Τα Ενθέματα και πάλι μαζί σας από αύριο, 1η του Σεπτέμβρη

Standard

Αύριο, Κυριακή 1η του Σεπτέμβρη, τα Ενθέματα και πάλι μαζί σας. Καλό φθινόπωρο!

Στα περίπτερα εντός της «Αυγής», στο μπλογκ τους (enthemata.wordpress.com), στο facebook (Enthemata Avgis) και στο twitter: @enthemata

Kείμενα των: Ομάρ Ντάχι, Μαρίας Πετρίτση, Βασίλη Δρουκόπουλου, Νίκου Σαραντάκου, Γιάννη Χαμηλάκη, Φρίντερ Όττο Βολφ, Στάθη Κουβελάκη, Άμαλ Χανάνο, Στρατή Μπουρνάζου

ΣΥΡΙΑ: ΧΗΜΙΚΑ, ΤΥΡΑΝΝΙΑ, ΕΜΦΥΛΙΟΣ & ΕΠΕΜΒΑΣΗ

Έργο του Όσκαρ Κοκόσκα

Έργο του Όσκαρ Κοκόσκα

* Χημικά και στρατιωτικές επεμβάσεις. Ο Ομάρ Ντάχι προσπαθεί να καταλάβει ποιος κρύβεται πίσω από τις χημικές επιθέσεις στη Συρία. Αμφιβάλλει, καθώς, όπως λέει, “η λογική και ο ορθολογισμός φαίνεται πως δεν είναι τα κατάλληλα μέσα για τη διερεύνηση τέτοιων πράξεων ή την απόδοση ευθυνών”. Ωστόσο (και αφού πει ότι “το συριακό καθεστώς έχει εξαπολύσει έναν καταστροφικό πόλεμο εναντίον του λαού του”), καταλήγει ότι σε τίποτα καλό δεν μπορούμε να προσβλέπουμε από μια επέμβαση: “Αν η επίθεση είναι τόσο ισχυρή ώστε να καταστρέψει ολοσχερώς το συριακό καθεστώς, θα καταστρέψει μαζί του και ό,τι έχει απομείνει από τη χώρα. Αν δεν είναι, θα αφήσει το καθεστώς σε θέση να ανταποδώσει εκεί που είναι ισχυρό, απέναντι στους εσωτερικούς του εχθρούς, έχοντας όμως πια και ενισχυμένα εθνικά διαπιστευτήρια ως αγωνιζόμενο ενάντια στην αμερικανική επιθετικότητα” (μετάφραση: Μάνος Αυγερίδης).

* Συρία: Το αντίθετο της σιωπής. Η συριοαμερικανίδα συγγραφέας Άμαλ Χανάνο (ψευδώνυμο) επισκέφθηκε την πόλη που γεννήθηκε, το Χαλέπι το καλοκαίρι του 2011. Από αυτό το φλογερό κείμενο, ένα θούριο κατά της τυραννίας, έναν ύμνο στον αγώνα του συριακού λαού κατά του καθεστώτος Άσαντ, δημοσιεύουμε το ακροτελεύτιο κομμάτι: “Κάθε σταγόνα αίματος, κάθε δάκρυ, κάθε τραγούδι, κάθε βίντεο, κάθε tweet, κάθε λέξη, είναι ο ήχος μιας ακόμα αλυσίδας, που σπάει αμετάκλητα, κρίκο-κρίκο. Οι κρότοι και οι ήχοι αυτοί είναι πιο δυνατοί από τα όπλα και τα τανκς, επειδή είναι το αντίθετο του μίσους, το αντίθετο της καταπίεσης, το αντίθετο της σιωπής. Είναι οι ήχοι της αλήθειας, της δικαιοσύνης, της αγάπης. Αυτοί είναι οι ήχοι του εαυτού μας, καθώς σπάμε τα δεσμά” (μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης) Συνέχεια ανάγνωσης

Σατιρικοί στίχοι για την 4η Αυγούστου

Standard

 του Νίκου Σαραντάκου

 1-sarantakosSWSTOΤο καθεστώς της 4ης Αυγούστου ήταν τυχερό, με την έννοια ότι δεν είχε το συνηθισμένο κακό τέλος των δικτατοριών, αλλά έπεσε μετά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα. Δεν πέρασε έτσι από φάση ανοιχτής παρακμής, ενώ τα κοσμοϊστορικά γεγονότα που ακολούθησαν, ο πόλεμος και η Κατοχή, το μεγαλείο της Εθνικής Αντίστασης, ο Εμφύλιος Πόλεμος, βοήθησαν στο να ξεχαστεί η δικτατορία, όσο κι αν η γύμνια του καθεστώτος ήταν φανερή (δείτε, ας πούμε, τι λέει ο Σεφέρης στο Πολιτικό Ημερολόγιο για την ποιότητα των τεταρταυγουστιανών που είχαν τοποθετηθεί σε καίριες κρατικές θέσεις).

Για τον ίδιο λόγο, δεν είναι πολλοί οι σατιρικοί στίχοι για την 4η Αυγούστου. Σατιρικά έντυπα κυκλοφορούσαν βέβαια, αλλά η λογοκρισία δεν άφηνε καμιά χαραμάδα για κριτική. Να πούμε παρεμπιπτόντως ότι σε ένα από αυτά τα έντυπα, τον Διαδοσία, δημοσιεύτηκε πρώτη φορά το τραγούδι της 4ης Αυγούστου, το γνωστό «Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα», που αποδίδεται στον θεατρικό συγγραφέα και ευθυμογράφο Τίμο Μωραϊτίνη. Ο γιος του πάντως, ο δημοσιογράφος Γιώργος Μωραϊτίνης, υποστηρίζει, με πειστικά επιχειρήματα, ότι πρόκειται για παλιούς επιθεωρησιακούς στίχους γραμμένους για την 25η Μαρτίου, που το καθεστώς τούς οικειοποιήθηκε χωρίς να ρωτήσει τον στιχουργό (και πράγματι οι εικόνες του τραγουδιού είναι ανοιξιάτικες, όχι αυγουστιάτικες).

Πάντως, όπως θυμόμαστε και από την πιο πρόσφατη χούντα του 1967, σε συνθήκες δικτατορίας ακόμα και ο παραμικρός υπαινιγμός παίρνει διαστάσεις. Η Βαρβάρα, το ρεμπέτικο του Παναγ. Τούντα, μπορεί να ήταν απλώς ένα από τα πολλά ρεμπέτικα με πονηρούς στίχους:

«Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στη Γλυφάδα ξενυχτάει 

και ψαρεύει τα λαβράκια, κεφαλόπουλα, μαυράκια

[…]

Ένας κέφαλος βαρβάτος, όμορφος και κοτσονάτος 

της Βαρβάρας το τσιμπάει, το καλάμι της κουνάει

Μα η Βαρβάρα δεν τα χάνει, τον αγκίστρωσε, τον πιάνει 

τον κρατά στα δυο της χέρια και λιγώνεται στα γέλια». Συνέχεια ανάγνωσης

Να ενισχύσουμε λοιπόν τον ριζοσπαστισμό του ΣΥΡΙΖΑ

Standard

Η κρυφή (αλλά λανθασμένη) γοητεία ενός «συνεχούς του ριζοσπαστισμού»

 

του Γ.Π. Στάμου

Έργο του Φρανς Μασερεέλ

Έργο του Φρανς Μασερεέλ

Ομολογώ ότι, τόσο κατά τις διαδικασίες του προσυνεδριακού διαλόγου όσο και κατά τις εργασίες του ίδιου του συνέδριου, με εντυπωσίασε η συχνή επίκληση στην ανάγκη περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησης του ΣΥΡΙΖΑ. Με μια πρώτη ματιά, τούτη η επίκληση ασφαλώς και δεν ανήκει στα κομβικά στοιχεία του συνεδριακού δαλόγου, είμαι όμως της γνώμης ότι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιαζόταν συχνά το ζήτημα σηματοδοτεί κάτι σημαντικό και συνάμα επικίνδυνο. Με άλλα λόγια, θεωρώ προϊόν πλήρους συγχύσεως το γεγονός ότι η σχετική ρητορική εικονογραφούσε ένα «συνεχές του ριζοσπαστισμού». Συγκεκριμένα, προβαλλόταν, και μάλιστα με μια αίσθηση κρυφής γοητείας, ότι το θετικό, το αριστερό άκρο τού συνεχούς το κατέχει το ΚΚΕ. Στο αντίθετο, το δεξιό άκρο του συνεχούς, ταξιθετείται το απόλυτο κακό που ταυτίζεται με τη σοσιαλδημοκρατία: στα καθ’ ημάς την «αποτρόπαια ΔΗΜΑΡ» ή, ακόμα χειρότερα, τα «ρετάλια του ΠΑΣΟΚ». Τέλος, ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να καταλαμβάνει θέση κάπου ανάμεσα στα δύο άκρα.

Είμαι της γνώμης ότι η εμμονή σε αυτή τη γραμμή προσέγγισης του ριζοσπαστισμού ενέχει τον κίνδυνο εκτροπής του διαλόγου από το όντως ζητούμενο, δηλαδή την ενίσχυση του κινηματικού χαρακτήρα του ΣΥΡΙΖΑ. Θεωρώ, δηλαδή, την εικόνα του «συνεχούς» με τα δύο αντιδιαμετρικά άκρα να κατέχονται από το ΚΚΕ και τη σοσιαλδημοκρατία παραπλανητική. Αντίθετα, εκτιμώ ότι οι δύο αυτοί σχηματισμοί μοιράζονται μια κοινή βάση πάνω στην οποία οικοδομούν μια στατική εικόνα για τους κοινωνικούς αγώνες, πράγμα εντελώς ξένο προς την κινηματική λογική που κυριαρχεί στο πλαίσιο του ΣΥΡΙΖΑ, τον χαρακτηρίζει και τον έφερε ως εδώ. Συνέχεια ανάγνωσης

Εις θάνατον

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

2B-bournazosΜοχάμαντ Χασάν. Από το Αφγανιστάν. Είκοσι οχτώ χρονών. Έγκλειστος στο στρατόπεδο της Κορίνθου από τον περασμένο Σεπτέμβρη. Πέθανε το Σάββατο στο Σισμανόγλειο, όπου νοσηλευόταν διασωληνωμένος. Όλοι θα πεθάνουμε κάποια μέρα. Δεν πρόκειται όμως περί αυτού, ούτε έφταιγε η κακιά στιγμή. Ο Μ. Χασάν, βαριά άρρωστος για μήνες, ζητούσε από τους αρμόδιους να τον πάνε σε νοσοκομείο, αλλά εις μάτην. Ο άνθρωπος αυτός υπέφερε από την αρρώστια, βασανίστηκε από τον πόνο για μέρες, βδομάδες, μήνες, μέχρι που τον μετέφεραν επιτέλους στο Νοσοκομείο της Κορίνθου, τις πρώτες μέρες του Ιούλη – όταν πια η κατάστασή του έφτασε στο απροχώρητο και οι συγκρατούμενοί του προχώρησαν σε ομαδική διαμαρτυρία. Αλλά ήταν πια αργά. Ενώ αλλιώς θα μπορούσε να έχει σωθεί, έσβησε μέσα σε λίγες μέρες.

Ας είναι αυτές οι γραμμές ένα κεράκι στη μνήμη του. Κι ας τον θυμόμαστε, ας θυμόμαστε τον Μοχάμαντ Χασάν, την επόμενη φορά που κάποιος αρμόδιος θα πει για τα κέντρα κράτησης που μοιάζουν με «ξενοδοχεία», Συνέχεια ανάγνωσης

Τοις εν καθαρευούσι εκστρατεύσασι…

Standard

 Αναμνήσεις από τον στρατό 1831-1950

του Γιώργου Χ. Θεοχάρη

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, «Ο γεναίος οπλαρχηγός εις την Μακεδονίαν Θεόδωρος Καραπάτης», 1939

Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, «Ο γεναίος οπλαρχηγός
εις την Μακεδονίαν Θεόδωρος Καραπάτης», 1939

Ενδιαφέρον στοιχείο της γραμματείας μας αποτελούν οι στρατιωτικές αναμνήσεις ανθρώπων οι οποίοι συμμετείχαν, ως κληρωτοί, εθελοντές ή μόνιμοι στρατιωτικοί, σε πολεμικές επιχειρήσεις του νεοελληνικού κράτους, από της συστάσεώς του μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1940.

Οι αφηγήσεις αυτές, χωρίς να διεκδικούν λογοτεχνικές δάφνες, παρέχουν πολλές φορές την ευχαρίστηση της αναγνωστικής απόλαυσης και, τουλάχιστον, δίνουν πληροφορίες για ιστορικά και στρατιωτικά γεγονότα και πρόσωπα, με ιδιαίτερο χαρακτηριστικό ότι περιορίζονται τοπικά και χρονικά. Με χαρακτήρα και ύφος καθαρά προσωπικό και υποκειμενικό, αφού ο αυτόπτης αφηγητής παρουσιάζει ένα μέρος από την ιστορία της ζωής του και δεν παραλείπει να προσθέσει «τας ιδίας εαυτού σκέψεις εις πολλά» (κάτι που απέφυγε ο Ανώνυμος της Στρατιωτικής ζωής εν Ελλάδι), έχουν ωστόσο κάποια αξία για την ιστοριογραφία.

Αν η αφήγηση είναι ζωντανή, το ύφος ξεχωριστό και η χρήση της γλώσσας προσεγμένη, τότε περνάμε στον χώρο της λογοτεχνίας, και στο ιδιαίτερο είδος που έχει προσδιοριστεί ως «λογοτεχνία του στρατώνα». Όταν βεβαίως τα κείμενα χαρακτηρίζονται από μεγαλοστομία, ύφος πομπώδες, γλωσσικούς ακροβατισμούς, τότε βρισκόμαστε μπρος σε ενός άλλου είδους απόλαυση! Ιδιαιτέρως μάλιστα αν γλώσσα της αφήγησης είναι η καθαρεύουσα. Γλώσσα ψυχρή σαν το κρύο μάρμαρο, άκαμπτη, η οποία, πολλές φορές, οδηγεί την αφήγηση σε γελοιογραφικά ολισθήματα, αν και σε κάποιες, ελάχιστες, περιπτώσεις εξασφαλίζει στο κείμενο έναν εξαιρετικά σπάνιο ρυθμό και ένα κρυμμένο ηχόχρωμα μοναδικό.

Αναδιφώντας σε μονογραφίες που γράφτηκαν και τυπώθηκαν στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και αναφέρονται σε γεγονότα πολεμικά ανάμεσα στο Βασίλειο της Ελλάδος και την Οθωμανική Αυτοκρατορία, παραθέτουμε κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα.

***

«Η παράδοση των Ιωαννίνων στον ελληνικό στρατό». Λαϊκή εικόνα του Σωτήρη Χρηστίδη

«Η παράδοση των Ιωαννίνων στον ελληνικό στρατό». Λαϊκή εικόνα του Σωτήρη Χρηστίδη

Ο Πολυζώης Π. Καβασιάδης, «αυτόπτης μάρτυς και πολεμιστής, εκ χωρίου Βελιμαχίου της επαρχίας Γόρτυνος», στο βιβλίο του Η εκστρατεία της Καλαμπάκας, ήτοι ιστορικόν επεισόδιον των κατά το 1854 μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων συγκροτηθεισών μαχών εν ταις Ηπειρο-Θεσσαλικαίς πεδιάσιν (έκδοση 1880), περιγράφοντας επιχειρήσεις νοτίως του Αλιάκμονα, αναφέρει:

[…] την δε επομένην ήλθον τρεις άνθρωποι από χωρίου Τρανόβαλτον, δύω ώρας μακράν, και ανήγγειλαν εις τον αρχηγόν μας ότι ευρίσκονται εκεί είκοσι πέντε περίπου Τούρκοι απαιτούντες παρά των χριστιανών πολλών ετών φόρους και μεταχειριζόμενοι κατ’ αυτών παντοίας βαρβάρους καταπιέσεις, […]. Ταύτα ακούσας ο αρχηγός μας, διέταξε παρευθύς να μεταβή αμέσως εις το χωρίον απόσπασμα εξ ογδοήκοντα στρατιωτών και να διώξη εκείθεν τους βαρβάρους. […] επολιορκήσαμεν το χωρίον. […] τρεις μεν εξ αυτών εφονεύσαμεν, τους τρεις δε άλλους συνελάβομεν, μεταξύ των οποίων ήτο και τις πληγωμένος, Δερβίσαγας καλούμενος, όστις και είχε κάμει κατάλυμα εις την οικίαν του ιερέως και βαρβάρως εζήτει να εκπληρώσει τας κτηνώδεις ορέξεις του επί της θυγατρός του ιερέως.

Ενώ δε ημείς εκαθήσαμεν να αναπαυθώμεν ολίγον, βλέπομεν εκβαίνοντα από τα δάση και τα βουνά, τα γυναικόπαιδα […] μεταξύ δε αυτών ήτο και ο προρρηθείς ιερεύς, όστις ιδών τον Δερβίσαγαν ώρμησε κατ’ αυτού μανιώδης διά να τον φονεύση, λέγων, «ας χύσω το αίμα σου, βάρβαρε, και την ιδίαν ώραν να ’πάγω να λειτουργήσω, αμαρτία δεν είναι, τόσον μου έχεις πληγωμένην την καρδίαν, απάνθρωπε». Ημείς όμως αποτρέψαμεν τον ιερέα τού να γίνη φονεύς, υποσχόμενοι ότι ο αρχηγός μας ήθελε πληρέστερα τον ικανοποιήσει. Συνέχεια ανάγνωσης

Ενάντια στην Κρίση, για τα Κοινά, προς μια Νέα Μεσόγειο

Standard

 Καλοκαιρινό Σεμινάριο Ματαρόα, Ικαρία 2013

του Νικόλα Κοσματόπουλου

(εκ μέρους της οργανωτικής επιτροπής του Ματαρόα 2013)

Ικαρία, Ματαρόα 2013 (Mataroa2013.wordpress.com)

Ικαρία, Ματαρόα 2013 (Mataroa2013.wordpress.com)

Ένα φάντασμα πλανιέται πάνω από τη Μεσόγειο: το φάντασμα μιας ακόμα Λατινικής Αμερικής, στην οποία σήμερα, μετά από δεκαετίες υποταγής στα νεοφιλελεύθερα «παιδιά του Σικάγο», καινούριες απελευθερωτικές γνώσεις και κατακτήσεις προκύπτουν καθημερινά και γίνονται οργανικά κομμάτια ενός νέου φαντασιακού για την οργάνωση της συλλογικής ζωής με βάση την αλληλεγγύη και την αυτοοργάνωση. Στην περιοχή της Μεσογείου το φαντασιακό αυτό αχνοφαίνεται μέσα από τους σπασμωδικούς ξεσηκωμούς ενάντια σε στρατιωτικές ή κοινοβουλευτικές δικτατορίες και τρέφεται με όλο και πιο ριζωμένες δομές αυτοοργάνωσης και έντονες διαδικασίες πολιτικοποίησης, σε όλες σχεδόν τις όχθες της. Αυτά τα φαινόμενα χρειάζονται όχι μόνο εμπειρική καταγραφή κι ανάλυση, αλλά και μια επιστημονική προσέγγιση που να τα αναγνωρίζει ως τα νέα πεδία παραγωγής γνώσης, πράξης κι ελπίδας.

Με αυτό τον προσανατολισμό σάλπαρε το φετινό καλοκαιρινό σεμινάριο Ματαρόα 2013, στην Ικαρία (14-18 Ιουλίου), με συμμετοχή 25 ερευνητών και ερευνητριών των κοινωνικών επιστημών και της πολιτικής οικολογίας από πανεπιστήμια της Μεσογείου, της Βόρειας Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Υποστηρίχτηκε ακαδημαϊκά από τη Σχολή Αρχιτεκτόνων του ΕΜΠ και το Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου, και θεσμικά από τοπικούς συλλόγους, το Κέντρο Τεκμηρίωσης, Έρευνας και Δράσης Ικαρίας και τον Δήμο Ικαρίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Η τοκογλυφία ως οικονομικός θεσμός στον «νέο Μεσαίωνα»

Standard

 της Παρασκευής Κοψιδά-Βρεττού

Μαρίνους βαν Ρεϊμέρσβελε, «Ο αργυραμοιβός και η γυναίκα του», π. 1540

Μαρίνους βαν Ρεϊμέρσβελε, «Ο αργυραμοιβός και η γυναίκα του», π. 1540

Ζούμε τη χρυσή εποχή της «θεσμικής τοκογλυφίας». Όχι μόνο στη χώρα μας (μοντέλο άσκησης μιας άπληστης τοκογλυφικής στρατηγικής), αλλά τόσο στον ευρωπαϊκό χώρο όσο και γενικότερα, στο πλαίσιο της υποκουλτούρας της παγκοσμιοποιημένης χρηματοπιστωτικής οικονομίας. Η τοκογλυφία –ποινικό έγκλημα όταν την ασκεί ο απλός πολίτης– εγκαθίσταται σήμερα ως θεσμός στο πανίσχυρο «ιδιωτικό κράτος» των αγορών.

Ωστόσο, η έννοια του άλογου και υπερβολικού κέρδους, από τις πρώτες διατυπώσεις της στα κλασικά κείμενα, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την έννοια της ηθικής — και της πολιτικής ηθικής. Κακοήθης εκτροπή της κερδοφορίας ο έντοκος δανεισμός, από την εποχή του Αριστοτέλη, χαρακτηρίζεται ως παρασιτική δραστηριότητα, γιατί ένα στείρο αγαθό –το χρήμα– χρησιμοποιείται για την απόκτηση υπέρμετρου κέρδους. Στη μεσαιωνική κοινωνία, και κάτω από το πρίσμα της θεολογικής της θεώρησης, η κερδοφορία συνδέεται απόλυτα με την ενοχή. Συνέχεια ανάγνωσης