Ένας τρόπος εξορκισμού της μαζικής υποβάθμισης

Standard

του Willy Pelletier

μετάφραση: Σοφία Φραγκουλοπούλου

Εικόνα

Φωτό: Philippe Huguen (AFP/Getty Images)

Ίσως είναι μόνο η αρχή. Οι εκλογικές επιδόσεις του Εθνικού Μετώπου (ΕΜ) θα συνεχίσουν να αυξάνονται, στον βαθμό που, σε όλους τους τομείς, ο νεοφιλελεύθερος «εκσυγχρονισμός» αυξάνεται και οι συνέπειές του διευρύνονται, όλο και περισσότεροι άνθρωποι θα βρίσκονται σε καθεστώς επισφάλειας, δεν θα μπορούν πλέον να αντεπεξέλθουν, θα φοβούνται το μέλλον και θα πιστεύουν πως οι πιο κοντινοί σε αυτούς κοινωνικά τα βγάζουν πέρα ευκολότερα. Οι ψήφοι του ΕΜ προέρχονται από δομικές μετατροπές που επηρεάζουν διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και αλλάζουν τις σχέσεις εντός τους καθώς και μεταξύ των μελών τους. Για τα χαμηλά κοινωνικά στρώματα των αστικών «συνοικιών», ο (κοινωνικός) υποβιβασμός που οφείλεται στη μακροχρόνια ανεργία, η απομόνωση σε υποβαθμισμένες εργατικές κατοικίες, η συμπίεση των εισοδημάτων και η αποτυχία του εκπαιδευτικού συστήματος, τα οδηγούν να ζουν σε συνθήκες που θεωρούσαν ότι έχουν αποφύγει: όπως οι μετανάστες. Επομένως, η ψήφος στο ΕΜ εκφράζει μια φοβία να μετακυλίσουν στην κατάσταση που προσπάθησαν να αποφύγουν, έναν τρόπο εξορκισμού της συλλογικής υποβάθμισης που εμφιλοχωρεί στην απομόνωση, παραμερίζοντας συμβολικά τους αντικειμενικά πιο κοντινούς. Παλιότερα, οι εργατικές συλλογικότητες απέφευγαν να δουν τον συνάδελφό τους στο εργασιακό περιβάλλον ή τον γείτονά τους στη συνοικία, τον μετανάστη ή τον νέο ως ουσιαστική απειλή.

Με την εξατομίκευση των εργασιακών σχέσεων και την ελαστικότητα, η αντίληψη για έναν κοινό αγώνα «ενάντια στα αφεντικά» έγινε δύσκολη. Η όξυνση του ανταγωνισμού για την εργασία, καθώς και εντός αυτής, ευνοεί την ατομική αναδίπλωση (ο καθένας για τον εαυτό του) καθώς και μια αίσθηση ανημπόριας, που προδιαθέτει θετικά κάποιον να εμπιστευθεί έναν «αρχηγό», ιδίως εάν αυτός προσφέρει μια νέα θετική ταυτότητα («εμείς, οι Γάλλοι») και απλές λύσεις για «να τη βγάλουμε καθαρή»: απέλαση μεταναστών, να ξανακάνουμε τη Γαλλία δυνατή για τους Γάλλους κλπ. Σε σχέση με αυτά δεν εκπλήσσει το ότι νέοι με μέλλον μπλοκαρισμένο, που βιώνουν όλους τους νέους ανταγωνισμούς, χωρίς να διαθέτουν το οικονομικό ή πολιτισμικό κεφάλαιο για να τους αντιμετωπίσουν με ευκολία, ψηφίζουν ΕΜ, δηλαδή για μια νέα τάξη πραγμάτων που θα συνδεθεί με την «παλιά εποχή», όπου η απόσταση ανάμεσα στις προσδοκίες, τις προσωπικές επιθυμίες και τις αντικειμενικές ευκαιρίες για επιτυχία δεν θα είναι τόσο μεγάλη. Ο Μαρξ επεσήμανε μια ομόλογη διαδικασία μελετώντας τους «αγρότες-καλλιεργητές», αυτή «την τεράστια μάζα της οποίας τα μέλη ζούσαν στις ίδιες συνθήκες χωρίς να είναι προσδεδεμένοι οι μεν στους δε», και που ψήφισαν τον Λουδοβίκο Βοναπάρτη το 1851. Όμως όπως έχει δείξει η ViolaineGirard, η ψήφος στο ΕΜ δεν αποτελεί μόνο ψήφο υποβάθμισης και υποβιβασμού. Στα προάστια, μερικοί διπλωματούχοι ανωτέρων τεχνολογικών σχολών, συνταξιούχοι σήμερα και κάτοχοι μικρών πολυτελών οικιών ψήφισαν την Λε Πεν. Κατάφεραν να μετακομίσουν από τις φτωχογειτονιές στα προάστια. Για αυτούς, το να ψηφίσουν Λε Πεν είναι ένδειξη διαφοροποίησης από όσους διαμένουν σε εργατικές κατοικίες (συνήθως οι μετανάστες) ή από όσους εναντιώνονται στην καθεστηκυία τάξη (συνήθως οι νέοι). Δεν έχουν επηρεαστεί από την υποβάθμιση και την αβεβαιότητα, ωστόσο αισθάνονται αποδυναμωμένοι. Για άλλους λόγους: από μια προαγωγή στον χώρο της δουλειάς, από τον φόβο μιας πρόωρης υποχρεωτικής συνταξιοδότησης ή από αβεβαιότητα για τη σχολική επιτυχία και την επαγγελματική αποκατάσταση των παιδιών τους.

Αυτές οι κοινωνικές δυναμικές δεν αρκούν για να εξηγήσουν τα ποσοστά του ΕΜ. Θα πρέπει να μελετήσουμε τις ψήφους στον αγροτικό χώρο. Εδώ προστίθενται αμέσως δύο παράμετροι. Η πρώτη αφορά την πολιτική αντιπροσώπευση των λαϊκών στρωμάτων. Τα μέλη τους είναι μονίμως αποκλεισμένα από τις εκλεγμένες θέσεις. Η συνύφανση του «συμφέροντος» και των ταξικών ταυτοτήτων παρεμποδίζεται, ώστε να δοθεί το προβάδισμα στην προώθηση της εθνικής ταυτότητας ως ταυτότητας πολιτικά νομιμοποιημένης. Δεύτερο σημείο: όσο πιο «διαλυμένα» είναι τα εργατικά συνδικάτα και οι τοπικές συλλογικότητες, τόσο περισσότερο εξαρθρώνονται οι κοινωνικές υπηρεσίες, και εξαπλώνεται η κοινωνική ανασφάλεια. Ενδυναμώνεται, λοιπόν, ο πόλεμος των αδύνατων εναντίον των πιο αδύνατων και των κατώτερων κοινωνικών τάξεων εναντίον της μεσαίας τάξης, ο οποίος τροφοδοτεί με ψήφους το ΕΜ. Αυτή η μάχη ανάμεσα σε γείτονες εντάθηκε από τον νεοφιλελεύθερο «εκσυγχρονισμό» και τις πολιτικές των τελευταίων τριάντα ετών.

Ο Willy Pelletier είναι κοινωνιολόγος. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην «Humanité», στις 27.5.2014.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s