H πλατεία ήτανε άδεια…

Standard

του Πολυμέρη Βόγλη

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Χουάν Μιρό, «Τοπίο», 1924-25

Η διαπίστωση είναι πλέον κοινότοπη. Στις συγκεντρώσεις, οι πλατείες είναι άδειες και τα καφέ γεμάτα. Οι αντιδράσεις του κόσμου στα μέτρα που επιβάλλει η κυβέρνηση είναι υποτονικές, κατώτερες των προσδοκιών και των περιστάσεων. Η οργή και η απόγνωση αναλώνονται σε ιδιωτικές συζητήσεις και κλείνονται σε ιδιωτικούς χώρους, δεν εκβάλλουν στο συλλογικό και το δημόσιο. Το κλείσιμο της ΕΡΤ προκάλεσε ένα μαζικό κύμα διαμαρτυρίας, που γρήγορα αποδυναμώθηκε. Οι κινητοποιήσεις των εκπαιδευτικών που τέθηκαν σε διαθεσιμότητα ή των καθαριστριών, όχι μόνο δεν κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα ευρύτερο κίνημα ενάντια στη διάλυση των εργασιακών σχέσεων αλλά ούτε να κινητοποιήσουν μαζικά τους συναδέλφους τους. Οι «πλατείες» του 2011 μοιάζουν να αποτελούν μια πολύτιμη αλλά μακρινή ανάμνηση. Πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτή την στάση της κοινωνίας; Σ’ αυτή τη στρατηγική σύγκρουση των τελευταίων τεσσάρων ετών υπάρχουν νικητές και ηττημένοι. Η κοινωνία έδωσε σημαντικές μάχες ενάντια στα μέτρα του Μνημονίου, συγκρούστηκε πολλές φορές, αλλά τελικά τα μέτρα πέρασαν. Το πολιτικό κόστος για τα κόμματα ήταν σοβαρό, αλλά το κοινωνικό κόστος τεράστιο. Η κοινωνία ηττήθηκε.

   Για να επιτευχθεί αυτή η ήττα, το σύμπλεγμα εξουσίας (πολιτικές ελίτ, επιχειρηματίες και μέσα ενημέρωσης) επιστράτευσε τις πολιτικές του φόβου και της ταπείνωσης. Η διαρκής απειλή της εξόδου της Ελλάδας από το ευρώ και της χρεοκοπίας, η καταστροφολογία, ο λόγος περί «πολέμου», η «αγωνία» για την έγκριση της επόμενης δόσης, καλλιέργησαν ένα κλίμα γενικευμένου φόβου, στο οποίο αναπτύχθηκαν ο ατομισμός, η εργασιακή ανασφάλεια, η καχυποψία, η συμμόρφωση στις ολοένα και πιο δυσβάστακτες εργασιακές συνθήκες. Με αυτό τον τρόπο η πολιτική του φόβου για το μέλλον έγινε εργαλείο πειθάρχησης της κοινωνίας και εξατομίκευσης των αντιδράσεων. Η συλλογική διαμαρτυρία υποχώρησε, η αλληλεγγύη αποδυναμώθηκε: όσοι μέσα στην κρίση διασώθηκαν μάλλον αδιαφόρησαν γι’ αυτούς που βυθίστηκαν. Η πολιτική της ταπείνωσης αποσκοπούσε στην άμβλυνση των κοινωνικών αντιδράσεων μέσω της ενοχοποίησης: η κοινωνία ήταν συλλογικά και αδιακρίτως υπεύθυνη για την οικονομική κρίση, άρα έπρεπε να μεταμεληθεί, να αναμορφωθεί ηθικά. Η Ελλάδα ήταν μια χώρα «διεφθαρμένων», «τεμπέληδων» και «απατεώνων», η οποία έπρεπε να τιμωρηθεί. Όταν ο τιμωρητικός λόγος εξαντλήθηκε, επιστρατεύθηκε ο πατερναλιστικός: η Ελλάδα έγινε ο «καλός μαθητής», η πρόοδος του οποίου διαρκώς ελεγχόταν και ενίοτε επιβραβευόταν. Η ηθική απαξίωση μιας ολόκληρης χώρας, σε συνδυασμό με την ταπείνωση που νιώθει ένας λαός με την εκχώρηση της κυριαρχίας του στους δανειστές, καλλιέργησαν την αίσθηση ότι η όποια αντίδραση ήταν ανώφελη και καταδικασμένη. Και, βέβαια, για όσους επέμεναν να αντιστέκονται επιστρατεύθηκαν ο στιγματισμός και η συκοφαντία, η καταστολή και τα χημικά, η επιστράτευση και οι διώξεις.

   Η ελληνική κοινωνία σήμερα είναι εν πολλοίς ηττημένη και φοβισμένη. Το επιχείρημα ότι για την υποχώρηση ευθύνεται το πολιτικό υποκείμενο είναι μέχρις ενός σημείου βάσιμο, αλλά δεν επαρκεί για να εξηγήσει την κατάσταση. Η σχέση κοινωνίας και πολιτικού υποκειμένου είναι αμφίδρομη: όσο μια κοινωνία περιπίπτει σε αδράνεια, τα περιθώρια για το πολιτικό υποκείμενο στενεύουν. Και, πάντως, σε αυτό το έδαφος της αδράνειας αναπτύσσεται και η λογική της «ανάθεσης». Η κοινωνία ζητά από το πολιτικό υποκείμενο να πράξει όσα εκείνη δεν μπορεί· στη συγκεκριμένη περίπτωση, να δεσμευθεί ότι όταν πάρει την εξουσία θα καταργήσει τα αντιλαϊκά μέτρα του Μνημονίου, θα επαναπροσλάβει απολυμένους, θα ακυρώσει ιδιωτικοποιήσεις κοκ. Με αυτό τον τρόπο, η «ανάθεση» τροφοδοτεί τον εφησυχασμό της κοινωνίας και πολλαπλασιάζει τις προσδοκίες από το πολιτικό υποκείμενο.

Αυτό που δεν έχει γίνει, πιστεύω, αντιληπτό είναι ότι τα εκατοντάδες νομοθετικά μέτρα που επιβλήθηκαν τα τελευταία χρόνια έχουν διαμορφώσει μια νέα πραγματικότητα. Έχουν δημιουργήσει ένα πλέγμα θεσμών, ρυθμίσεων, δεσμεύσεων και συμφωνιών, τα οποία δεν ακυρώνονται ούτε εύκολα ούτε γρήγορα. Ό,τι χάνεται σήμερα δεν είναι σίγουρο ότι μπορεί να ανακτηθεί αύριο – ούτε σε ποια έκταση, με ποιο τρόπο και ποιο κόστος. Πουθενά αυτό δεν είναι πιο ορατό απ’ ό,τι στις εργασιακές σχέσεις και τα δημόσια αγαθά. Όλα αυτά που για δεκαετίες θεωρούνταν «δεδομένα» (συλλογικές συμβάσεις, αποζημιώσεις, προστασία από απολύσεις, «δώρα», ωράριο) ήταν στην πραγματικότητα κατακτήσεις, είχαν δηλαδή αποκτηθεί από τους εργαζόμενους με πιέσεις και αγώνες. Δικαιώματα που είχαν κατακτηθεί και θεωρούνταν κατοχυρωμένα για δεκαετίες, εξανεμίστηκαν μέσα στα τέσσερα τελευταία χρόνια. Το ίδιο ισχύει και για τα δημόσια αγαθά: σταδιακά η γη, το νερό, η ενέργεια εκποιούνται και πωλούνται σε ιδιώτες. Η αλήθεια είναι αμείλικτη: στη σημερινή κατάσταση, εάν η κοινωνία δεν υπερασπιστεί τις κατακτήσεις της, αυτές θα χαθούν· εάν δεν προστατεύσει τα δημόσια αγαθά, αυτά θα ιδιωτικοποιηθούν. Δεν πρόκειται για απειλή που διαγράφεται αόριστα, είναι η πραγματικότητα των τελευταίων χρόνων. Κι αυτή η ήττα είναι στρατηγική, καθώς αφορά το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας. Το να σκεφτούμε και να επινοήσουμε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να αναστραφεί αυτή η κατάσταση αποτελεί, πιστεύω, επείγουσα προτεραιότητα για την Αριστερά.

 

Ο Πολυμέρης Βόγλης διδάσκει σύγχρονη Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

  

8 σκέψεις σχετικά με το “H πλατεία ήτανε άδεια…

  1. Το κείμενο δεν κάνει όμως καμμία νύξη σε πιθανές ευθύνες της αριστεράς γι’ αυτές τις ήττες. Ο εύκολος δρόμος που ακολουθεί το κείμενο είναι να αποδίδει τις ευθύνες στην κοινωνία, κάτι που κάνει και το καθεστώς με παρόμοιο τρόπο. Αυτό εγώ το λέω «ξέπλυμα» των ευθυνών της αριστεράς. Αντίστοιχα πράττει και ο αναρχικός χώρος. Και έτσι έχουμε το ωραίο αποτέλεσμα ο παραδοσιακός αντικαπιταλιστικός χώρος (αριστερά, αναρχικοί) και το καθεστώς να ρίχνουν τα βάρη στην κοινωνία, ώστε να συνεχίζουν απρόσκοπτα την επιβίωση και κυριαρχία τους, στο μερίδιο που αναλογεί στον καθένα. Και ναι στην άσκηση κυριαρχίας βάζω και τον περίφημο «αντιεξουσιαστικό» χώρο, που μόνο αντιεξουσιαστικός δεν είναι…
    Παύλος,
    από Σχολιαστές Χωρίς Σύνορα (http://sxoliastesxwrissynora.wordpress.com/)

  2. Σύντομα θα ανεβάσω αυτό το κείμενο, σαν χαρακτηριστικό της προσπάθειας της αριστεράς (όλων των τάσεων της) στην αποποίηση των ιστορικών ευθυνών της και ταυτόχρονα θα ανεβάσω και μια κριτική που θα εστιάζεται στην ουσία, κατά τη γνώμη μου, της αριστερής «τυφλότητας», που βέβαια δεν είναι καθόλου αθώα (η «τυφλότητα»).
    Γιατί η «τυφλότητα» της αριστεράς θεμελιώνεται σε αντίστοιχη μαρξιστική «τυφλότητα», με την οποία, ειδικά αυτή, ενώ σε άλλα ζητήματα έχουμε «μαρξιστικές αυτοκριτικές», εδώ κάνει τζιζ και το σημείο αυτό μένει απέξω.
    Αντίστοιχη βέβαια «τυφλότητα» επικρατεί και στον «υπαρκτό αναρχικό χώρο» (όπως τον αποκαλώ), όπου και εδώ αυτή η τυφλότητα δεν είναι αθώα και βέβαια εντάσσεται σε παίγνια κυριαρχίας. Και εδώ η τυφλότητα θεμελιώνεται στις απαρχές ήδη της συγκρότησης του αναρχισμού.

  3. Η γνώμη μου είναι ότι ευθύνες για τα αναφερόμενα στο άρθρο έχει η σοσιαλδημοκρατία(ΠΑΣΟΚ-ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΤΑΡΣΥΑ) που εμπόδισε την σύνδεση των μαζών χρησιμοποιώντας τα πολλά εκδοτικά-προπαγανδιστικά μέσα που διαθέτει στο να μην συνδεθεί η οργή με το κομμουνιστκό κίνημα (στην Ελλαδα εκφράζεται από το ΚΚΕ) χρησιμοποιώντας απαγορευτικό στο ΚΚΕ στις πλατείες που αναφέρεις ακόμα και συνυπάρχοντας με ακροδεξιούς. Αυτό αποδεικνύεται από το ότι παρά την ανάθεση μεγάλης εκλογικής δύναμης στην σοσιαλδημοκρατία(ΣΥΡΙΖΑ), δεν κινείται τίποτα. Διότι η σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να κινήσει μαζικό κίνημα μόνο μια οργάνωση σαν το ΚΚΕ ιστορικά μπορεί να το φέρει εις πέρας. Επίσης πλέον ο όρος Αριστερά είναι εμπόδιο το σωστό είναι ή σοσιαλδημοκράτης θα είσαι ή κομμουνιστής. Και θα χρησιμοποιούνται ΑΥΤΟΙ οι όροι για να μην υπάρχει μπέρδεμα που οδηγεί στην απογοήτευση ριζοσπαστών που θα ταυτιστούν με τον κενό όρο αριστερά. Η γνώμη μου είναι ότι στην Ελλάδα σήμερα όσοι ενδιαφέρονται πραγματικά για ριζικές αλλαγές το ΚΛΕΙΔΙ είναι μια εντυπωσιακή ενδυνάμωση και στις εκλογές του ΚΚΕ. Δικαιολογίες για παλιές αντιπαραθέσεις προσωπικού χαρακτήρα είναι γελοίες και αδιάφορες για το ιστορικό γίγνεσθαι.
    Γειά σας

  4. Το εγχώριο πολιτικό προσωπικό, της Δεξιάς, του ΣΥΡΙΖΑ, και όχι μόνον, στην αρχή της κρίσης και με το πρώτο Μνημόνιο, παρασύρθηκε από τα κοινωνικά ρεύματα της βραχείας διάρκειας: Για όλη σχεδόν την κοινωνία, το 2009 – 2010 ήταν η στιγμή της έκπληξης («τι απέγινε η ισχυρή Ελλάδα», που είναι το «επανιδρυμένο κράτος», «γιατί σταματά η οικονομική άνοδος»;), και αμέσως μετά ήρθε στιγμή της αγανάκτησης, της απολιτικής πόλωσης σε «μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς», της επιφανειακής ριζοσπαστικοποίησης των πιο οργανωμένων κοινωνικών μερίδων, μερικές φορές για εργαλειακή, ιδιοτελή χρήση. Η πολιτική έχασε από το οπτικό πεδίο της την τάση της μακράς διάρκειας. Δεν είδε προς τα που βαδίζει η Ελληνική κοινωνία.
    Βραχυπρόθεσμη λογική και πολιτική ανεπάρκεια
    http://aftercrisisblog.blogspot.gr/p/blog-page_15.html

  5. Το εγχώριο πολιτικό προσωπικό, της Δεξιάς, του ΣΥΡΙΖΑ, και όχι μόνον, στην αρχή της κρίσης και με το πρώτο Μνημόνιο, παρασύρθηκε από τα κοινωνικά ρεύματα της βραχείας διάρκειας: Για όλη σχεδόν την κοινωνία, το 2009 – 2010 ήταν η στιγμή της έκπληξης («τι απέγινε η ισχυρή Ελλάδα», που είναι το «επανιδρυμένο κράτος», «γιατί σταματά η οικονομική άνοδος»;), και αμέσως μετά ήρθε στιγμή της αγανάκτησης, της απολιτικής πόλωσης σε «μνημονιακούς και αντιμνημονιακούς», της επιφανειακής ριζοσπαστικοποίησης των πιο οργανωμένων κοινωνικών μερίδων, μερικές φορές για εργαλειακή, ιδιοτελή χρήση. Η πολιτική έχασε από το οπτικό πεδίο της την τάση της μακράς διάρκειας. Δεν είδε προς τα που βαδίζει η Ελληνική κοινωνία.

  6. Κατ’αρχάς αυτοί που αναπολούν είτε τις αιματηρές είτε τις ειρηνικές διαδηλώσεις του λαού τη περίοδο 2010-2012 ως κάτι ωραιο και μακρινό και τώρα κουνούν το δάχτυλο στη κοινωνία με την χυδαία λογική του «τι να σου κανει το πολιτικο υποκείμενο αφου η κοινωνία έχει περιπέσει σε αδράνεια» είναι οι ίδιοι που ίδρωναν τους πωπούς τους στα κοινοβουλευτικά έδρανα και επιδίδονταν στην αρχαία τέχνη της κούφιας ρητορικής όταν έξω μια ολόκληρη πλατεία γινόταν επανειλλημένα θάλαμος αερίων απο τα δακρυγόνα. Για όποιον ζει στη γη και δεν αντιμετωπίζει τη πραγματικότητα με όρους φιλοσοφικής εποπτείας, όπως κάνει το κοινωνικό στρώμα στο οποίο ανήκει ο συντάκτης, ξέρει ή διαισθάνεται οτι αυτή τη στιγμή εγκυμονείται εξέγερση ασύλληπτων διαστάσεων. Το οτι αυτη δεν έχει ξεσπάσει απο καιρό έχει να κάνει με το γεγονός οτι κανείς δεν είναι διατεθιμένος να ξυλοκοπηθεί ή να πάθει χημική βρογχίτιδα χωρίς να είναι σίγουρος οτι θα ξεμπερδέψει μια και καλή με τους σαμαροβενιζέλους και δεν θα προδοθεί πάλι απο τους «φίλους του λαού».
    Σε ό, τι αφορά τη λογική της «ανάθεσης», ο συντάκτης θα πρεπε να γνωρίζει οτι αυτη δεν ειναι επιλογή των μαζών, αλλά καλλιεργείται και επιβάλλεται απο το σύστημα εξουσίας. Αυτη τη στιγμή δε απο την ίδια την Αριστερά. Η επανάσταση (χρησιμοποιώ τον όρο με ευρύ περιεχόμενο) εξαρτάται απο την ικανότητα των μαζών να συσπειρωθούν γύρω απο συγκεκριμένα, άμεσα αιτήματα που εμφανίζονται μπροστά τους ως όροι επιβίωσης και εκκινούν απο την πραγματικότητα και όχι απο κοσμοθεωρητικές αντιλήψεις. Τι κάνει η Αριστερά; Το ακριβως αντίθετο: ευγγελίζεται σχεδόν με αποκαλυπτικό τρόπο την «κυβέρνηση της Αριστεράς» σε μια κοινωνία που παραδοσιακά κατα πλειοψηφία ούτε αυτοπροσδιοριζόταν ούτε ψήφιζε Αριστερά. Τι λέει με απλά λόγια; «Ξέρω φουκαρά Έλληνα οτι δεν εισαι αριστερός και οτι για τον χ,ψ λόγο δε με εμπιστεύεσαι ή και δε με συμπαθείς. Θα περιμένω όμως όσο χρειάζεται μέχρι να εξαθλιωθείς τόσο που θα μου αναθέσεις την εξουσία και θα με στηρίξεις χωρίς καν να ακούς τι λέω.» Και μάλιστα χωρίς να έχει καν σχέδιο για την ανακούφιση της μεγάλης πλειοψηφίας. Η λογικής της «ανάθεσης» λοιπόν, η λογική της σωτηρίας διαμέσω της δικης μου κλειδαρότρυπας είναι η λογική της Αριστεράς που όλο και περισσότερο αναγνωρίζει τον εαυτό της στο καθρέφτη της εξουσίας.
    Τέλος αυτό για το «πλέγμα νόμων που δεν αντιστρέφονται εύκολα» να το εκλάβουμε ως προειδοποίηση για την «αυριανή κυβέρνηση της Αριστεράς»; Η κοινωνία μπορεί να υπερασπιστεί τις κατακτήσεις της μόνο όταν αναγνωρίζει τη ρίζα της σημερινής ταχύτατης απώλειας τους: το δημόσιο χρέος, το ζουρλομανδύα του ευρώ και την πλήρη κατάργηση κι αυτης ακόμα της τυπικής δημοκρατίας και εθνικής ανεξαρτησίας που υπήρχε ως το 2010. Το να ενώσει το λαό σε αυτά τα ουσιώδη και άμεσα, είναι το καθήκον της Αριστεράς, δεν χρειάζεται να επινοήσει νέους τρόπους.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s