Να ενισχύσουμε λοιπόν τον ριζοσπαστισμό του ΣΥΡΙΖΑ

Standard

Η κρυφή (αλλά λανθασμένη) γοητεία ενός «συνεχούς του ριζοσπαστισμού»

 

του Γ.Π. Στάμου

Έργο του Φρανς Μασερεέλ

Έργο του Φρανς Μασερεέλ

Ομολογώ ότι, τόσο κατά τις διαδικασίες του προσυνεδριακού διαλόγου όσο και κατά τις εργασίες του ίδιου του συνέδριου, με εντυπωσίασε η συχνή επίκληση στην ανάγκη περαιτέρω ριζοσπαστικοποίησης του ΣΥΡΙΖΑ. Με μια πρώτη ματιά, τούτη η επίκληση ασφαλώς και δεν ανήκει στα κομβικά στοιχεία του συνεδριακού δαλόγου, είμαι όμως της γνώμης ότι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιαζόταν συχνά το ζήτημα σηματοδοτεί κάτι σημαντικό και συνάμα επικίνδυνο. Με άλλα λόγια, θεωρώ προϊόν πλήρους συγχύσεως το γεγονός ότι η σχετική ρητορική εικονογραφούσε ένα «συνεχές του ριζοσπαστισμού». Συγκεκριμένα, προβαλλόταν, και μάλιστα με μια αίσθηση κρυφής γοητείας, ότι το θετικό, το αριστερό άκρο τού συνεχούς το κατέχει το ΚΚΕ. Στο αντίθετο, το δεξιό άκρο του συνεχούς, ταξιθετείται το απόλυτο κακό που ταυτίζεται με τη σοσιαλδημοκρατία: στα καθ’ ημάς την «αποτρόπαια ΔΗΜΑΡ» ή, ακόμα χειρότερα, τα «ρετάλια του ΠΑΣΟΚ». Τέλος, ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να καταλαμβάνει θέση κάπου ανάμεσα στα δύο άκρα.

Είμαι της γνώμης ότι η εμμονή σε αυτή τη γραμμή προσέγγισης του ριζοσπαστισμού ενέχει τον κίνδυνο εκτροπής του διαλόγου από το όντως ζητούμενο, δηλαδή την ενίσχυση του κινηματικού χαρακτήρα του ΣΥΡΙΖΑ. Θεωρώ, δηλαδή, την εικόνα του «συνεχούς» με τα δύο αντιδιαμετρικά άκρα να κατέχονται από το ΚΚΕ και τη σοσιαλδημοκρατία παραπλανητική. Αντίθετα, εκτιμώ ότι οι δύο αυτοί σχηματισμοί μοιράζονται μια κοινή βάση πάνω στην οποία οικοδομούν μια στατική εικόνα για τους κοινωνικούς αγώνες, πράγμα εντελώς ξένο προς την κινηματική λογική που κυριαρχεί στο πλαίσιο του ΣΥΡΙΖΑ, τον χαρακτηρίζει και τον έφερε ως εδώ.

Δύο είναι οι θεμελιακές ιδέες που διαπερνούν την προβληματική αμφότερων των παραπάνω σχηματισμών. Η πρώτη έχει να κάνει με ένα είδος παραγωγισμού, όπου η κοινωνική ανέλιξη συνδέεται, σχεδόν αποκλειστικά, με την ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, έχοντας ως αναπόφευκτη συνέπεια προοδευτικές αλλαγές στις παραγωγικές σχέσεις. Η διαφορά τους έγκειται στο ότι για το ΚΚΕ η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων είναι αποτέλεσμα επιβολής, πραγματοποιείται με ραγδαίους ρυθμούς και γι’ αυτό αφήνει ελάχιστα περιθώρια στην κοινωνική τυχαιότητα. Για τη ΔΗΜΑΡ, αντίθετα, η ανάπτυξη, που καμιά φορά εκφέρεται και ως εκσυγχρονισμός, είναι το σωρευτικό αποτέλεσμα μακρόχρονης πορείας μεταρρυθμίσεων· έτσι, υπάρχουν ευρύτερα, αν και πεπερασμένα, περιθώρια να στοχαστούμε γι’ αυτήν.

Επιπρόσθετα, αμφότεροι οι σχηματισμοί μοιράζονται και μια δεύτερη θεμελιακή ιδέα: την ιδέα του κράτους ως παγιωμένου εργαλείου. Για το ΚΚΕ, το κράτος είναι το απόλυτο εργαλείο επιβολής της έσχατης θέλησης των μονοπωλίων. Από δω πηγάζει και η αντίληψη ότι το πολιτικό νόημα μπορεί να αναγνωσθεί αποκλειστικά στο επίπεδο της στρατηγικής, εκεί και μόνο εκεί, πράγμα που εν τέλει σημαίνει την με οιονδήποτε τρόπο κατάληψη του κράτους. Για το ΚΚΕ οι καθημερινές πολιτικές μάχες απλώς προετοιμάζουν το υποκείμενο για τη μεγάλη, την τελική εξόρμηση — κάποτε στο μέλλον. Αντίθετα, για τη σοσιαλδημοκρατία το κράτος είναι ρυθμιστικό εργαλείο συμβίωσης. Από δω πηγάζει και η στόχευση π.χ. της ΔΗΜΑΡ που εκλαμβάνει το κράτος ως εργαλείο κανονιστικής παγίωσης αργών μεν και βαθμιαίων, πλην μη αντιστρεπτών, διαδοχικών μεταρρυθμίσεων με προοδευτικό, υποτίθεται, πρόσημο. Το νόημα λοιπόν για τη σοσιαλδημοκρατία εντοπίζεται αποκλειστικά στην καθημερινότητα, ενώ επί της ουσίας απουσιάζει οποιαδήποτε στρατηγική προοπτική. Εν κατακλείδι, δεν νομίζω ότι αστοχώ πολύ αν περιγράψω τη συμπεριφορά αμφότερων με τον όρο «κυβερνητισμός», που για μεν τη σοσιαλδημοκρατία έχει τη γεύση του παρόντος, για δε το ΚΚΕ ενός άδηλου μέλλοντος.

Οι παραπάνω αντιλήψεις εικονογραφούν διαφορετικές πλην στατικές αντιλήψεις για την κοινωνία και τους κοινωνικούς αγώνες, ξένες προς τη διαλεκτική η οποία χαρακτηρίζει τον ριζοσπαστισμό που επαγγέλλεται ο ΣΥΡΙΖΑ. Πράγματι, σε αντίθεση με την πλουραλιστική συνείδηση που εικονογραφεί η συριζαϊκή διαλεκτική, ο οικονομισμός ΚΚΕ και σοσιαλδημοκρατίας επάγει τη μη ρεαλιστική αντίληψη ότι η ανθρώπινη συνείδηση καθορίζεται σχεδόν μονοσήμαντα από τη θέση του καθενός στο πλαίσιο του καταμερισμού της εργασίας. Και εδώ βέβαια θα καταγραφούν διαφορές, αφού για το ΚΚΕ η θέση αυτή εκφέρεται με σχεδόν απόλυτο τρόπο, ενώ στην περίπτωση της σοσιαλδημοκρατίας επιχειρούνται επιδερμικές αναγνώσεις κινηματικών προταγμάτων, που οδηγούν τελικά σε κινηματικές καρικατούρες χωρίς ιδιαίτερο πολιτικό βάρος. Ακόμη, σε αντίθεση με την αντίληψη του ΣΥΡΙΖΑ, που περιγράφει το κράτος ως το πεδίο όπου αποκρυσταλλώνεται θσεμικά, αλλά πάντα προσωρινά, το αποτέλεσμα των ταξικών αγώνων, η λογική τόσο του ΚΚΕ όσο και της ΔΗΜΑΡ είναι κατά βάση εργαλειακή.

Για να μιλήσω θετικά, ο ΣΥΡΙΖΑ προσλαμβάνει, τόσο στο επίπεδο της ιδεολογίας όσο και στο επίπεδο του κράτους ως διαρκώς προσωρινές, διαρκώς μεταλλασσόμενες κρυσταλλώσεις της ταξικής δυναμικής στο επίπεδο της θεωρίας (η ιδεολογία) και στο επίπεδο των κανόνων (η πολιτική). Έτσι, και σε αντίθεση με τις στατικές εκδοχές που προβάλλουν το ΚΚΕ και η ΔΗΜΑΡ, ο δικός μας ριζοσπαστισμός είναι κινηματικός, καθώς εδράζεται στην αντίληψη ότι κινητήρια δύναμη της κοινωνικής δυναμικής είναι οι πολυεπίπεδοι και συνάμα πολυσήμαντοι ταξικοί αγώνες. Οι αγώνες αυτοί εγχαράσσουν το πλουραλιστικό πλην αρθρωμένο, πάντα προσωρινό και πάντα πρόσκαιρο αποτύπωμά τους, στο μεν επίπεδο της θεωρίας ως κυρίαρχη ιδεολογία, στο δε επίπεδο του κράτους ως εγκαθιδρυμένοι κανόνες δικαίου. Στην κατεστημένη ιδεολογία και το κατεστημένο δίκαιο ο ΣΥΡΙΖΑ έρχεται να αντιπαρατάξει το απελευθερωτικό πλαίσιο αξιών της κινηματικής Αριστεράς. Αυτός είναι ο δικός μας αριστερός ριζοσπαστισμός και γι’ αυτόν παλεύουμε. Επομένως, όσο περισσότερο εμβαθύνουμε στη διαλεκτική φύση των κοινωνικών αγώνων όπου οι σημασίες και οι συναρθρώσεις των δρώντων, των νοημάτων, των συμφραζόμενων και των στοχεύσεων διαθέτουν τη δική τους δυναμική και όπου την ιδιαίτερη, τη δική τους θέση έχουν ο ντετερμινισμός, η τυχαιότητα και το αστάθμητο, τόσο θα ενισχύουμε τον ριζοσπαστισμό του ΣΥΡΙΖΑ. Και αυτό είναι το στοίχημα μας και ο δικός μας μονόδρομος προς την απελευθέρωση του ανθρώπου.

 

Ο Γ. Π. Στάμου διδάσκει οικολογία στο Τμήμα Βιολογίας του ΑΠΘ και ήταν σύνεδρος στο Πρώτο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ (10-14.7.2013)

 

 

2 σκέψεις σχετικά με το “Να ενισχύσουμε λοιπόν τον ριζοσπαστισμό του ΣΥΡΙΖΑ

  1. Ομολογουμένως ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα άρθρα που έχω διαβάσει (και αυτό δεν υποτιμά την δουλειά άλλων γνωστότερων και πιο «καταξιωμένων» αρθρογράφων). Δυστυχώς αυτού του είδους ο διάλογος λείπει από την χθεσινή (μετά-«σοβιετική») και την σημερινή αριστερά, λες και αυτού του είδους τα προβλήματα έχουν απαντηθεί. Θεωρώ ότι πέρα από την προσπάθεια που κάνει ένας αριθμός συντρόφων (π.χ. «Θέσεις»), ο επί της ουσίας ιδεολογικός-πολιτικός διάλογος πρέπει να ανοίξει ανάμεσα σε όλους τους αριστερούς, αλλά και με το σύνολο της κοινωνίας. Η ιδεολογικό-πολιτική δουλειά αποτελεί αριστερό εργαλείο διαπαιδαγώγησης της ίδιας της αριστεράς, αλλά και της κοινωνίας.

  2. Το αξιοπρόσεκτο της ελληνικής περίπτωσης είναι ότι η βία εκπορεύεται τόσο από την Ακροδεξιά όσο και από την Ακροαριστερά. Ο Γιάννης Βούλγαρης περιγράφει με ακρίβεια το φαινόμενο: «Η μαζική αποδοχή της πολιτικής βίας και η γενίκευση των ανομικών συμπεριφορών σε όλη την έκταση της κοινωνικής ιεραρχίας. Η νομιμοποίηση αυτής της κατάστασης από τους επιγόνους της ιστορικής Αριστεράς, ανεπιφύλακτα από τον ΣΥΡΙΖΑ, επιφυλακτικότερα και εξαναγκασμένα από το ΚΚΕ. Η εξαχρείωση των περισσότερων ΜΜΕ που μονοπωλήθηκαν από τον “πολεμικό λόγο”» [7] . Το φαινόμενο της βίας ξεκίνησε από την άκρα Αριστερά [8] και συνεχίστηκε από την Ακροδεξιά, ιδίως μετά τις εκλογές του Ιουνίου 2012. Το γεγονός αυτό έχει πυροδοτήσει έντονη συζήτηση για το εάν η βία των δύο άκρων είναι η ίδια και για το εάν, εντέλει, το δύο άκρα ταυτίζονται. Το ερώτημα αυτό μπορεί να απαντηθεί μόνον εάν εξετάσουμε τον ιδεολογικό πυρήνα των δύο άκρων σε σχέση με την πολιτική επιλογή της βίας ως θεμιτού, και επιθυμητού μέσου, για την επίτευξη των στόχων τους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s