Προϋπολογισμός χωρίς ζήτηση

Standard

του Πέτρου Σταύρου

alex Υπάρχουν πολλοί και ενδιαφέροντες τρόποι να προσεγγίσει κανείς τον κρατικό προϋπολογισμό. Ένας από τους πιο  συνηθισμένους, και χρήσιμους, είναι να εστιαστεί σε εκείνα που ο προϋπολογισμός διακηρύσσει ότι θα κάνει, αλλά είναι εξαιρετικά αμφίβολο, για να μην πούμε αδύνατον, ότι θα  πετύχει. Ωστόσο, στο σημείωμα αυτό δεν θα σταθώ στις προβλέψεις του προϋπολογισμού  για τον ρυθμό ανάπτυξης (0,6%), την κάμψη της ανεργίας (στο 26% από 27%) ή την επίτευξη των πρωτογενών πλεονασμάτων στα οποία ισχυρίζεται ότι στοχεύει. Ήδη, αρκετοί έχουν δείξει το ανεδαφικό  όλων των παραπάνω. Έτσι, θα εστιάσω την προσοχή μου και  θα σχολιάσω με  συντομία εκείνο που πιστεύω πως είναι όντως πραγματοποιήσιμο από όσα λένε τα κείμενα του προϋπολογισμού του 2014 και συνιστούν συγκεκριμένη πολιτική με μεγάλη δραστικότητα. Μένω σε δύο σημεία. Συνέχεια ανάγνωσης

Φτωχοί και κυνηγημένοι στην Ελλάδα της κρίσης: H Σάρα και το μαγκάλι

Standard

του Χρήστου Ηλιάδη

Καίτε Κόλιβιτς, "Ο θάνατος με ένα κορίτσι αγκαλιά"

Καίτε Κόλιβιτς, «Ο θάνατος με ένα κορίτσι αγκαλιά»

Την περασμένη Κυριακή, η δεκατριάχρονη Σάρα έχασε τη ζωή της από  τις αναθυμιάσεις ενός μαγκαλιού. Εδώ και μήνες ζούσε χωρίς ρεύμα με την άνεργη μητέρα της. Η μητέρα της, αφού αφέθηκε ελεύθερη από τον εισαγγελέα, οδηγήθηκε στην Υποδιεύθυνση Αλλοδαπών της Ασφάλειας Θεσσαλονίκης, η οποία κινήθηκε με εντυπωσιακή σπουδή για να διαπιστώσει  ότι η άδεια παραμονής της ήταν εκπρόθεσμη. Χρειάστηκε υπουργική παρέμβαση, προκειμένου να λάβει εξάμηνη άδεια για ανθρωπιστικούς λόγους.

Ο θάνατος της Σάρας (καθόλου μοναδικός άλλωστε, αν θυμηθούμε τον θάνατο δύο φοιτητών στη Λάρισα πέρσι) αναδεικνύει με τον πιο χαρακτηριστικό, αλλά και τραγικό τρόπο δύο κεντρικά προβλήματα της σημερινής ελληνικής κοινωνίας. Μας δείχνει  ότι ο περιορισμός των κοινωνικών δικαιωμάτων κάτω από ένα «κατώφλι» αξιοπρεπούς διαβίωσης επιφέρει ευθείες παραβιάσεις και των θεμελιωδών ατομικών δικαιωμάτων — όπως το δικαίωμα στη ζωή και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Επίσης, την ανύπαρκτη πολιτική ένταξης των μεταναστών που ζουν χρόνια στη χώρα μας, η οποία φτάνει να γίνεται πολιτική εκδίωξης όσων εξαιτίας της κρίσης εκπίπτουν της νομιμότητας, μην καταφέρνοντας να ανανεώσουν την άδεια παραμονής τους. Συνέχεια ανάγνωσης

Πού βαδίζει ο Συνήγορος του Πολίτη;

Standard

του Δημήτρη Χριστόπουλου

Έργο του Ανρί Ματίς, 1906

Έργο του Ανρί Ματίς, 1906

 Διατρέχοντας το πρόγραμμα του συνεδρίου για τα δεκαπέντε χρόνια από την ίδρυση του Συνηγόρου του Πολίτη (Αθήνα, 12-13.11.2013) επιβεβαίωσα τη δυσάρεστη άποψη που έχω σχηματίσει τα τελευταία χρόνια και, κυρίως, από την αρχή της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα: δυστυχώς, η Αρχή έχει αρχίσει να χάνει την επαφή της με την πραγματικότητα. Είτε λόγω της κεκτημένης αδράνειας και γραφειοκρατικοποίησης των λειτουργιών έπειτα από μια δεκαπενταετία, είτε λόγω κάποιας «αγοραφοβίας» που εντάθηκε προϊόντος του χρόνου, είτε λόγω της ίδιας της επικαιρότητας, που πλέον τρέχει μανιωδώς, ένα είναι βέβαιο: ότι ο θεσμός που κάποτε έσωζε την τιμή του πειράματος των Ανεξάρτητων Αρχών, πλέον φαίνεται να έχει πλέον χάσει σημαντικό τμήμα του κύρους και του ηθικού του ερείσματος στις προσδοκίες των ανθρώπων. Δεν εμπνέει και λίγο-πολύ ξεχάστηκε. Αντιλαμβάνομαι ότι κάποιος μπορεί να μου αντιτάξει: Μήπως είσαι άδικος; Δες τόσα πορίσματα στην ιστοσελίδα του Συνήγορου. Δες ότι, παρά την κάμψη των προηγουμένων ετών ο κόσμος ακόμη υποβάλλει αναφορές. Δες τη δουλειά που γίνεται… Συνέχεια ανάγνωσης

Τα σπασμένα (τζάμια) της δικαιοσύνης

Standard

της Ιωάννας Μεϊτάνη

 Χαρακτικό του Καρλ Ρέσινγκ, από το λεύκωμα "Η προκατάληψή μου ενάντια στην εποχή μας", Βερολίνο 1932.

Χαρακτικό του Καρλ Ρέσινγκ, από το λεύκωμα «Η προκατάληψή μου ενάντια στην εποχή μας», Βερολίνο 1932.

Η αθώωση «λόγω αμφιβολιών» των αστυνομικών που είχαν εισβάλει στο Στέκι του Δικτύου εκείνη την –έτσι κι αλλιώς– μαύρη μέρα της 5ης Μαΐου 2010 είναι ένας ακόμη κρίκος στη μακριά αλυσίδα της προκλητικής ατιμωρησίας της κρατικής βίας και αυθαιρεσίας. Η αλυσίδα ολοένα μακραίνει, βαραίνει και μας δένει, και κάθε καινούργιος κρίκος αφήνει το ίδιο μουδιασμένο αίσθημα βουβής οργής. Δυο μικρά σχόλια:

1. Έχοντας στο ενεργητικό της αποφάσεις όπου ζαρντινιέρες παίρνουν πρωτοβουλίες, τα τσιμέντα ζωντανεύουν και τα τζάμια αυτο-θραύονται, η ελληνική δικαιοσύνη δεν μπορεί να περηφανεύεται ούτε για την ουδετερότητα ούτε για την ευθυκρισία της. Αποδεικνύει, συχνά επικίνδυνα, ότι οι πολίτες δεν είναι ίσοι απέναντι στο νόμο. Αντιμετωπίζει την αξίωση για δίκαιη δίκη όχι ως θέμα αρχής, αλλά ως ζήτημα συσχετισμών, ορίων και ορισμών. Κι αυτό είναι άκρως επικίνδυνο: το ποιος υπαγορεύει τα όρια και ποιος δέχεται να τα εφαρμόσει είναι κάτι ρευστό, όπως και τα ίδια τα όρια. Αν πλέον η απόδοση της δικαιοσύνης είναι κάτι ρευστό, θέμα συσχετισμών και πιθανοτήτων, χαθήκαμε. Χαθήκαμε αν σε μια υπόθεση με τόσο τρανταχτά αποδεικτικά στοιχεία εναντίον τους, οι δράστες αθωώνονται. Είτε σκεφτούμε ότι την απόφαση την υπαγόρευσε απευθείας η εκτελεστική εξουσία είτε θεωρήσουμε ότι η δικαστική εξουσία βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να εκφράσει τα πιο συντηρητικά και αναχρονιστικά της πιστεύω, και οι δύο περιπτώσεις είναι βγαλμένες απ’ το πιο σκοτεινό σενάριο και οδηγούν στο ίδιο ερώτημα: Πώς να έχουμε εμπιστοσύνη σ’ αυτή τη δικαιοσύνη; Συνέχεια ανάγνωσης

Η «πρωτεύουσα» του κόσμου για τους διανοούμενους του Μεσοπολέμου: Ο Βάρναλης στο Παρίσι

Standard

 συνέντευξη του Νίκου Σαραντάκου

Ο Βάρναλης στα χρόνια του Παρισιού

Ο Βάρναλης στα χρόνια του Παρισιού

Το 1926 ο Κώστας Βάρναλης επισκέφθηκε τη Γαλλία, ως ανταποκριτής της Προόδου των Αθηνών. Στη στήλη «Γράμματα από το Παρίσι» ή «Παρισινά γράμματα» της εφημερίδας, το καλοκαίρι του ίδιου έτους, κατέγραψε τις εντυπώσεις του από την πόλη των Φώτων και άλλα μέρη της Γαλλίας. Ρέκτης και δεινός ερευνητής, ο Νίκος Σαραντάκος τα εντόπισε (όχι πλέον σε κάποιες σκωληκόβρωτες και σκονισμένες σελίδες παλιών εφημερίδων, αλλά ψηφιοποιημένα στο διαδίκτυο), τα συγκέντρωσε, τα επιμελήθηκε και τα σχολίασε σε ένα ωραίο τομίδιο που μόλις κυκλοφόρησε από έναν καινούργιο εκδοτικό οίκο, το «Αρχείο». Το βιβλίο, μαζί με άλλες πρόσφατες εκδόσεις του «Αρχείου», θα παρουσιαστεί την άλλη Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου, στις 20.15, στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Με την ευκαιρία αυτή μιλήσαμε με τον φίλο και συνεργάτη μας Νίκο Σαραντάκο για τον Βάρναλη και το βαρναλικό έργο, για το Παρίσι του Μεσοπολέμου και τους διανοούμενους, το Διαδίκτυο.

 ***

tanalias

Ο ποιητής Κώστας Βάρναλης (Δήμος Τανάλιας), σκίτσο του Α. Τόμπρου (περ. «Μπουκέτο», 1939)

Τι είναι αυτό που σε οδήγησε να επιμεληθείς  το βιβλίο; Τι είναι αυτό δηλαδή που σε κινητοποίησε, αλλά και τι μας προσφέρει όσον αφορά τον Βάρναλη και  την εποχή του;

Εδώ και καιρό μελετάω τη λογοτεχνία αλλά και την ιστορία του Μεσοπολέμου, ανάμεσα στ’ άλλα και μέσα από πρωτογενείς πηγές, κι έτσι μου είναι αρκετά οικεία η εποχή. Μου αρέσει να φυλλομετράω παλιές εφημερίδες, όπου βρίσκω όχι λίγα διαμαντάκια· ας πούμε, παλιότερα είχα βρει και είχα εκδώσει τα αντιπολεμικά διηγήματα του Θεόδωρου Λασκαρίδη, αρχισυντάκτη του Ριζοσπάστη το 1920· έτσι βρήκα και τα συγκεκριμένα κείμενα του Βάρναλη, που ήξερα αόριστα την ύπαρξή τους. Διαβάζοντάς τα είδα ότι δεν έχουν γεράσει, ότι έχουν και σήμερα αρκετά να μας πουν, και όχι μόνο επειδή συμπληρώνουν την εικόνα ενός μέγιστου λογοτέχνη. Έπειτα, δεν σου κρύβω ότι από καιρό ήθελα να καταπιαστώ με ένα ανέκδοτο έργο του Βάρναλη, οπότε τα χρονογραφήματα αυτά μου φάνηκαν σαν ένα βατό πρώτο εγχείρημα, για να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου πριν προχωρήσω σε κάτι εκτενέστερο και εκδοτικά πιο απαιτητικό, ας πούμε.

Η κρύπτη του Ακιλόν στο μοναστήρι του Σεν Μισέλ. Έργο του Γρηγόρη Τσιπλάκου (με βάση φωτογραφία που εικονογραφούσε κείμενο του Βάρναλη, στην «Πρόοδο των Αθηνών»)

Η κρύπτη του Ακιλόν στο μοναστήρι του Σεν Μισέλ. Έργο του Γρηγόρη Τσιπλάκου (με βάση φωτογραφία που εικονογραφούσε κείμενο του Βάρναλη, στην «Πρόοδο των Αθηνών»)

Τι σημαίνει το Παρίσι για έναν έλληνα αριστερό διανοούμενο το 1926, και ειδικότερα για τον Βάρναλη; Σε ποια φάση της ζωής και του έργου του βρίσκεται, πώς τον επηρεάζει;

Το Παρίσι σε όλη τη δεκαετία του 1920 ήταν η «πρωτεύουσα του κόσμου» για τους διανοούμενους και τους καλλιτέχνες, αφού εκεί έζησαν και δημιούργησαν τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας σκηνής, Χεμινγουέι, Έλιοτ, Μπουνιουέλ, Πικάσο, Μοντιλιάνι, Έρενμπουργκ, Φόκνερ, Γερτρούδη Στάιν, Τζόις, Ντος Πάσος, Χένρι Μίλερ και πάρα πολλοί άλλοι, ανάμεσά τους και πολλοί Έλληνες (που μερικούς τους αναφέρει στο βιβλίο ο Βάρναλης), όπως οι Τόμπρος, Τεριάντ (Ελευθεριάδης), Γουναρόπουλος, Πρωτοπάτσης κτλ. Ειδικά όμως για τον Βάρναλη, η διαμονή του στη γαλλική πρωτεύουσα άλλαξε ολότελα τη ζωή του, αφού στο Παρίσι προσέγγισε ο Βάρναλης τον μαρξισμό και από ιδεαλιστής εθνικιστής έγινε κομμουνιστής, και μάλιστα σε σχετικά ώριμη ηλικία, με κλεισμένα τα 35 του χρόνια. Το πόσο σημάδεψε το Παρίσι τη ζωή του δεν έπαυε να το τονίζει όλα τα κατοπινά χρόνια. «Εκεί λέω πως ωρίμασα ιδεολογικά και τεχνικά», είπε το 1946 και, πιο δραματικά, ένα-δυο χρόνια πριν από τον θάνατό του: «Δε γνώρισα ανθρωπιά και ελευθερία παρά στα λίγα χρόνια που έζησα στο Παρίσι». Οπότε, τα ταξιδιωτικά αυτά χρονογραφήματα, τα πρώτα που έγραψε για το Παρίσι, αποκτούν μια ιδιαίτερη βαρύτητα.

Να προσθέσω επίσης ότι το Παρίσι (αλλά και το σπίτι του φίλου του Γιάννη Κεφαλληνού στο χωριό Σεν-Μαρ-Λα-Πιλ, έξω από την Τουρ) στάθηκε φιλόξενο λιμάνι για τον Βάρναλη εκείνα τα χρόνια, κάθε φορά που τα πράγματα δυσκόλευαν· ειδικά το 1926 δεν ήταν πολύ εύκολη χρονιά γι’ αυτόν: στην αρχή του χρόνου είχε απολυθεί από τη μέση εκπαίδευση εξαιτίας της εμπλοκής του στο «σκάνδαλο» των Μαρασλειακών, την επίθεση δηλαδή που εξαπέλυσε η αντιδραστική παράταξη, συμπεριλαμβανομένης της συντηρητικής μερίδας των βενιζελικών, στην εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Γληνού-Δελμούζου, ενώ στη χώρα είχε εγκαθιδρυθεί το δικτατορικό καθεστώς του Πάγκαλου — ιδιόρρυθμο ίσως, αλλά πάντως δικτατορικό. Συνέχεια ανάγνωσης

Το σκάκι στην εποχή της παγκοσμιοποίησης

Standard

Νέος παγκόσμιος πρωταθλητής ο εικοσιτριάχρονος Νορβηγός Κάρλσεν

του Χρήστου Κεφαλή

kefalis2Αν προ τριακονταετίας σας ρωτούσαν ποιας εθνικότητας θα είναι ο σημερινός παγκόσμιος πρωταθλητής του σκακιού και ξέρατε κάτι από σκάκι, θα απαντούσατε αυθόρμητα Σοβιετικός –  και αν όχι, τότε ίσως Αμερικανός, Άγγλος, Γιουγκοσλάβος ή Ούγγρος. Σίγουρα πάντως δεν θα λέγατε Νορβηγός ή Ινδός, αφού αυτές οι χώρες είχαν τότε περιθωριακή θέση στο σκακιστικό στερέωμα. Και όμως, τον Νοέμβριο, ο μόλις εικοσιτριάχρονος Νορβηγός Σβεν Μάγκνους Κάρλσεν στέφθηκε παγκόσμιος πρωταθλητής, επικρατώντας σε ένα συναρπαστικό ματς του Ινδού Ανάντ, ως τότε κατόχου του τίτλου.

Ο Κάρλσεν, ένα αυθεντικό ταλέντο, εντυπωσίασε από μικρός, νικώντας ήδη το 1994 κορυφαίους μετρ και κερδίζοντας τον τίτλο του γκρανμέτρ σε ηλικία μόλις 13 χρονών. Το παιγνίδι του τότε ήταν πολύ επιθετικό και εντυπωσιακό, αργότερα όμως έγινε πιο σφαιρικό, ενσωματώνοντας τα στρατηγικά θεμέλια του «βασιλιά των παιχνιδιών». Ο παλιός παγκόσμιος πρωταθλητής, κατά πολλούς κορυφαίος παίκτης όλων των εποχών, Γκάρι Κασπάροβ, τον περιέγραψε σαν  συνδυασμό του Φίσερ και του Κάρποβ, σημειώνοντας την ξεχωριστή ικανότητά του στην εκτίμηση των θέσεων και τους υπολογισμούς, ενώ ο απερχόμενος Ανάντ τόνισε ως κύριο προσόν του την ευλυγισία προσαρμογής στις απαιτήσεις οποιασδήποτε θέσης. Συνέχεια ανάγνωσης

Αντρέ Σιφρίν: Φανατικά ανεξάρτητος και ριζοσπάστης

Standard

Αντρέ Σιφρίν, o γίγαντας των εκδόσεων-1

 του Ταρίκ Αλί

μετάφραση:  Δημήτρης Ιωάννου

Ο γαλλοαμερικανός Αντρέ Σιφρίν, διανοούμενος ανεξάρτητος εκδότης, θρύλος στον χώρο του βιβλίου, πέθανε την περασμένη Κυριακή, σε ηλικία 78 χρονών. Στην Ελλάδα τον πρωτογνωρίσαμε από το βιβλίο Εκδότες χωρίς εκδόσεις, μια ένθερμη συνηγορία υπέρ των ανεξάρτητων οίκων και της ανεξαρτησίας του πνεύματος, μια καταγγελία της εκδοτικής βιομηχανίας. Το βιβλίο (που πρωτοκυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πόλις) σήμερα, μαζί με το Οι λέξεις και το χρήμα, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αιώρα. Δημοσιεύουμε στη συνέχεια, με μικρές περικοπές, τις νεκρολογίες του Tariq Ali (από το μπλογκ του εκδοτικού οίκου Verso) και του δημοσιογράφου D.D. Guttenblat (από το περιοδικό The Nation).

Στρ. Μπ.

schiffrinbloΜε τον θάνατο του Αντρέ Σιφρίν, ο εκδοτικός κόσμος έχασε έναν γίγαντα και ο Verso έναν συγγραφέα που έχαιρε γενικού σεβασμού, οι οξυδερκείς αναλύσεις του οποίου για την εκδοτική βιομηχανία έχουν δικαιωθεί κατ’ επανάληψη.

Πολιτισμικά, πνευματικά και σωματικά, ο Σιφρίν έζησε σε δύο κόσμους: στο Παρίσι και τη Νέα Υόρκη. Η σημαντικότερη επιρροή που δέχθηκε στη ζωή του ήταν από τον πατέρα του Ζακ Σιφρίν,  πρόσφυγα από την Αγία Πετρούπολη που έφτασε στη Γαλλία το 1920 και, ήδη το 1923, είχε ιδρύσει τον εκδοτικό οίκο La Pléiade, ένα αειθαλές κληροδότημα στoν γαλλικό πολιτισμό. O οίκος ξεκίνησε τη διαδρομή του με τους ρώσους κλασικούς, μεταφρασμένους στα γαλλικά από τον ίδιο τον Σιφρίν. Πολύ γρήγορα απέκτησε τη φήμη ενός εκδοτικού οίκου πάνω απ’ όλα ποιοτικού, ο οποίος –σημειωτέον– έμεινε υπό τον απόλυτο έλεγχο του πατρός Σιφρίν, ακόμα κι όταν, αργότερα, εντάχθηκε στον Gallimard. Ο Αντρέ γεννήθηκε το 1935. Συνέχεια ανάγνωσης