Πορτρέτα του Χριστόδουλου Ξηρού

Standard

 του Δημήτρη Δημητρόπουλου

Ο Άγιος Γεώργιος έφιππος δρακοντοκτόνος τέλη 15ου αιώνα. Έργο άγνωστου ζωγράφου  του Χάνδακα (Βενετία, Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών).

Ο Άγιος Γεώργιος έφιππος δρακοντοκτόνος τέλη 15ου αιώνα. Έργο άγνωστου ζωγράφου του Χάνδακα (Βενετία, Ινστιτούτο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών).

Γκεβάρα, Βελουχιώτης, Κολοκοτρώνης, Καραϊσκάκης· τα πορτραίτα τους προβάλλουν πίσω από την πλάτη του Χριστόδουλου Ξηρού, καθώς, με διάγγελμά του προς τον ελληνικό λαό, αναγγέλλει ότι ξεκινάει «νέο αντάρτικο». Τους επέλεξε άραγε ο ίδιος; Υπήρχαν ήδη ως ντεκόρ στον τοίχο όταν γυρίστηκε το βίντεο; Θέλησε να μην είναι ο τοίχος άδειος και έβαλε ό,τι βρήκε πρόχειρο, μια και, παράνομος ων, δεν είχε χρόνο να φροντίσει τη διακόσμηση; Αλλά κι αν είναι έτσι, γιατί συνυπήρχαν τα τέσσερα αυτά κάδρα; Μυστήριο. Το βέβαιο είναι ότι η συνύπαρξη των τεσσάρων δεν ενόχλησε το επανακάμψαν μέλος της 17 Νοέμβρη· το ανησυχητικό, ότι η αταίριαστη συμβίωση δεν μοιάζει να ξένισε  όσους την αντίκρισαν.

   Τι είναι όμως η φωτογραφική ή ζωγραφική απεικόνιση ενός προσώπου που αναρτάται σε ένα χώρο με δημόσια πρόσβαση,  σε ένα ιδιωτικό δωμάτιο ή στο διαδίκτυο, τον ψηφιακό παγκόσμιο τόπο ατόμων και συλλογικοτήτων; Η χριστιανική Εκκλησία, εδώ και αιώνες, έχει προτείνει ένα υπόδειγμα στους ναούς της: ιδέες, αξίες, συμπεριφορές, κανονιστικά πρότυπα βίου μετατρέπονται σε μορφές αγίων, εικονοποιούνται δηλαδή, και κατόπιν μέσω της δύναμης που έχει η ανθρώπινη μορφή διαχέονται στους πιστούς. Το μέσον είναι δηλαδή και το μήνυμα, προϋπόθεση όμως για να μεταδοθεί είναι η σταθερότητα· η κάθε μορφή οφείλει να έχει σταθερά χαρακτηριστικά, ώστε να διευκολυνθεί η ταύτιση του προσώπου με τα μηνύματα που φέρει. Όλοι οι Άι-Γιώργηδες, για παράδειγμα, πρέπει να μοιάζουν μεταξύ τους ή έστω στην απεικόνιση να υπάρχει κάποιο στοιχείο δηλωτικό της ταυτότητάς τους. Ο τρόπος αυτός μετάδοσης του μηνύματος, μέσω της αναπαράστασης προσώπων, υιοθετήθηκε κατά κόρον από εθνικά κράτη, κινήματα, πολιτικές οργανώσεις και ποικίλες όσες συλλογικότητες.

Η υλική ή ψηφιακή δημόσια ανάρτηση της εικόνας ενός προσώπου από ένα θεσμό ή μια συλλογικότητα επιδιώκει λοιπόν να σηματοδοτήσει δεσμούς, σχέσεις και συνάφεια μαζί του, συνιστά όμως και μια προτροπή προς τους θεατές να εμπνευστούν από αυτό. Για παράδειγμα, οι χρωματιστές εικόνες των αγωνιστών του ’21, που κοσμούσαν στα χρόνια της δικτατορίας τις αίθουσες διδασκαλίας των δημοτικών, υποδήλωναν ότι εκείνοι που τις είχαν αναρτήσει ήταν συνεχιστές, ομόαιμοι των εικονιζόμενων, ταυτόχρονα όμως συνιστούσαν μια καθημερινή προτροπή προς τους μαθητές να αναζητήσουν στους εικονιζόμενους το δικό τους πρότυπο φιλοπατρίας. Όμοια λειτουργία επιτελεί μια φωτογραφία του Βελουχιώτη σε κάποια κομματικά γραφεία, του Κων. Καραμανλή σε κάποια άλλα κ.ο.κ.

   Ατομικώς, η υιοθέτηση της εικόνας ενός προσώπου έχει κάπως διαφορετικά χαρακτηριστικά. Η επιλογή του προσώπου, εδώ, είναι ταυτόχρονα και μια επιλογή τρόπου ζωής, μια δήλωση επιρροών και πηγών έμπνευσης. Για παράδειγμα, όταν κάποιος φοιτητής κρεμάει στον τοίχο του δωματίου του μια αφίσα του Τσε υποδηλώνει ότι τον εμπνέει η ανιδιοτελής προσφορά –αν απαιτηθεί και της ίδιας της ζωής του– στον αγώνα για κοινωνική αλλαγή, για την επανάσταση όπου γης. Αν έχει βάλει μια εικόνα του Μεγαλέξανδρου δείχνει ότι τον συγκινεί η ιδέα να κατακτήσει ο ελληνισμός τα πέρατα της γης και να τα εκπολιτίσει. Αν υπάρχουν πορτραίτα και των δύο, πιθανότατα βρίσκεται απλώς σε σύγχυση.

   Πράγματι, ο καθείς διαλέγει τα πρόσωπα-σύμβολά του, τα οριοθετεί, τα προβάλλει και τα προσαρμόζει στις ιδεολογικές, πολιτικές, θρησκευτικές και άλλες πεποιθήσεις του και προτεραιότητες. Στην περίπτωση του Κολοκοτρώνη και του Καραϊσκάκη όμως, πού βρίσκονται τα όρια; Η αποδοχή τους είναι γενική και ομόθυμη. Φορείς της εκπαίδευσης και της Εκκλησίας, κρατικοί θεσμοί και τοπική αυτοδιοίκηση, σύλλογοι Πελοποννησίων και Ρουμελιωτών, διανοούμενοι που εξέφρασαν τον δημόσιο λόγο της Αριστεράς, ποικίλης προέλευσης ακροδεξιοί που κατακλύζουν με αναρτήσεις το διαδίκτυο – όλοι χρησιμοποιούν τις απεικονίσεις των αγωνιστών και «σφραγίζουν», με τη μορφή τους, τα δικά τους λεγόμενα.

Οι πρωταγωνιστές του 1821 βέβαια μετείχαν σε μια εθνική επανάσταση που αποτέλεσε και τη συστατική πράξη του ελληνικού κράτους. Είναι αναμενόμενο λοιπόν να έχουν ευρύτατη λαϊκή αποδοχή, ιδιαίτερα σε μια χώρα που η αδυναμία ή η άρνηση αντιμετώπισης των προβλημάτων τού σήμερα οδηγεί σε μια διαρκή φυγή στο παρελθόν, σε υπερβολική κατανάλωση ιστορίας. Πρόκειται όμως και για κάτι παραπάνω. Στον αχταρμά του δημόσιου λόγου, ιδίως του διαδικτύου, όπου κυριαρχεί η πατριδολαγνία, η συνωμοσιολογία, η ξενοφοβία, η ακρισία, η ασυναρτησία και η παραζάλη, οι αγωνιστές του ’21 θεωρήθηκαν ιδανικοί  για να θέσουν υπό τη σκέπη τους, να δανείσουν την εικόνα και το όνομά τους σε όλους όσους τα χρειάζονταν για ίδιον όφελος. Οι ίδιοι οι ήρωες, άλλωστε, αδυνατούσαν να διαμαρτυρηθούν για τη χρήση και την εκμετάλλευση που υφίσταντο. Τώρα τους έλαχε να ευλογούν και τα όπλα του Ξηρού.

 

 

 Ο Δημήτρης Δημητρόπουλος είναι ιστορικός (ΙΙΕ/ΕΙΕ)

 

 

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Πορτρέτα του Χριστόδουλου Ξηρού

  1. Πίνγκμπακ: Πορτρέτα του Χριστόδουλου Ξηρού | Ελεύθερη Λαική Αντιστασιακή Συσπείρωση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s