρόθεση να μην αγνοηθούν οι «οικονομίες της κρίσης» και η δυνατότητα να «σκεφτούμε την κρίση μέσω» του Γάλλου φιλοσόφου. Μόνο που κάποιοι εισηγητές και εισηγήτριες την όποια θεωρητική «εμπειρία» είχαν αποκτήσει έδειχναν ότι δεν κατόρθωσαν να την προωθήσουν «διασχίζοντας» το αρχικό της «όριο». Έτσι απέμειναν στον κύκλο των «φαντασμάτων» του, ξεχνώντας ότι ο Ντεριντά, έστω και καθυστερημένα, αποδοκίμαζε τον «αποκαλυπτικό» τόνο του φιλοσοφείν που ενδημούσε και κατά την περίοδο της νιότης του στη Γαλλία (βλ. το κείμενό μου «En dialoguant avec J. Derrida», 1977). Συχνά φιλολογούντες τρόφιμοι των φιλοσοφικών ιδεών δεν καταγίνονται με ό,τι ο Ίγκερς είχε προσγράψει και στον Ντεριντά: υποστήριζε πως η γλώσσα «περισσότερο κατασκευάζει την πραγματικότητα παρά αναφέρεται σ’ αυτήν». Για να προσθέσει: τούτο συνεπάγεται «έναν κόσμο δίχως νόημα, στερημένο από τους ανθρώπους ως δρώντες παράγοντες». Με δυο λόγια, «έναν κόσμο δίχως καμιά συνοχή», όπου βωλοδέρνουν τα «φαντάσματα»…

ζ) Ένα μέρος του προαναφερθέντος συνεδρίου πραγματοποιήθηκε στο auditorium «Theo Angelopoulos». Ήταν μια ακόμη αφορμή, ένα χρόνο μετά το θάνατο του σκηνοθέτη, να θυμηθούμε την απόφανσή του: «Το βραβείο καριέρας δεν το θέλω, γιατί η καριέρα μου δεν έχει τελειώσει». Δηλαδή, σε πλήρη αντίθεση προς ό,τι αποδόθηκε στο έργο του ως «προφητική ιστορία», όπως ήδη το 1977 είχα την ευκαιρία να το διαπιστώσω από κοντά ως «κομπάρσος» των «Κυνηγών».

η) Το νέο επιμελημένο ένθετο της Αυγής με την εύστοχη επωνυμία Οικοτριβές που απευθύνεται στη «ριζοσπαστική αριστερή οικολογική πολιτική και τα κινήματα». Στο μηνιαίο δεκαεξασέλιδο αυτό, ιδίως σε ό,τι αντιμετωπίζεται ως «οικοσοσιαλισμός» με πολλές αναπότρεπτα «προστρίψεις», αδυνατεί πια να συμβάλει ο πρόσφατα χαμένος συνάδελφος Ευθύμης Παπαδημητρίου.

θ) Τα απανωτά φωτογραφικά κολάζ εφημερίδων και ιστοσελίδων, με τον Τσε στο κέντρο ή με εκδοχές «προσομοίωσής» του. Έτσι είχα την ευκαιρία να επιστρέψω στην Αντίσταση των γεγονότων (2000) του Τ. Πατρίκιου: «ίσως για μας καλύτερα που δεν γέρασες / που έμεινες για πάντα νέος Ερνέστο / όπως η επανάσταση στη χαραυγή της». Έτσι, «μ’ έναν μπερέ, μ’ ένα πουκάμισο,  / με το πούρο» μπορεί  «να μας χαμογελάς με το χαμόγελο / μιας άφθαρτης μεταδοτικής νεότητας».

θ) Εντρυφώ ξανά σε χειρόγραφα της Εθνικής Βιβλιοθήκης  (που με την επάξια προεδρία του Χαρ. Μουτσόπουλου κινήθηκε σε ανοδική τροχιά) της περιόδου που ονομάσθηκε «Νεοελληνικός Διαφωτισμός». Αλλά και σε κείμενα όπως η Ελληνική Νομαρχία (έτους 1806). Ο «Ανώνυμος» είναι «αφοπλιστικός» ως προς το φόβο, τον «στερεώτερο στύλο της τυραννίας»: «ο μεν ελεύθερος, λοιπόν, ούτε ελπίζει, ούτε φοβάται εις ό,τι μέλλει να πράξη». Κι αν είναι να υπάρξει συναγερμός, αυτός θα προκληθεί στο πεδίο της «αγοράς» μέσω της «αγορατολμίας». Επομένως, «συναγείρω» κι όχι «συνεγείρω», ακόμη κι αν ο συνειρμός μάς ωθεί προς την «έγερση» < «εγείρω».

ι) Διατρέχω το Διά-λογο, «επετηρίδα φιλοσοφικής έρευνας» στην οποία από το παρόν τεύχος μετέχω στην επιστημονική επιτροπή της. Επισκοπώντας τα διαδοχικά κείμενα παλαιότερων και νεαρών συναδέλφων μένω περισσότερο στους τρόπους παρουσίας της «φιλοσοφικής σκέψης» στην πρωτοβάθμια  σχολική τάξη, δηλαδή  στο  νέο  «κλάδο έρευνας»  που  κατά  τις τελευταίες  δεκαετίες  αποτέλεσε  η  «φιλοσοφία  για  παιδιά». Έτσι  κάνω ότι δεν βλέπω τι σκαρφίζονται τα «μεγάλα παιδιά» που αγνοούν την «anemi.lib.uoc.gr», δηλαδή ό,τι έχει καταστήσει από το 2006 «προσιτή» και τη Λογική του Βούλγαρη στους χρήστες του διαδικτύου.

ια) Συναντώ, στο Caffé Brasilian της οδού Βαλαωρίτη, τον φίλο συνάδελφο Γιάννη Παπακώστα. Ανάμεσα στα άλλα εξαίρω το βιβλίο του Από τη λογοτεχνία στον κοινωνικό προβληματισμό, στο οποίο πραγματεύεται όχι τον Γιάννη Μηλιάδη (1895-1975) ως αρχαιολόγο, αλλά ως λογοτέχνη, φιλόλογο και πολιτικό διανοούμενο, με την αναδημοσίευση δυσεύρετων ποιημάτων, μεταφράσεων, μελετών και άρθρων. Συνεισφέρω σ’ αυτήν τη συζήτηση με ό,τι εδώ και είκοσι τρία χρόνια είχα αποθησαυρίσει και από το ΕΛΙΑ και είχα εντάξει κυρίως στον τρίτο τόμο της Σοσιαλιστικής σκέψης στην Ελλάδα (1993). Δηλαδή, με τα δημοσιεύματα στο Σήμερα και τον Λυτρωμό και την ένταξη του Μηλιάδη στην «Ανεξάρτητη Σοσιαλιστική Ομάδα» (1946) και το Κόμμα Προοδευτικών Φιλελευθέρων (1950).

ιβ) Ο συνεκτικός δεσμός αυτών των επισημάνσεων, για μια ακόμη φορά, αφορά ορισμένη στάση του φιλοσοφείν, σύμφωνα με την οποία θεματοποιείται τόσο η αγοραφοβική επιτέλεση των λειτουργιών του σημερινού κράτους όσο και οι απελευθερωτικές δυνατότητες του όντος.

_________________

          Ο Παναγιώτης Νούτσος διδάσκει κοινωνική και πολιτική φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s