Ουκρανία: Μια εναλλαγή των ελίτ στην εξουσία

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-3

του Βολοντύμυρ Ιστσένκο

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

archipenko2Υπάρχουν δύο διαδεδομένες ερμηνείες για τα γεγονότα της Ουκρανίας: είτε ότι επρόκειτο για μια δημοκρατική (ή, ακόμα, και κοινωνική) επανάσταση, είτε ότι ήταν ένα πραξικόπημα της Δεξιάς (ή, ακόμα και των νεοναζί). Στην πραγματικότητα, και οι δύο αυτοί χαρακτηρισμοί είναι λανθασμένοι. Αυτό που ζήσαμε ήταν μια μαζική εξέγερση, με εντυπωσιακή υποστήριξη στη δυτική και κεντρική Ουκρανία, χωρίς την υποστήριξη της πλειοψηφίας στις ανατολικές και νότιες περιοχές, που οδήγησε σε μια (εν)αλλαγή των πολιτικών ελίτ. Αλλά, δεν υπάρχουν προοπτικές για μια δημοκρατική, ριζοσπαστική αλλαγή, τουλάχιστον υπό την νέα κυβέρνηση.

Γιατί δεν ήταν ούτε κοινωνική ούτε δημοκρατική επανάσταση; Κάποια από τα αιτήματα του κινήματος του Μαϊντάν έχουν ικανοποιηθεί. Για παράδειγμα, το διαβόητο τάγμα Μπέρκουτ (το σώμα δυνάμεων καταστολής που δολοφόνησε τους περισσότερους διαδηλωτές) διαλύθηκε και οι πιο μισητοί από τους πρώην αξιωματούχους του Γιανουκόβιτς απολύθηκαν.

Κι όμως, αυτό δεν σηματοδοτεί την απαρχή μιας συστηματικής δημοκρατικής αλλαγής ούτε σημαίνει ότι η νέα κυβέρνηση πρόκειται καθ’ οιονδήποτε τρόπο να χτυπήσει τις ρίζες της εκτεταμένης διαφθοράς στην Ουκρανία: τη φτώχεια και την ανισότητα. Μάλιστα, είναι πιθανό να επιδεινώσει αυτά τα προβλήματα, μεταθέτοντας το βάρος της οικονομικής κρίσης στους ώμους των φτωχών της Ουκρανίας, όχι στους πλούσιους ουκρανούς ολιγάρχες.

Τα κοινωνικο-οικονομικά αιτήματα του κινήματος του Μαϊντάν έχουν αντικατασταθεί από την νεοφιλελεύθερη ατζέντα της νέας κυβέρνησης. Το νέο υπουργικό συμβούλιο αποτελείται κυρίως από νεοφιλελεύθερους και εθνικιστές. Στο επίσημο πρόγραμμα δράσης του, που παρουσιάστηκε στο κοινοβούλιο, διακηρύχθηκε η ανάγκη για «αντιδημοφιλείς αποφάσεις» στις τιμές και τους φόρους, καθώς και η ετοιμότητά του να ικανοποιήσει όλους τους όρους του δανεισμού από το ΔΝΤ.

Η απαίτηση του ΔΝΤ να παγώσουν οι μισθοί και να αυξηθούν οι τιμές του φυσικού αερίου, ήταν ένας από τους λόγους που η προηγούμενη κυβέρνηση σταμάτησε τις διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία σύνδεσης με την ΕΕ. Δεν είναι λοιπόν αξιοπερίεργο που πολλοί άνθρωποι αποκαλούν τη νέα κυβέρνηση «κυβέρνηση των αυτοκτονιών». Δεν είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς τη μαζική απογοήτευση απέναντι σ’ αυτές τις αντικοινωνικές πολιτικές και την κατάρρευση του νομίσματος, οι οποίες θα βυθίσουν σε ακόμα μεγαλύτερη φτώχεια τον μέσο ουκρανό πολίτη.

Η Ακροδεξιά σημείωσε επίσης μια μείζονα επιτυχία, με τη δημιουργία αυτής της κυβέρνησης. Μερικοί σχολιαστές προειδοποίησαν ότι το επίπεδο εκπροσώπησης των ακροδεξιών στην νέα ουκρανική κυβέρνηση δεν έχει όμοιό του στην Ευρώπη. Το ξενοφοβικό κόμμα Σβομπόντα ελέγχει τα χαρτοφυλάκια του αναπληρωτή πρωθυπουργού, άμυνας, οικολογίας, γεωργίας και γενικής εισαγγελίας. Ο Άντριυ Παρούμπιυ, ένας από τους ιδρυτές του Κοινωνικού-Εθνικού Κόμματος της Ουκρανίας και πρώην αρχηγός της παραστρατιωτικής οργάνωσης νεολαίας που αργότερα μπήκε στο μετριοπαθές Κόμμα Μπατκίβστσινα και διοίκησε αποτελεσματικά τις δυνάμεις αυτοάμυνας στο Μαϊντάν, είναι τώρα ο επικεφαλής του συμβουλίου εθνικής ασφάλειας και άμυνας.

Την ίδια στιγμή, στην κατάσταση αυτή δεν προσιδιάζει ο ορισμός ενός πραξικοπήματος με προσχεδιασμένη ένοπλη υφαρπαγή εξουσίας. Το κίνημα του Μαϊντάν, ιδιαίτερα το παραστρατιωτικό του σκέλος, μετά βίας ελέγχονταν από κοινοβουλευτικά κόμματα. Στην πραγματικότητα, αυτά τα κόμματα προσπαθούσαν συχνά να ηρεμήσουν το κίνημα, αποπειρώμενα να διαπραγματευτούν με τον Γιανουκόβιτς, χωρίς όμως επιτυχία.

Το πιο ανησυχητικό είναι ότι η νέα κυβέρνηση δεν μπορεί να ελέγξει τον διαβόητο Δεξιό Τομέα. Τα μέλη του είναι σήμερα λαοφιλείς ήρωες, η πρωτοπορία της νικηφόρας «επανάστασης». Έχουν όπλα που άρπαξαν απ’ τα αστυνομικά τμήματα στις δυτικές περιοχές και, τώρα, μετά την ανατροπή του Γιανουκόβιτς, απαιτούν η επανάσταση να συνεχιστεί εναντίον της «διεφθαρμένης δημοκρατίας» και του φιλελευθερισμού. Οι φιλελεύθεροι που υμνούσαν την αποφασιστικότητα και τον κρίσιμο ρόλο των μελών του Δεξιού Τομέα στο κίνημα του Μαϊντάν, τώρα ανακαλύπτουν την αντιδραστικότητα της ιδεολογίας τους. Πρόσφατα, ο γραμματέας τύπου του Δεξιού Τομέα, παραχώρησε μια συνέντευξη στην οποία είπε ότι «πρέπει να δείξουμε στην Ευρώπη τον σωστό δρόμο» και να τη σώσουμε από την «φρικτή κατάσταση» του «απόλυτου φιλελευθερισμού», όπου οι άνθρωποι δεν πηγαίνουν στην Εκκλησία και αποδέχονται λεσβίες, γκέι, αμφιφυλόφιλους, διεμφυλικούς και τα δικαιώματά τους.

Είναι πολύ νωρίς για τον Δεξιό Τομέα να κινηθεί εναντίον της νέας κυβέρνησης — δεν έχει την αναγκαία υποστήριξη. Αλλά η ομάδα αυτή μπορεί να ηγηθεί μιας νέας εξέγερσης στην περίπτωση μιας ραγδαίας και βαθιάς οικονομικής κρίσης. Εν τη απουσία οποιασδήποτε ισχυρής αριστερής δύναμης στην Ουκρανία, την κοινωνική διαμαρτυρία θα την εκμεταλλευτούν οι δεξιοί λαϊκιστές.

Ταυτόχρονα, ο ηγετικός ρόλος των ριζοσπαστών ουκρανών εθνικιστών σε ένα πιθανό νέο «κοινωνικό Μαϊντάν» θα αποκλείσει την πιθανότητα οποιουδήποτε πραγματικά (παν)εθνικού κινήματος εναντίον της άρχουσας τάξης με μαζική συμμετοχή από την ανατολή και τον νότο της πολιτισμικά διαιρεμένης Ουκρανίας. Επιπλέον, οι εθνικιστές ενθαρρύνουν ακόμα περισσότερο τις αποσχιστικές τάσεις και απόπειρες φιλορωσικών προκλήσεων, όπως είδαμε ήδη στην Κριμαία. Ένας κανονικός εμφύλιος πόλεμος, αν και όχι αναπόδραστος, είναι πια μια πραγματική απειλή.

 

Ο Volodymyr Ishchenko είναι κοινωνιολόγος, αναπληρωτής διευθυντής του Κέντρου Κοινωνικής Έρευνας στο Κίεβο και εκδότης του «Commons: Journal for Social Criticism».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s