Γιώργος Kόκκινος – Μάρκος Kαρασαρίνης: Μεταμορφώσεις του ευγονικού λόγου στην Ελλάδα: από τον Ιωάννη Κούμαρη και τον Δημοσθένη Ελευθεριάδη στον Νικόλαο Λούρο

Βίντεο

Η ομιλία του Γιώργου Κόκκινου και του Μάρκου Καρασαρίνη στο επιστημονικό συμπόσιο για τον φυλετισμό στην Ελλάδα, που οργάνωσαν το περιοδικό “Τα Ιστορικά” και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, στο Μουσείο Μπενάκη, 17 και 18.1.2014

Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ

Η πρόσληψη και η πορεία του ευγονικού λόγου στην Ελλάδα του 20ού αιώνα υπήρξε περισσότερο τεθλασμένη από ό,τι στη δυτική Ευρώπη. Διάχυτες στα κύρια ρεύματα της ελληνικής διανόησης σε ολόκληρο τον πολιτικό άξονα από τη δεξιά στην αριστερά, οι ευγονικές ιδέες αποτέλεσαν συχνά ένα επίμονο παρασκήνιο, αν και ουδέποτε το προσκήνιο, του διαλόγου σε θετικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

Την προπολεμική προβληματική μιας ευγονικής εστιασμένης στον αποκλεισμό από το κοινωνικό σώμα ομάδων όπως οι συφιλιδικοί και οι διανοητικά ασθενείς διά της στείρωσής τους, ευδιάκριτη στα πολυάριθμα γραπτά του καθηγητή Ανθρωπολογίας Ιωάννη Κούμαρη (1879-1970), ή την ηπιότερη προσέγγιση της βελτίωσης της δημόσιας υγείας, στάση που προέκρινε ο βακτηριολόγος και υγιεινολόγος Δημοσθένης Ελευθεριάδης (1885-1964), διαδέχεται μετά τον Β ́ Παγκόσμιο Πόλεμο μια οπτική εστιασμένη πέραν των οντολογικών κατηγοριών.

Η εμβληματική για την ελληνική ιατρική μορφή του μαιευτήρα και γυναικολόγου Νικόλαου Λούρου (1898-1976), ιδρυτή της «Ελληνικής Εταιρείας Ευγονικής» (1954), αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση της μεταπολεμικής μετατόπισης του ευγονικού λόγου σε ζητήματα δημογραφικής στασιμότητας και υπέρβασής της, προγεννητικού ελέγχου, ενημέρωσης του κοινού επί σεξουαλικών ζητημάτων και κινδύνων των κληρονομικών ασθενειών. Η μελέτη του έργου των προαναφερθέντων ενδείκνυται προκειμένου να εντοπιστούν ρήξεις και συνέχειες κατά τη μετάβαση από τη στιγματισμένη παγκοσμίως εξαιτίας της ναζιστικής της (και όχι μόνο) εφαρμογής αρνητική ευγονική στην «αποδεκτή» σύγχρονη γενετική, δηλαδή, κατά μία έννοια, στο αίτημα της επανασύνδεσης με την παράδοση της θετικής ευγονικής.

Σεβαστή Τρουμπέτα: Η επίδραση της «Φυλετικής υγιεινής» στο ελληνικό πανεπιστήμιο κατά τον Μεσοπόλεμο

Βίντεο

Η ομιλία της Σεβαστής Τρουμπέτα στο επιστημονικό συμπόσιο για τον φυλετισμό στην Ελλάδα, που οργάνωσαν το περιοδικό «Τα Ιστορικά» και το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, στο Μουσείο Μπενάκη, 17 και 18.1.2014

Η περίληψη της ανακοίνωσης:

Αντικείμενο της παρουσίασης αποτελεί η επίδραση της «φυλετικής υγιεινής» (Rassenhygiene: της γερμανικής εκδοχής της ευγονικής) στο χώρο του ελληνικού πανεπιστημίου και οι κύριοι εκπρόσωποί της, την εποχή του Μεσοπολέμου.

Θα παρουσιαστούν οι (τελικά αποτυχημένες) προσπάθειες να εισαχθεί η φυλετική υγιεινή ως γνωστικό αντικείμενο στην ιατρική σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών και θ’ αναλυθούν οι έννοιες της φυλής που πρέσβευαν οι συνήγοροί της. Η παρουσίαση θα εστιάσει ιδιαίτερα στον Κωνσταντίνο Μουτούση, κάτοχο της έδρας υγιεινής στην ιατρική σχολή Αθηνών, και στον διεθνούς ακτινοβολίας ευγονιστή ΣταύροΤσουρουκτσόγλου (1896-1966), ο οποίος είχε προταθεί για την ίδια έδρα. Ο τελευταίος είχε μια σύντομη παρουσία στον ελληνικό ακαδημαϊκό χώρο, ωστόσο η δράση του υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική στη Γερμανία και ιδιαίτερα στην Ελβετία.

Παρότι τόσο ο Μουτούσης όσο και ο Τσουρουκτσόγλου συνηγορούσαν υπέρ της φυλετικής υγιεινής, ωστόσο οι έννοιες της φυλής που πρέσβευαν ήταν αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους. Ο πρώτος προσδιόριζε τη φυλή με αναφορά και στο ελληνοχριστιανικό ιδεώδες, παρότι είχε το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον, στη βελτίωση της ελληνικής φυλής και της ανθρωπότητας. Ο Τσουρουκτσόγλου, από την άλλη, αντλούσε τα επιχειρήματά του από την ιδέα της «ζωτικής φυλής» (Vitalrasse), εμπνευστής της οποίας ήταν ο Alfred Ploetz (1860-1940), ο οποίος θεωρείται πατέρας της φυλετικής υγιεινής.

Η ιδέα της «ζωτικής φυλής» απαντούσε στο επίμαχο ζήτημα της «επαπειλούμενης παρακμής» της ανθρωπότητας ή/και μιας μεμονωμένης κοινωνίας, αντιπαραβάλλοντας την ιδέα της δυνατής «αναγέννησης» (Regeneration) μιας φυλής μέσω της προαγωγής των περισσότερο δημιουργικών και βιολογικά άρτιων μελών όλων των κοινωνικών στρωμάτων.