Περιοδικό «Χρόνος»: ένα διαδικτυακό εργαστήρι σκέψης

Standard

 Τον Χρόνο τον διαβάζετε στο http://www.chronosmag.eu/

«Να μάθουμε να σκεφτόμαστε αλλιώς»       συνέντευξη της Μικέλας Χαρτουλάρη

Σωτήρης Λιούκρας «Χωρίς τίτλο», 2012. Από το «εξώφυλλο» του τχ. 1 του «Χρόνου»

Σωτήρης Λιούκρας «Χωρίς τίτλο», 2012.
Από το «εξώφυλλο» του τχ. 1 του «Χρόνου»

Ένα νέο διαδικτυακό περιοδικό, περιοδικό ιδεών και παρέμβασης, κάνει δυναμικά την εμφάνισή του: ο Χρόνος. Ξεκινώντας με ένα «τεύχος μηδέν» για την Κύπρο («Η Κύπρος και ο Λεβιάθαν. Φωνές από την κοιλιά του κήτους») και ένα editorial του Αντώνη Λιάκου, συνέχισε με κείμενα τεκμηριωμένα και δουλεμένα, που παίρνουν θέση και ανοίγουν τη συζήτηση. Ανάμεσά τους, για τα κέντρα κράτησης (Ό. Λαφαζάνη), τον Σουλεϊμάν (Σ. Αναγνωστοπούλου), το φαινόμενο Γκρίλο (Κ. Κορνέτης), το αστικό πάρκο της Κοπεγχάγης (Ε. Αξιώτη), η ενότητα για τα ιδρύματα Νιάρχου και Ωνάση, τον ιστορικό αναθεωρητισμό (Χ. Φλάισερ), την ιθαγένεια (Δ. Χριστόπουλος), το χρέος (Γ.  Σταυρακάκης), τον λαϊκισμό (Γ. Κατσαμπέκης), την κρίση της Ε.Ε. (Σ. Βαλντέν). Επίσης, «πολιτικό κόμικ» (Δ. Βανέλλης, Θ. Πέτρου), φωτογραφία (Η. Παπαϊωάννου), βίντεο (συναυλία του Φλ. Φλωρίδη στο Bερολίνο, συνεντεύξεις του Γ. Κουζέλη και της Μ.ς Μαροπούλου για τη σειρά προβολών «Βλέμμα στο φασισμό») και άλλα.

Θεωρούμε το εγχείρημα εξαιρετικά κρίσιμο και αξιοπρόσεκτο: περισσότερο από ποτέ, χρειαζόμαστε σήμερα ένα αριστερό περιοδικό ιδεών, έγκυρο και μαχητικό, που ανοίγει τα ζητήματα, σπώντας τα στερεότυπα και συνομιλώντας με το διεθνές κοινό. Το δείγμα γραφής του Χρόνου μας πείθει ότι έχει τα εχέγγυα να ανταποκριθεί, κάτι που μας αφορά όλους, έντυπα και ανθρώπους που κινούμαστε στο αστερισμό της αριστερής σκέψης και κριτικής. Μιλήσαμε  λοιπόν με τη Μικέλα Χαρτουλάρη, αρχισυντάκτρια του Χρόνου.

Τη συνέντευξη πήραν η Ιωάννα Μεϊτάνη και ο Στρατής Μπουρνάζος

 

Η M. Χαρτουλάρη (κέντρο) με την Ι. Μεϊτάνη και τον Στρ. Μπουρνάζο, στο εντευκτήριο των «Ενθεμάτων»

Η M. Χαρτουλάρη (κέντρο) με την Ι. Μεϊτάνη και τον Στρ. Μπουρνάζο, στο εντευκτήριο των «Ενθεμάτων»

Ξεκινώντας, θα θέλαμε να μας πεις το σχήμα με το οποίο λειτουργεί το περιοδικό. Εσύ είσαι η αρχισυντάκρια…

 Ως αρχισυντάκτρια, έχω τη γενική ευθύνη και τον συντονισμό, ο Χρόνος όμως είναι συλλογική προσπάθεια. Η πρώτη ιδέα ήταν του Περικλή Δουβίτσα, ενός νέου ανθρώπου με ανήσυχο μυαλό, που μπήκε στον εκδοτικό χώρο από έναν άλλο χώρο, τη μουσική. Εδώ και καιρό, σε αρκετούς κύκλους διανοούμενων, πολλοί, είτε ανεξάρτητα είτε σε επαφή μεταξύ τους, συζητούσαν την ανάγκη ενός αριστερού περιοδικού παρέμβασης στον χώρο των ιδεών. Ο Δουβίτσας το συνέλαβε και προχώρησε.

Στη συνέχεια υπήρξαν μερικοί άνθρωποι που αποτέλεσαν την ψυχή του περιοδικού, το αγκάλιασαν με κέφι, ζωντάνια και γνώση. Ο Αντώνης Λιάκος, πρώτα απ’ όλα, που έπαιξε και παίζει κομβικό ρόλο, ο Γιάννης Σταυρακάκης, η Σία Αναγνωστοπούλου, η Αθηνά Αθανασίου. Το περιοδικό δεν έχει συντακτική επιτροπή. Αυτοί που μόλις ανέφερα συζητάμε μεταξύ μας, και ο κάθε εισηγητής είναι και ένας «μίνι αρχισυντάκτης», για το αντικείμενο που ελέγχει. Αναλαμβάνει να γράψει, προτείνει θέματα και ανθρώπους: κινητοποιεί κάποιους, οι οποίοι με τη σειρά τους κινητοποιούν άλλους, όχι απαραιτήτως γνωστά ονόματα. Κριτήριό μας είναι οι φρέσκιες ιδέες για τα πράγματα. Και θέλω, ακόμα, να μνημονεύσω, τη συνεισφορά του Στέφανου Θεοδωρίδη στη γραμματεία σύνταξης και της Αρετής Μπουκάλα, στην οποία οφείλουμε την τόσο καλή επιμέλεια των κειμένων.

Γιατί εκδίδεται τώρα, ποια σημασία έχει η χρονική στιγμή;

Ο Χρόνος είναι προϊόν του καιρού του και του καιρού μας. Στο ευρύτερο τοπίο έχει διαμορφωθεί μια καινούργια κοινωνική φιλοσοφία και πολιτική γεωγραφία, που διασταυρώνονται με μια νέα κρίση συνείδησης. Έχουν αναδυθεί, έτσι, κάποια βασικά αιτήματα που οδήγησαν στην έκδοσή του.

Το πρώτο είναι το έλλειμμα στη δημοκρατία, το οποίο το βλέπουμε όχι μόνο στην πολιτική, αλλά παντού. Η συνθήκη της μεταδημοκρατίας είναι κάτι που συζητάμε πολύ στο περιοδικό: η διαμόρφωση της πολιτικής σε έναν ιδιωτικό χώρο, μια συναινετική πρακτική η οποία, στο όνομα της δημοκρατίας, εξαλείφει τη δημοκρατική διαδικασία — μια μετατόπιση της εξουσίας από τον «δήμο», που εξοβελίζεται, στα οικονομικά κέντρα και τις ελίτ.

Το δεύτερο είναι το αίτημα δημιουργίας ενός βήματος που θα διαμορφώσει προβληματισμό για την «επόμενη μέρα». Η Αριστερά έχει την ευκαιρία να αλλάξει την κατάσταση των πραγμάτων: είτε γίνει κυβέρνηση είτε όχι, είναι σίγουρο ότι μπορεί να παρέμβει με εντελώς άλλους όρους. Τι σημαίνει όμως διαφορετική οπτική και διαφορετικές προτεραιότητες για την κοινωνία, την πολιτική, τις προοπτικές του τόπου στο ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο περιβάλλον; Έχουμε πνιγεί στις τεχνικές απαντήσεις και τα στερεότυπα. Ας δούμε λοιπόν πού είμαστε πραγματικά και πού θέλουμε να πάμε. Πώς σκέφτεται η Αριστερά αλλά και ο ευρύτερος προοδευτικός χώρος. Αυτό δεν έχεις το περιθώριο να το διερευνήσεις και να το αναδείξεις όταν δίνεις τη μάχη της επικαιρότητας ούτε όταν είσαι επικεντρωμένος σε ιδεολογικά ζητήματα. Στον Χρόνο, αντίθετα, παρότι το στοίχημα είναι μεγάλο, η επιδίωξή μας είναι να διαμορφώσουμε ένα εργαστήρι σκέψης και τεκμηρίωσης –είναι καίριο αυτό–, αναδεικνύοντας θέματα που θεωρούμε κρίσιμα, κι ας μην είναι στην αιχμή. Για παράδειγμα, το θέμα του σεξισμού και της ομοφοβίας –ένα θέμα που πάντα υπήρχε στην αριστερή κριτική– με την κρίση εμφανίζεται ασυνείδητα σε πολλούς χώρους, ακόμα και στον πολιτισμό. Ο Χρόνος δεν απευθύνεται μόνο στο κοινό της ριζοσπαστικής Αριστεράς, αλλά σε ένα ευρύτερο κοινό ανθρώπων με ελεύθερο πνεύμα. Αν θέλουμε να αλλάξουμε την ελληνική πραγματικότητα –κάτι που θα έχει επιπτώσεις και στην Ευρώπη– η διαμόρφωση ενός μεγάλου πεδίου, ελευθερίας και κριτικής, όπου θα ζυμώνονται οι ιδέες, είναι κρίσιμη.

  Ο υπότιτλος του Χρόνου είναι «online περιοδικό με αφετηρία την Ελλάδα». Εξήγησέ τον μας.

 Κι αυτό έχει να κάνει με ένα αίτημα του καιρού μας. Αίτημα είναι το άνοιγμα στο διεθνές κοινό, αίτημα και ο διάλογος με τη διασπορά. Βασική μας επιδίωξη είναι να βάλουμε την Ελλάδα στη διεθνή σκηνή, μέσα από τη διανόησή της, τις δημιουργικές της δυνάμεις, τις πρωτότυπες κοινωνικές δράσεις. Αυτή η χώρα, που την αντιμετωπίζουν σαν παράδειγμα «κακού μαθητή» και «απατεώνα», σαν «παράξενο πουλί» και «πειραματόζωο», είναι μια χώρα με ζωντανά μυαλά που μπορούν να σταθούν σε κάθε διεθνές φόρουμ.

Βασικός μας στόχος είναι όλα τα κείμενα του περιοδικού να μεταφράζονται, έτσι ώστε ένα ευρωπαϊκό, και όχι μόνο, κοινό να μπορεί να μάθει ότι, εκτός από τον Παπαχελά, τον Βαρουφάκη ή τον Μάρκαρη λ.χ., υπάρχει ένα πλούσιο δυναμικό ανήσυχων ανθρώπων που έχουν ενδιαφέρουσες ιδέες και μπορούν να κάνουν εμπεριστατωμένες αναλύσεις για τη σημερινή πραγματικότητα, όπως αυτή διαμορφώνεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Το ζητούμενο βέβαια είναι να αποκτήσουμε μόνιμες επαφές διεθνώς. Αυτό όμως απαιτεί συνεχή ροή μιας μεγάλης βεντάλιας μεταφρασμένων άρθρων. Προς το παρόν, επειδή δεν έχουμε τα απαραίτητα κονδύλια (σημειώνω ότι δεν παίρνουμε διαφημίσεις) έχουν μεταφραστεί ορισμένα μόνο από τα κείμενα του Χρόνου, στα αγγλικά και τα γερμανικά. Έχουμε επίσης αναρτήσει άρθρα συνεργατών μας στα αγγλικά, έχουμε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας με την Tagesspiegel όπου ήδη δημοσιεύτηκε το άρθρο του Λιάκου, και κλείσαμε επίσημη συνεργασία με το Διεθνές Φεστιβάλ Λογοτεχνίας του Βερολίνου. Προχωράμε δηλαδή δυναμικά προς αυτήν την κατεύθυνση. Βοηθάει και το ότι ο εκδότης του Χρόνου, ο Περικλής Δουβίτσας, αλλά και πολλοί συνεργάτες μας είναι εγκατεστημένοι στη Γερμανία, στις ΗΠΑ, και πολλές χώρες, ακόμη και την Ινδία ή την Αυστραλία.

 Και όσον αφορά τη διαδικτυακή διάσταση;

Δεν χρειάζεται για μιλήσω για την τεράστια δύναμη του διαδικτύου – μού φαίνεται αυτονόητο, κι ας είμαι προσωπικά άνθρωπος του χαρτιού. Θα σταθώ σε δυο ειδικότερα σημεία.

Το πρώτο είναι ότι υπάρχει μια γενιά ή, μάλλον, γενιές πλέον νέων ανθρώπων που δεν αγοράζουν έντυπα. Και γιατί δεν έχουν χρήματα, αλλά και για λόγους κουλτούρας. Όμως είναι πολύ δικτυωμένοι ηλεκτρονικά. Σε αυτούς απευθύνεται ο Χρόνος, επιδιώκοντας να τους προσφέρει την εγκυρότητα, η οποία συχνά χάνεται μέσα στον ποταμό του διαδικτύου. Ο Χρόνος θέλει να είναι μια δεξαμενή τεκμηριωμένης, εις βάθος κριτικής αρθρογραφίας, που να λειτουργήσει σαν πυρήνας για τον προβληματισμό νέων ανθρώπων, «ψαγμένων», δραστήριων, συχνά έξω από κομματικά σχήματα. Αν θέλεις να απευθυνθείς σε αυτούς, όπως και στο διεθνές κοινό, η προτεραιότητά σου είναι, αναμφισβήτητα, το διαδίκτυο.

Εκτός αυτού, η ηλεκτρονική μορφή προσφέρει πολλαπλάσιες δυνατότητες και εκδοτική ευελιξία. Στον Χρόνο, λ.χ. αναρτούμε όχι μονάχα κείμενα αλλά και βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις ή μουσικές προτάσεις, ντοκυμαντέρ και ταινίες μικρού μήκους, πρωτότυπα κόμικ και καλλιτεχνικές φωτογραφίες. Κάθε θέμα «χτίζεται» διαδοχικά από εβδομάδα σε εβδομάδα. Ξεκινήσαμε λ.χ. με μια έρευνα της Όλγας Λαφαζάνη για τα Κέντρα Κράτησης Μεταναστών, συνεχίζουμε με ένα θεωρητικό κείμενο παρέμβασης του Δημήτρη Χριστόπουλου για την ιθαγένεια· στη συνέχεια θα δημοσιεύσουμε μια μαρτυρία του καθηγητή Ζήση Παπανικόλα, έλληνα μετανάστη δεύτερης γενιάς στις ΗΠΑ, έπειτα μια συνέντευξη του σκηνοθέτη Πέτρου Σεβαστίκογλου στον Κώστα Καραβίδα για τη νιγηριανή κοινότητα της Αθήνας με αφορμή την ταινία του Attractive Illusion, από την οποία θα παρουσιάσουμε κάποιες σκηνές σε βιντεάκι… Αυτή η πολυπρισματική προσέγγιση ανοίγει σαν φυσαρμόνικα και αναδεικνύεται ιδεωδώς στην ηλεκτρονική μορφή.

 Προχωράμε σε ένα άλλο θέμα: την κατάσταση στα «κυρίαρχα μέσα». Είναι ένας χώρος που ξέρεις καλά,  καθώς για χρόνια ήσουν αρχισυντάκτρια στο «Βιβλιοδρόμιο».

Το «Βιβλιοδρόμιο», την περίοδο που διευθυντής των Νέων ήταν ο Παντελής Καψής, αποτελούσε ξεχωριστή περίπτωση: είχε μεγάλη ελευθερία να δημοσιεύει ριζοσπαστικές πολιτικές και κοινωνικές απόψεις, άρθρα κριτικής και αριστερής παρέμβασης, που αναπτύσσονταν με αφετηρία ελληνικά και ξένα μυθιστορήματα (είναι απίστευτο τι μπορείς να πεις μέσω της λογοτεχνίας) ή μελέτες γύρω από τη σύγχρονη, κυρίως, Ιστορία. Αυτό ήταν και το κλειδί της επιτυχίας του, και το χρωστάω στον Καψή που είχε ιστορικοπολιτική παιδεία, κουλτούρα διαλόγου, δημοσιογραφική εξυπνάδα και γενναιοδωρία — διότι ήταν σαφές πως διαφωνούσαμε πολιτικά. Έτσι, το «Βιβλιοδρόμιο» θεωρώ ότι λειτούργησε όχι μόνο ως «αριστερό άλλοθι» των Νέων, αλλά ως ουσιαστικό βήμα συζήτησης, ιδεών και κριτικής.

Αν μιλήσουμε για τα κυρίαρχα έντυπα σήμερα, βλέπουμε ότι στενεύει όλο και περισσότερο ο χώρος για τη διαφορετική άποψη. Επιπλέον, ακόμα και όταν επιτρέπουν να ακουστεί ο άλλος λόγος, την ίδια στιγμή του τραβάνε το χαλί από κάτω. Έχουν, λ.χ., τη φωτογραφία του Τσίπρα με τον Όλιβερ Στόουν πρωτοσέλιδα, αλλά το κείμενο που τη συνοδεύει είναι υπονομευτικό. Δημοσιεύουν τη συνέντευξη του τάδε αριστερού στοχαστή (κατά προτίμηση ξένου, του Σένετ, του Κρίτσλεϋ κ.ο.κ.) και στις γύρω σελίδες διάφορες επιφυλλίδες ακυρώνουν τα όσα λέει. Αποδομεί ο Μαζάουερ τη θεωρία των «δύο άκρων», όμως τα παράλληλα άρθρα, σχόλια ή ρεπορτάζ την καλλιεργούν. Επίσης, θριαμβεύει η αποσιώπηση. Δεν είναι δυνατόν την εποχή του «νόμου Διαμαντοπούλου» να αποκρύπτεις ότι εκατοντάδες ξένοι πανεπιστημιακοί υπέγραψαν εναντίον του. Θα μπορούσες να πεις ότι δεν είναι σπουδαίοι (παρότι ήταν πρώτης τάξης ονόματα),  δεν ξέρουν την κατάσταση κ.ο.κ., αλλά όχι να το κρύβεις.

 Με αυτή την έννοια, ο αριστερός λόγος βρίσκεται υπό διωγμόν — μόνο στα έντυπά του μπορεί να εκφράζεται χωρίς να αλλοιώνεται από το περιβάλλον. Ποτέ δεν είχαμε μια ιδεώδη κατάσταση, αλλά τώρα μιλάμε για στρατηγική.

 Αν μιλήσουμε ειδικότερα για το Athens Review of Books και το Books Journal;

Είναι περιοδικά που θέλουν να φτιάξουν έναν κύκλο opinion makers που θα διαμορφώνουν τα πράγματα, έναν κλειστό κύκλο ισχυρών ανθρώπων, που μιλάνε μεταξύ τους μέσα από τις σελίδες τους.

Το πρόβλημα δεν είναι, για μένα, αυτή καθαυτή η –προφανής– στράτευσή τους. Δεν πρέπει να είμαστε ουδέτεροι, στρογγυλοί. Μέσα στην υποκειμενικότητά μας όμως, μπορούμε να είμαστε έγκυροι. Εδώ ακριβώς θεωρώ ότι εντοπίζεται το πρόβλημα, καθώς η στράτευσή τους, που συχνά φτάνει στην εμπάθεια, έχει άμεση επίπτωση στην ποιότητα. Και επιπλέον καθιστά την αρθρογραφία τους απολύτως προβλέψιμη και την επιχειρηματολογία τους αδύνατη.

Επίσης, και τα δύο στήνουν πολεμικές. Η επιδίωξη, συχνά, είναι πώς να προκαλέσω για να προξενήσω την προσοχή, να απαντήσει ο άλλος, να γίνει τζέρτζελο. Αυτό φυσικά λειτουργεί στο κοινό, αλλά είναι εξαιρετικά προβληματικό, διότι παραμορφώνει τις υπαρκτές αντιθέσεις, ανεβάζει τεχνητά τη θερμοκρασία της αντιπαράθεσης, δημιουργεί μια πλασματική εικόνα της ελληνικής πραγματικότητας.

Απ’ την άλλη, και στο Athens Review και στο Books Journal θα βρεις κάποια πολύ καλά άρθρα. Και το σημαντικό είναι ότι αυτά πρώτα κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα κοινό που θέλει να διαβάζει μεγάλα κείμενα, αναλύσεις. Αυτό είναι επιτυχία τους.

 Πες μας, τελειώνοντας δυο λόγια για μελλοντικά σας σχέδια στον Χρόνο.

Το πρώτο είναι μια στήλη με links από άλλα έντυπα ή ιστότοπους που θα επισημαίνουν οι συνεργάτες μας, διευρύνοντας έτσι το περιβάλλον του διαλόγου, λ.χ. με την ομιλία της Γκλέντα Τζάκσον στο βρετανικό κοινοβούλιο για τη Θάτσερ, το άρθρο του Ούλριχ Μπεκ για την Ευρώπη κ.ο.κ. Επίσης, η ενίσχυση του τομέα της βιβλιοκριτικής, στήλες οι οποίες θα παρακολουθούν τον σφυγμό της επικαιρότητας και τις κοινωνικές δράσεις που ανατρέπουν τα δεδομένα της κρίσης. Το πρώτο στοίχημα όμως είναι ο Χρόνος να αποκτήσει την εγκυρότητα, την αιχμηρότητα, το βάθος και τη δυναμική που θα αναγκάσουν όχι μόνο τους φίλους, αλλά και τους αντιπάλους να τον παίρνουν στα σοβαρά. Να λειτουργεί σαν ένα εργαστήρι, όπως είπα, που θα μας βοηθάει να μάθουμε να σκεφτόμαστε αλλιώς.

***

 ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

Το «τεύχος» του Χρόνου κυκλοφορεί διαδικτυακά την πρώτη Πέμπτη κάθε μήνα. Επιπλέον, κάθε βδομάδα,  προστίθεται νέο υλικό. Ξεχωρίζουμε, από τα άρθρα που θα αναρτηθούν το επόμενο διάστημα:

Το άρθρο του Κώστα Αθανασίου για τον Τσάβες, τον «τσαβισμό» , την «μπολιβαριανή διαδικασία», τον «σοσιαλισμό του 21ου αιώνα» και τα διλήμματα των επιγόνων. Της Ελένης Γιαννακάκη, που ζει στην Ινδία, για τους βιασμούς και την ινδική κοινωνία. Του Θοδωρή Ρακόπουλου για τον Μαντέλα και την επόμενη ημέρα στη Ν. Αφρική. Την «περιπλάνηση» του Μάρκου Βογιατζόγλου, στα χρόνια της Θάτσερ και τις ευθύνες των Εργατικών για τη συντριβή του εργατικού κινήματος. Του Κώστα Κωτσάκη, με θέμα την αρχαιολογία και την πολιτισμική διαχείριση του μετρό της Θεσσαλονίκης.

 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Περιοδικό «Χρόνος»: ένα διαδικτυακό εργαστήρι σκέψης

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s