Κόμμα των μελών σημαίνει μέλη, αλλά σημαίνει και κόμμα

Standard

Με αφετηρία το Ιδρυτικό Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ

 Συνέντευξη του Μάκη Κουζέλη

Γιόζεφ Νέμεθ Λάμπεθ, «Γυμνή πλάτη κόκκινου άντρα», 1912

Γιόζεφ Νέμεθ Λάμπεθ, «Γυμνή πλάτη κόκκινου άντρα», 1912

Ξεκινώντας, θα ήθελα ένα γενικό σου σχόλιο για το συνέδριο, στο οποίο ήσουν και σύνεδρος.

 Οι λόγοι για τους οποίους συγκλήθηκε το συνέδριο, πράγματι, ικανοποιήθηκαν. Και αυτό καταγράφηκε στις συνειδήσεις των συμμετεχόντων, αλλά και στους γύρω γύρω. Πέτυχε να είναι ένα συνέδριο ιδρυτικό, με την έννοια ότι ο ΣΥΡΙΖΑ που αντιστοιχεί σε αυτό που τον έκαναν τα αποτελέσματα των εκλογών έχει πλέον θεσμική υπόσταση. Ταυτόχρονα, στο συνέδριο φάνηκε –και θα φανεί και στο κόμμα το επόμενο διάστημα– ότι υπάρχουν δύο «κόσμοι»: αυτοί που ήταν ενταγμένοι από παλιότερα, σε προϋπάρχοντες κομματικούς σχηματισμούς, και εκείνοι που έχουν σχέση με αυτό το οποίο γίνεται σιγά σιγά ο ΣΥΡΙΖΑ τον τελευταίο χρόνο. Προφανώς υπάρχουν γεφυρώσεις και κοινά στοιχεία, αλλά η διάκριση είναι υπαρκτή.

Αυτός ο «δεύτερος κόσμος» εκπροσωπούνταν στους 3.500 συνέδρους;

 Σαφέστατα, όπως εκπροσωπούνταν και στη συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ, στα τέλη του 2012. Και νομίζω ότι τώρα είναι πιο κατασταλαγμένος ως προς το «θετικό σοκ» των εκλογών. Επειδή αναφέρθηκες στον αριθμό, βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον το ότι η συμμετοχή ήταν πραγματική: ο κόσμος βρισκόταν στην αίθουσα, παρακολουθούσε, συμμετείχε, μίλαγε με ενθουσιασμό, έγνοια, μερικές φορές και με θυμό, αλλά μίλαγε.

Μια δεύτερη διάκριση, μετά από αυτή που ανέφερα παραπάνω, είναι μεταξύ μεγαλύτερων και νεότερων ηλικιακά. Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει μια εξαιρετική νεολαία, και το είδαμε ξανά στο συνέδριο: νέους με ενθουσιασμό, που διαβάζουν, είναι έντονα πολιτικοποιημένοι, διαθέτουν θεωρητικό εξοπλισμό.

Μάκης Κουζέλης και Στρατής Μπουερνάζος, στο εντευκτήριο των "Ενθεμάτων"

Μάκης Κουζέλης και Στρατής Μπουερνάζος, στο εντευκτήριο των «Ενθεμάτων»

  Και επίσης είναι «κινηματίες»…

 Βέβαια. Και εκείνο που, κατά τη γνώμη μου, παντρεύει το παλιό κόμμα με το καινούργιο είναι ότι το καινούργιο έρχεται από την κινηματική πλευρά. Γι’ αυτό δεν φοβάμαι ότι θα γίνουμε «νέο ΠΑΣΟΚ». Η κινηματική προέλευση πολλών νέων μελών συνιστά ουσιώδες στοιχείο, και φτιάχνει πολλές ενδιαφέρουσες εσωτερικές διαφοροποιήσεις. Η κινηματική «συνιστώσα», ας την πούμε έτσι, και πιο νέα σε ηλικία είναι και συνδέεται με την αλματώδη αύξηση της απήχησης του ΣΥΡΙΖΑ.

Για να ολοκληρώσω αυτό το πρώτο σχόλιο, θα έλεγα ότι είχαμε ένα συνέδριο πολύ ζωντανό, ίσως μάλιστα –κάπως ιδιότροπα– «υπερπολιτικοποιημένο». Είναι χαρακτηριστικό ίσως πως αυτή η «υπερπολιτικοποίηση» επενδύθηκε, κάπως μετατοπισμένα, στα διαδικαστικά θέματα. Είχαμε πάντως ένα συνέδριο επιτυχημένο, πολύ ζωντανό και πολύ αισιόδοξο.

 Και αν κάνουμε τη σύγκριση με τη συνδιάσκεψη του ΣΥΡΙΖΑ, κάποιους μήνες πριν;

Τα συνέδρια και οι συνδιασκέψεις είναι δύσκολο να συζητήσουν σε βάθος και να λύσουν κάτι, φτιάχνουν ωστόσο, και πολύ έντονα μάλιστα, μια ατμόσφαιρα. Ανάμεσα στη συνδιάσκεψη και το συνέδριο βλέπουμε λοιπόν μια αποσαφήνιση και ωρίμανση. Στη συνδιάσκεψη υπήρχε πολύ μεγάλη έγνοια του κόσμου να ενοποιηθούμε, να γίνουμε κόμμα των μελών, το «ένα μέλος, μία ψήφος». Αυτό που αποτελούσε κύρια αντίληψη στη συνδιάσκεψης, τώρα είναι κατακτημένο.

Ωρίμασε ο κόσμος, ωρίμασε το κόμμα, ωρίμασαν οι θεσμοί του κόμματος, ορατά. Αν συνυπολογίσουμε και μικρές, αλλά σημαντικές κινήσεις, στο επίπεδο της διαδικασίας (όπως ότι μειώθηκε ο αριθμός των μελών της Κεντρικής Επιτροπής, και πιθανότατα θα μειωθεί και ο αριθμός των μελών της Γραμματείας), αντιλαμβανόμαστε πως γίνεται συνείδηση ότι δεν έχει νόημα φτιάχνουμε όργανα που δεν μπορούν να λειτουργήσουν.

Και είναι πολύ ενδιαφέρον, και ευχάριστο, να δούμε πώς, μέσα σε αυτό το κλίμα, ωριμάζουν και τα στελέχη. Θα πω μόνο ένα παράδειγμα, για έναν συνάδελφο από το Πανεπιστήμιο, τον Ευκλείδη Τσακαλώτο. Συμφωνώ με όσα λέει — αλλά δεν πρόκειται περί αυτού: μου έκανε εντύπωση ο τρόπος που έχει ωριμάσει όταν μιλάει, και ρητορικά και πολιτικά, όχι σε σχέση με τρία χρόνια πριν, αλλά με ένα εξάμηνο πριν. Και αυτό, ανεξάρτητα από τις θέσεις που υποστήριξαν, ισχύει για μεγάλο μέρος του δυναμικού των στελεχών. Και, κατεξοχήν, για τον ίδιο τον Αλέξη Τσίπρα.

Το τονίζω αυτό, την υψηλή ποιότητα των τοποθετήσεων αλλά και των κειμένων, επειδή δεν είναι καθόλου δεδομένο. Και χαίρομαι πολύ που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει τον Αριστείδη Μπαλτά, έναν σοβαρό διανοούμενο με γερή θεωρητική αντίληψη, να συνθέτει τις θέσεις και τα προγραμματικά του κείμενα. Ίσως κάποιος που διαφωνεί με τις θέσεις (λ.χ. για την Ευρώπη, τις συμμαχίες κλπ.), να μη συμφωνήσει, αλλά νομίζω πρέπει να έχουμε την ορθοκρισία και μεγαλοφροσύνη να διακρίνουμε το επίπεδο της συζήτησης, που είναι πολύ υψηλό, από τη διαφωνία μας.

 Είπες πριν για τα θετικά. Ποια θεωρείς αρνητικά σημεία αυτού του επιτυχημένου συνεδρίου;

 Δεν ήταν καλές οι στιγμές της αποδοκιμασίας στον Λαφαζάνη. Όχι επειδή συμφωνώ μαζί του –και μπορώ να καταλάβω ως σε ένα σημείο την αντίδραση–, αλλά επειδή δείχνουν μια πόλωση, την οποία το κόμμα πρέπει να επιλύσει. Το πιο αρνητικό σημείο πάντως, για μένα, είναι τα χωριστά ψηφοδέλτια. Θεωρώ ότι εδώ οι χειρισμοί δεν ήταν σωστοί και από τις δύο πλευρές, χωρίς να τις εξισώνω. Και είναι κρίμα, επειδή συνολικά το ζήτημα των τάσεων και των συνιστωσών, ένα ζήτημα για το οποίο τα «κοράκια» περίμεναν να τσακωθούμε, δεν πήγε διόλου άσχημα. Ως προς τη διάλυση των συνιστωσών θα έλεγα ότι ξεπεράστηκε με καλό τρόπο, δόθηκε μια λύση σύμφωνη με το υπό διάπλαση ήθος του κόμματος.

Ένα ακόμα σημείο που εκτιμώ ως αρνητικό είναι η απόφαση της εκλογής του προέδρου από το συνέδριο. Προφανώς αυτό που λέω δεν έχει σχέση με το πρόσωπο του Αλέξη Τσίπρα· τον θεωρώ εξαιρετικό, και μεγάλη τύχη ότι τον έχουμε πρόεδρο. Αλλά δεν πιστεύω η εκλογή από το συνέδριο είναι κέρδος της δημοκρατικής διαδικασίας· και δεν εκτιμώ ότι δίνει μεγαλύτερη δύναμη ούτε στο κόμμα ούτε στον πρόεδρο.

Ας προχωρήσουμε λοιπόν στο ζήτημα των δημοκρατικών διαδικασιών. Έχουμε δει πολλές φορές τις τοπικές οργανώσεις, και οργανώσεις ζωντανές, να αναλώνονται σε εκδηλώσεις και γενικές συζητήσεις.

Θα συμφωνήσω απολύτως. Είναι ένα κουσούρι του χώρου, όλα τα τελευταία χρόνια: αντί για πολιτική, να κάνει εκδηλώσεις. Υπάρχει το ζήτημα της υλικής θεσμικής κατοχύρωσης των αποφάσεων. Αν, ας πούμε, θέσουμε το ερώτημα πώς πάρθηκε η τάδε απόφαση, την οποία υποστήριξαν οι βουλευτές μας, θα αντιληφθούμε ότι υπάρχουν ικανότητες, καλές προθέσεις, αλλά όχι σταθερές διαδικασίες.

Χρειάζεται ένας δίαυλος διπλός: από τα κάτω προς τα πάνω, και από τα πάνω προς τα κάτω. Πρέπει να σκεφτούμε συνολικά ένα νέο, συλλογικό και δημοκρατικό σχήμα (όπου θα αξιοποιηθούν και τα υπάρχοντα «όργανα», τα οποία έχουν σημαντική συνεισφορά, όπως λ.χ. τα τμήματα ή οι επιτροπές), που θα επιτρέπει στα μέλη να συμμετέχουν ουσιαστικά. Πρέπει να βρούμε τον τρόπο που θα συνδέει την οργάνωση μελών με τους βουλευτές και τα ανώτερα όργανα του κόμματος, και προς τις δύο κατευθύνσεις. Είναι κρίσιμο να έχουμε ένα κόμμα που να λειτουργεί με δημοκρατικές και ελέγξιμες διαδικασίες: το να υπάρχει λογοδοσία, να μπορεί κάθε μέλος να καταλάβει γιατί πάρθηκε μια απόφαση, και να έχει λόγο σε αυτή, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να τη σέβεται.

Αν έχουμε ξεπεράσει το σχήμα «έρχεται ο καθοδηγητής, μας λέει τη γραμμή, τη μαθαίνουμε, κάνουμε την αυτοκριτική μας», δεν πρέπει να οδηγηθούμε στο σχήμα «έρχεται κάποιος που τον εκτιμάμε, μας λέει κάποια πράγματα, κάνουμε μια γενική συζήτηση και μετά φεύγουμε»…

 Σήμερα, μετά το συνέδριο, ποιες εκτιμάς ότι είναι οι προτεραιότητες;

 Κόμμα των μελών σημαίνει μέλη, αλλά σημαίνει και κόμμα· δεν μπορεί να υπάρχουν απλώς μέλη. Το κόμμα πρέπει να οργανωθεί, να αποκτήσει ουσιαστική θεσμική υπόσταση και να διευρυνθεί. Μοιάζει ίσως εσωτερικό αυτό το ζήτημα, αλλά δεν είναι. Είναι κρίσιμο, και μπορεί να γίνει εκρηκτικό, ειδικά αν ο ΣΥΡΙΖΑ φτάσει στην κυβέρνηση. Πρέπει να υπάρχουν διαδικασίες, να μην εναπόκεινται οι λειτουργίες και οι αποφάσεις μόνο σε πρόσωπα. Με την ευκαιρία, θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό ότι το συνέδριο ψήφισε πως δεν μπορεί να στελεχωθεί διοικητικά κανένας κρατικός θεσμός με στελέχη του κόμματος σε ποσοστό πάνω από 25%. Μαζί με τον καθορισμό της αμοιβής των βουλευτών με βάση το ενιαίο μισθολόγιο είναι δυο εντυπωσιακές αποφάσεις. Και σε πολιτικό και σε συμβολικό επίπεδο, δείχνουν μια αντίληψη και στάση που δεν μπορούμε να φανταστούμε εύκολα σε άλλο κόμμα.

Σε ό,τι αφορά την πολιτική, στο συνέδριο επιβεβαιώθηκε η ανάγκη επεξεργασίας λεπτομερών θέσεων. Οι καταστάσεις κάνουν τον ΣΥΡΙΖΑ, πολιτικά, να σκέφτεται ρεαλιστικά και εφαρμοσμένα, χωρίς να έχει απολέσει τα ριζοσπαστικά του χαρακτηριστικά. Μπορούμε να πούμε, αν το νομίζουμε, ότι οι θέσεις δεν είναι καλές ή διαφωνούμε με κάποιες, αλλά όχι ότι δεν είναι ριζοσπαστικές. Ο ΣΥΡΙΖΑ παραμένει κινηματικός, με κεντρικό άξονα, μέσα στην κρίση, την αλληλεγγύη, και μμια μεγάλη έγνοια για τη δημοκρατία, πώς θα την υπερασπιστεί και θα τη διευρύνει. Οι θέσεις πρέπει να είναι κατανοήσιμες, παρακολουθήσιμες. Και στα σημεία όπου είναι μη αναμενόμενες για τη μικροαστική κυρίαρχη ιδεολογία –και πρέπει να είναι τέτοιες, για να είμαι σαφής– πρέπει να προσπαθήσουμε να συμπαρασύρουμε τον κόσμο στην κατεύθυνση πιο ριζικών αλλαγών της κοινωνίας.

Οι συνθήκες υπό τις οποίες θα αναλάβει, αν κληθεί, η Αριστερά στην εξουσία θα είναι εξαιρετικά δύσκολες, συνθήκες κατάρρευσης της οικονομίας και της κοινωνίας. Χρειάζονται λοιπόν πολλά σε αυτή τη συνθήκη: πολιτική, στελέχη, θέσεις, συμμαχίες, διεύρυνση, αλλά και να ριζοσπαστικοποιείς τον κόσμο· όχι να απο-ριζοσπαστικοποιηθείς εσύ, αλλά να συνεχίζεις τη ριζοσπαστικοποίηση ευρύτερων μαζών.

Τη συνέντευξη πήρε ο Στρατής Μπουρνάζος

Ο Μάκης Κουζέλης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s