Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου: εις μνήμην

Standard

του  Βαγγέλη Καραμανωλάκη

patrikioyΛένε πως οι άνθρωποι πεθαίνουν πραγματικά μόνο όταν τους ξεχνάμε. Και τότε ο θάνατός τους είναι πιο οδυνηρός, γιατί παίρνει μαζί του και ένα κομμάτι της δικής μας ζωής: εκείνης που μοιραστήκαμε με αυτούς που συμπορευτήκαμε, με όσους μας συντρόφευσαν στο διάβα τους, μας φώτισαν με το έργο και τον λόγο τους, μας γλύκαναν με την παρουσία τους. Γι’ αυτό, όταν τους τιμούμε, δεν είναι ένα χρέος μόνο προς εκείνους μα και προς εμάς τους ίδιους. Έτσι και τώρα, τιμώντας τη μνήμη της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου, άνθρωποι που μοιραστήκαμε μαζί της όμορφες και δύσκολες στιγμές –στα ΑΣΚΙ, στο Πάντειο και άλλες συλλογικότητες όπου βρεθήκαμε μαζί– πλουτίζουμε το δικό μας το βιος, ξαναφέρνοντας στο νου τις ιδέες και τα γραφτά της, μιλώντας σε νεότερους ανθρώπους για το δικό της έργο. Γιατί η Ρένα υπήρξε μια από τις ιστορικούς που σημάδεψε με το έργο της τη μεταπολιτευτική ιστοριογραφία, άνοιξε δρόμους, δοκίμασε σχήματα, ανέτρεψε βεβαιότητες.

   Μαθήτρια του Κ. Θ. Δημαρά στο Νεοελληνικό Ινστιτούτο της Σορβόννης, έχοντας ήδη ολοκληρώσει νομικές σπουδές, στράφηκε προς το γλωσσικό ζήτημα, ξεπερνώντας τις σχηματοποιημένες ερμηνείες της ιστορίας της εκπαίδευσης, αλλά και τις «προοδευτικές αναγνώσεις» της αριστερής ιστοριογραφίας. Αντιμετώπισε το γλωσσικό ως ιστορικό πρόβλημα, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα των δυνάμεων που κινήθηκαν γύρω του, τη ρευστότητα των στρατοπέδων που σχηματίστηκαν, συνδέοντας το με την κοινωνία. Η εισαγωγή της στο Δημοτικισμός και κοινωνικό πρόβλημα, το 1976, στην ιστορική Νέα Ελληνική Βιβλιοθήκη των εκδόσεων Ερμής αποτελεί, ακόμα και σήμερα, μια από τις πιο εμβριθείς συμβολές στο ζήτημα. Κοντά του, τα χρόνια που ακολούθησαν, ήρθαν να προστεθούν και άλλα κείμενα: οι λόγιοι γύρω από τον Χαρίλαο Τρικούπη, η Φοιτητική Συντροφιά, οι βενιζελικές εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις, οι δημοτικιστές γιατροί – πετραδάκια που συμπλήρωναν το ψηφιδωτό της ελληνικής κοινωνίας και των διακυβευμάτων της στο τέλος του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα, τα περισσότερα από τα οποία συγκεντρώθηκαν στον τόμο με τον χαρακτηριστικό τίτλο Γλώσσα, εκπαίδευση και πολιτική (1999). Και, ακόμα, οι πρωτοσοσιαλιστικές ιδέες, η εμφάνιση της Αριστεράς, οι ρήξεις και οι συνέχειες, όπως αποτυπώθηκαν στο δεύτερο βιβλίο της, αφιερωμένο στον Γεώργιο Σκληρό, τον σοσιαλισμό, τον δημοτικισμό και τη μεταρρύθμιση (1988). Στο επίκεντρο του προβληματισμού της ήταν οι μακρές διαδρομές του ελληνισμού στον 19ο και στον 20ό αιώνα. Διαδρομές συνδεδεμένες με τις διαδικασίες ανάδειξης της ελληνοχριστιανικής ταυτότητας, την παλινδρομική κίνηση ανάμεσα στη Δύση και στην Ανατολή, το δίλημμα εκσυγχρονισμός-αντίδραση. Και, βέβαια, τους φόβους που ταλάνισαν την ελληνική κοινωνία, στους οποίους και αφιέρωσε το τελευταίο της βιβλίο, Οι φόβοι ενός αιώνα, το 2007.

Η Ρένα Σταυρίδη-Πατρικίου δεν απείχε της εποχής της. Ενταγμένη από νωρίς στον κόσμο της ανανεωτικής Αριστεράς συνέδεσε την κριτική της στάση και την αγωνία της για το σήμερα με το ιστοριογραφικό της έργο. Σε αυτό το πλαίσιο συμμετείχε με ενθουσιασμό στην ίδρυση των ΑΣΚΙ, μοιράστηκε μαζί με τον Φίλιππο Ηλιού τις έγνοιες των πρώτων ιδιαίτερα δύσκολων χρόνων, στήριξε το κοινό μας εγχείρημα με όλες της τις δυνάμεις.

Η ημερίδα που αφιερώνεται στη μνήμη της επιχειρεί να πραγματευθεί θέματα πάνω στα οποία εργάστηκε, να συνομιλήσει με τις θέσεις της, να τις ξαναφέρει στο προσκήνιο με τον τρόπο και η ίδια θα ήθελε: ιστορικοποιώντας τις, θέτοντάς τη στη βάσανο της κριτικής σκέψης που υπηρέτησε με το σύνολο του ιστοριογραφικού της έργου και της προσωπικής της στάσης. Μιας στάσης που υπαγόρευσε ο βαθύς ανθρωπισμός και κοσμοπολιτισμός της και η άρνηση κάθε διανοητικής ξεραΐλας από όπου και εάν προέρχονταν.

Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου και τα ΑΣΚΙ οργανώνουν επιστημονική ημερίδα στη μνήμη της Ρένας Σταυρίδη-Πατρικίου, την Τετάρτη 4 Ιουνίου. Η ημερίδα ξεκινάει με τους χαιρετισμούς του πρύτανη του Παντείου Γρηγόρη Τσάλτα και του προέδρου των ΑΣΚΙ Σπύρος Ασδραχάς, και την ανακοίνωση της Καίτης Αρώνη-Τσίχλη για Ρ. Σταυρίδη-Πατρικίου.

Α΄ συνεδρία: «Ιστορία και εθνικά ζητήματα». Προκόπης Παπαστράτης, Γιάνης Γιανουλόπουλος, Θάνος Βερέμης. Β΄ συνεδρία: «Το δίλημμα Δύση-Ανατολή». Λίνα Λούβη, Άντα Διάλλα, Σία Αναγνωστοπούλου. Δέσποινα Παπαδημητρίου. Γ΄ συνεδρία: «Ο φόβος της ιστορίας και οι διανοούμενοι». Αντώνης Λιάκος, Έφη Γαζή, Βαγγέλης Καραμανωλάκης. Δ΄ συνεδρία «Εκσυγχρονισμός και νεωτερικότητα»: Νίκη Μαρωνίτη, Φίλιππος Κάραμποτ, Γιάννης Παπαθεοδώρου. Ε΄ συνεδρία: «Εκπαίδευση και δημοτικισμός». Αλέξης Πολίτης, Αλεξάνδρα Πατρικίου, Χριστίνα Κουλούρη.

Η ημερίδα δειξάγεται στην αίθουσα Τελετών του Παντείου (Λ. Συγγρού 136), ώρες 10.00-14.30 και 16.00-20.45. Το πλήρες πρόγραμμα στο goo.gl/uc491V

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s