Η κατάρρευση της δικαιοκρατικής αρχής

Standard
Η «ΑΥΤΟΔΙΚΑΙΗ ΑΡΓΙΑ» ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΡΓΗΣΗ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ-3

του Στέφανου Δημητρίου

Πάμπλο Πικάσο, "Λουόμενοι που στεγνώνουν", 1909

Πάμπλο Πικάσο, «Λουόμενοι που στεγνώνουν», 1909

«Ας ξεκινήσουμε με μια παραδοχή: Υποθέτω ότι δέχεσθε ότι όσοι ασκούν δημόσια αξιώματα ή καθήκοντα οφείλουν με τη συμπεριφορά τους να τιμούν τον θεσμό που υπηρετούν. Οι φορείς των θεσμών υπάρχουν και λειτουργούν χάριν του θεσμού και φροντίζουν για το κύρος και το συμφέρον του». Με τα παραπάνω λόγια, ο αρμόδιος υπουργός δικαιολόγησε την αντίδρασή του στην τροποποίηση του N. 4093/12. Η παραδοχή είναι ορθή. Και, δεχόμενοι αυτή την παραδοχή, δεχόμαστε και ότι το μέτρο της «αυτοδίκαιης αργίας» υπάγεται στη διασφάλιση ενός αγαθού: του συμφέροντος της διοίκησης. Αυτός είναι ο σκοπός, ενώ η «αυτοδίκαιη αργία» είναι το μέσον. Συνεπώς, ό,τι και αν υποστηρίξει κανείς σχετικά, προϋποτίθεται ο καθορισμός της συνάφειας μέσου προς σκοπό. Αυτή η συνάφεια συνιστά το κριτήριο νομιμοποίησης των κρατικών αποφάσεων, άρα και κριτήριο για τον έλεγχο του μέτρου της «αυτοδίκαιης αργίας».

Ας αναρωτηθούμε τώρα: Είναι το μέτρο δίκαιο και κατάλληλο; Θα πρέπει να το συνδυάσουμε με την απαξία της «ανάρμοστης συμπεριφοράς», η οποία συνιστά λόγο για αυτοδίκαιη αργία. Είναι αόριστη έννοια, όπως και το «προσήκον ήθος» (άρθρο 23 Υπ. Κωδ.). Διακριβώνουμε λοιπόν τη φύση του προβλήματος: τη σύγκρουση έννομων συμφερόντων. Η έλλειψη κριτηρίου προσδιοριστικού της συνάφειας ανάμεσα σε υπηρεσιακό αδίκημα και στο ότι μπορεί να υπαχθεί σε αυτή την κατηγορία –και να τεθεί σε αυτοδίκαιη αργία– υπάλληλος που μηνύθηκε για απλή οικονομική διαφορά ή επειδή δεν υπέκυψε σε εκβιασμό από ιδιώτη ή επειδή η συνδικαλιστική και πολιτική του δραστηριότητα δεν είναι αρεστή, ακόμη και για προσωπικές διαφορές, πλήττει αρχές του πολιτικού φιλελευθερισμού: την ελεύθερη εκδήλωση του φρονήματος, ενώ μπορεί να περιστείλει τη συνδικαλιστική ή πολιτική δραστηριότητα ως έκφραση της αρχής του ίσου πολιτικού αυτοκαθορισμού των πολιτών, μηδέ των δημοσίων υπαλλήλων ή λειτουργών εξαιρουμένων.

Μεταρρυθμιστικό εγχείρημα θα ήταν ο εκσυγχρονισμός του Υπαλληλικού Κώδικα που ισχύει από το 1951. Το πρόβλημα είναι η σύγκρουση των εννόμων συμφερόντων: ανάμεσα στο συμφέρον της διοίκησης και το δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης του φρονήματος, ανάμεσα στη συνταγματικώς κατοχυρωμένη συνδικαλιστική ή πολιτική δράση και τη συμμετοχή στην οικονομική ζωή, που μπορεί να οδηγήσει σε ενδίκως επιλυόμενες διαφορές. Περιορισμός όλων αυτών, και μάλιστα από μονοπρόσωπη αρχή όπως ο εισαγγελέας, πλήττει το δημόσιο συμφέρον, νοούμενο ως θεμέλιο της αυτοτελούς κανονιστικής αρμοδιότητας που έχει η διοίκηση. Προκύπτει λοιπόν ότι η αρχή της αναλογικότητας (που επιβάλλει τον αναλογικό καθορισμό της συνάφειας σκοπού και μέσου για την επίτευξή του) δεν ικανοποιείται. Αυτό έχει μεγαλύτερη σημασία και από την κατάργηση του τεκμηρίου αθωότητας, στον βαθμό που μπορεί να υποβληθεί η ένσταση ότι το τελευταίο αντιπαρατάσσεται μόνο απέναντι σε δικαστικές και όχι διοικητικές πράξεις. Η έλλειψη αναλογικού προσδιορισμού της συνάφειας σκοπού και μέσου αποσαθρώνει το κράτος δικαίου, πλήττοντας ευθέως τη δημοκρατική νομιμότητα. Πώς, όμως;

Καταρχάς, πρέπει να διευκρινίσουμε ότι δεν πρόκειται απλώς για στάθμιση συμφερόντων, συσχετισμό ποσοτικώς μετρήσιμων μεγεθών. Είναι αναλογικής μορφής αξιολόγηση αγαθών ή συμφερόντων. Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να προταχθεί ένα μέτρο προστασίας του ενός, σε σχέση με το άλλο, από τα συγκρουόμενα θεμελιώδη δικαιώματα, με σκοπό την προστασία ενός τουλάχιστον ισάξιου έννομου αγαθού. H ελεύθερη εκδήλωση του πολιτικού ή άλλου φρονήματος, όπως και η απρόσκοπτη πολιτική ή συνδικαλιστική δραστηριότητα ανήκουν σε αυτά τα αγαθά. Η διαφύλαξή τους προσκρούει στο ότι η κυβέρνηση, σε βάρος της δημοκρατικής αρχής, περιφρονεί και στρεβλώνει τον πολιτικό διάλογο, διασύρει τις διαφωνούσες πολιτικές δυνάμεις και απαξιώνει συνολικά το δυναμικό του δημόσιου τομέα. Η αυτοδίκαιη αργία είναι αντιμεταρρύθμιση, όπως και η απόφαση για άρση της έννομης προστασίας στους εργαζόμενους που υπέστησαν παράνομη διακοπή ή λήξη της σχέσης εργασίας τους, ακόμη και εκείνους για τους οποίους είχε εκδοθεί σχετική προσωρινή διαταγή. Είναι καταστρατήγηση συνταγματικά κατοχυρωμένου δικαιώματος.

Η κυβέρνηση απονομιμοποιεί την πολιτική εξουσία, εκτρέπεται προς τον ακροδεξιό αυταρχισμό και υπερβαίνει τις εγγυήσεις του κράτους δικαίου. Παραβιάζονται και η φιλελεύθερη και η δημοκρατική αρχή. Το μέτρο της αυτοδίκαιης αργίας εμφορείται από το πνεύμα του Κώδικα του 1951, που έβρισκε την πλήρη αποτύπωσή του στη φράση: «Θα σε τυλίξω σε μια κόλλα χαρτί!». Το μέτρο της αυτοδίκαιης αργίας, χωρίς το κριτήριο για τον αναλογικό καθορισμό της συνάφειας ανάμεσα στην απιστία προς την υπηρεσία και ένα απλό πλημμέλημα, αποτελεί «μια κόλλα χαρτί» προς εκφοβισμό υπαλλήλων και λειτουργών του δημοσίου, παραβιάζοντας την αρχή της περιορισμένης εξουσίας και της λαϊκής κυριαρχίας. Έχει σημασία η τελευταία διαπίστωση: σε αντίθεση προς το κοινώς λεγόμενο, ότι η «συνταγματοποίηση» δεν λύνει προβλήματα, η επίκληση του Συντάγματος, ως τεχνικής της πολιτικής ελευθερίας, κατά τον γνωστό –ισόρροπο ανάμεσα στη φιλελεύθερη και τη δημοκρατική αρχή– ορισμό του, επιτρέπει τη δικαιολόγηση και την αξιολόγηση των κρατικών αποφάσεων, σε συνδυασμό με αξίες όπως το γενικό συμφέρον και ο δημοκρατικός αυτοκαθορισμός, η πολιτική ελευθερία και η κοινωνική δικαιοσύνη.

Η αυτοδίκαιη αργία είναι όντως το πρόσφορο μέσο, αλλά για σκοπό διαφορετικό από τον δηλωθέντα: για την περιστολή της εκδήλωσης του φρονήματος και της σύστοιχης με αυτό πολιτικής δράσης. Η ασκούμενη πολιτική –εντός Μνημονίου και υπέρ αυτού– δεν μπορεί να τελεσφορήσει σε συνθήκες δημοκρατίας. Αυτές τις συνθήκες, εντός των οποίων είναι αναγνωρίσιμη η πολιτική μας αυθυπαρξία και τα συναφή δικαιώματα, πρέπει να τις υπερασπιστούμε. Να γιατί είμαστε με τον δημοκρατικό πατριωτισμό και το δημόσιο συμφέρον, και όχι με την «αυτοδίκαιη αργία» και των δύο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s