Νόμπελ Οικονομίας 2013: Η κυριαρχία των χρηματοοικονομικών

Standard

 του Κώστα Μελά

6a melasΗ αρμόδια για το Νόμπελ Οικονομίας Σουηδική Επιτροπή επέλεξε να δώσει το φετινό βραβείο σε τρεις ακαδημαϊκούς για τις εμπειρικές τους εργασίες στην αποτίμηση των στοιχείων του ενεργητικού, κυρίως όσων βρίσκονται υπό διαπραγμάτευση στις χρηματιστηριακές αγορές: τον Eugenio Fama και τον Lars Peter Hansen του Πανεπιστημίου του Σικάγο και τον Robert Shiller του Χάρβαρντ. Η απόφαση προξενεί ενδιαφέρον, για τρεις τουλάχιστον λόγους.

Πρώτον, διότι η επιλογή αφορά εμπειρικές εργασίες του κλάδου των χρηματοοικονομικών, και όχι της καθαρής θεωρητικής οικονομικής. Με αυτό τον τρόπο επιδιώκεται να τιμηθεί η εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα, σε πλήρη αντιστοίχηση με την ανάπτυξη της τεχνοεπιστήμης, κυρίαρχου χαρακτηριστικού της σύγχρονης κοινωνικής πραγματικότητας.

Δεύτερον, διότι ο συγκεκριμένος επιστημονικός κλάδος, παρότι βρίσκεται τα τελευταία έτη στο επίκεντρο της διεθνούς επικαιρότητας λόγω της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όχι μόνο δεν έχει οδηγήσει σε επίλυση των προβλημάτων, για τα οποία τιμάται, διαμέσου της διεύρυνσης της θετικής ευρετικής –για να χρησιμοποιήσουμε έναν λακατιανό όρο ο οποίος επί της ουσίας υποδηλώνει την πρόοδο εντός του συγκεκριμένου ερευνητικού προγράμματος—αλλά, αντιθέτως, έχει πολλάκις διαψευσθεί (διαπιστώνεται αρνητική ευρετική) και ουσιαστικά έχει προκαλέσει αλλεπάλληλες κρίσεις στο οικονομικό σύστημα.

Ο τρίτος λόγος είναι αυτή καθαυτή η επιλογή των τριών τιμηθέντων επιστημόνων.

Ο Eugenio Fama είναι ο θεμελιωτής της «υπόθεσης των αποτελεσματικών αγορών».[1] Κύρια χαρακτηριστικά της υπόθεσης είναι: Πρώτον, ότι οι χρηματοπιστωτικές αγορές κατανέμουν αποτελεσματικά τους αποταμιευτικούς πόρους στα πλέον ελπιδοφόρα επενδυτικά σχέδια, μεγιστοποιώντας έτσι την κοινωνική ευημερία. Βασική προκείμενη της παραπάνω υπόθεσης είναι η «ορθολογικότητα» των χρηματοοικονομικών αγορών και των δρώντων υποκειμένων σε αυτές. Δεύτερον, ότι οι τιμές των στοιχείων του ενεργητικού αντανακλούν τα βασικά οικονομικά μεγέθη. Αυτό συνεπάγεται ότι το ίδιο το σύστημα δεν παράγει κρίσεις, «φούσκες» και καταρρεύσεις.

Πρόκειται για μια θεώρηση που προκρίνει την ευρεία χρήση των εφαρμοσμένων μαθηματικών, και συγκεκριμένα της θεωρίας των πιθανοτήτων, για τη λύση «πραγματικών προβλημάτων». Ουσιαστικά, πρόκειται για την εκμετάλλευση της δυνατότητας που παρέχουν οι σύγχρονοι υπολογιστές να επιλύονται πρακτικά μαθηματικά προβλήματα, αντικαθιστώντας τις μαθηματικές γνώσεις και τη μαθηματική μέθοδο με διάφορες τεχνικές, όπως για παράδειγμα η τεχνική της προσομοίωσης. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται η λύση προβλημάτων χωρίς αυτός που «λύνει» το πρόβλημα να έχει συνολική θεωρητική άποψη για την προτεινόμενη λύση. Όλα ξεκινούν από τη χρήση της θεωρίας των πιθανοτήτων στην επίλυση προβλημάτων χρηματοπιστωτικού ενδιαφέροντος. Στην επιστήμη, οι πιθανότητες αντιμετωπίζονται με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται και οι πληροφορίες. Τα «ποσοτικά» υποδείγματα, μέσω της δυνατότητας που τους δίνεται από την τρομακτική εξέλιξη της επιστήμης των υπολογιστών θεωρούν ότι μπορούν να κάνουν ένα ακόμα βήμα και να προχωρήσουν, υπό μια έννοια, στην ποσοτικοποίηση των προσδοκιών. Πρόκειται για έναν αδιέξοδο δρόμο τον οποίο έχουν επιλέξει οι οικονομικοί επιστήμονες, σε μια προσπάθεια να καταστήσουν την επιστήμη τους εφάμιλλη των λεγόμενων φυσικών επιστημών[2].

Αντιθέτως, ο Robert Shiller ανήκει σε ένα αντίπαλο ερευνητικό πρόγραμμα το οποίο δέχεται ως βασική προκείμενη την ατέλεια και την ανορθολογικότητα των αγορών, και επιχειρεί να εξηγήσει τη μεταβολή των τιμών των χρεογράφων με βάση την εξήγηση του ψυχολογικού κινήτρου.[3] Στη θέση της ορθολογικότητας των ατόμων τίθεται η πραγματική ανθρώπινη συμπεριφορά που κυριαρχείται από κανονικότητες αλλά και τα ζωικά ένστικτα και τις απρόβλεπτες καταστάσεις. Το σημαντικό και καθοριστικό σημείο, εδώ, αποτελούν οι ακραίες στιγμές της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Εκεί δηλαδή που λαμβάνονται οι «καυτές αποφάσεις», οι οποίες ανατρέπουν το υφιστάμενο πλαίσιο, καθορίζοντας ένα μέλλον που πολύ λίγη σχέση έχει, αν έχει, με το παρόν και το παρελθόν.

Τέλος, ο Lars Peter Hansen ανήκει στο χώρο της τεχνικής των εκτιμήσεων των στατιστικών δεδομένων. Είναι γνωστός, πάνω απ’ όλα, για τη συνεισφορά του στο πεδίο της οικονομετρίας. Είναι ο εμπνευστής της λεγόμενης γενικής μεθόδου των στιγμών,[4] η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στα χρηματοοικονομικά. Έχει επίσης μερίδιο στη δημιουργία της οικονομικής θεωρίας των χρηματοοικονομικών αγορών, τυποποιώντας τη θεωρία του στοχαστικού παράγοντα προεξόφλησης, ο οποίος χρησιμοποιείται στην αποτίμηση των στοιχείων του ενεργητικού.

Ο Κώστας Μελάς διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο


[1] E. F. Fama, «The behavior of stock market prices», Journal of Business 38 (1965).

[2] Bλ. Αναλυτικά, Κ. Μελάς, Η ατελέσφορη επιστήμη, Ευρασία, Αθήνα 2013.

[3] R.J.Shiller, Παράλογη ευφορία, Α. Α. Λιβάνης 2002

[4] L. P. Hansen,» Large Sample Properties of the Generalized Methods of Moments», Econometrica 50 (1982), σ. 1029-1054.

2 σκέψεις σχετικά με το “Νόμπελ Οικονομίας 2013: Η κυριαρχία των χρηματοοικονομικών

  1. Ένα είναι η υποβάθμιση των διαφορών μεταξύ Φάμα και Σίλερ. Άλλοι (π.χ. Βαρουφάκης) έχουν επικαλεστεί το ανάλογο με τις διαφορές μεταξύ των εισηγητών του Ηλιοκεντρικού Συστήματος και των πιστών του Γεωκεντρικού Συστήματος πριν μερικούς αιώνες. Και, ενώ ορθά υποδεικνύεται ότι η Υπόθεση των Αποτελεσματικών Αγορών αποκλείει τις χρηματιστηριακές φούσκες, αποκρύπτεται ότι ο Δείκτης Κέις-Σίλερ θεωρείται το καλύτερο εργαλείο για να προβλέπονται φούσκες. Ο Σίλερ πρέπει να έχει εισπράξει από την Στάνταρντ & Πουρς, που χρησιμοποιεί αυτόν τον δείκτη για την αγορά ακινήτων στις ΗΠΑ, πολύ περισσότερα από τα 300 χιλιάρικα σε δολάρια, που παίρνει για το βραβείο της Κεντρικής Τράπεζας της Σουηδίας.

    Δύο είναι η προτίμηση του συγγραφέα να κάνει αναφορά στον εαυτό του ως σημείωση [2] αντί να μιλήσει για τη Θεωρία των Ορθολογικών Προσδοκιών, που ως όνομα είναι μαζί μας από το 1978 και μαζί με την Υπόθεση των Αποτελεσματικών Αγορών και τη Θεωρία του Πραγματικού Κύκλου είναι στάνταρ διδασκαλία στα Οικονομικά. Έτσι, νομίζω, αδυνατίζει η (δικαιολογημένη κατά τη γνώμη μου) κριτική σε αυτές τις θεωρίες που δεν είναι τίποτε άλλο παρά απολογητική του Νεοφιλελευθερισμού.

    Τρία, και φαρμακερό, είναι η μετάφραση του όρου της Στατιστικής και της Οικονομετρίας «Γενικευμένη Μέθοδος των Ροπών» (Generalized Method of Moments) σε «Γενική Θεωρία των Στιγμών».

    Σταύρος Παπαγιαννόπουλος

  2. Ο Σταύρος Παπαγιαννόπουλος έχει δίκιο ως προς τη μετάφραση του όρου Generalized Method of Moments.Όμως επί της ουσίας λίγη σημασία έχει.Παρόλα αυτά απολογούμε.
    Ο Eugenio Fama έλαβε το βραβείο για την εργασία του σχετικά με την «υπόθεση των ααποτελεσματικών αγορών» . Επομένως η αναφορά θα πρέπει να γίνει συγκεκριμένα σε αυτή. Όχι σε όλες τις «υποθέσεις -θεωρίες» που συνθέτουν το επιστημονικό πρόγραμμα της Νέας Κλασσικής Θεωρίας.
    Στο βιβλίο μου ,Η Ατελέσφορη Επιστήμη, αναρωτιέμαι αν έχει διαβαστεί από τον σχολιαστή, υπάρχει μια βασική κριτική της κυρίαρχης οικονομικής θεωρίας και συγκεκριμένα στους τέσσερις πυλώνες της: μαθηματικοποίηση/ποσοτικοποίηση, μη- ανακλαστικότητα, ισορροπία και ορθολογικότητα.
    Η κριτική εντός της επιστήμης , θέλουμε ή δεν θέλουμε , ακολουθεί συγκεκριμένους κανόνες αξιολόγησης των αποφάνσεων των διαφόρων ερευνητικών προγραμμάτων, και αυτούς είμαστε υποχρεωμένοι να ακολουθήσουμε.Έτσι και η κριτική στην υπόθεση των αποτελεσματικών αγορών θα πρέπει να ακολουθήσει αυτή την οδό.
    Αυτό προσπαθώ και στην «Ατελέσφορη Επιστήμη’ αλλά και στο επερχόμενο «Η Κυρίαρχη Χρηματοοοικονομική Θεωρία», Εκδόσεις ΕΥΡΑΣΙΑ, όπου και υπάρχει κριτική τοποθέτηση για την υπόθεση των Ορθολογικών Προσδοκιών . Βεβαίως τα σφάλματα και οι αστοχίες βαρύνουν μόνο εμένα.
    Κώστας Μελάς.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s