Λου Ρηντ και Velvet Underground

Standard

  Ο LOU REED ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ «MADE IN GREEK MEDIA» ΜΥΘΟ ΤΟΥ

Από την καρδιά ενός υπεροδηγημένου ενισχυτή κιθάρας, με πολλή παραμόρφωση…

 του Θάνου Μαντζάνα

lou reed

Ο ακριβώς προ δύο εβδομάδων θάνατος του Λου Ρηντ ήταν αφορμή να γραφτούν και να ειπωθούν πολλά γι’ αυτόν στα ελληνικά ΜΜΕ τα περισσότερα εκ των οποίων αναφέρονταν στον «ποιητή που πήγε μια βόλτα στην άγρια πλευρά». Μάλιστα λοιπόν, η πάντα σοβαρότερη ακόμα και απ’ όσο είναι αναγκαίο εγχώρια διανόηση που από καθέδρας αντιμετωπίζει εκ προοιμίου και συλλήβδην ως κάτι υποδεέστερο, άρα και ανάξιο λόγου, την pop culture – δηλαδή την σύγχρονη διεθνή λαϊκή κουλτούρα και την αισθητική της όπως αυτές διαμορφώθηκαν τα τελευταία πενήντα χρόνια σχεδόν οπουδήποτε αλλού στον Δυτικό κόσμο πλην της Ελλάδας – έκανε αυτή την φορά την χάρη σε έναν Αμερικανό εκπρόσωπο της τελευταίας (έστω και μετά τον θάνατο του) να του χαρίσει την εύνοια της και να τον αναγνωρίσει, αν και ετεροχρονισμένα, ως περίπου αντάξιο της. Ο λόγος βέβαια που η ημέτερη, μιντιακή και όχι μόνο, διανόηση έχει αυτή την άποψη για την ποπ κουλτούρα είναι επειδή δεν την κατανοεί ούτε στο ελάχιστο, δεν γνωρίζει καν ούτε τα κυριότερα χαρακτηριστικά της, πιθανότατα γιατί δεν θέλει…Αν δεν ίσχυαν αυτά θα ήξερε μερικά βασικά πράγματα και για τον αείμνηστο Λου Ρηντ που θα την απέτρεπαν από το να προβαίνει σε τέτοιες το λιγότερο αυθαίρετες διαπιστώσεις και στις αντίστοιχες διατυπώσεις και μάλιστα μετά τόσης βεβαιότητας.

Προς ενημέρωση παντός ενδιαφερομένου λοιπόν, ναι, ο Λου Ρηντ ήταν εξαρχής προικισμένος με το χάρισμα του γραπτού έμμετρου λόγου το οποίο προφανώς καλλιέργησε ακόμα περισσότερο με τις σπουδές του στην αγγλική φιλολογία, για την ακρίβεια ομολογουμένως βρισκόταν πιο κοντά – από την πλειοψηφία των ομοτέχνων του – στην ποίηση παρά στην απλή στιχουργία rock τραγουδιών. Πριν και πάνω από αυτό όμως ήταν ένας rock ‘n’ roll μουσικός και μάλιστα από τους ευφυέστερους και πλέον ευρηματικούς όλων των εποχών…Και αν η προσωπική του δουλειά ήταν από πολύ καλή μέχρι άριστη ορισμένες φορές ο λόγος που η Ιστορία της μουσικής (και πιο συγκεκριμένα της σύγχρονης και του rock) τον κατέγραψε από πολύ νωρίς και τώρα πλέον θα τον αναφέρει με χρυσά γράμματα είναι ή σύντομη περίοδος κατά την οποία ήταν η ηγετική φυσιογνωμία των Velvet Underground, του πρώτου και μοναδικού γκρουπ που υπήρξε ποτέ μέλος. Ήταν από το 1965 μέχρι και το ’71 και ειδικά τα τρία πρώτα από αυτά τα χρόνια, καθόλου τυχαία όταν το γκρουπ συμπλήρωναν τρεις άλλοι μουσικοί – «αδελφά πνεύματα» του (ο ένας μάλιστα σε τέτοιο βαθμό ώστε να μπορεί ίσως να θεωρηθεί το…ανεστραμμένο και ακόμα πιο σκοτεινό alter ego του) και είχαν την τύχη να βρουν στον δρόμο τους τον δαιμόνιο Άντυ Γουώρχολ (του οποίου μάλλον η ικανότητα του να ανακαλύπτει και να προωθεί ταλέντα ήταν τουλάχιστον ισάξια με το όποιο δικό του…) που o Λου Ρηντ κατέκτησε, χωρίς να το επιδιώξει, ούτε καν να του περάσει από το μυαλό, αυτή την επίζηλη θέση, μαζί με εκείνη της διαχρονικής επιρροής για αναρίθμητους μεταγενέστερους.

bananaΚαι δεν χρειάστηκαν για αυτό άπαντες οι τέσσερις συνολικά δίσκοι που κυκλοφόρησε μαζί με τους Velvet Underground, ήταν και με το παραπάνω αρκετοί οι δύο πρώτοι, το ανυπέρβλητο ντεμπούτο τους «The Velvet Underground & Nico», η θρυλική «Μπανάνα» του ’67 που άλλαξε το ίδιο το concept και την μορφή του rock  αλλά και την αντίληψη των ακροατών γι’ αυτά όσο ελάχιστα άλλα albums και το ελάχιστα κατώτερο – μόνο και μόνον όμως γιατί είχε προηγηθεί το πρώτο – «White Light/White Heat» της επόμενης χρονιάς.

Ήταν, δηλαδή, ο εμφατικός, ίσως και προκλητικός μινιμαλισμός των συνθέσεων· και, ακόμα περισσότερο, η απελευθέρωση του ωμού, ακατέργαστου θορύβου ως εκφραστικού μέσου, η έρευνα επάνω στα επίμονα και λίαν ενοχλητικά για την ανθρώπινη ακοή drones, το μπαράζ από fuzz και feedback, ο τοίχος από ήχο που έχτιζαν οι κιθάρες του Ρηντ και του Στέρλινγκ Μόρισον και το υπόκωφο βουητό του μπάσου του Τζων Κέιλ, ενίοτε και της βιόλας του Μόρισον –το όργανο που είχε σπουδάσει– όταν την έπιανε κάνοντάς τη να φτύνει μάζες ημιτονοειδών συχνοτήτων, και το παίξιμο της Μωρίν «Mo» Τάκερ (σα να μην έφτανε το ότι ήταν μια από τις δυο-τρεις πρώτες γυναίκες σε ένα όργανο πεισματικά….«ανδρικό»!) στα ντραμ, μετρονομικό σε βαθμό που να θυμίζει περισσότερο μηχανή παρά άνθρωπο, και ακρότατα λιτό με σποραδική χρήση άλλων τυμπάνων πλην ταμπούρου και μπότας και σχεδόν πλήρη απουσία των πιατινιών. (http://goo.gl/NyNBTg)

Εκτός αυτών, υπήρχαν και ων ουκ έστιν αριθμός λεπτομέρειες, μικρές ίσως αλλά καθοριστικότατες: Η αρχή της «Μπανάνας» με το γαλήνιο, μελαγχολικό και… ύπουλα μελωδικό (όπως και όλα τα κομμάτια του δίσκου που ερμήνευε η Γερμανίδα Nίκο) «Sunday Morning» – για να έρθει απροειδοποίητα, αμέσως μετά, ο εκκωφαντικός ορυμαγδός του «I’m Waiting For The Man», με το μπάσο του Κέιλ να ακολουθεί ανιούσα κλίμακα κόντρα σε αυτή της μελωδίας· το «Venus In Furs» με τις σχεδόν τυχαίες δοξαριές της βιόλας του Κέιλ (και πάλι…) να τέμνουν κάθετα το σώμα του τραγουδιού σαν μαχαιριές από στιλέτο, το τόσο ταιριαστό με το στιχουργικό θέμα του εφιαλτικό κιθαριστικό drone του «Heroin»· η δαιμονισμένη, στα όρια της αβανγκάρντ, δυάδα του φινάλε του ντεμπούτου («The Black Anglel’s Death Song» και «European Son»). Και, στο «White Light/White Heat», το ακατανίκητο ρυθμικό ντράιβ του ομώνυμου τραγουδιού στο οποίο συμμετέχουν όλα σχεδόν τα όργανα, και φυσικά η κατάληξη του δίσκου, το ηχογραφημένο ζωντανά, «μια και έξω», διάρκειας 17 (!) λεπτών «Sister Ray». Ο Ρηντ ξεμπερδεύει στα γρήγορα, σα να βιάζεται, με το δυσοίωνο μουρμουρητό των στίχων, και εξελίσσεται ένα οργιαστικό ηχητικό ντελίριο, με τους τέσσερις μουσικούς να παίζουν ενάντια ο ένας στον άλλο, προσπαθώντας να εκτοπίσουν, αν όχι να ρίξουν κάτω, αναίσθητους, αλλήλους. Μετά από ένα τέτοιο τελευταίο κομμάτι δεν φαίνεται καθόλου παράξενο ότι στον επόμενο δίσκο ο Κέιλ δεν ήταν πια στο συγκρότημα. Ο κορυφαίος και με κλασική παιδεία μουσικός δεν μπορούσε να δεχτεί ότι ο αυτοδίδακτος Λου Ρηντ θα ήταν «εγκέφαλος» και ψυχή των Velvet Underground, οπότε ο τελευταίος δεν είχε άλλη επιλογή από το να… εκβιάσει τους άλλους δύο, ώστε από κοινού να τον αποπέμψουν από την μπάντα! (http://goo.gl/KXBfvW)

Είναι όλα αυτά και πολλά περισσότερα (αποσιωπημένα όμως σε όλα σχεδόν τα αφιερώματα των ελληνικών ΜΜΕ τα οποία επικεντρώθηκαν αποκλειστικά στον «ποιητή») που κάνουν τους V. U., πρώτιστα δηλαδή τον Lou Reed, τόσον αναντίρρητα, κυριολεκτικά πανηγυρικά καινοτόμους…Τον rocker L. R. που όμως το  1975 – και σχεδόν ανατρέποντας την τότε ήδη ευυπόληπτη εικόνα του ως «σοβαρού και σοφιστικέ διανοούμενου» – θυμήθηκε ξαφνικά τον παλαιό εαυτό του και κυκλοφόρησε το «Metal Machine Music», ένα διπλό album ατονικών κιθαριστικών πειραματισμών με καταβολές στα drones των V. U. τόσο…θορυβώδες ώστε δεν θα μπορούσε να είναι πιο κραυγαλέα αντιεμπορικό. Συμπερασματικά λοιπόν σε κάθε μορφή δημιουργικής έκφρασης αξιόλογοι μπορεί να είναι πάρα πολλοί και αρκετοί από αυτούς – εκείνοι βέβαια για τους οποίους η με κάθε έννοια νεωτερικότητα έχει κεντρική θέση στην κοσμοθεωρία και το έργο τους – ανανεωτές, ακόμα και νεωτεριστές. Η αληθινή, μεγαλειώδης πρωτοπορία όμως υφίσταται σε μετρημένες περιπτώσεις και μόνο σε αυτές όπου το ρηξικέλευθο του περιεχομένου συμβαδίζει απόλυτα με εκείνο της φόρμας. Για περισσότερες πληροφορίες θα μπορούσα να παραπέμψω τους περισπούδαστους μεν, αδαείς δε στον μέγα Βλαδίμηρο Μαγιακόφσκι αλλά αυτό, για ευνόητους λόγους, είναι αδύνατο…Μπορώ όμως να τους διευκρινίσω λίγο το ζήτημα με τους στίχους ενός κομματιού από την προσωπική καριέρα του τραγουδοποιού Lou Reed το οποίο επιπλέον αποτελεί μια ακόμα πολύ καλή απόδειξη ότι ο δυστυχώς πλέον απών, παράλληλα με ένας οξύνους και μορφωμένος άνθρωπος, ήταν – και πιθανότατα με τον τρόπο του παρέμεινε μέχρι το τέλος – ένας παθιασμένος ή μάλλον αληθινά μανιακός με το rock ‘n’ roll «αλήτης» από τις avenues του Μπρούκλιν. Ας σκεφτούν λίγο αυτή την «αντίφαση» μήπως και παραμερίσουν την σοβαροφάνεια τους και συνειδητοποιήσουν ότι τελικά απλά δεν υπάρχει…

 

Vicious

You hit me with a flower

You do it every hour

Oh, baby, you’re so vicious

Vicious

You want me to hit you with a stick

But all I’ve got is a guitar pick

huh, baby, you’re so vicious

When I watch you come

Baby, I just want to run far away

You’re not the kind of person around I

want to stay

When I see you walking down the street

I step on your hands and I mangle your feet

You’re not the kind of person that I want to meet

 

Oh, baby, you’re so vicious

You’re just so vicious

Vicious

Hey, you hit me with a flower

You do it every hour

Oh, baby you’re so vicious

Vicious

Hey, why don’t you swallow razor blades?

You must think that I’m some kind of gay blade

But baby, you’re so vicious

When I see you coming

I just have to run

You’re not good and you certainly aren’t

very much fun

When I see you walking down the street

I step on your hand and I mangle your feet

You’re not the kind of person that I’d even want to meet

‘Cause you’re so vicious

Baby, you’re so vicious

Vicious, vicious

Vicious, vicious

Vicious, vicious

Vicious, vicious

 

Σάπιε/α

Με χτυπάς με ένα λουλούδι

Το κάνεις κάθε ώρα

Ω μωρό μου, είσαι τόσο σάπιος/α

Σάπιε/α

Θέλεις να σε χτυπήσω με ένα ραβδί

Αλλά εγώ έχω μόνο μια πένα κιθάρας

Ω μωρό μου, είσαι τόσο σάπιος/α

Όταν σε βλέπω να έρχεσαι

Μωρό μου θέλω μόνο να τρέξω μακριά

Δεν είσαι το είδος ανθρώπου

Που θα ήθελα να βρίσκομαι κοντά

Όταν σε βλέπω να βαδίζεις στον δρόμο

Πατάω πάνω στα χέρια σου και κομματιάζω τα πόδια σου

Δεν είσαι το είδος ανθρώπου

Που θα ήθελα να συναντήσω

Σάπιε/α

Έι, γιατί δεν καταπίνεις ξυραφάκια;

Πρέπει να πιστεύεις ότι είμαι ένα είδος ομοφυλόφιλου

Ω μωρό μου, είσαι τόσο σάπιος/α

Όταν σε βλέπω να έρχεσαι

Απλά θέλω να τρέξω

Δεν είσαι καλός/ή

Και σίγουρα δεν είσαι καθόλου ευχάριστος/η

Γιατί είσαι τόσο σάπιος/α

Σάπιε/α, σάπιε/α…

 («Vicious» από το δεύτερο album του Lou Reed «Transformer», 1972)

http://goo.gl/PVWWif

 Ο Θάνος Μαντζάνας είναι δημοσιογράφος, κριτικός μουσικής, συντάκτης της Αυγής και του http://www.avgi.gr

 

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s