Φασισμός και δημοκρατία

Standard

του Γεράσιμου Κουζέλη

Αν σήμερα δημοσιεύουμε με χαρά τον Πρόλογο του βιβλίου του Γ. Κουζέλη Φασισμός και δημοκρατία, που μόλις κυκλοφόρησε από τη νήσο, δεν το κάνουμε –μόνο– επειδή ο συγγραφέας είναι συνεργάτης και φίλος μας καλός. Το κάνουμε κυρίως επειδή αισθανόμαστε τα κείμενα του τόμου και δικά μας. Όχι –μόνο– επειδή τα μισά πρωτοδημοσιεύτηκαν στις σελίδες των «Ενθεμάτων». Αλλά επειδή, όπως λέει ο συγγραφέας, πρόκειται για  «κείμενα πολιτικά, στα οποία όμως διατηρείται η έγνοια για τα θεωρητικά εργαλεία που είναι απαραίτητα στην προσπάθεια ερμηνείας των φαινομένων, αλλά και –κυρίως– στην αναγκαία στήριξη και εμβάθυνση της δημοκρατικής διάστασης των κοινωνικών και πολιτικών μας σχέσεων». Αυτό ακριβώς, δηλαδή, που προσπαθούμε κι εμείς με τις όποιες δυνάμεις μας.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, "Μαρκέλα", 1909-1910

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Μαρκέλα», 1909-1910

 Το 2014 είναι χρονιά πολιτικά κρίσιμη, όχι μόνο ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων αλλά κυρίως ενόψει διαδικασιών που, δρομολογημένες ήδη, αναμένεται να καθορίσουν και πιθανότατα να μεταβάλουν ουσιαστικά τον συσχετισμό των πολιτικών δυνάμεων: από τη δίωξη σε βάρος των στελεχών του ελληνικού ναζισμού έως την ανασύνταξη του προπαγανδιστικού λόγου που καλείται να υποκινήσει (εκ νέου) πολιτικό πανικό, και από την απόπειρα επιβολής συσπειρώσεων που θα επιβραδύνουν ή και θα αποτρέψουν την κατάρρευση της συμμαχίας που βρίσκεται στην εξουσία έως τις δικτυώσεις πρωτοβουλιών που υλοποιούν προτάγματα αλληλεγγύης και δημοκρατικής οργάνωσης, ενώ ταυτoχρόνως αξιώνουν ηγεμονική θέση στο πεδίο των αγωνιστικών κοινωνικών πρακτικών και του δημόσιου χώρου.

Το 2014, εκτός από την επέτειο της έναρξης του «Μεγάλου Πολέμου» –μνήμη στις απίστευτες κι απίστευτα αναίτιες θυσίες στον βωμό του εθνικισμού και του ιμπεριαλισμού, μνήμη στις λαϊκές τάξεις, θύματα της κρίσης και του πολέμου, αλλά και μνήμη στην τελικά χαμένη επανάσταση που τράφηκε από τον πόλεμο και την κρίση–, φέρνει κι εκείνη της μεταπολίτευσης. Η μεταπολίτευση σήμανε βεβαίως την αποκατάσταση της δημοκρατίας μετά την επταετία μιας δικτατορίας, που παρά τις διώξεις, τα βασανιστήρια και τους φόνους απέτυχε να επιβάλει τη φασιστική της λογική. Σήμανε όμως και την ανάδυση ισχυρών και πλειοψηφικών ιδεολογικών ρευμάτων και πρακτικών εγχειρημάτων, που αποσκοπούσαν στην εμβάθυνση της δημοκρατίας υπέρ της λαϊκής έκφρασης και της λαϊκής εκπροσώπησης.

Αλλά κι η χρονιά που πέρασε είχε τις συμβολικές επετείους της. Συνδέθηκε με τα σαράντα χρόνια της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και συνδέθηκε ηχηρά: με το ίδιο το Πολυτεχνείο, όπως και το Πανεπιστήμιο, κλεισμένα από την απόλυση του προσωπικού τους και τη συρρίκνωση του προϋπολογισμού τους, θύματα «εκσυγχρονισμένων» συμφερόντων, θύματα μιας εκστρατείας απαξίωσης της επιστήμης, της έρευνας, της γνώσης και της κριτικής, θύματα ενός πρωτόγνωρου αντιδιαφωτισμού, μιας μνησικακίας στραμμένης εναντίον της σκέψης που έδειχνε να κερδίζει τον αγώνα της δημοκρατίας, θύματα της εκδίκησης της ημιμάθειας. Συνέχεια ανάγνωσης

Μέρα & Νύχτα

Standard

 NΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

του Κωνσταντίνου  Χατζηνικολάου

Σχέδιο του Νταβίντ Μπουρλιούκ, 1914

Σχέδιο του Νταβίντ Μπουρλιούκ, 1914

Παράλληλα με τις βίαιες οδομαχίες στο Κίεβο, μια ομάδα διαδηλωτών συγκεντρώθηκε έξω από το κτίριο των υπηρεσιών ασφαλείας στην πόλη Χμελίντσκι της δυτικής Ουκρανίας. Ξαφνικά κάποιος πυροβόλησε μέσα από το τζάμι της κεντρικής εισόδου προς το πλήθος και μια γυναίκα έπεσε αιμόφυρτη στο πεζοδρόμιο. Ο κόσμος έτρεξε κοντά της. Η γυναίκα είχε χτυπηθεί στο κεφάλι. Ο κόσμος τη σήκωσε ψηλά, στον αέρα. Μάλλον την πήγανε στο νοσοκομείο. Δεν ξέρουμε αν επέζησε. Μετά δεν είδαμε τίποτα άλλο.

Το ξέρω: είναι μια μπαγιάτικη εικόνα, ήδη δύο εβδομάδων, ωστόσο μια τέτοια εικόνα δεν μπορεί παρά να είναι για πάντα σημερινή, αφού είναι μια εικόνα τόσο συγκεκριμένη και τόσο ακατανόητη μαζί που μοιάζει μ’ ένα γρίφο που εμείς, από τη θέση μας, οφείλουμε να μοχθούμε για την επίλυσή του καθημερινά.

 Ο Ρίλκε γράφει πως κάθε άνθρωπος κουβαλά το θάνατό του μέσα του, λες και είναι καρπός, λες και είναι πέτρα, κι αν είναι πράγματι έτσι, πρέπει να σκεφτούμε τι ζωή κουβαλούσε εκείνη η γυναίκα. Tην έφερε τελικά μπροστά σε μια τυχαία πόρτα, μπροστά σ’ ένα τσούρμο ανθρώπων και την έδωσε σε κάποιον να τη γαζώσει. Της την άρπαξε βασικά, τη μισή της ζωή τουλάχιστον.

            Ποτέ δεν είδαμε το πρόσωπό του. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Οι αντιφάσεις του κινήματος του Μαϊντάν

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-1

του Nτενις, μέλους της Αυτόνομης Ένωσης Εργατών στο Κίεβο

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Επαρχία", 1912

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Επαρχία», 1912

Ένας ιδιότυπος πόλεμος διεξάγεται ήδη στην Ουκρανία, ξεπερνώντας τα σύνορα της χώρας: ο πόλεμος της προπαγάνδας, από πολλές πλευρές. Και αυτό, επιβεβαιώνοντας την ευρύτερη σημασία των «ουκρανικών», μας υποχρεώνει να αντιμετωπίζουμε με διπλά κριτικό μάτι τις πληροφορίες και τις αναλύσεις, να μην υιοθετούμε άκριτα εικόνες και περιγραφές, ακόμα κι αν «κουμπώνουν» εύκολα στις διαθέσεις ή τους φόβους μας. Βασικά ερωτήματα για μας είναι ο χαρακτήρας του ξεσηκωμού στο Μαϊντάν, τα κοινωνικά του χαρακτηριστικά και το ιστορικό του υπόβαθρο, ο ρόλος της Ακροδεξιάς και των νεοναζί, η στάση της εκεί Αριστεράς και των κινημάτων, η πολιτική ισχύς των επιμέρους οικονομικών ολιγαρχών, ο ρόλος των «Μεγάλων Δυνάμεων». Σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε και να ανοίξουμε την κουβέντα, απευθυνθήκαμε στον Ρογήρο, που παρακολουθεί και μελετά υπό ιστορικό πρίσμα τις εξελίξεις, όσον αφορά ιδίως την Ε.Ε., σε σχέση και με τη στάση ΗΠΑ και Ρωσίας. Επίσης, δημοσιεύουμε αποσπάσματα από κείμενα αρθρογράφων (του Ιλύα Μπουντράιτσκις, του Ντένις από την Αυτόνομη Ένωση Εργατών Κιέβου, του Βολοντύμυρ Ιστσένκο), που εντάσσονται στον αριστερό και αντιεξουσιαστικό χώρο.(Αν και γραμμένα τον Φλεβάρη, θεωρούμε ότι εξακολουθούν να είναι διαφωτιστικά). Επειδή, κατά τη γνώμη μας, ένα από τα πρώτα αιτούμενα, πριν ακόμα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία, είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει, και να  δούμε τι πρεσβεύουν οι αγωνιστές και οι διανοούμενοι του χώρου αυτού.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 Μια παραδεισένια εικόνα της Ευρώπης. Πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτοί που κατέβηκαν στον δρόμο είχαν εξαρχής μια πολύ παράδοξη αντίληψη για την «Ευρώπη». Τη ζωγράφιζαν με τα χρώματα ενός ουτοπικού ιδεώδους: κοινωνία χωρίς διαφθορά, με υψηλούς μισθούς, κοινωνική ασφάλιση, κράτος δικαίου, ειλικρινείς πολιτικούς, χαμογελαστά πρόσωπα, καθαροί δρόμοι κ.ο.κ. — κι αυτό το αποκαλούσαν Ε.Ε. Και όταν προσπαθούσες να τους πεις ότι η πραγματική Ε.Ε. δεν έχει καμιά σχέση με αυτή την υπέροχη εικόνα, ότι οι άνθρωποι εκεί στην πραγματικότητα καίνε τις σημαίες της Ε.Ε. και διαμαρτύρονται κατά της λιτότητας, σου αντιγύριζαν: «Προτιμάς λοιπόν να ζεις στη Ρωσία;». Εξαρχής λοιπόν στη διαμαρτυρία κυριαρχούσαν μια ψευδή συνείδηση της «πολιτισμικής επιλογής» και εθνικιστικά ιδεολογικά πρότυπα, που δεν άφηναν κανένα περιθώριο για την ατζέντα της ταξικής πάλης. Αυτά είναι τα αποτελέσματα της αστικής ηγεμονίας, για να χρησιμοποιήσουμε γκραμσιανούς όρους — και αυτό είναι το κύριο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε σε τούτη τη χώρα, τα επόμενα χρόνια (ή τις επόμενες δεκαετίες). Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Το πεδίο της διαμαρτυρίας και η Ακροδεξιά

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-2

Ιλύα Μπουντράιτσκις

μετάφραση: Μάνος Αυγερίδης

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Λουόμενος"¨, 1911

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Λουόμενος»¨, 1911

 Ποιες πολιτικές δυνάμεις δραστηριοποιούνται στο Μαϊντάν;

Υπάρχει πολύ έντονη πολιτική προπαγάνδα, και μάλιστα σχεδόν μόνο από δεξιές και ακροδεξιές ομάδες. Το φάσμα περιλαμβάνει από νεοφιλελεύθερα κόμματα της αντιπολίτευσης έως τον εξωκοινοβουλευτικό, ακραία εθνικιστικό «Δεξιό Τομέα»

Τι είναι ο «Δεξιός Τομέας»;

Μια συμμαχία διαφορετικών ακροδεξιών ομάδων που συγκροτεί στρατιωτικές δομές. Ανάμεσά τους υπάρχουν εμπειροπόλεμοι φανατικοί οπαδοί της Ντιναμό Κιέβου.

 Πώς αντιδρούν οι διαδηλωτές απέναντι στην Ακροδεξιά;

Σε μεγάλο βαθμό, θετικά. Όχι επειδή υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά επειδή η Άκρα Δεξιά –κρίνοντας αντικειμενικά– είναι το πιο θαρραλέο και μαχητικό κομμάτι του κινήματος, είναι κυριολεκτικά οι καλύτεροι μαχητές. Κανείς δεν επιτίθεται στην αστυνομία με τον τρόπο που το κάνουν οι ακροδεξιοί. Από την άλλη μεριά, κάποιοι τους βλέπουν ως εξτρεμιστικά στοιχεία που δυσφημούν το κίνημα.

 Ένα από τα τρία κόμματα της αντιπολίτευσης είναι το Σβομπόντα…

… το οποίο είναι το ισχυρότερο κόμμα της Άκρας Δεξιάς στην Ουκρανία, έχοντας πάρει 10% στις τελευταίες εκλογές. Πάνω απ’ όλα όμως, η άνοδός του οφείλεται στην εθνικιστική ρητορική που υιοθέτησε μέχρι το 2010 ο πρόεδρος Βίκτορ Γιουστσένκο, ο προκάτοχος του Γιανουκόβιτς. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Μια εναλλαγή των ελίτ στην εξουσία

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-3

του Βολοντύμυρ Ιστσένκο

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

archipenko2Υπάρχουν δύο διαδεδομένες ερμηνείες για τα γεγονότα της Ουκρανίας: είτε ότι επρόκειτο για μια δημοκρατική (ή, ακόμα, και κοινωνική) επανάσταση, είτε ότι ήταν ένα πραξικόπημα της Δεξιάς (ή, ακόμα και των νεοναζί). Στην πραγματικότητα, και οι δύο αυτοί χαρακτηρισμοί είναι λανθασμένοι. Αυτό που ζήσαμε ήταν μια μαζική εξέγερση, με εντυπωσιακή υποστήριξη στη δυτική και κεντρική Ουκρανία, χωρίς την υποστήριξη της πλειοψηφίας στις ανατολικές και νότιες περιοχές, που οδήγησε σε μια (εν)αλλαγή των πολιτικών ελίτ. Αλλά, δεν υπάρχουν προοπτικές για μια δημοκρατική, ριζοσπαστική αλλαγή, τουλάχιστον υπό την νέα κυβέρνηση.

Γιατί δεν ήταν ούτε κοινωνική ούτε δημοκρατική επανάσταση; Κάποια από τα αιτήματα του κινήματος του Μαϊντάν έχουν ικανοποιηθεί. Για παράδειγμα, το διαβόητο τάγμα Μπέρκουτ (το σώμα δυνάμεων καταστολής που δολοφόνησε τους περισσότερους διαδηλωτές) διαλύθηκε και οι πιο μισητοί από τους πρώην αξιωματούχους του Γιανουκόβιτς απολύθηκαν.

Κι όμως, αυτό δεν σηματοδοτεί την απαρχή μιας συστηματικής δημοκρατικής αλλαγής ούτε σημαίνει ότι η νέα κυβέρνηση πρόκειται καθ’ οιονδήποτε τρόπο να χτυπήσει τις ρίζες της εκτεταμένης διαφθοράς στην Ουκρανία: τη φτώχεια και την ανισότητα. Μάλιστα, είναι πιθανό να επιδεινώσει αυτά τα προβλήματα, μεταθέτοντας το βάρος της οικονομικής κρίσης στους ώμους των φτωχών της Ουκρανίας, όχι στους πλούσιους ουκρανούς ολιγάρχες. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία, δεύτερος γύρος. Η ώρα των υπερδυνάμεων κι ο ρόλος της Ευρώπης

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-4

του Ρογήρου

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Άντρας με τσάντα"

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Άντρας με τσάντα»

Οι μέχρι σήμερα εξελίξεις στην Ουκρανία επιβεβαιώνουν, πιστεύω, την εκτίμηση περί αντιπαράθεσης ιδιόμορφα εθνοτικού χαρακτήρα, το κύριο διακύβευμα της οποίας δεν ήταν κάποια υποθετική προσχώρηση στην ενωμένη Ευρώπη, αλλά η απομάκρυνση ή όχι από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Επιβεβαιώθηκε επίσης η σύγχυση όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης της ουκρανικής κρίσης από τα ΜΜΕ, σύγχυση η οποία επιτείνεται από την επίμονη αναζήτηση «καλών» και «κακών» σε μια σκληρή σύγκρουση συμφερόντων και την αδυναμία ή την έλλειψη βούλησης ελέγχου των ειδήσεων (εντός κι εκτός εισαγωγικών), την ώρα που οι αντιμαχόμενες πλευρές (και, ιδίως, οι εξωτερικοί προστάτες τους) επιδίδονται, χωρίς ενδοιασμούς, σε πραγματικό πόλεμο προπαγάνδας.

Ι. Στο εσωτερικό της Ουκρανίας είναι σαφής η επικράτηση του συνασπισμού δυνάμεων που αντιπολιτεύονταν τον τελευταίο εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Θεωρώντας τους εαυτούς τους νικητές της «πολεμικής» αναμέτρησης, νέμονται αποκλειστικά πλέον την εξουσία στο Κίεβο, αθετώντας τη συμφωνία που είχε συναφθεί υπό την αιγίδα της ΕΕ και προέβλεπε τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης κοινής αποδοχής με σκοπό τη διενέργεια εκλογών το συντομότερο δυνατό. Το συνεκτικό στοιχείο αυτού του καταρχήν ανομοιογενούς συνασπισμού που περιλαμβάνει από κεντροδεξιούς φιλελεύθερους μέχρι καθαρόαιμους ακροδεξιούς είναι ο ουκρανικός εθνικισμός νοούμενος πρωτίστως ως εναντίωση στη Ρωσία. Η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της κυβέρνησης είναι η κεντροδεξιά Πανουκρανική Ένωση «Πατρίδα», στην ηγεσία της οποίας βρίσκεται εκ των πραγμάτων, χάρη σε μια σειρά από επιδέξιους πολιτικούς ελιγμούς, ο νέος πρωθυπουργός Αρσένιι Γιατσενιούκ. Οι πολιτικές θέσεις τόσο του, αυτοπροσδιοριζόμενου ως κεντροδεξιού, πολιτικού κόμματος όσο και του Γιατσενιούκ προσωπικά αποτελούν μείγμα φιλελευθερισμού, λαϊκισμού και, βεβαίως, εθνικισμού. Συνέχεια ανάγνωσης

Βενεζουέλα: Έτος 1 μ.Τ.

Standard

της Ευγενίας Παλιεράκη

 palieraki 2Η πρώτη επέτειος του θανάτου του líder máximo της Βολιβαριανής Επανάστασης τιμήθηκε εν μέσω διαδηλώσεων εναντίον της κυβέρνησης Μαδούρο και διπλωματικής κρίσης με τον Παναμά.  Οι κινητοποιήσεις έχουν χάσει, βέβαια, τις τελευταίες μέρες τη μαζικότητά τους. Αυτό οφείλεται στη βίαιη καταστολή τους, στην κόπωση των διαδηλωτών και στον διχασμό της αντιπολίτευσης μεταξύ δεξιών ριζοσπαστικοποιημένων τάσεων που αρνούνται κάθε διαπραγμάτευση με την κυβέρνηση και πιο μετριοπαθών στοιχείων. Ενώ στο δρόμο παραμένουν κυρίως οι οπαδοί του δεξιού Λεοπόλδο Λόπες, η αξιοπιστία της αντιπολίτευσης δέχθηκε ισχυρό πλήγμα διεθνώς όταν κάποιοι υποστηρικτές της έκριναν σκόπιμο να κυκλοφορήσουν στα κοινωνικά δίκτυα φωτογραφίες από επεισόδια στη Χιλή, στην Αίγυπτο, ακόμη και στη Συρία, προκειμένου να καταγγείλουν την αστυνομική βία στη Βενεζουέλα. Κάπως έτσι, ο νυν πρόεδρος φαίνεται να επανακάμπτει ύστερα από μία από τις σημαντικότερες πολιτικές κρίσεις, για τη χώρα,  των τριάντα τελευταίων χρόνων.

Κάποια ερωτήματα, όμως, παραμένουν  —  τουλάχιστον για όσους δεν θεωρούν τις πρόσφατες κινητοποιήσεις απλώς μία συνωμοσία των αντιδραστικών ελίτ, οι οποίες, με την αρωγή των ΗΠΑ και χειραγωγώντας τις μεσαίες τάξεις, επεχείρησαν να ανατρέψουν βίαια μια δημοκρατικά εκλεγμένη αριστερή κυβέρνηση, όπως το 2002. Οι φραστικές επιθέσεις της κυβέρνησης εναντίον των ΗΠΑ και η ταύτιση των διαδηλωτών με πράκτορες της CIA είχαν ως κύριο στόχο να απονομιμοποιήσουν την αντιπολίτευση και να αποστρέψουν τα βλέμματα από τα προβλήματα τα οποία καλείται να επιλύσει η κυβέρνηση και τα οποία δεν μπόρεσε – ή δεν πρόλαβε — να αντιμετωπίσει ο Τσάβες. H μαζικότητα των αντικυβερνητικών διαδηλώσεων, όπως και το υψηλό ποσοστό της αντιπολίτευσης στις τελευταίες εκλογές, δείχνουν πως η κυβέρνηση Μαδούρο αμφισβητείται πια τόσο από τις μεσαίες τάξεις όσο και από μέρος των λαϊκών στρωμάτων. Συνέχεια ανάγνωσης