Πυροβολήστε τον πιανίστα Μπαντιού!

Standard

Απάντηση στον Κώστα  Δουζίνα

(η ανταπάντηση του Κώστα Δουζίνα εδώ)

του Δημήτρι Βεργέτη

alainΗ τεράστια απήχηση της πρόσφατης επίσκεψης του Α. Μπαντιού (ΑΜ) στην Αθήνα, οργανωμένης από το περιοδικό αληthεια, είχε και κάποιες δυσανάγνωστες παρενέργειες. Εντάσσω σε αυτές και το άρθρο του φίλτατου Κ. Δουζίνα (ΚΔ) («Ενθέματα», 9.2.2014). Ας μιλήσουμε ευθέως. Πρόκειται για ένα κείμενο εμφορούμενο από την υπέρμετρη και βιαστική φιλοδοξία να μηδενίσει σε ελάχιστες γραμμές όλο σχεδόν το πολιτικό έργο του ΑΜ, αποσυνδέοντάς το μάλιστα άνευ συζητήσεως από τις φιλοσοφικές του συντεταγμένες και κατακρημνίζοντάς το στα τάρταρα του «ακαδημαϊσμού». Έχoντας σχέσεις χρόνιας εγγύτητας με το έργο του, μένω ενεός μπροστά στην ελαφρότητα της προσέγγισης του ΚΔ. Δεν υπάρχει ούτε μία σχεδόν φράση που να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα. Ελλείψει χώρου θα περιοριστώ εδώ σε μια μινιμαλιστική, ανεπαρκή σταχυολόγηση, για να επανέλθω αλλού με εμπεριστατωμένο σχολιασμό. Επιγραμματικά λοιπόν.
1. Το ύφος και η μεθόδευση. Οι λεπτά σμιλεμένες θέσεις του ΑΜ, βίαια αποσπασμένες από τα συμφραζόμενα και τη θεωρητική τους πλαισίωση, εκτίθενται δυσφημιστικά παραποιημένες. Μια ακροβατική συρραφή βεβιασμένων ετυμηγοριών μοντάρει μια εξευτελιστική καρικατούρα του ΑΜ, εμφανίζοντάς τον ακόμη και ως εγγαστρίμυθο των «κατεστημένων ΜΜΕ» ή αστοιχείωτο σε σημείο που «αγνοεί τη συμβολή της χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης στην παγκόσμια έκρηξη». Και λοβοτομημένος να ήταν ο άνθρωπος, μάλλον θα το είχε υποψιαστεί! Ομοίως, τα επιστρατευμένα παραθέματα θα αποδειχτούν ράκη κοπτοραπτικής — όπως εκεί όπου ο ΑΜ υποτίθεται ότι συνταυτίζει εξεγερμένους και μαφιόζικα μικροκυκλώματα, καταποντίζοντας τους πάντες στην άβυσσο του μηδενισμού.
2. Ο ΚΔ επικαλείται την Αναγέννηση της Ιστορίας του ΑΜ. Το κομβικό σημαίνον του τίτλου έχει παραμορφωθεί: réveil δεν σημαίνει ποτέ και πουθενά renaissance. Σημαίνει αφύπνιση, ξύπνημα. Δεν πρόκειται για μεταφραστική ανεπάρκεια, αλλά για πλήρη εννοιολογική καθίζηση του τίτλου. Για λόγους που δυστυχώς ο ΚΔ δεν έχει αντιληφθεί, ο ΑΜ επιστρατεύει σκοπίμως το εμβληματικό σημαίνον réveil, με το οποίο ο Λακάν επισφράγισε την δομική ασυμβατότητα ανάμεσα σε πραγματικότητα και πραγματικό. Ο όρος υποδηλώνει το σημείο σύμπραξης του υποκειμένου και ενός ενεργοποιημένου συμβαντικού χώρου, όπου συμπυκνώνεται η λανθάνουσα παρουσία ενός πραγματικού. Ο ΑΜ τον ενεργοποιεί στο πεδίο της Iστορίας. Δεν υπάρχει τοπική διάρρηξη της ιστορικής πραγματικότητας χωρίς την ανάδυση ενός πραγματικού, μιας αναφομοίωτης ετερογένειας της τάξεως του μη υπαρκτού (inexistant), δηλαδή μη ταυτοποιήσιμου από τη θεσμική συμβολική τάξη. Εκεί διαμορφώνονται εστίες αφύπνισης της Iστορίας. Ο τίτλος πλαισιοθετεί τον ορίζοντα της αναλυτικής των εξεγέρσεων και η στρεβλή κατανόησή του ναρκοθετεί εκ προοιμίου την ενστόχαστη πρόσληψή της.

Συνέχεια ανάγνωσης

Στα «Ενθέματα» στο φύλλο της 23ης τουΜάρτη

Standard

 

Στα περίπτερα εντός της «Αυγής», στο μπλογκ τους (enthemata.wordpress.com), στο facebook (Enthemata Avgis) και στο twitter: @enthemata

Κείμενα των: Nίκου Ποταμιάνου, Δημήτρι Βεργέτη, Κώστα Δουζίνα, Αντώνη Λιάκου, Δημήτρη Παπανικολάου, Χρ. Γ. Ντούμα, Γιώργη Βουγιουκαλάκη, Γ. Π. Στάμου, Τόνι Μπεν, Λ. Πάνιτς

Έργο του Ερκούτ Τερλικσίζ

Έργο του Ερκούτ Τερλικσίζ

Πότε καθιερώθηκε η μονιμότητα στο δημόσιο; H μονιμότητα, βασικό αίτημα του αστικού εκσυγχρονισμού επί  Βενιζέλου. Ο Νίκος Ποταμιάνος εξηγεί γιατί ότι η καθιέρωση της μονιμότητας στο δημόσιο, που θεσμοθετήθηκε από τον Ελευθέριο Βενιζέλο στο Σύνταγμα του 1911 υπήρξε βασικό αίτημα των εκσυγχρονιστών στις αρχές του 20ού αιώνα: «Η μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων υπήρξε ένα αίτημα του αστικού εκσυγχρονισμού στις αρχές του 20ού αιώνα. Πριν κατοχυρωθεί στο Σύνταγμα του 1911, είχε γίνει αποδεκτή από το σύνολο των κομμάτων ως επιβεβλημένη, και τη συναντά κανείς σ’ ένα πλήθος διαφορετικών πολιτικών προγραμμάτων. Ο πρώτος που είχε ψηφίσει (βραχύβιο) νόμο που καθιέρωνε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων ήταν ο Τρικούπης».

Η επιστροφή της Κοκκινοσκουφίτσας: η Αριστερά σε κρίσιμους καιρούς. Συνέντευξη του Αντώνη Λιάκου. Ο Αντώνης Λιάκος, με την ευκαιρία της κυκλοφορίας του βιβλίου του Η επιστροφή της Κοκκινοσκουφίτσας, με υπότιτλο «Η Αριστερά και πώς να την σκεφτούμε σε κρίσι-μους καιρούς», που μόλις κυκλοφόρησε από τη Νεφέλη μιλάει για τις «βαριές σκουριές της Αριστεράς», τον εκσυγχρονισμό, την πολιτισμική Αριστερά, την τεχνολογία, τον ΣΥΡΙΖΑ: «Ο εκσυγχρονισμός τη δεκαετία του 1990 έγινε ελκυστικός για πολλούς διανοούμενους της Aριστεράς –και δεν εξαιρώ βέβαια τον εαυτό μου–, όταν το παπανδρεϊκό ΠΑΣΟΚ ξεδίπλωσε την ελληνορθόδοξη ιδεολογία του. Ο σημερινός αρχηγός του υποστήριζε τον Χριστόδουλο στο θέμα των ταυτοτήτων, έναντι του τότε πρωθυπουργού […]. Στο ρεύμα του εκσυγχρονισμού, λοιπόν, εκείνο που πρώτευε ήταν η προσαρμογή της οικονομίας στη νέα ορθοδοξία. Από την επίκληση του λαού στα 1980, στην επίκληση των τεχνοκρατών στα 1990.  Οι εκσυγχρονιστές είπαν (σαν τον Γκιζώ, που έλεγε στη μεταναπολεόντειο Γαλλία: “Πλουτίστε για να γίνετε εκλογείς”): “Πλουτίστε για να εκσυγχρονιστεί η Ελλάδα”. Φυσικά, δεν υπήρξε εξυγίανση».

Άδωνις. Τώρα και στο Λονδίνο. (Εθνικισμός Μπουζούκια Imperial). Ο Δημήτρης Παπανικολάου με αφορμή την εμφάνιση Άδωνι στο Imperial College: «Ο Άδωνις και ο κάθε Άδωνις, που αναδύθηκαν μέσα από ένα πλαίσιο ακραίου λαϊκισμού, λαϊκής μισαλλοδοξίας και εθνικιστικοφοβικής ημιμάθειας (αλήθεια, πόσο νωρίς ξεχάσαμε εκείνες τις εκπομπές του;), τώρα χαράσσουν πολιτική. Μολονότι δεν είναι σε θέση να υποστηρίξουν την τυχαιότητα και τον καιροσκοπισμό με την οποία τη χαράσσουν, μολονότι με τρόπο παρανοϊκό αγνοούν κάθε αναλυτική συζήτηση και συμβουλή της διεθνούς και εγχώριας επιστημονικής κοινότητας, την ίδια στιγμή αναζητούν νομιμοποίηση.[…] Το πλαίσιο παραμένει «εθνικισμός μπουζούκι», η συζήτηση δεν μπορεί να είναι ουσιαστική, η πολιτική παραμένει λαϊκιστική, τυχάρπαστη, φοβική, επικίνδυνη. Μόνο που η φωτογραφία, καλά ζουμαρισμένη, μπορεί να έχει από πάνω το λογότυπο του Imperial ή του Harvard. Και γιατί όχι; Εδώ κατάφερε να έχει το λογότυπο της προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στο Imperial θα κολλήσει;».

Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΚΡΗΞΗ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΕΙΟΥ ΤΗΣ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗΣ

Δύο κατεξοχήν ειδικοί, ο αρχαιολόγος Χρ. Γ. Ντούμας, διευθυντής των ανασκαφών της Σαντορίνης, και ο ηφαιστειολόγος Γώργης Βουγιουκαλάκης αποτιμούν τα νέα δεδομένα για την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης.

Η χρονολογία της έκρηξης του ηφαιστείου της Θήρας  ως παιχνίδι της κολοκυθιάς. Γράφει ο Χρ. Γ. Ντούμας: «Με την αρχαιολογική μέθοδο, η μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας αδιαμφισβήτητα χρονολογείται στις αρχές της Υστεροκυκλαδικής περιόδου. Ωστόσο, οι τραγικές συνέπειες για τους κατοίκους του νησιού και οι επιπτώσεις της έκρηξης στην περιοχή της Μεσογείου ή και πέραν αυτής, δεν πρόκειται να μεταβληθούν, οποιαδήποτε κι αν είναι η απόλυτη χρονολόγηση του γεγονότος. Γιατί ούτε η χρονική αλληλουχία των περιόδων πρόκειται να μεταβληθεί, ακόμη κι αν επαναπροσδιοριστεί η διάρκεια καθεμιάς τους».

Αλλάζει πράγματι η χρονολόγηση της Μεγάλης Έκρηξης της Σαντορίνης; Ο Γιώργης Βουγιουκαλάκης εξηγεί  γιατί δεν δικαιολογείται ο πρόσφατος θόρυβος γύρω από τα «νέα δεδομένα», επισημαίνει τις υπερβολές και τις στρεβλώσεις των δημοσιευμάτων, που δεν ανταποκρίνεται στα δεδομένα: «Μπορούμε λοιπόν νηφάλια να συμπεράνουμε ότι η χρονολόγηση της έκρηξης στο 1613 π.Χ., συν-πλην 7 έτη συνεχίζει να θεωρείται η ακριβέστερη μέχρι σήμερα».

Ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός – και στις δημοτικές εκλογές. Γράφει ο Γ. Π. Στάμου: Οι δημοτικές εκλογές απαιτούν να το πράξει αμέσως: στο επίπεδο των τοπικών κοινωνιών μπορεί να προβληθούν με τη μορφή αντι-παραδείγματος και να εμπεδωθούν στις συνειδήσεις στοιχεία της προγραμματικής πρότασης, να αναδειχθεί η κοινωνική της διάσταση, η κινηματικότητα της ριζοσπαστικής Αριστεράς, το ήθος και το ύφος της. Η ενίσχυση, ακόμα και η ένταξη στο πλαίσιο της τοπικής διακυβέρνησης δομών εκπαίδευσης και αλληλεγγύης, χώρων ελεύθερης δημιουργίας, οικολογικών πρωτοβουλιών και πολλών άλλων αυτοοργανούμενων συλλογικοτήτων οφείλουν να γίνουν προγραμματικά στοιχεία των υποψηφίων.

Πυροβολήστε τον πιανίστα Μπαντιού! Ο Δημήτρις Βεργέτις απαντάει σε άρθρο του Κ. Δουζίνα: «Η τεράστια απήχηση της πρόσφατης επίσκεψης του Α. Μπαντιού (ΑΜ) στην Αθήνα, οργανωμένης από το περιοδικό αληthεια, είχε και κάποιες δυσανάγνωστες παρενέργειες. Εντάσσω σε αυτές και το άρθρο του φίλτατου Κ. Δουζίνα».  Ανταπάντηση του Κώστα Δουζίνα: «Δεν έχω την παραμικρή διάθεση να μπω σε διαμάχη με τον φίλτατο Δημήτρι Βεργέτη, και πολύ περισσότερο να επιτεθώ ως ο δήθεν νεότερος των “νέων φιλοσόφων” στον Αλαίν Μπαντιού, του οποίου το έργο έχω τιμήσει και σχολιάσει επανειλημμένα (όπως και στο εγκαλούμενο άρθρο). Φιλοσοφία δεν σημαίνει δύσπεπτος αναμηρυκασμός αλλά σκέψη και κριτική, η οποία κατά Αντόρνο προϋποθέτει μια απόσταση –έστω και ελάχιστη– από το αντικείμενό της».

ΤΟΝΙ ΜΠΕΝ (1925-2014)

Οι 10 καλύτερες ατάκες του Τόνι Μπεν. Δέκα χαρακτηριστικές ρήσεις του Τόνι Μπεν, όπως τις διάλεξαν οι αναγνώστες της Guardian. Η πρώτη: «1.  Εάν έχουμε  λεφτά για να σκοτώνουμε ανθρώπους, τότε μπορούμε να βρούμε  λεφτά για να σώσουμε ανθρώπου. Μιλώντας για το «Sicko», το ντοκιμαντέρ του Μάικλ Μουρ με θέμα την υγειονομική βιομηχανία στις ΗΠΑ. Εξηγώντας τη δημιουργία του κράτους πρόνοιας μετά τον Πόλεμο, ο Τόνυ Μπεν θυμήθηκε ποια ήταν η γενική πεποίθηση του λαού στις εκλογές του 1945: «Εάν μπορείς να διασφαλίσεις πλήρη απασχόληση σκοτώνοντας Γερμανούς, γιατί να μην μπορείς να το κάνεις χτίζοντας νοσοκομεία και σχολεία;».  (μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου)

Δάσκαλος, ριζοσπάστης και μαχητής της δημοκρατίας. Απόσπασμα από τη νεκρολογία του Λίο Πάνιτς για τον Τόνι Μπεν: «Υπάρχουν δύο πράγματα που πρέπει να θυμόμαστε  για τον Τόνι Μπεν. Το πρώτο είναι ότι,  ως πολιτικός, έβλεπε κυρίως  τον εαυτό του ως δάσκαλο που είχε αναλάβει να καλλιεργήσει στον λαό δημοκρατικές φιλοδοξίες και ικανότητες. Το δεύτερο είναι πως, σε αντίθεση με  τους περισσότερους πολιτικούς, έπαιρνε πραγματικά τη δημοκρατικά στα σοβαρά σε ό,τι αφορά τις δυνατότητές της να αλλάξει τον κόσμο».

 

Μνημείο του Αγνώστου Μαθητή – Στη μνήμη του Μπερκίν Ελβάν

Standard
Αφίσα που κυκλοφόρησε στην Κωνσταντινούπολη μετά τον θάνατο Μπερκίν Ελβάν. Ο δεκατετράχρονος τραυματίστηκε θανάσιμα από δακρυγόνο, ενώ πήγαινε στο φούρνο να πάρει ψωμί.

Αφίσα που κυκλοφόρησε στην Κωνσταντινούπολη μετά τον θάνατο Μπερκίν Ελβάν. Ο δεκατετράχρονος τραυματίστηκε θανάσιμα από δακρυγόνο, ενώ πήγαινε στο φούρνο να πάρει ψωμί.

Δημοσιεύουμε σήμερα το ποίημα του Ece Ayhan, με τίτλο «Το Μνημείο του Άγνωστου Φοιτητή» στη μνήμη του. Ο Ετζέ Αϋχάν (1931-2002) το έγραψε το 1973. Όταν ρωτήθηκε ποιο ήταν το έναυσμα, απάντησε: «Ένας φοιτητής που λεγόταν Battal Mehetoğlu δολοφονήθηκε από την αστυνομία Ήταν ο ηγέτης των φοιτητών στη Σχολή Αρχιτεκτόνων και Μηχανικών τη δεκαετία του 1970. Στην κηδεία, κάποιος ρώτησε τη μητέρα του πώς ένιωθε. Κι εκείνη είπε: “Πέταξαν το μόχθο του γιού μου στα σκουπίδια”. Αυτό είναι το μνημείο του αγνώστου φοιτητή».

Οι επιμελητές των σελίδων για την Τουρκία του σάιτ jadaliyya

***

Μνημείο του Αγνώστου Φοιτητή 

Εδώ κοιτάξτε, εδώ, κάτω απ’ αυτήν τη μαύρη πλάκα

Είναι θαμμένο ένα παιδί· αν είχε ζήσει για ένα ακόμη διάλειμμα

Θα είχε σηκωθεί στον πίνακα, στο μάθημα της φύσης.

Σκοτώθηκε στο μάθημα του κράτους.

 

Η συνήθης λάθος ερώτηση τόσο της φύσης όσο και του κράτους:

–Πού κυλάει η Υπερωξιανή;

Η μόνη σωστή απάντηση από ένα υψωμένο χέρι στο βάθος:

–Στην καρδιά της χλωμής εξέγερσης των παιδιών.

 

Ο ρακοσυλλέκτης πατέρας του, δένοντας ένα μωβ κεντητό μαντήλι στο λαιμό του

Για να πνίξει έναν ακόμα θάνατο, έγραψε:

Και τον είχα κάνει να πιστεύει ότι έχει παιχνίδια.

 

Η μάνα του, η γυναίκα που έπλενε τις νύχτες, και από τότε είναι ντυμένη στο χακί

Βυζαίνοντας στα κρυφά ένα μικρό ελαφάκι, έγραψε:

Αχ, πέταξαν το μόχθο του γιού μου στα σκουπίδια.

 

Οι φίλοι της ύφαναν αυτό το ποίημα από πικροδάφνες:

Μη σε νοιάζει, 128! Στα οικοτροφεία των μικρών στρατιωτών, στα σχολεία της αυτοκτονίας,

Μέσα σε κάθε παιδική καρδιά βρίσκεται ένας μεγάλος.

Κάθε χρόνο, όλη η τάξη θα σου στέλνει περιστέρια χωρίς γράμματα,

στη γιορτή των παιδιών. Συνέχεια ανάγνωσης

Η «Νονά»: η καινούργια ταινία του Στέλιου Κούλογλου

Standard

Από την ευρωπαϊκή Γερμανία στη γερμανική Ευρώπη

συνέντευξη του Στέλιου Κούλογλου

Η καινούργια ταινία του Στέλιου Κούλογλου, με τίτλο «Η Νονά» και θέμα τον βίο και την πολιτεία της Άγκελα Μέρκελ αναδεικνύει ένα πlούσιο υλικό: εικόνες από τη ζωή στην Ανατολική Γερμανία, γερμανικό σινεμά του 1980, διαγγέλματα της Μέρκελ, συνεντεύξεις της Ναόμι Κλάιν, του Ούλριχ Μπεκ κ.ά., σκηνές από μια θεατρική παράσταση στην Αθήνα με θέμα τις αυτοκτονίες, σκηνές της ανθρωπιστικής κρίσης στην Ελλάδα του 2014, στιγμιότυπα της γερμανικής και ευρωπαϊκής πολιτικής. Για όλα αυτά μιλήσαμε με τον Στ. Κούλογλου, που έγραψε το σενάριο και τη σκηνοθέτησε. Η ταινία κάνει την πρεμιέρα της την Τρίτη 18 Μαρτίου, στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης, ενώ από την Πέμπτη θα παίζεται σε δυο κινηματογράφους της Αθήνας (Ααβόρα, τέρμα Ιπποκράτους και Αλεξάνδρα new star art cinema, στην Καλλιθέα).

POSTER«Η Νονά». O τίτλος νομίζω σοκάρει, άλλους θετικά και άλλους αρνητικά. Για να είμαι ειλικρινής, συγκαταλέγομαι στους δεύτερους…

Η ταινία δανείζεται τον τίτλο της από το βιβλίο της Γερτρούδης Χέλερ Η Νονά (έχει κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Λιβάνη). Κι εμένα με ξένισε ο τίτλος, αρχικά: μια ευρωπαία ηγέτης, και μάλιστα αυτού του διαμετρήματος, χαρακτηρίζεται με έναν όρο που παραπέμπει στη Μαφία! Η Χέλερ –η οποία, παρεμπιπτόντως, είναι Χριστιανοδημοκράτισσα–, όπως μου είπε, θεωρεί ότι ο τίτλος αυτός εκφράζει την πολιτική της Μέρκελ: ομερτά, νόμος της σιωπής, προδοσίες και «δολοφονίες» — πολιτικές βέβαια. Θα τα δείτε όλα αυτά στην ταινία, η Χέλερ μας εξηγεί, λ.χ., πώς η Μέρκελ πρόδωσε τον Χέλμουτ Κολ. Κι όσον αφορά τους εκβιασμούς, ας θυμηθούμε πώς εκβιάστηκε ο Γιώργος Παπανδρέου, ενώ η Ελλάδα ήταν στο χείλος της κατάρρευσης, να αγοράσει όπλα. Ή ο ιρλανδός υπουργός Οικονομικών, που ήθελε να αφήσει μια τράπεζα να χρεοκοπήσει. Ο Τρισέ τον απείλησε ότι θα του κόψει τη ρευστότητα, κι έτσι του επέβαλε να σώσει την τράπεζα, δηλαδή τα γερμανικά κεφάλαια.

Μίλησες για τον Τρισέ. «Νονά», αν δεχτούμε τον όρο, λοιπόν, είναι η Μέρκελ; Ή μπορούμε, στον ρόλο αυτό, να σκεφτούμε μια συγκεκριμένη πολιτική;

Ας πούμε ότι είναι ένα πανευρωπαϊκό σύστημα εξουσίας, όπου παίζουν ρόλο η ΕΚΤ και, εκτός Ευρώπης, το ΔΝΤ. Θυμίζω ότι η Μέρκελ, σε αντίθεση με τον Σόιμπλε, επέμενε να μπει το ΔΝΤ στο σχήμα της τρόικας. Η Μέρκελ είναι αυτή που δίνει τον τόνο σε αυτό το σύστημα εξουσίας, που έχει ανατρέψει όλη τη μεταπολεμική πολιτική της Γερμανίας. Η επιδίωξη, πια, όπως το λέει ωραία ο Ούλριχ Μπεκ στην ταινία, δεν είναι μια ευρωπαϊκή Γερμανία, αλλά μια γερμανική Ευρώπη. Συνέχεια ανάγνωσης

Απετάξω τω Σατανά; –Για την Αριστερά, τη συντροφικότητα και τον Νίκο Γιαννόπουλο

Standard

 του Στρατή Μπουρνάζου

Πάμπλo Πικάσο, «Ο Μινώταυρος με μια νεκρή κατσίκα στο άνοιγμα μια σπηλιάς», 1936

Πάμπλo Πικάσο, «Ο Μινώταυρος με μια νεκρή κατσίκα στο άνοιγμα μια σπηλιάς», 1936

Για κάμποσες μέρες, η Ελλάδα έζησε στον αστερισμό του βιβλίου Κουφοντίνα. Η κουβέντα έγινε με τον συνήθη τηλεοπτικό τρόπο των τελευταίων χρόνων. Περίσσεψαν οι κραυγές και οι εγκλήσεις για «καταδίκη» άνευ όρων, για αποκήρυξη της τρομοκρατίας με αποδέκτη, βέβαια, τον μόνιμο «συνήθη ύποπτο»: τον ΣΥΡΙΖΑ. Μ’ αυτό τον τρόπο πολλά μπορεί να επιτυγχάνονται: να δημιουργούνται εντυπώσεις, να πιέζεται ο ΣΥΡΙΖΑ, να μετατοπίζεται η ατζέντα σε θέματα που προτιμάνε, για τους λόγους τους, και η κυβέρνηση και τα κυρίαρχα media, σίγουρα όμως δεν μπορεί να γίνει ουσιαστική κουβέντα για το υποτιθέμενο επίδικο: τη δράση της 17Ν, τις ένοπλες οργανώσεις, την τρομοκρατία, τα αδιέξοδά της, την αξία της ανθρώπινης ζωής, τον πόνο (πράγματα ωστόσο, που, από το λίγο που διάβασα, εύκολα ξεπερνά και το βιβλίο).

Kι αυτό είναι το καταστατικό πρόβλημα της συζήτησης όπως οργανώθηκε από τα κανάλια και τη Ν.Δ.: ότι είναι προσχηματική, καθώς το πραγματικό, ίσως και μοναδικό, αντικείμενό της, είναι πώς (με «χρυσή ευκαιρία» τον Κουφοντίνα, το βιβλίο, τον επιμελητή του) θα στριμώξουμε τον ΣΥΡΙΖΑ. Και, γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, είμαι βέβαιος ότι όταν η Άννα-Μισέλ Ασημακοπούλου εγκαλεί «τον κ. Τσίπρα», καλώντας τον «να σεβαστεί το αίμα των θυμάτων», η μέριμνά της δεν είναι ούτε το αίμα ούτε τα θύματα. Δυστυχώς. Είναι το πώς θα κουνήσει το δάχτυλο στον ΣΥΡΙΖΑ. Μ’ αυτή την έννοια –παρόλο που εδώ έχουμε την τραγική εκδοχή, εκεί είχαμε την εκδοχή της φαρσοκωμωδίας– δεν διαφέρει ουσιαστικά από παλιότερες ανακοινώσεις της, όπως εκείνη που κατηγορούσε τον «κ. Τσίπρα» ότι «τραγούδησε τον ύμνο στον κομμουνισμό “παντιέρα ρόσα”», ο οποίος (ύμνος) «για να γνωρίζουν οι Έλληνες, καλεί σε ανύψωση της κόκκινης (κομμουνιστικής) σημαίας, και κλείνει με το περίφημο “Ζήτω ο κομμουνισμός!”».

 Αν συμφωνήσουμε στα παραπάνω, τότε προκύπτουν ορισμένα πολιτικά διά ταύτα. Με λίγα λόγια, οι αριστεροί δεν χρειάζεται, επειδή η Άννα Μισέλ λέει αυτά που λέει, να δίνουν διαπιστευτήρια. Ούτε και το αντίθετο βέβαια: επειδή η Άννα Μισέλ λέει αυτά που λέει, να οδηγούνται σε μια –συναισθηματική κυρίως– συμπάθεια για τη 17Ν (έχω δει και αυτή στη στάση, αν και σαφώς πιο μειοψηφικά από την πρώτη). Το ότι κομμάτια της Αριστεράς –αλλά και της Δεξιάς, ας μην το ξεχνάμε– έχουν ιστορικά προσφύγει στην ένοπλη βία, ως κομμάτι του πολιτικού ανταγωνισμού, δεν σημαίνει ότι διαρκώς θα πρέπει η Αριστερά να «αποτάσσεται τον “Σατανά”». Γιατί έτσι δεν μπορεί να υπάρξει δημόσιος διάλογος. Όπως η Δεξιά πλέον δεν τσιμπάει στο ζήτημα αυτό –ενώ τσιμπούσε, ακόμη και στη δεκαετία του 1980–, έτσι και η Αριστερά δεν χρειάζεται να αγωνίζεται για να λάβει πιστοποιητικά νομιμοφροσύνης, ούτε όμως να καμώνεται την ανήξερη. Συνέχεια ανάγνωσης

Η αποκαθήλωση των «Πρωτοκόλλων», μέρος του αντιφασιστικού αγώνα

Standard

Τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών»: Το μπεστ σέλερ του μίσους-1

Συνέντευξη του Δημήτρη Ψαρρά

 Ο Δημήτρης Ψαρράς δικαιώνει, για άλλη μια φορά, τον χαρακτηρισμό του «χαλκέντερου ερευνητή» Μετά το Κρυφό χέρι του Καρατζαφέρη (εκδ. Αλεξάνδρεια) και τη Μαύρη Βίβλο της Χρυσής Αυγής (εκδ. Πόλις), μας χαρίζει ένα ακόμα ανεκτίμητο εργαλείο για τη μελέτη της ελληνικής ακροδεξιάς: Το μπεστ σέλερ του μίσους. Τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών» στην Ελλάδα, 1920-2013, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις. Μέσα από μια ιστορική προσέγγιση των ελληνικών διαδρομών του αγαπημένου βιβλίου του Χίτλερ (και δημοφιλέστερου βιβλίου στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες!) ο Ψαρράς, με επιστημονική αυστηρότητα, πολιτική τόλμη και ιστορική αίσθηση μας χαρίζει ένα σπουδαίο εργαλείο για τη μελέτη της ακροδεξιάς, του αντισημιτισμού, της συνωμοσιολογίας, καθώς και της διάχυσής τους στην κοινωνία, ακόμα και σε κύκλους που δεν φαντάζεται κανείς εξαρχής. Του οφείλουμε χάριτες, όλοι και όλες.

Στρ. Μπ.

 A01Ποιες είναι οι ερευνητικές και πολιτικές διαδρομές, τα νήματα που σε οδήγησαν να γράψεις το βιβλίο;

Έχουν περάσει πάνω από είκοσι χρόνια από τότε που πρωτοασχολήθηκα με την ελληνική διαδρομή των Πρωτοκόλλων των Σοφών της Σιών. Το 1995 δημοσιεύσαμε στις σελίδες του «Ιού», στο Έψιλον της παλιάς Ελευθεροτυπίας, ένα σχετικό ρεπορτάζ, στο οποίο διαπιστώναμε με έκπληξη ότι αυτό το αντισημιτικό πλαστογράφημα των αρχών του περασμένου αιώνα εξακολουθούσε να επανεκδίδεται στη χώρα μας με ρυθμούς πολύ ταχύτερους από οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα («Το όνομα της τσουκνίδας», 17.9.1995). Αυτό που μας έκανε εντύπωση στην αρχή ήταν ότι οι ποικίλες αυτές ανατυπώσεις των Πρωτοκόλλων δεν περιορίζονταν στο χώρο της Ακροδεξιάς ή του παραεκκλησιαστικού φονταμενταλισμού, αλλά ξεφύτρωναν και ανάμεσα σε εκδόσεις των κλασικών του μαρξισμού ή των μεγάλων φιλοσόφων. Ασφαλώς, η Ακροδεξιά παραμένει η μήτρα των Πρωτοκόλλων. Αλλά η γοητεία μιας εύκολης ερμηνείας των ιστορικών και πολιτικών εξελίξεων, μέσω της θεωρίας ότι υπάρχει μια πανίσχυρη ομάδα που κινεί τα νήματα από τα παρασκήνια, ξεπερνά τα παραδοσιακά πολιτικά φράγματα. Η απόδοση της «παγκοσμιοποίησης» στη συνωμοτική δράση μιας φούχτας «τραπεζιτών» (πολιτικά ορθή μετωνυμία των «Εβραίων τοκογλύφων» της ναζιστικής προπαγάνδας) είναι εξαιρετικά ευπρόσδεκτη για το ευρύ κοινό που αναζητά μέσα στην κρίση μια προσιτή απάντηση σε ένα πολύπλοκο ερώτημα.

A18Μέσα, λοιπόν, από τη μελέτη της σύγχρονης ελληνικής Ακροδεξιάς, την οποία επιχείρησα να εκθέσω στα δύο προηγούμενα βιβλία μου για το ΛΑΟΣ και τη Χρυσή Αυγή, έπεφτα συνεχώς πάνω στα Πρωτόκολλα. Όχι μόνο επειδή οι ηγέτες της ελληνικής Ακροδεξιάς εξακολουθούν να τα επικαλούνται, να τα εκδίδουν και να πολιτεύονται μ’ αυτά ως οδηγό, αλλά και επειδή κανέναν δεν φαινόταν να τον ξενίζει το γεγονός. Κανείς δεν αντέδρασε όταν ο Γιώργος Καρατζαφέρης διακήρυξε από το βήμα της Βουλής το 2008 ότι η συνθήκη της Λισαβώνας ισοδυναμεί με επιβεβαίωση των Πρωτοκόλλων… Έπρεπε να τον μιμηθεί ο Ηλίας Κασιδιάρης το 2012 για να καταλάβουμε ότι κάτι στραβό συμβαίνει μ’ αυτές τις «καταγγελίες». Και, δίπλα σ’ αυτούς, ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος όχι μόνο διαφήμιζε και πουλούσε τα Πρωτόκολλα ως μέρος του βιβλίου του Πλεύρη Οι Εβραίο , όλη η αλήθεια, αλλά, μετά την απαλλαγή του Πλεύρη από το δικαστήριο, επικαλέστηκε τα Πρωτόκολλα για να σχολιάσει τις διεθνείς αντιδράσεις που είχε προκαλέσει το φιλοχιτλερικό και αντισημιτικό αυτό συμπίλημα.

Υπάρχει, σήμερα, επιστημονικό ενδιαφέρον για τη μελέτη των Πρωτοκόλλων;

Τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί τρία διεθνή επιστημονικά συνέδρια για τα Πρωτόκολλα, τη δημιουργία τους, τη διάδοσή τους και τις επιδράσεις τους. Αφορμή ήταν βέβαια η συμπλήρωση ενός αιώνα από την πρώτη έκδοση των Πρωτοκόλλων στην τσαρική Ρωσία, αλλά η ευρύτητα των επιστημονικών ανακοινώσεων σ’ αυτά τα συνέδρια υπέδειξε και κάτι άλλο: ότι, παρά το γεγονός ότι από το 1921 έχει αποδειχτεί ότι πρόκειται για ένα πλαστογράφημα, προϊόν λογοκλοπής και μυθοπλασία βασισμένη σε ποικίλα αντισημιτικά στερεότυπα, υπάρχουν ακόμα και σήμερα ανοιχτά ερωτηματικά που συνοδεύουν τη γένεση και την αναπαραγωγή του μύθου αυτού. Κατά κάποιοn τρόπο, τα Πρωτόκολλα είναι ένα κατεξοχήν «μεταμοντέρνο» δημιούργημα. Μέχρι σήμερα δεν γνωρίζουμε με απόλυτη βεβαιότητα ούτε ποιος τα έγραψε, ούτε πότε, πού και γιατί ακριβώς γράφτηκαν. Υπάρχουν βέβαια αρκετές βάσιμες υποθέσεις, οι οποίες οδηγούν σε ονόματα και τόπους, αλλά οι πιο πρόσφατες μελέτες (όπως του Τσέζαρε ντε Μικέλις και του Μίκαελ Χαγκεμάιστερ) έχουν αμφισβητήσει με πειστικό τρόπο ορισμένες από τις βεβαιότητες προγενέστερων μελετητών. Συνέχεια ανάγνωσης

Το παλίμψηστο της ελληνικής ακροδεξιάς

Standard

Τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών»: Το μπεστ σέλερ του μίσους-2

του Νίκου Φίλη

 A17Ο Δημήτρης Ψαρράς είναι γνωστός στους αναγνώστες της Αυγής και τον κόσμο της Αριστεράς. Η ερευνητική δημοσιογραφία που υπηρετεί βρίσκεται στον αντίποδα του κυρίαρχου υποδείγματος αυτού του είδους της δημοσιογραφίας, όπως θεραπεύεται στη χώρα μας.

Ο Ψαρράς υπηρετεί με τόλμη αλλά και με προσήλωση στο επιχείρημα και τα γεγονότα, με γνώση των διεθνών τάσεων, με σταθερότητα στις δημοκρατικές-αριστερές αξίες, με σεβασμό στον αναγνώστη. Και αυτή η πολιτική-επαγγελματική διαδρομή περίπου σαράντα ετών έχει αναδείξει τον Ψαρρά και την ομάδα του «Ιού» σε σημείο αναφοράς, κάτι σαν θεσμό της αντισυμβατικής και ανεξάρτητης δημοσιογραφίας.

Ιδιαίτερη είναι η ενασχόληση του Δημήτρη Ψαρρά με θέματα ρατσισμού, εθνικισμού, φυλετικών ή άλλων προκαταλήψεων. Η μελέτη (και συνεπώς η αντιμετώπιση) του ακροδεξιού φαινομένου στη χώρα μας οφείλει πολλά στα βιβλία του. Το παλαιότερο, για τον Καρατζαφέρη, εντοπίζει τον ρόλο της συστημικής τηλεόρασης ως εμβρυουλκού του φαινομένου. Και το πρόσφατο, η Μαύρη Βίβλος της Χρυσής Αυγής, αποθησαυρίζει ντοκουμέντα, συνιστώντας, κατ’ ουσίαν, το κυριότερο αποδεικτικό υλικό του κατηγορητηρίου κατά της εγκληματικής οργάνωσης — καθώς μάλιστα οι κρατικές υπηρεσίες, δεν θέλησαν, και πάντως δεν κατόρθωσαν, μέχρι στιγμής να προσαγάγουν στη δικαιοσύνη μείζονα άλλα στοιχεία σχετικά με τις διασυνδέσεις των νεοναζί στην αστυνομία και το στρατό, τη χρηματοδότησή τους, το οπλοστάσιο και τη διείσδυσή τους στα σχολεία.

A14Ο Ψαρράς, ήταν έτοιμος από καιρό να μας παρουσιάσει τη μελέτη του. Πρόκειται για μια τεκμηριωμένη απόπειρα να αναζητηθούν οι απαρχές του ακροδεξιού φαινομένου στη χώρα μας και να παρουσιαστούν οι μεταλλάξεις του, καθώς οι εν Ελλάδι εισηγητές των Πρωτοκόλλων υπήρξαν ιδρυτικοί πρωταγωνιστές του αντικομουνιστικού αγώνα, καταστατικά στελέχη νεοναζί οργανώσεων, άλλοτε απροκάλυπτοι δωσίλογοι και άλλοτε στυλοβάτες της κερδοσκοπικής εθνικοφροσύνης.

Το βιβλίο κατορθώνει να ανασυστήσει τις συνάψεις ανάμεσα στον αντισημιτισμό, που υπήρξε όχημα του αγοραίου αντικομουνισμού στη χώρα μας, με λαϊκές προκαταλήψεις, να εντοπίζει τη δυναμική του θεσμικού αντισημιτισμού μέσα στο βαθύ ρεύμα του λαϊκού αντισημιτισμού. Εντοπίζει τις ωσμώσεις, τη διάχυση άλλων οριζόντιων ιδεολογιών, όπως οι θεωρίες συνωμοσίας ή η επικοινωνία του –κυρίως μεταψυχροπολεμικού– αντιιμπεριαλισμού με τον Ιανό του εθνικισμού. Πρόκειται για μια προσπάθεια να καταδειχθούν οι άρρητες, πλην όμως εκκωφαντικά διατυπούμενες, ιδεολογικές συνομιλίες μέσα σε ένα περιβάλλον πολιτικού ανορθολογισμού, φοβίας ή και εχθρότητας προς τον άλλον, εθνικής αυτοθυματοποίησης ή ταπείνωσης, ιδεολογικής σύγχυσης και πολιτικής κρίσης. Όσο κι αν οι διαφορές είναι μεγάλες, παρακολουθώντας κανείς την αναζήτηση των απαρχών του ναζισμού στη χώρα μας μέσα από το παλίμψηστο των Πρωτοκόλλων διακρίνει αναλογίες της εποχής μας με τον Μεσοπόλεμο. Συνέχεια ανάγνωσης

Το ανοιχτό λογισμικό του μίσους

Standard

Τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών»: Το μπεστ σέλερ του μίσους-3

του Κωστή Καρπόζηλου

 «Το μεγάλο πείραμα». Πίνακας του  Ιλία Γκλαζούνοφ (1990), εμπνευσμένο από τον αντισημιτικό μύθο των «Πρωτοκόλλων».

«Το μεγάλο πείραμα». Πίνακας του Ιλία Γκλαζούνοφ (1990), εμπνευσμένο από τον αντισημιτικό μύθο των «Πρωτοκόλλων».

 Οι υπαίθριοι πάγκοι με τα βιβλία φιλοξενούν μια «στερεότυπη» συλλογή εκδόσεων, που εκκινεί από πρόχειρες ανατυπώσεις κλασικών λογοτεχνικών έργων και καταλήγει σε φιλοσοφικές πραγματείες με προτίμηση στις ζαρατούστρειες εντολές. Δύσκολα μπορεί να φανταστεί κανείς την εξαιρετική μελέτη του Δημήτρη Ψαρρά στη συλλογή αυτή. Αντίθετα, και δυστυχέστατα, το αντικείμενο της έρευνάς του, τα αντισημιτικά και αντιδραστικά Πρωτόκολλα είναι ένας γνώριμος τίτλος ανάμεσα στα βιβλία με τα φανταχτερά εξώφυλλα και το φτηνό χαρτί.

A13Τεκμηριώνοντας την αντοχή, τη διάδοση και τη μετεξέλιξη στον χρόνο ενός καταφανώς κατασκευασμένου κειμένου, ο Ψαρράς παρατηρεί τη διείσδυση της ρητορικής των Πρωτοκόλλων στη σύγχρονη ελληνική δημόσια σφαίρα. Οι πολυάριθμες εκδόσεις των Πρωτοκόλλων, η χρήση αυτών στο ιδεολογικό σύμπαν της Άκρας Δεξιάς, η εκτίναξη στο πολιτικό στερέωμα τηλεοπτικών βιβλιοπλασιέδων όπως ο Κυριάκος Βελόπουλος και ο Άδωνις Γεωργιάδης, αλλά και η εμφάνιση των θεωριών παγκόσμιας διακυβέρνησης στις αντιμνημονιακές διαδηλώσεις αποτελούν ασφαλείς δείκτες. Φοβάμαι ότι ο ασφαλέστερος σχετίζεται με τη διαβρωτική επίδραση του πολιτικού ανορθολογισμού στην καθημερινότητα: η τυχαία συζήτηση που καταλήγει στη λέσχη Μπίλντερμπεργκ, τους αεροψεκασμούς, την εβραϊκή συνωμοσία, στο σχέδιο κάποιων, πάντοτε ισχυρών και απόμακρων, να «μας» εξοντώσουν. Συχνά, προσπερνούμε αυτές τις εκφάνσεις του συνωμοσιολογικού ως περιθωριακές — μέχρι που, κάποια στιγμή, αντιλαμβανόμαστε ότι μας έχουν περικυκλώσει.

  Ο πυρήνας των Πρωτοκόλλων είναι καθοριστικός στη διαμόρφωση των συγκοινωνούντων δοχείων του πολιτικού ανορθολογισμού. Η βασική τους ιδέα, ότι η παγκόσμια ιστορία εκδιπλώνεται βάσει του προκαθορισμένου σχεδίου μιας μυστικής εβραϊκής οργάνωσης, παρέχει το ερμηνευτικό σχήμα για την αντιμετώπιση του ιστορικά απρόβλεπτου. Σαν τη διαφήμιση εκείνη που αναρωτιόταν «Τυχαίο;» για να απαντήσει με νόημα «Δε νομίζω!», οι διαδοχικές εκδόσεις των Πρωτοκόλλων εμφανίζονται να αποκωδικοποιούν πολεμικές συγκρούσεις, κοινωνικές αναταραχές, οικονομικές μεταβολές και να προοικονομούν την τελική σύγκρουση γύρω από την επικράτηση της παγκόσμιας εβραϊκής συνωμοσίας. Έχοντας λοιπόν ως καταστατικό στοιχείο την αυτοεκπληρούμενη προφητεία, τα Πρωτόκολλα λειτουργούν σαν το ανοιχτό λογισμικό. Προσφέρουν έναν βασικό κώδικα, ο οποίος με τις κατάλληλες προσθαφαιρέσεις προσαρμόζεται στις τρέχουσες πολιτικές επιδιώξεις των εκδοτών τους με διαχρονικό στοιχείο την υπεράσπιση του ελληνισμού από τις κάθε είδους ξένες επιβουλές. Συνέχεια ανάγνωσης

Αποχαιρετισμός στη Ζιζή Μακρή

Standard

H Ζιζή Μακρή μας αποχαιρέτησε για πάντα στις 2 του Φλεβάρη. Το κείμενο που ακολουθεί βασίζεται στον επικήδειο που εκφώνησε στο Πρώτο Νεκροταφείο, στις 8.2.2014, εκ μέρους των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης.

 του Βαγγέλη Καραμανωλάκη

Ζιζή Μακρή, "Φυλακές Αβέρωφ", 1961

Ζιζή Μακρή, «Φυλακές Αβέρωφ», 1961

Στη Ζιζή Μακρή δεν άρεσαν τα πολλά λόγια. Δεν τα χρειαζόταν, άλλωστε. Μπορούσε να εκφραστεί και με άλλους τρόπους, πέρα και πάνω από τον λόγο. Με τα μολύβια της, τα εργαλεία της χαρακτικής, τις ψηφίδες, τα νήματα. Πάνω στο τετράδιο, στο ξύλο, στην πέτρα, σε εκείνα τα πρόχειρα χαρτιά που χρησιμοποίησε στο κρατητήριο και έπειτα στις Φυλακές Αβέρωφ σχεδιάζοντας ποινικές κρατούμενες, στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Με αφορμή αυτά τα χαρτιά, άλλωστε, τη γνωρίσαμε τα τελευταία χρόνια στα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, με συναντήσεις και συζητήσεις και με αποκορύφωμα την έκθεση, που διοργανώσαμε στην γκαλερί Astra, με τη βοήθεια της Λένας και του Σωκράτη Κουγέα, με χαρακτικά από τις φυλακές, ένδειξη τιμής και αγάπης στο πρόσωπό της. Στη Ζιζή που έθεσε την τέχνη της και τη ζωή της ολόκληρη στην υπηρεσία της Ελλάδας που εκείνη αγάπησε. Μιας άλλης Ελλάδας, όπως τη γνώρισε μέσα από τον Μέμο Μακρή και αποτυπώθηκε στα χαρακτικά για τον Πωλ Ελυάρ, στους εγχάρακτους στίχους των eλλήνων ποιητών στα έργα της, στις φιγούρες των λαϊκών γυναικών στα σχέδια της. Μιας Ελλάδας που την παρακινούσε πάντα για το ταξίδι: ακολουθώντας τον Μέμο, το 1950, μετά την απέλασή του από την Γαλλία στην Ουγγαρία, ερχόμενη κρυφά για να φυγαδεύσει το Φώκο Βέττα το 1960, επιστρέφοντας για την οριστική εγκατάσταση στα μεταπολιτευτικά χρόνια. Από το Βελιγράδι στο Παρίσι, από το Παρίσι στη Βουδαπέστη και στην Αθήνα.

Κι έτσι ξετυλίχθηκε η ζωή της, σημαδεμένη από τις ανατροπές του ταραγμένου 20ού αιώνα για εκείνη που πατρίδα της ήταν ο κόσμος και συμπατριώτες της οι κάθε λογής εξόριστοι και αποκλεισμένοι. Τι είναι αυτό, όμως, που κάνει κάθε φορά τους ανθρώπους να υπερβαίνουν τον εαυτό τους; Τι να ήταν αυτό που ώθησε μια γυναίκα στη στιγμή της ηλικιακής της ωριμότητας και της καλλιτεχνικής της αναγνώρισης να έrθει παράνομα στη χώρα του συντρόφου της, σε μια «επιχείρηση αυτοκτονίας», για να βοηθήσει κάποιον που δεν ήξερε; Η συντροφική αλληλεγγύη, το κομμουνιστικό και διεθνιστικό καθήκον, η ανάγκη για την αναγνώριση από αυτή την μικρή κοινότητα των Ελλήνων πολιτικών προσφύγων που ήταν ο κόσμος του ζευγαριού στην Ουγγαρία; Σίγουρα ήταν όλα αυτά, μα και κάτι άλλο. Η αγάπη της για τους ανθρώπους, η στοργή της για τον κατατρεγμένο, η ανάγκη της να μπαίνει σε νέες περιπέτειες, να παρατηρεί και να κατανοεί, να αποδίδει αυτό που βλέπει. Με αυστηρότητα και συνέπεια, με επιμονή και μεθοδικότητα, με όλα τα διανοητικά και εκφραστικά όπλα που μπορούσε να διαθέσει. Συνέχεια ανάγνωσης

Ευρώπη: η επιστροφή των φαντασμάτων

Standard

του Αποστόλη Φωτιάδη

Ανρί Ματίς, "Κολυμβητής σε ενυδρείο", 1847

Ανρί Ματίς, «Κολυμβητής σε ενυδρείο», 1847

Tα φαντάσματα του εθνικισμού επιστρέφουν στην Ευρώπη. Και αυτό, σε μεγάλο βαθμό, αντανακλά μια διπλή αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ηγετών της: η οικονομική και η μεταναστευτική κρίση, που έπληξαν την Ευρώπη την τελευταία δεκαετία, απέδειξαν τις αδυναμίες του προγράμματος ενοποίησης. Και στις δυο περιπτώσεις, η υποταγή της ευρωπαϊκής ηγεσίας σε κορπορατιστικά συμφέροντα την οδήγησε σε λανθασμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση τους, μετατρέποντας ουσιαστικά το θεσμικό πλαίσιο της Ένωσης σε πεδίο σύγκρουσης εθνικών πολιτικών.

Η στρατηγική της λιτότητας και οι διεθνείς θεσμοί που δημιουργήθηκαν για την εφαρμογή της, κυρίως η Τρόικα και ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας, αποτελούν δομές μέσω των οποίων ορισμένα κράτη-μέλη της Ένωσης, με τη συμμετοχή της Κομισιόν και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, περιορίζουν την κυριαρχία άλλων κρατών-μελών. Παράλληλα, η μακροχρόνια μεταναστευτική κρίση, που εξελίσσεται στα σύνορα της Ευρώπης από τα τέλη της δεκαετίας του 1990,  έχει κακοφορμίσει σε μια αντιπαράθεση μεταξύ νοτιοανατολικών και βορειοδυτικών κρατών-μελών σχετικά με την κατανομή ευθυνών και του βάρους διαχείρισης των ροών. Έτσι, ουσιαστικά οι ευρωπαϊκοί θεσμοί έχουν μετατραπεί σε ένα όχημα επιβολής ηγεμονίας, ενώ μηχανισμοί με εξισορροπητικό ρόλο, όπως το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και το Ευρωκοινοβούλιο, έχουν περιθωριοποιεί. Συνέχεια ανάγνωσης

Κοινωνικό Ιατρείο και Φαρμακείο Αθήνας: ένας χρόνος

Standard

Το Κοινωνικό Ιατρείο και Φαρμακείο γιορτάζει τον ένα χρόνο του, στην Ταβέρνα της Κοτταρούς στον Κολωνό (Αγίας Σοφίας 43, πρώτη παράλληλη της Κωνσταντινουπόλεως κάτω από τις γραμμές του τρένου, τηλ. 210-5120682), αύριο Δευτέρα 17 Μαρτίου, από τις 9.00 και μετά. Πρόσκληση ενίσχυσης: 20 ευρώ.

του Στρατή Μπουρνάζου

Έργο του Φερνάν Λεζέ

Έργο του Φερνάν Λεζέ

«Μέσα στον πόνο είν’ η χαρά, μες στη χαρά ο πόνος», λέει μια κρητική μαντινάδα. Μου ήρθε αμέσως στο μυαλό, μόλις έκατσα να γράψω για το Κοινωνικό Ιατρείο και Φαρμακείο Αθήνας — κι ας μιλάει ο στίχος για προσωπικούς νταλκάδες και πόνους. Γιατί στον ένα χρόνο της λειτουργίας του Ιατρείου (που ιδρύθηκε με πρωτοβουλία και στήριξη της Ανοιχτής Πόλης) οι αλληλέγγυοι γιατροί, φαρμακοποιοί και όλοι οι εθελοντές του προσφέρουν φάρμακα, θεραπεία και ανακούφιση σε άνεργους και ανασφάλιστους, σε όσους τη χρειάζονται και έχουν αποκλειστεί από τις δημόσιες δομές υγείας.

Κοιτάζω τα στατιστικά που ετοίμασε η Μαρία Σπηλιωτοπούλου για το διάστημα από τον Φλεβάρη του 2013 μέχρι τον Γενάρη του 2014. Διαβάζω στα πινακάκια και τα διαγράμματα, που έφτιαξε με φροντίδα και αγάπη: ραντεβού: 3.473, ραντεβού οδοντογιατρών: 1.485. Και παρακάτω: 585 Έλληνες, 558 μετανάστες, από 49 χώρες, Αλβανία, Βουλγαρία, Αφγανιστάν, Αίγυπτος, Αιθιοπία, Γεωργία, Ρουμανία, Μπαγκλαντές, Συρία, Ουκρανία, Μολδαβία, Νιγηρία, Ρωσία, Πολωνία, Ιράκ, Τουρκία, Πακιστάν, Κονγκό, Τυνησία… και ο κατάλογος συνεχίζεται. Ηλικίας ηλικίας 30-50 στην πλειονότητα, λίγο περισσότερες γυναίκες από ό,τι άντρες. Συνέχεια ανάγνωσης

Προγραμματικός λόγος της Αριστεράς: Συνέχεια και ασυνέχεια

Standard

του Τάσου Χοβαρδά

 

Έργο του Σαλβαντόρ Νταλί

Έργο του Σαλβαντόρ Νταλί

Όσο πλησιάζει η ώρα των εκλογικών αναμετρήσεων, τόσο πιο επιτακτικά μπαίνουν μια σειρά ερωτήματα σχετικά με το τι θα κάνει ο ΣΥΡΙΖΑ «αν» ή «όταν» — και, κυρίως, σχετικά με το τι μπορεί να κάνει. Η συζήτηση αυτή φαίνεται να επαναφέρει μια προαιώνια αντιπαράθεση στην Αριστερά: την αντίθεση μεταρρύθμισης και επανάστασης, διαδρομής και στιγμής, βημάτων (συνέχειας) και ρήξης (ασυνέχειας). Από αυτή την προβληματική διαπερνάται και η εσωκομματική διάταξη και οι αποφάσεις της Κεντρικής Επιτροπής και ο δημόσιος λόγος του κόμματος. 

Οι απαντήσεις που δίνονται τείνουν, σχεδόν πάντοτε, να συγκλίνουν προς τον έναν από τους δύο πόλους. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν τα όρια και των δύο κατευθύνσεων. Τι μπορεί να υπάρχει πέρα από το δίπολο «μεταρρύθμιση vs. επανάσταση»; Στις γραμμές που ακολουθούν, προσπαθώ να αξιοποιήσω τις θεωρητικές παραδοχές της γαλλικής επιστημολογικής σχολής, οι οποίες εδράζονται σε μια ειδική διαλεκτική που έχει εξαιρετική σημασία για τη σημερινή συγκυρία. Και, στη συνέχεια, θα δώσω ένα σχετικό παράδειγμα που μπορεί να ενισχύσει τις προγραμματικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ προς μια ανάλογη κατεύθυνση. 

Η γαλλική επιστημολογική σχολή (οι επεξεργασίες  του Γκαστόν Μπασελάρ και του Ζωρζ Κανγκιλέμ, όπως έχουν ενσωματωθεί στην αλτουσεριανή επιστημολογία για την περιγραφή του επιστημολογικού εμποδίου και της επιστημολογικής τομής)[1] ανατρέπει τη διπολική σχέση συνέχειας-ασυνέχειας, αναδιατάσσοντας τις έννοιες σε μια νέα διαλεκτική, όπου η μια προϋποθέτει την άλλη. Αυτή η απόπειρα, σε πρώτη ανάγνωση, φαίνεται αντιφατική και μη ρεαλιστική: Πώς γίνεται να συζητάμε ταυτόχρονα για συνέχεια και ασυνέχεια, και, μάλιστα, πώς γίνεται η συνέχεια να προϋποθέτει διαλεκτικά την ασυνέχεια και το αντίστροφο; Συνέχεια ανάγνωσης

Κυπριακό και Αριστερά: εξ όνυχος τον λέοντα! – Απάντηση στον Αριστείδη Μπαλτά

Standard

H ανταπάντηση του Αριστειδη Μπαλτά στο τέλος του ποστ

  του Γιώργου Αϋφαντή

Λάβαμε, από τον Γιώργο Αϋφαντή, κείμενο με το οποίο απαντάει στο άρθρο του Αριστείδη Μπαλτά «Για το Κυπριακό ξανά», που είχε δημοσιευθεί στα «Ενθέματα», στις 2.3.2014. Το δημοσιεύουμε, παρότι το ύφος του είναι μάλλον ασυνήθιστο σε σχέση με τα άρθρα του φύλλου, στο πλαίσιο της δεοντολογίας μας για τη δυνατότητα δημόσιου διαλόγου επί απόψεων που φιλοξενούμε. O Γιώργος Αϋφαντής είναι πρεσβευτής, διπλωματικός σύμβουλος του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ. Οι απόψεις που εκφράζει στο κείμενο που ακολουθεί είναι προσωπικές

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ζακ Λιπσιέτς, "Η αρπαγή της Ευρώπης, ΙV", 1941

Ζακ Λιπσιέτς, «Η αρπαγή της Ευρώπης, ΙV», 1941

Πριν δέκα χρόνια, παραμονές των δημοψηφισμάτων στην Κύπρο για την τύχη του Σχεδίου Ανάν, ο Αριστείδης Μπαλτάς (Α.Μ.) με άρθρο του στην Αυγή προέτρεπε τους λιγοστούς αναγνώστες της εφημερίδας να το αποδεχθούν. Προ ημερών (2.3.2014), αναδημοσίευσε στην Αυγή το παλιό του άρθρο και συμπεραίνει: «Η ευθύνη των αποφάσεων στη δύσκολη διαπραγμάτευση δεν είναι δική μας. Η Κύπρος διαθέτει δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση και ισχυρή Αριστερά. Δική μας ευθύνη είναι να χαμηλώσουμε τους τόνους, να απαρνηθούμε τις εθνικιστικές ή αντιιμπεριαλιστικές κορόνες που ρίχνουμε ανέξοδα στις πλάτες των άλλων και να κρατήσουμε ως γνώμονα τις θέσεις της κυπριακής Αριστεράς. Ας την εμπιστευθούμε, ας συμπαρασταθούμε ανεπιφύλακτα και ενεργά στους κυπρίους Αριστερούς καί ας αφήσουμε τους Κυπρίους ν’ αποφασίσουν απερίσπαστοι για το μέλλον τους».

 Δέκα χρόνια είναι μακρύ διάστημα, πολλά αλλάζουν. Ας σκεφθούμε τις διαφορές ανάμεσα π.χ. στο 1939 καί το 1949, στο 1967 και το 1977, στο 2004 και το 2014. Εστιάζοντας στην τελευταία περίοδο, θυμίζω κάποιες κρίσιμες μεταβολές που ακυρώνουν την απόπειρα της «ιστορικής δικαίωσης» των θέσεων του Α.Μ. (και των συν αυτώ) για το Κυπριακό. Θέσεις οι οποίες επαναφέρονται, με το πρόσχημα «πόσο λίγο έχουν μεταβληθεί οι κύριες παράμετροι του Κυπριακού τη δεκαετία που πέρασε»! Επισημαίνω, λοιπόν, την εκκωφαντική απόρριψη του Σχεδίου Ανάν από το 76% των Ελληνοκυπρίων και το 35% των Τουρκοκυπρίων, την παταγώδη κατάρρευση της ελληνικής και κυπριακής οικονομίας με πρωταγωνιστικό ρόλο/ευθύνη των ΓΑΠ και Χριστόφια –πρωταθλητών τόσο στο «Ναι» στο Σχέδιο Ανάν (ο Χριστόφιας υπήρξε υπέρμαχος του «Ναι» μέσα στο ΑΚΕΛ) όσο και στις Μνημονιακές επιταγές σήμερα, την συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ και την εκτόξευσή του στο 27%, την καταψήφιση του ΑΚΕΛ από το εκλογικό σώμα των Ελληνοκυπρίων στις τελευταίες προεδρικές εκλογές. «Τόσο λίγο» άλλαξαν τα πράγματα σε Κύπρο και Ελλάδα στη διαρρεύσασα δεκαετία! Συνέχεια ανάγνωσης

Στα «Ενθέματα» αύριο 16 του Μάρτη

Standard

Κείμενα των: Ετζέ Αϋχάν, Στρατή Μπουρνάζου, Γιώργου Αϋφαντή, Αριστείδη Μπαλτά, Δημήτρη Ψαρρά, Νίκου Φίλη, Κωστή Καρπόζηλου, Βαγγέλη Καραμανωλάκη, Αποστόλη Φωτιάδη, Τάσου Χοβαρδά, Στέλιου Κούλογλου

Έργο τοu Dave Kinsey

Έργο τοu Dave Kinsey

Μνημείο του Αγνώστου Μαθητή. Στη μνήμη του Μπερκίν Ελβάν. Ένα ποίημα του 1973, του  τούρκου ποιητή Ετζέ Αϋχάν. Στη μνήμη του δεκατετράχρονου Μπερκίν Ελβάν, που τραυματίστηκε θανάσιμα από δακρυγόνο στη διάρκεια των διαδηλώσεων του Γκεζί Παρκ και εξέπνευσε την Τρίτη. Από το τουρκικό τμήμα του σάιτ jadaliyya.

ΤΟ ΜΠΕΣΤ ΣΕΛΕΡ ΤΟΥ ΜΙΣΟΥΣ: ΤΑ  «ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΤΩΝ ΣΟΦΩΝ ΤΗΣ ΣΙΩΝ»

Mε αφετηρία το βιβλίο του Δημήτρη Ψαρρά, που παρουσιάζεται τη Δευτέρα 17.3, ώρα 19.00 στο Πνευματικό Κέντρο της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αθηνών (Βησσαρίωνος 9 και Σίνα).

1. Η αποκαθήλωση των «Πρωτοκόλλων», μέρος του αντιφασιστικού αγώνα. Συνέντευξη του Δημήτρη Ψαρρά: «Ο απλοϊκός και μανιχαϊκός ερμηνευτικός μηχανισμός που προσφέρουν τα Πρωτόκολλα βρίσκεται στη βάση και της κοινωνικής αποδοχής που έχει στην ελληνική κοινωνία μια τόσο ακραία οργάνωση όσο η Χρυσή Αυγή, καθώς και άλλα πολιτικά σχήματα που καλλιεργούν με το δικό τους τρόπο κάθε λογής θεωρίες συνωμοσίας».

2. Το παλίμψηστο της ελληνικής ακροδεξιάς. Γράφει ο Νίκος Φίλης: «Παρότι τα Πρωτόκολλα αποτελούν βιβλίο-μήτρα του αντισημιτισμού και του ναζισμού, προσλαμβάνονται και δεξιώνονται σε ριζικά διαφορετικά και αντικρουόμενα ιδεολογικοπολιτικά πλαίσια. Στην ελληνική περίπτωση, η ιδεολογία του «ανάδελφου έθνους» και οι επισυναπτόμενες με αυτήν θεωρίες συνωμοσίας αποτελούν το προϋπάρχον εύφορο έδαφος για να σταδιοδρομήσουν τα Πρωτόκολλα».

3. Το ανοιχτό λογισμικό του μίσους. Γράφει ο Κωστής Καρπόζηλος: «Αν και είναι προφανές ότι η ελληνική Αριστερά ούτε υιοθέτησε ούτε συνομίλησε με τα Πρωτόκολλα, η επιρροή τους στους σχηματισμούς της αυτοπροσδιοριζόμενης «πατριωτικής Αριστεράς» αλλά –και αυτό είναι το πιο σημαντικό– στο κοινωνικό ακροατήριο της Αριστεράς δεν μπορεί να υποτιμηθεί. Στην ουσία, ο Ψαρράς αναφέρεται σε έναν σκελετό στην ντουλάπα: στην παρουσία ενός φάσματος αντιλήψεων στις τάξεις του κινήματος, αλλά και της Αριστεράς, που αντιμετωπίζει τις διεθνείς εξελίξεις μέσα από το πρίσμα διαδοχικών συνωμοσιών, στο οποίο συνυπάρχει η γεωπολιτική ανάλυση του καφενείου και η δεσπόζουσα ιδέα της ελληνικής ιδιαιτερότητας».

Απετάξω τω Σατανά; Μικρό σχόλιο για την Αριστερά και τη συντροφικότητα. Ο Στρατής Μπουρνάζος εξηγεί ότι η συζήτηση για το βιβλίο Κουφοντίνα, όπως ενορχηστρώθηκε από τη Ν.Δ., είναι προσχηματική, καθώς μέριμνά της δεν είναι ούτε το βιβλίο ούτε η ανθρώπινη ζωή, αλλά το πώς θα στριμώξει τον ΣΥΡΙΖΑ. Και καταλήγει: «Η Αριστερά πρέπει όχι μόνο να στηρίζει τους ανθρώπους της, αλλά και να αισθάνεται υπερηφάνεια γι’ αυτούς. Ο Νίκος Γιαννόπουλος έσπευσε –και αυτό τον τιμάει– να διευκρινίσει ότι δεν είναι μέλος του ΣΥΡΙΖΑ. Αλλά πρέπει κι εμείς να σπεύσουμε –για να τιμήσουμε την ιστορία και τον λόγο μας ή, πιο απλά, για να μη φτύνουμε τα μούτρα μας– να πούμε ότι, παρότι δεν είναι μέλος του ΣΥΡΙΖΑ, ούτε εμείς ούτε το αριστερό κίνημα θα ήμασταν αυτοί που είμαστε σήμερα χωρίς τη δράση του Δικτύου, και προσωπικά του Ν. Γιαννόπουλου».

Αποχαιρετισμός στη Ζιζή Μακρή. Ο Βαγγέλης Καραμανωλάκης γράφει για τη Ζιζή Μακρή, που πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου: «Τώρα τα μικρά κινεζάκια από τη χώρα του Μάο θα συνεχίζουν να κοιτούν τον αναγνώστη, κουβαλώντας στην πίσω πλευρά τους τα γράμματα των πολιτικών κρατουμένων. Τα βιομηχανικά τοπία στην Ουγγαρία και τα λιόδεντρα στην Ελλάδα θα μένουν ακίνητα, ενώ οι γυναικείες φιγούρες της, πολιτικές και ποινικές κρατούµενες µαζί, θα συνεχίζουν να βηµατίζουν στην ίδια µακρά σειρά, διασχίζοντας το γκρίζο προαύλιο. Κι εκείνη θα παραμένει στο μυαλό μου, περιτριγυρισμένη από τα έργα του Μέμου, τα δικά της, της Κλειώς, τοποθετημένα όλα μαζί αξεδιάλυτα».

Προγραμματικός λόγος της Αριστεράς: Συνέχεια και ασυνέχεια. Γράφει ο Τάσος Χοβαρδάς: «Τι μπορεί να υπάρχει πέρα από το δίπολο «μεταρρύθμιση vs. επανάσταση»; Στις γραμμές που ακολουθούν, προσπαθώ να αξιοποιήσω τις θεωρητικές παραδοχές της γαλλικής επιστημολογικής σχολής, οι οποίες εδράζονται σε μια ειδική διαλεκτική που έχει εξαιρετική σημασία για τη σημερινή συγκυρία. Και, στη συνέχεια, θα δώσω ένα σχετικό παράδειγμα που μπορεί να ενισχύσει τις προγραμματικές θέσεις του ΣΥΡΙΖΑ προς μια ανάλογη κατεύθυνση».

Κοινωνικό Ιατρείο και Φαρμακείο Αθήνας: ένας χρόνος. Το Κοινωνικό Ιατρείο και Φαρμακείο Αθήνας συμπλήρωσε έναν χρόνο και το γιορτάζει τη Δευτέρα στην «Κοτταρού». Γράφει ο Στρατής Μπουρνάζος: «“Μέσα στον πόνο είν’ η χαρά, μες στη χαρά ο πόνος”, λέει μια κρητική μαντινάδα. Μου ήρθε αμέσως στο μυαλό, μόλις έκατσα να γράψω για το Κοινωνικό Ιατρείο – κι ας μιλάει ο στίχος για προσωπικούς νταλκάδες και πόνους. Γιατί οι αλληλέγγυοι γιατροί, φαρμακοποιοί και όλοι οι εθελοντές του προσφέρουν φάρμακα, θεραπεία και ανακούφιση σε άνεργους και ανασφάλιστους, σε όσους τη χρειάζονται και έχουν αποκλειστεί από τις δημόσιες δομές υγείας».

Ευρώπη: η επιστροφή των φαντασμάτων. Γράφει ο Αποστόλης Φωτιάδης: «Tα φαντάσματα του εθνικισμού επιστρέφουν στην Ευρώπη. Και αυτό, σε μεγάλο βαθμό, αντανακλά μια διπλή αποτυχία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των ηγετών της: η οικονομική και η μεταναστευτική κρίση, που έπληξαν την Ευρώπη την τελευταία δεκαετία, απέδειξαν τις αδυναμίες του προγράμματος ενοποίησης. Και στις δυο περιπτώσεις, η υποταγή της ευρωπαϊκής ηγεσίας σε κορπορατιστικά συμφέροντα την οδήγησε σε λανθασμένες στρατηγικές για την αντιμετώπιση τους, μετατρέποντας ουσιαστικά το θεσμικό πλαίσιο της Ένωσης σε πεδίο σύγκρουσης εθνικών πολιτικών».

Η «Νονά», η καινούργια ταινία του Στ. Κούλογλου. Από την ευρωπαϊκή Γερμανία στη γερμανική Ευρώπη. Ο Στέλιος Κούλογλου μιλάει για τη «Νονά», την καινούργια  του ταινία, με θέμα τον βίο και την πολιτεία της Άγκελα Μέρκελ: «Αυτό το φιλμ, «Ομιλείτε γερμανικά» [ένα γερμανικό φιλμ του 1988], με βοήθησε πολύ. Σ’ αυτό βλέπουμε, έναν χρόνο πριν πέσει το Τείχος, τα στερεότυπα του Βορρά για τον Νότο –τα οποία το φιλμ τα σατιρίζει–, να τα υιοθετεί σήμερα η Μέρκελ και να τα μετατρέπει σε πολιτικό όπλο. Το ζευγάρι της ταινίας πάει διακοπές στην Ιταλία: “Πολύ ωραία χώρα η Ιταλία, αν δεν είχε και Ιταλούς…”. Στο ντοκιμαντέρ συναντάω τον Ούρλιχ Μπλουμ, επικεφαλής ενός Ινστιτούτου που συμβουλεύει τη γερμανική κυβέρνηση και ο οποίος προτείνει ακριβώς αυτό στους Έλληνες: να πουλήσουν μερικά νησιά για να ξεχρεώσουν…».

Κυπριακό και Αριστερά: εξ όνυχος τον λέοντα! Απάντηση στον Αριστείδη Μπαλτά. Ο Γιώργος Αϋφαντής μας έστειλε απάντηση σε άρθρο του Αριστείδη Μπαλτά». Παρότι το ύφος του κειμένου είναι ανοίκειο σε σχέση με τα άρθρα που φιλοξενούμε, το δημοσιεύουμε, στο πλαίσιο της δεοντολογίας μας για τη δυνατότητα δημόσιου διαλόγου επί απόψεων που φιλοξενούμε. Γράφει ο Γ. Αϋφαντής: «Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά θα ήταν ευπρόσδεκτες από τον Α.Μ., ιδίως διότι διεκδικεί ρόλο ταγού στον ΣΥΡΙΖΑ. […] Με ποια οξυδέρκεια και, εν τέλει, πολιτική επάρκεια διεκδικεί την ευθυγράμμιση του ΣΥΡΙΖΑ στα κελεύσματα της Ουάσιγκτον, του Λονδίνου, των Βρυξελλών σε ό,τι αφορά το Κυπριακό και, ταυτόχρονα, εμφανίζεται υπέρμαχος της αντίστασης (;;) στις μνημονιακές επιταγές του Βερολίνου, της Ουάσιγκτον, των Βρυξελλών κ.ο.κ.;». Ο Αριστείδης Μπαλτάς απαντάει, μεταξύ άλλων: «Φαίνεται ότι [ο Γ. Αϋφαντής] δεν είναι σε θέση να διακρίνει, ως θα όφειλε εκ του επαγγέλματος και της θέσης του, την ιδεολογία από την πολιτική, τη στρατηγική από την τακτική, τους πραγματικούς συσχετισμούς δύναμης από τις ανέξοδες κορώνες. Και, το χειρότερο, φαίνεται ανίκανος να σκεφτεί τις επιπτώσεις της δικής του τοποθέτησης, αν της κάνουμε το χατίρι και την πούμε τοποθέτηση. Κρίμα».

Φασισμός και δημοκρατία

Standard

του Γεράσιμου Κουζέλη

Αν σήμερα δημοσιεύουμε με χαρά τον Πρόλογο του βιβλίου του Γ. Κουζέλη Φασισμός και δημοκρατία, που μόλις κυκλοφόρησε από τη νήσο, δεν το κάνουμε –μόνο– επειδή ο συγγραφέας είναι συνεργάτης και φίλος μας καλός. Το κάνουμε κυρίως επειδή αισθανόμαστε τα κείμενα του τόμου και δικά μας. Όχι –μόνο– επειδή τα μισά πρωτοδημοσιεύτηκαν στις σελίδες των «Ενθεμάτων». Αλλά επειδή, όπως λέει ο συγγραφέας, πρόκειται για  «κείμενα πολιτικά, στα οποία όμως διατηρείται η έγνοια για τα θεωρητικά εργαλεία που είναι απαραίτητα στην προσπάθεια ερμηνείας των φαινομένων, αλλά και –κυρίως– στην αναγκαία στήριξη και εμβάθυνση της δημοκρατικής διάστασης των κοινωνικών και πολιτικών μας σχέσεων». Αυτό ακριβώς, δηλαδή, που προσπαθούμε κι εμείς με τις όποιες δυνάμεις μας.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, "Μαρκέλα", 1909-1910

Ερνστ Λούντβιχ Κίρχνερ, «Μαρκέλα», 1909-1910

 Το 2014 είναι χρονιά πολιτικά κρίσιμη, όχι μόνο ενόψει εκλογικών αναμετρήσεων αλλά κυρίως ενόψει διαδικασιών που, δρομολογημένες ήδη, αναμένεται να καθορίσουν και πιθανότατα να μεταβάλουν ουσιαστικά τον συσχετισμό των πολιτικών δυνάμεων: από τη δίωξη σε βάρος των στελεχών του ελληνικού ναζισμού έως την ανασύνταξη του προπαγανδιστικού λόγου που καλείται να υποκινήσει (εκ νέου) πολιτικό πανικό, και από την απόπειρα επιβολής συσπειρώσεων που θα επιβραδύνουν ή και θα αποτρέψουν την κατάρρευση της συμμαχίας που βρίσκεται στην εξουσία έως τις δικτυώσεις πρωτοβουλιών που υλοποιούν προτάγματα αλληλεγγύης και δημοκρατικής οργάνωσης, ενώ ταυτoχρόνως αξιώνουν ηγεμονική θέση στο πεδίο των αγωνιστικών κοινωνικών πρακτικών και του δημόσιου χώρου.

Το 2014, εκτός από την επέτειο της έναρξης του «Μεγάλου Πολέμου» –μνήμη στις απίστευτες κι απίστευτα αναίτιες θυσίες στον βωμό του εθνικισμού και του ιμπεριαλισμού, μνήμη στις λαϊκές τάξεις, θύματα της κρίσης και του πολέμου, αλλά και μνήμη στην τελικά χαμένη επανάσταση που τράφηκε από τον πόλεμο και την κρίση–, φέρνει κι εκείνη της μεταπολίτευσης. Η μεταπολίτευση σήμανε βεβαίως την αποκατάσταση της δημοκρατίας μετά την επταετία μιας δικτατορίας, που παρά τις διώξεις, τα βασανιστήρια και τους φόνους απέτυχε να επιβάλει τη φασιστική της λογική. Σήμανε όμως και την ανάδυση ισχυρών και πλειοψηφικών ιδεολογικών ρευμάτων και πρακτικών εγχειρημάτων, που αποσκοπούσαν στην εμβάθυνση της δημοκρατίας υπέρ της λαϊκής έκφρασης και της λαϊκής εκπροσώπησης.

Αλλά κι η χρονιά που πέρασε είχε τις συμβολικές επετείους της. Συνδέθηκε με τα σαράντα χρόνια της εξέγερσης του Πολυτεχνείου και συνδέθηκε ηχηρά: με το ίδιο το Πολυτεχνείο, όπως και το Πανεπιστήμιο, κλεισμένα από την απόλυση του προσωπικού τους και τη συρρίκνωση του προϋπολογισμού τους, θύματα «εκσυγχρονισμένων» συμφερόντων, θύματα μιας εκστρατείας απαξίωσης της επιστήμης, της έρευνας, της γνώσης και της κριτικής, θύματα ενός πρωτόγνωρου αντιδιαφωτισμού, μιας μνησικακίας στραμμένης εναντίον της σκέψης που έδειχνε να κερδίζει τον αγώνα της δημοκρατίας, θύματα της εκδίκησης της ημιμάθειας. Συνέχεια ανάγνωσης

Μέρα & Νύχτα

Standard

 NΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

του Κωνσταντίνου  Χατζηνικολάου

Σχέδιο του Νταβίντ Μπουρλιούκ, 1914

Σχέδιο του Νταβίντ Μπουρλιούκ, 1914

Παράλληλα με τις βίαιες οδομαχίες στο Κίεβο, μια ομάδα διαδηλωτών συγκεντρώθηκε έξω από το κτίριο των υπηρεσιών ασφαλείας στην πόλη Χμελίντσκι της δυτικής Ουκρανίας. Ξαφνικά κάποιος πυροβόλησε μέσα από το τζάμι της κεντρικής εισόδου προς το πλήθος και μια γυναίκα έπεσε αιμόφυρτη στο πεζοδρόμιο. Ο κόσμος έτρεξε κοντά της. Η γυναίκα είχε χτυπηθεί στο κεφάλι. Ο κόσμος τη σήκωσε ψηλά, στον αέρα. Μάλλον την πήγανε στο νοσοκομείο. Δεν ξέρουμε αν επέζησε. Μετά δεν είδαμε τίποτα άλλο.

Το ξέρω: είναι μια μπαγιάτικη εικόνα, ήδη δύο εβδομάδων, ωστόσο μια τέτοια εικόνα δεν μπορεί παρά να είναι για πάντα σημερινή, αφού είναι μια εικόνα τόσο συγκεκριμένη και τόσο ακατανόητη μαζί που μοιάζει μ’ ένα γρίφο που εμείς, από τη θέση μας, οφείλουμε να μοχθούμε για την επίλυσή του καθημερινά.

 Ο Ρίλκε γράφει πως κάθε άνθρωπος κουβαλά το θάνατό του μέσα του, λες και είναι καρπός, λες και είναι πέτρα, κι αν είναι πράγματι έτσι, πρέπει να σκεφτούμε τι ζωή κουβαλούσε εκείνη η γυναίκα. Tην έφερε τελικά μπροστά σε μια τυχαία πόρτα, μπροστά σ’ ένα τσούρμο ανθρώπων και την έδωσε σε κάποιον να τη γαζώσει. Της την άρπαξε βασικά, τη μισή της ζωή τουλάχιστον.

            Ποτέ δεν είδαμε το πρόσωπό του. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Οι αντιφάσεις του κινήματος του Μαϊντάν

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-1

του Nτενις, μέλους της Αυτόνομης Ένωσης Εργατών στο Κίεβο

μετάφραση: Στρ. Μπουλαλάκης

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Επαρχία", 1912

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Επαρχία», 1912

Ένας ιδιότυπος πόλεμος διεξάγεται ήδη στην Ουκρανία, ξεπερνώντας τα σύνορα της χώρας: ο πόλεμος της προπαγάνδας, από πολλές πλευρές. Και αυτό, επιβεβαιώνοντας την ευρύτερη σημασία των «ουκρανικών», μας υποχρεώνει να αντιμετωπίζουμε με διπλά κριτικό μάτι τις πληροφορίες και τις αναλύσεις, να μην υιοθετούμε άκριτα εικόνες και περιγραφές, ακόμα κι αν «κουμπώνουν» εύκολα στις διαθέσεις ή τους φόβους μας. Βασικά ερωτήματα για μας είναι ο χαρακτήρας του ξεσηκωμού στο Μαϊντάν, τα κοινωνικά του χαρακτηριστικά και το ιστορικό του υπόβαθρο, ο ρόλος της Ακροδεξιάς και των νεοναζί, η στάση της εκεί Αριστεράς και των κινημάτων, η πολιτική ισχύς των επιμέρους οικονομικών ολιγαρχών, ο ρόλος των «Μεγάλων Δυνάμεων». Σε μια προσπάθεια να κατανοήσουμε και να ανοίξουμε την κουβέντα, απευθυνθήκαμε στον Ρογήρο, που παρακολουθεί και μελετά υπό ιστορικό πρίσμα τις εξελίξεις, όσον αφορά ιδίως την Ε.Ε., σε σχέση και με τη στάση ΗΠΑ και Ρωσίας. Επίσης, δημοσιεύουμε αποσπάσματα από κείμενα αρθρογράφων (του Ιλύα Μπουντράιτσκις, του Ντένις από την Αυτόνομη Ένωση Εργατών Κιέβου, του Βολοντύμυρ Ιστσένκο), που εντάσσονται στον αριστερό και αντιεξουσιαστικό χώρο.(Αν και γραμμένα τον Φλεβάρη, θεωρούμε ότι εξακολουθούν να είναι διαφωτιστικά). Επειδή, κατά τη γνώμη μας, ένα από τα πρώτα αιτούμενα, πριν ακόμα από τη συμφωνία ή τη διαφωνία, είναι να καταλάβουμε τι συμβαίνει, και να  δούμε τι πρεσβεύουν οι αγωνιστές και οι διανοούμενοι του χώρου αυτού.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 Μια παραδεισένια εικόνα της Ευρώπης. Πρέπει να καταλάβουμε ότι αυτοί που κατέβηκαν στον δρόμο είχαν εξαρχής μια πολύ παράδοξη αντίληψη για την «Ευρώπη». Τη ζωγράφιζαν με τα χρώματα ενός ουτοπικού ιδεώδους: κοινωνία χωρίς διαφθορά, με υψηλούς μισθούς, κοινωνική ασφάλιση, κράτος δικαίου, ειλικρινείς πολιτικούς, χαμογελαστά πρόσωπα, καθαροί δρόμοι κ.ο.κ. — κι αυτό το αποκαλούσαν Ε.Ε. Και όταν προσπαθούσες να τους πεις ότι η πραγματική Ε.Ε. δεν έχει καμιά σχέση με αυτή την υπέροχη εικόνα, ότι οι άνθρωποι εκεί στην πραγματικότητα καίνε τις σημαίες της Ε.Ε. και διαμαρτύρονται κατά της λιτότητας, σου αντιγύριζαν: «Προτιμάς λοιπόν να ζεις στη Ρωσία;». Εξαρχής λοιπόν στη διαμαρτυρία κυριαρχούσαν μια ψευδή συνείδηση της «πολιτισμικής επιλογής» και εθνικιστικά ιδεολογικά πρότυπα, που δεν άφηναν κανένα περιθώριο για την ατζέντα της ταξικής πάλης. Αυτά είναι τα αποτελέσματα της αστικής ηγεμονίας, για να χρησιμοποιήσουμε γκραμσιανούς όρους — και αυτό είναι το κύριο πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπίσουμε σε τούτη τη χώρα, τα επόμενα χρόνια (ή τις επόμενες δεκαετίες). Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Το πεδίο της διαμαρτυρίας και η Ακροδεξιά

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-2

Ιλύα Μπουντράιτσκις

μετάφραση: Μάνος Αυγερίδης

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Λουόμενος"¨, 1911

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Λουόμενος»¨, 1911

 Ποιες πολιτικές δυνάμεις δραστηριοποιούνται στο Μαϊντάν;

Υπάρχει πολύ έντονη πολιτική προπαγάνδα, και μάλιστα σχεδόν μόνο από δεξιές και ακροδεξιές ομάδες. Το φάσμα περιλαμβάνει από νεοφιλελεύθερα κόμματα της αντιπολίτευσης έως τον εξωκοινοβουλευτικό, ακραία εθνικιστικό «Δεξιό Τομέα»

Τι είναι ο «Δεξιός Τομέας»;

Μια συμμαχία διαφορετικών ακροδεξιών ομάδων που συγκροτεί στρατιωτικές δομές. Ανάμεσά τους υπάρχουν εμπειροπόλεμοι φανατικοί οπαδοί της Ντιναμό Κιέβου.

 Πώς αντιδρούν οι διαδηλωτές απέναντι στην Ακροδεξιά;

Σε μεγάλο βαθμό, θετικά. Όχι επειδή υποστηρίζουν τη συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά επειδή η Άκρα Δεξιά –κρίνοντας αντικειμενικά– είναι το πιο θαρραλέο και μαχητικό κομμάτι του κινήματος, είναι κυριολεκτικά οι καλύτεροι μαχητές. Κανείς δεν επιτίθεται στην αστυνομία με τον τρόπο που το κάνουν οι ακροδεξιοί. Από την άλλη μεριά, κάποιοι τους βλέπουν ως εξτρεμιστικά στοιχεία που δυσφημούν το κίνημα.

 Ένα από τα τρία κόμματα της αντιπολίτευσης είναι το Σβομπόντα…

… το οποίο είναι το ισχυρότερο κόμμα της Άκρας Δεξιάς στην Ουκρανία, έχοντας πάρει 10% στις τελευταίες εκλογές. Πάνω απ’ όλα όμως, η άνοδός του οφείλεται στην εθνικιστική ρητορική που υιοθέτησε μέχρι το 2010 ο πρόεδρος Βίκτορ Γιουστσένκο, ο προκάτοχος του Γιανουκόβιτς. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία: Μια εναλλαγή των ελίτ στην εξουσία

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-3

του Βολοντύμυρ Ιστσένκο

μετάφραση: Μαρία Καλαντζοπούλου

archipenko2Υπάρχουν δύο διαδεδομένες ερμηνείες για τα γεγονότα της Ουκρανίας: είτε ότι επρόκειτο για μια δημοκρατική (ή, ακόμα, και κοινωνική) επανάσταση, είτε ότι ήταν ένα πραξικόπημα της Δεξιάς (ή, ακόμα και των νεοναζί). Στην πραγματικότητα, και οι δύο αυτοί χαρακτηρισμοί είναι λανθασμένοι. Αυτό που ζήσαμε ήταν μια μαζική εξέγερση, με εντυπωσιακή υποστήριξη στη δυτική και κεντρική Ουκρανία, χωρίς την υποστήριξη της πλειοψηφίας στις ανατολικές και νότιες περιοχές, που οδήγησε σε μια (εν)αλλαγή των πολιτικών ελίτ. Αλλά, δεν υπάρχουν προοπτικές για μια δημοκρατική, ριζοσπαστική αλλαγή, τουλάχιστον υπό την νέα κυβέρνηση.

Γιατί δεν ήταν ούτε κοινωνική ούτε δημοκρατική επανάσταση; Κάποια από τα αιτήματα του κινήματος του Μαϊντάν έχουν ικανοποιηθεί. Για παράδειγμα, το διαβόητο τάγμα Μπέρκουτ (το σώμα δυνάμεων καταστολής που δολοφόνησε τους περισσότερους διαδηλωτές) διαλύθηκε και οι πιο μισητοί από τους πρώην αξιωματούχους του Γιανουκόβιτς απολύθηκαν.

Κι όμως, αυτό δεν σηματοδοτεί την απαρχή μιας συστηματικής δημοκρατικής αλλαγής ούτε σημαίνει ότι η νέα κυβέρνηση πρόκειται καθ’ οιονδήποτε τρόπο να χτυπήσει τις ρίζες της εκτεταμένης διαφθοράς στην Ουκρανία: τη φτώχεια και την ανισότητα. Μάλιστα, είναι πιθανό να επιδεινώσει αυτά τα προβλήματα, μεταθέτοντας το βάρος της οικονομικής κρίσης στους ώμους των φτωχών της Ουκρανίας, όχι στους πλούσιους ουκρανούς ολιγάρχες. Συνέχεια ανάγνωσης

Ουκρανία, δεύτερος γύρος. Η ώρα των υπερδυνάμεων κι ο ρόλος της Ευρώπης

Standard

Ο ΟΥΚΡΑΝΙΚΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΑΓΩΝ-4

του Ρογήρου

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Άντρας με τσάντα"

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Άντρας με τσάντα»

Οι μέχρι σήμερα εξελίξεις στην Ουκρανία επιβεβαιώνουν, πιστεύω, την εκτίμηση περί αντιπαράθεσης ιδιόμορφα εθνοτικού χαρακτήρα, το κύριο διακύβευμα της οποίας δεν ήταν κάποια υποθετική προσχώρηση στην ενωμένη Ευρώπη, αλλά η απομάκρυνση ή όχι από τη ρωσική σφαίρα επιρροής. Επιβεβαιώθηκε επίσης η σύγχυση όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης της ουκρανικής κρίσης από τα ΜΜΕ, σύγχυση η οποία επιτείνεται από την επίμονη αναζήτηση «καλών» και «κακών» σε μια σκληρή σύγκρουση συμφερόντων και την αδυναμία ή την έλλειψη βούλησης ελέγχου των ειδήσεων (εντός κι εκτός εισαγωγικών), την ώρα που οι αντιμαχόμενες πλευρές (και, ιδίως, οι εξωτερικοί προστάτες τους) επιδίδονται, χωρίς ενδοιασμούς, σε πραγματικό πόλεμο προπαγάνδας.

Ι. Στο εσωτερικό της Ουκρανίας είναι σαφής η επικράτηση του συνασπισμού δυνάμεων που αντιπολιτεύονταν τον τελευταίο εκλεγμένο πρόεδρο της χώρας, Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Θεωρώντας τους εαυτούς τους νικητές της «πολεμικής» αναμέτρησης, νέμονται αποκλειστικά πλέον την εξουσία στο Κίεβο, αθετώντας τη συμφωνία που είχε συναφθεί υπό την αιγίδα της ΕΕ και προέβλεπε τη συγκρότηση μεταβατικής κυβέρνησης κοινής αποδοχής με σκοπό τη διενέργεια εκλογών το συντομότερο δυνατό. Το συνεκτικό στοιχείο αυτού του καταρχήν ανομοιογενούς συνασπισμού που περιλαμβάνει από κεντροδεξιούς φιλελεύθερους μέχρι καθαρόαιμους ακροδεξιούς είναι ο ουκρανικός εθνικισμός νοούμενος πρωτίστως ως εναντίωση στη Ρωσία. Η ισχυρότερη πολιτική δύναμη της κυβέρνησης είναι η κεντροδεξιά Πανουκρανική Ένωση «Πατρίδα», στην ηγεσία της οποίας βρίσκεται εκ των πραγμάτων, χάρη σε μια σειρά από επιδέξιους πολιτικούς ελιγμούς, ο νέος πρωθυπουργός Αρσένιι Γιατσενιούκ. Οι πολιτικές θέσεις τόσο του, αυτοπροσδιοριζόμενου ως κεντροδεξιού, πολιτικού κόμματος όσο και του Γιατσενιούκ προσωπικά αποτελούν μείγμα φιλελευθερισμού, λαϊκισμού και, βεβαίως, εθνικισμού. Συνέχεια ανάγνωσης