Το ψυχωτικό υποκείμενο στην geek εποχή

Standard

Mε την ευκαιρία του 11ου Συνεδρίου της Nέας Λακανικής Σχολής

του Επαμεινώνδα Θεοδωρίδη

Έργο του Φρανσίς Πικαμπιά

Έργο του Φρανσίς Πικαμπιά

Τι ονομάζουμε ψύχωση στον 21o αιώνα, στην εποχή της παγκοσμιοποίησης και του «Άλλου που δεν υπάρχει»; Στην εποχή της «ανόδου στο κοινωνικό ζενίθ» των πάσης φύσεως τεχνολογικών αντικειμένων εις βάρος των ιδεωδών και της παράδοσης, που προσέδιδαν στο υποκείμενο τις ταυτίσεις του και μια θέση στον κόσμο; Τι σημαίνει ο όρος ψύχωση στην κλινική πρακτική, την εποχή της επιβεβλημένης απόλαυσης και του άκρατου καταναλωτισμού που προάγουν τον εθισμό ως στυλ ζωής; Στην εποχή που το υποκείμενο, αποπροσανατολισμένο, αντί να συνδεθεί με τον Άλλο συνδέεται με τα αντικείμενά του που απολαμβάνει με αυτιστικό τρόπο μέσα στη μοναξιά του; Αυτά είναι τα ερωτήματα στα οποία θα επικεντρωθούν οι εργασίες του 11ου ψυχαναλυτικού Συνεδρίου της Nέας Λακανικής Σχολής, που συμπίπτει με τα δέκα χρόνια από την ίδρυσή της, με θέμα «Το ψυχωτικό υποκείμενο στην Geekεποχή. Τυπικότητα και συμπτωματικές επινοήσεις».

Η σύγχρονη εκδοχή του πολιτισμού μας αποτυπώνεται στην απόλαυση του Ενός-ολομόναχου, που παραμένει εγκλωβισμένο ανάμεσα στο άγχος και την πλήξη. Η απόλαυση του Ενός επαναλαμβάνεται επ’ άπειρον όσο κατακλύζεται από αντικείμενα με τα οποία ικανοποιούνται άμεσα οι ενορμήσεις. Αυτή η άμεση ικανοποίηση των ενορμήσεων είναι εμφανής στις διατροφικές διαταραχές και στους κάθε τύπου εθισμούς, στην εμμονή αποθησαύρισης και στην ιλιγγιώδη παραγωγή απορριμμάτων, στον πολλαπλασιασμό των οθονών που επιτηρούν τα υποκείμενα ως «νέες προνομιούχες μορφές του Άλλου» και στην ασταμάτητη φλυαρία μέσω των διαφόρων συσκευών επικοινωνίας. Αυτή η «εκτός φύλου» απόλαυση καθιστά ακόμη πιο έκδηλη την «μη ύπαρξη διάφυλης σχέσης», δυσχεραίνει ακόμη περισσότερο τη σχέση ανάμεσα στα δύο φύλα και κάνει ακόμη πιο κρίσιμο το ερώτημα: πώς το Έν-ολομόναχο θα συνδεθεί με τον Άλλο;

Είναι γεγονός ότι η παλιά συμβολική τάξη δεν υφίσταται πλέον. Στη θέση της αναδύονται νέοι τύποι κοινωνικών δεσμών, νέες μορφές οικογένειας, νέες κοινότητες που συγκροτούνται με αφετηρία τον ιδιαίτερο τρόπο απόλαυσής τους και διεκδικούν την αναγνώρισή τους. Η τεχνολογία δεν είναι αμέτοχη στη συγκρότηση αυτού του είδους κοινωνικού δεσμού. Μέσω των κοινωνικών δικτύων δημιουργούνται νέου τύπου σχέσεις μεταξύ των συνδεδεμένων στο διαδίκτυο και συγχρόνως νέες τεχνικές υποβοηθούμενης γονιμοποίησης, αποσυνδέοντας την αναπαραγωγή από τη σεξουαλικότητα, εγείρουν ηθικά ζητήματα ως προς τη γονεϊκότητα, την υιοθεσία και τη γενεαλογική συνέχεια.

Ο σύγχρονος πολιτισμός, λοιπόν, παράγει defacto νέα συμπτώματα που δεν εντάσσονται στις παλιές κλινικές οντότητες που κληρονομήσαμε από τον 20ο αιώνα. Με το εγχείρημα του DSM ΙΙΙ, που αντικατέστησε τις κλασικές νοσογραφικές οντότητες με τον υποτιθέμενο «μη θεωρητικό» όρο «διαταραχές», είχε ήδη ξεκινήσει η αυξανόμενη ιατρικοποίηση της ψυχιατρικής, εξαλείφοντας τις ψυχοπαθολογικές και ψυχαναλυτικές αναφορές. Το αποτέλεσμα είναι η σύγχρονη ψυχιατρική να αδιαφορήσει για τα συστατικά στοιχεία της ψύχωσης και τις μορφές λόγου που παράγει, καταδικάζοντας έτσι το σύμπτωμα στη σιωπή.

Οι ψυχαναλυτές όμως λακανικού προσανατολισμού, με αφετηρία την ύστερη διδασκαλία του Ζακ Λακάν, προχωρούν πέρα από τη σύγκρουση της οιδιπόδειας τραγωδίας, το «όνειρο του Φρόυντ». Αυτό σημαίνει ότι το ενδιαφέρον τους επικεντρώνεται στον τρόπο που το σύμπτωμα αντιμετωπίζει την ενόρμηση και τα φαινόμενα απόλαυσης. Σε μια τέτοια προσέγγιση, το σύμπτωμα, δεν αποτελεί απλά μια δυσλειτουργία προς εκρίζωση, αλλά έναν τρόπο λειτουργίας του υποκειμένου. Όπως αναφέρει ο διακεκριμένος ψυχαναλυτής Ερίκ Λοράν, αυτό που μας ενδιαφέρει στην πρακτική μας είναι οι μορφές λόγου μέσω των οποίων το υποκείμενο εντάσσεται στον πολιτισμό, στηριζόμενο στο σύμπτωμά του.

Με άλλα λόγια, το σύμπτωμα είναι ένας εναλλακτικός κοινωνικός δεσμός που αντιτίθεται στα κοινά ιδεώδη του πολιτισμού. Η λακανική προσέγγιση των ψυχώσεων δεν προτείνει μια νέα ταξινόμησή τους. Απεναντίας, βασική της αρχή είναι ότι κάθε υποκείμενο είναι ξεχωριστό και μη ταξινομήσιμο. Αυτό σημαίνει ότι το σύμπτωμα δηλώνει, πέρα από τις τυχόν ομαδοποιήσεις των τυπικών μορφών του, την ενικότητα ενός υποκειμένου. Εξάλλου, εκτός από τις τυπικές μορφές των ψυχώσεων με την παραγωγική ψευδαισθητική και παραληρηματική συμπτωματολογία τους, υπάρχουν και οι πιο διακριτικές μορφές, όπως η «κανονικόμορφη ψύχωση», έννοια που εισήγαγε ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ, με λιγότερο εμφανείς εκδηλώσεις και κύριο χαρακτηριστικό τους την αποσύνδεση από τον Άλλο. Και σε αυτές τις περιπτώσεις ωστόσο, από τη στιγμή που το ψυχωτικό υποκείμενο έχει απορρίψει την ένταξή του μέσω των καθιερωμένων λόγων, είναι αναγκασμένο να επινοήσει ένα δικό του λόγο ή σύμπτωμα για να δημιουργήσει κοινωνικό δεσμό. Στην εποχή της μεταοιδιπόδειας ψυχανάλυσης ανοίγεται έτσι ένα νέο κλινικό πεδίο προς εξερεύνηση.

***

Τα ζητήματα που θα εξεταστούν στο Συνέδριο είναι οι ιδιαίτερες για κάθε υποκείμενο συμπτωματικές επινοήσεις του, οι νέες μορφές κοινωνικών δεσμών μέσω των κοινωνικών δικτύων και των παιχνιδιών online, η μηχανοποίηση του σώματος από την επιστήμη, η σύνδεση των αντικειμένων με το σώμα. Ξεχωριστή ενότητα θα αποτελέσουν οι μαρτυρίες ψυχαναλυτών της Σχολής για το τέλος της προσωπικής τους ψυχανάλυσης, δηλαδή το πέρασμά τους από τη θέση του ψυχαναλυόμενου στη θέση του ψυχαναλυτή, που για τον Λακάν αποτελεί τον πυρήνα της ψυχαναλυτικής εμπειρίας. Θα συμμετάσχουν ψυχαναλυτές από την Ευρώπη (Γαλλία, Βέλγιο, Ελβετία, Αγγλία, Δανία, Πολωνία, Βουλγαρία, Ρωσία), το Ισραήλ και τον Καναδά, ενώ θα παρευρεθεί και ο Ζακ-Αλέν Μιλέρ, ιδρυτής και πρώην Γενικός Εκπρόσωπος της Παγκόσμιας Ψυχαναλυτικής Εταιρείας (AMP), διευθυντής του Ινστιτούτου του Φροϊδικού Πεδίου, που από το 1972, στο εβδομαδιαίο του μάθημα «Λακανικός προσανατολισμός», προάγει τη λακανική διδασκαλία. Κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου, που θα πραγματοποιηθεί στο κεντρικό κτήριο του Πανεπιστημίου Αθηνών (Πανεπιστημίου 30), θα εκτίθενται έργα των καλλιτεχνών Ελένης Ζούνη, Λίνας Μπέμπη, Αντωνίας Μαντζούκα και Παναγιώτη Λιναρδάκη στο κτίριο του Πανεπιστημίου «Κ. Παλαμάς». Πληροφορίες για τις εγγραφές στις ιστοσελίδες της Ελληνικής Εταιρείας της ΝΛΣ (goo.gl/SolB3) και στην ιστοσελίδα της ΝΛΣ (goo.gl/FCoEM).

 Ο Επαμεινώνδας Θεοδωρίδης είναι πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας της ΝΛΣ

Σημείωση των Ενθεμάτων.Geek: Μειωτικός όρος της αμερικάνικης αργκό, που αρχικά υποδήλωνε άτομα με ασύμβατη συμπεριφορά. Σταδιακά, ο όρος διεκδικήθηκε από τους οπαδούς των γκάτζετ υψηλής τεχνολογίας. Έχοντας αποκτήσει και θετικές συνδηλώσεις, αποδίδεται πλέον σε άτομα που ασχολούνται μανιωδώς με διανοητικά ζητήματα, την τεχνολογία και παιχνίδια, ηλεκτρονικά και μη. Η πιο κοντινή απόδοση στα ελληνικά είναι «σπασίκλας», με στενότερο εύρος όμως. Βλ. αναλυτικά www.slang.gr(goo.gl/Ca5BJ).

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Το ψυχωτικό υποκείμενο στην geek εποχή

  1. Reblogged this on openpoliticsgr and commented:
    Geek: όρος της αμερικάνικης αργκό, που αρχικά υποδήλωνε άτομα με ασύμβατη συμπεριφορά. Σταδιακά, ο όρος διεκδικήθηκε από τους οπαδούς των γκάτζετ υψηλής τεχνολογίας. Έχοντας αποκτήσει και θετικές συνδηλώσεις, αποδίδεται πλέον σε άτομα που ασχολούνται μανιωδώς με διανοητικά ζητήματα, την τεχνολογία και παιχνίδια, ηλεκτρονικά και μη. Η πιο κοντινή απόδοση στα ελληνικά είναι «σπασίκλας», με στενότερο εύρος όμως..

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s