Η Λειψία διαβάζει

Standard

Με αφετηρία την έκθεση βιβλίου της Λειψίας, 2014

της Ανθής Βηδενμάιερ

8A anthiΜπορεί μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η έκθεση βιβλίου αυτής της πανέμορφης πόλης, που πιθανότατα χρωστά το σλαβόφωνο όνομά τηςστις φλαμουριές της (Leipzig, μάλλον από το urbslibzi, δηλ. πόλη με φλαμουριές), να έχασε την πρωτιά από τη Φραγκφούρτη, η ιστορία της όμως αρχίζει τον 17o αιώνα, όταν αποτελούσε το κέντρο του σύγχρονου εμπορίου βιβλίων. Τόσο μεγάλη ήταν η εμβέλειά της που το 1792 ιδρύθηκε το Χρηματιστήριο των Εμπόρων Βιβλίου, για να ρυθμίζει τις χρηματικές συναλλαγές μεταξύ των εμπόρων και των εκδοτών, οι οποίοι κάθε χρόνο κατέφθαναν από όλα τα γερμανικά κράτη με τα διαφορετικά νομίσματά τους.

8-anthiΗ φετινή έκθεση βιβλίου της Λειψίας, που παραδοσιακά επικεντρώνεται στη βιβλιοπαραγωγή των χωρών της Ανατολικής Ευρώπης και γενικότερα στις λιγότερο ομιλούμενες γλώσσες, όπως και στον αναγνώστη, διήρκεσε από τις 13 ως τις 16 Μαρτίου. Με το μότο «Η Λειψία διαβάζει» διοργανώθηκαν σε 4 μέρες πάνω από 3.000 αναγνώσεις βιβλίων, τόσο στους εκθεσιακούς χώρους όσο και μέσα στην πόλη, ακολουθώντας τη γερμανική παράδοση, σύμφωνα με την οποία στην παρουσίαση ενός βιβλίου το κοινό δεν πηγαίνει για να ακούσει μεγάλα ονόματα της πολιτικής ή της τέχνης να παρουσιάζουν τον συγγραφέα και το έργο του, αλλά για να ακούσει τον ίδιο τον συγγραφέα να διαβάζει και να σχολιάζει αποσπάσματα από το βιβλίο του.

Πέντε περίπτερα στέγαζαν διαφορετικές θεματικές που καλύπτουν τα ποικίλα ενδιαφέροντα των 200.000 επισκεπτών. Ένα αφιερωμένο στην παιδική κι εφηβική λογοτεχνία με χιλιάδες παιδιά και γονείς να ακούν, να διαβάζουν, να ζωγραφίζουν, αλλά και με ειδικούς χώρους για τις μητέρες, να αλλάζουν πάνες ή να θηλάζουν. Ένα με επίκεντρο τις εφημερίδες, τα περιοδικά, τους νέους εκδοτικούς οίκους, τους συγγραφείς και τους βιβλιοπώλες, αλλά και την τυπογραφία, με μηχανήματα και τυπογράφους να επιδεικνύουν την τέχνη τους σε μια πόλη που φημιζόταν για το πλήθος και την ποιότητα των εκδοτικών της οίκων τους προηγούμενους αιώνες. Σε άλλο περίπτερο, η «Λογοτεχνική γωνιά» της παράλληλης 20ής Έκθεσης Παλιών Βιβλίων, ένας τόπος όχι μόνο για συλλέκτες, αλλά και για νέους και νέες που βυθίζονται σε σπάνια βιβλία καθισμένοι στο πάτωμα. Και τέλος, ένα περίπτερο αφιερωμένο στα μάνγκα, ασφυκτικά γεμάτο, όπου μικροί και λιγότερο μικροί φαν των γιαπωνέζικων κόμικς, μεταμφιεσμένοι σε ήρωες επιστημονικής φαντασίας και παραδοσιακών παραμυθιών, βαμμένοι πράσινοι ή πορτοκαλί από τα μαλλιά ως τα νύχια, περιμένουν υπομονετικά στην ουρά για να τους υπογράψει η αγαπημένη τους μανγκάκα τα συλλεκτικά τους τεύχη.

Στο κέντρο της έκθεσης, μια τεράστια γυάλινη γαλαρία με διάφορα στούντιο και συνεχείς ζωντανές εκπομπές των μεγαλύτερων τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών της χώρας, όπου τη δεύτερη μέρα γίνεται και η απονομή των βραβείων. Μετά από διάφορες προσπάθειες απονομής κοινών βραβείων με την έκθεση της Φραγκφούρτης, η Λειψία έχει πλέον καθιερώσει τα δικά της βραβεία, για 10η συνεχή χρονιά, ακολουθώντας ίσως λιγότερο mainstream κριτήρια. Το βραβείο λογοτεχνίας παίρνει ο Σάσα Στάνισιτς για το βιβλίο του Μετά τη γιορτή (Nach dem Fest), γνωστός και στην Ελλάδα από το πρώτο του μυθιστόρημα, Πώς επισκευάζει ο στρατιώτης το γραμμόφωνο, που κυκλοφόρησε το 2008 από τις εκδόσεις Μίνωας σε μετάφραση του Κώστα Κοσμά. Ο τριανταξάχρονος Στάνισιτς, από τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, με μητέρα Βόσνια και πατέρα Σέρβο, έφτασε 14 χρονών στη Γερμανία και κατάφερε με την εμιγκρέδικη λογοτεχνία του να χαρίσει στους Γερμανούς ένα έργο μαγικού ρεαλισμού. Ένα μυθιστόρημα για ένα ξεχασμένο χωριό, ανάμεσα σε δυο λίμνες στη βορειοανατολική Γερμανία, για μια μεγάλη νύχτα, με ιστορίες και μύθους, μια μονόφθαλμη αλεπού και ανθρώπους που ξεχασμένοι από το παρόν προσπαθούν να επινοήσουν ίσως ένα παρελθόν για τον τόπο τους.

Το βραβείο μετάφρασης παίρνει ο Ρόμπιν Ντέτγε για τη μετάφραση της Κεντρικής Ευρώπης (Europe Central) του Ουίλιαμ Βόλμαν, που τιμήθηκε με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας ΗΠΑ το 2005 και κυκλοφόρησε και στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Κέδρος σε μετάφραση του (γνωστού και ως τραγουδιστή και μπασίστα των LastDrive) Αλέξη Καλοφωλιά το 2011. Πάνω από 1.000 σελίδες με περισσότερες από 750 υποσημειώσεις και πάνω από 100 βιβλιογραφικές πηγές αφηγούνται κυρίως την ιστορία της χιτλερικής Γερμανίας και της σταλινικής Ρωσίας. Ο γερμανικός εκδοτικός οίκος ενέκρινε μάλιστα έναν βοηθό για τον μεταφραστή, ώστε να τον βοηθήσει να αντεπεξέλθει στην εξαντλητική έρευνα που απαιτούσε η μετάφραση ενός τέτοιου έργου, ενώ εκείνος, συγχρόνως και ηθοποιός θεάτρου, δηλώνει πως στη μετάφραση πρέπει να σκηνοθετήσεις το κείμενο εκ νέου.

Τέλος, το βραβείο ειδικού βιβλίου-δοκιμίου απονέμεται στον Χέλμουτ Λέτεν για το βιβλίο του Η σκιά του φωτογράφου (Der Schatten des Fotografen), όπου αναλύει την πραγματικότητα πίσω από τις φωτογραφίες, δηλώνει ότι οι φωτογραφίες είναι νομάδες που στήνουν τη σκηνή τους εδώ κι εκεί και υποστηρίζει πως χρειάζονται και σχόλια για να αναπτύξουν οι φωτογραφίες τη δυναμική τους. Όπως η παλιά φωτογραφία του εξώφυλλου, που δείχνει μια γυναίκα με φακιόλι να περνά μέσα από ένα ποτάμι σηκώνοντας ελαφρά τη φούστα της και ενώ δίνει την εντύπωση μιας ειδυλλιακής σκηνής, πρόκειται στην πραγματικότητα για μια Ρωσίδα που οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής την στέλνουν να διασχίσει το ποτάμι γιατί υποπτεύονται ότι είναι ναρκοθετημένο.

***

Τα βράδια, όταν η έκθεση κλείνει, αναγνώστες, συγγραφείς, εκδότες, ηλικιωμένα ζευγάρια πιασμένα από το χέρι, γιαπωνέζοι πολεμιστές και πράσινες πριγκίπισσες στριμώχνονται στα τραμ, για να συνεχίσουν να γυρίζουν στην πόλη από ανάγνωση σε ανάγνωση σε πάνω από 300 καφενεία, κέντρα ιστορίας ή τεχνών, εστιατόρια ή μπαρ.

Στις 7:30 το απόγευμα θα αρχίσει η ανάγνωση του Φρίντριχ Σόρλεμερ, προτεστάντη ιερέα και ακτιβιστή των ανθρώπινων δικαιωμάτων, «από τους διαφωνούντες» επί Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας, με πραγματικό έργο, όπως δηλώνουν οι αριστεροί φίλοι, σε αντίθεση με τον άλλο, τον σχεδόν άγνωστο σημερινό Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γιόαχιμ Γκάουκ. Θα μπορούσε να είναι δικός μας, συμπληρώνουν, αλλά «δεν βολεύεται εύκολα σε ένα κόμμα». Στις 7 η αίθουσα είναι ήδη γεμάτη και επί 90 λεπτά ο θεολόγος μιλά για την απληστία που καταστρέφει την ευτυχία, με τον μοναδικό τρόπο των Ανατολικογερμανών, με αλληγορίες και υπονοούμενα, λέγοντάς τα όλα χωρίς να κατονομάζει τίποτα.

Απέναντι ακριβώς, στο Παλιό Χρηματιστήριο, ο Ρότζερ Βίλιεμσεν, δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής, σατιρίζει τη Μέρκελ και τον Γκάουκ, κυβέρνηση και βουλευτές, με τον δυτικογερμανικό τρόπο, ονομάζοντας τα πάντα χωρίς περιστροφές, κι ο κόσμος όρθιος μέχρι το προαύλιο, στους 5 βαθμούς Κελσίου, ακούει και γελά.

Κι ύστερα από δυο πολιτικές ομιλίες σε δυτικό και ανατολικό στυλ, στο μπαρόκ Χρηματιστήριο χαμηλώνουν τα φώτα κι έρχονται μουσικοί και ηθοποιοί, για να απαγγείλουν ερωτικά ποιήματα ενός άλλου που «δεν βολεύτηκε», του Αυστριακού Έριχ Φριντ, με αυτοσχεδιασμούς στο πιάνο και την κιθάρα. Τα παράθυρα ανοικτά, για να ακούγονται οι στίχοι του ως έξω, και πίσω από μια φλαμουριά η πανσέληνος σκύβει για να ακούσει: εσύ / εσύ / εσύ κι εγώ / ξανά και ξανά / και ξανά…

Η Λειψία διαβάζει.

Η Ανθή Βηδενμάιερ είναι επίκουρη καθηγήτρια μεταφρασεολογίας στο ΑΠΘ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s