Οι κοινότητες των μεταναστών μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία ενός άλλου τύπου κοινωνίας

Standard

τη συνέντευξη εικονογραφούν φωτογραφίες της Αλεξίας Γιακουμπίνη

 Συζητούν ο Στάθης Γουργουρής και ο Άαμιρ Μούφτι

Άαμιρ Μούφτι

Άαμιρ Μούφτι

Ο Στάθης Γουργουρής συζητά με τον Άαμιρ Μούφτι για την μετανάστευση, τον νεοφιλελευθερισμό,  τη νέα αποικιοκρατία στην Ευρώπη και το έργο του Έντουαρντ Σαΐντ, με την ευκαιρία της επίσκεψης του Μούφτι, προσκεκλημένου του Ιδρύματος «Νίκος Πουλαντζάς» και του 18ου Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ στην Αθήνα. Ο Άαμιρ Μούφτι είναι Καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας στο UCLΑ και ο Στάθης Γουργουρής είναι Διευθυντής του Ινστιτούτου Συγκριτικής Λογοτεχνίας και Κοινωνίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.

Στάθης Γουργουρής: Ας ξεκινήσουμε με μια σύντομη αποτίμηση της πρόσφατης επίσκεψής σου στην Ελλάδα, τις εντυπώσεις σου από το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, και ως θεσμό και ως χώρο νεολαίας και ακτιβισμού.

Άαμιρ Μούφτι: Η εμπειρία μου από το Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ ήταν συγκινητική: η εικόνα και μόνο της συνεύρεσης αυτών των νέων ανθρώπων, για τον συγκεκριμένο σκοπό, ενώ το ίδιο τους το μέλλον βρίσκεται σε κίνδυνο από το καθεστώς του Μνημονίου. Και το γεγονός ότι όλο αυτό γίνεται με πνεύμα απόλαυσης ως προς την κοινότητα που δημιουργείται, και όχι ασκητισμού ή σοβαροφάνειας, είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Παιδιά καταφθάνουν στο τζαμί να ακούσουν τους φίλους τους να απαγγέλλουν τμήματα από το Κοράνι. Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Παιδιά καταφθάνουν στο τζαμί να ακούσουν τους φίλους τους να απαγγέλλουν τμήματα από το Κοράνι. Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Ο αγώνας κατά του ρατσισμού είναι βέβαια παγκόσμιος και κουβαλάει πίσω του μια τεράστια ιστορία σε γεωπολιτικό επίπεδο. Οι κοινότητες από τις οποίες προέρχονται οι μετανάστες από την Ασία και την Αφρική έχουν ενταχθεί σε αυτό τον αγώνα ήδη εδώ και δεκαετίες. Με αυτή την έννοια, στο Φεστιβάλ έχουμε συμμετέχοντες, όχι «ευεργετηθέντες». Μου έκανε εντύπωση, γιατί συνήθως στις σχέσεις Βορρά-Νότου τέτοιες κινήσεις εύκολα κλίνουν προς τη φιλανθρωπία, γι’ αυτό και χρειάζεται διαρκής πολιτική εγρήγορση.

Σ.Γ. Το Φεστιβάλ είναι μια γιορτή που συνοψίζει τη δράση για τα δικαιώματα των μεταναστών, η οποία διεξάγεται καθημερινά στις κοινότητες, στους χώρους εργασίας, στους δρόμους — ένας δύσκολος αγώνας. Το Φεστιβάλ είναι επίσης ένας παιδαγωγικός χώρος για Έλληνες και μετανάστες συνάμα, καθώς και χώρος σύμπραξης με δεκάδες οργανώσεις μεταναστών, όπως το Κασάπι των Φιλιππινέζων, η Ένωση Αφρικανών Γυναικών, η Ένωση Αφγανών, το Ασάντε, καθώς και η οργάνωση των Πακιστανών εργατών με την οποία είχες και άμεση επαφή.

Υπόγειο τζαμί στο Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Υπόγειο τζαμί στο Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Α.Μ. Ο σκοπός της οργάνωσης αυτής, της Πακιστανικής Ένωσης Ελλάδας, είναι ακριβώς να δημιουργήσει στις κοινότητες των μεταναστών εργατών συν-ενεργούς ακτιβιστές στον αγώνα κατά της φασιστικής βίας, του ρατσισμο, και της διαφθοράς των κρατικών θεσμών. Ως γνωστόν, υπάρχουν μετανάστες στην Ελλάδα που ζουν σχεδόν υπό καθεστώς δουλείας. Γνώρισα μερικούς από τους απεργούς στην Σκάλα Λακωνίας, οι οποίοι έχουν μήνες να πληρωθούν και δέχονται απειλές και προπηλακισμούς με τη συμμετοχή των τοπικών αρχών. Η οργάνωση, της οποίας προΐσταται ο Φεστιβάλ Τζαβέντ Ασλάμ, με τον οποίο μιλήσαμε μαζί στο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ, τους βοηθάει στην απεργία τους και στη δημοσιοποίηση του αγώνα τους. Παρόλη τη θλιβερή απόφαση στη δίκη για τους πυροβολισμούς στη Μανωλάδα, το μήνυμα του είναι σαφές: –Δεν είστε μόνοι σε μια έρημη σελήνη. Είστε μέλη μιας κοινωνίας γιατί εργάζεστε εδώ και συνεπώς δεν πρέπει να φοβάστε να διεκδικήσετε μέσα σε αυτή την κοινωνία τα βασικά σας δικαιώματα.

Σ.Γ. Η απόφαση για την Μανωλάδα είναι σίγουρα ένα πισωγύρισμα, αν και ο Άρειος Πάγος ερευνά αν συντρέχει λόγος αναίρεσης. Βλέπεις, τα πράγματα παραμένουν ασταθή και αστάθμητα. Αυτό σημαίνει κρίσιμη κατάσταση: διαρκείς διακυμάνσεις μεταξύ αντίστασης και ήττας. Η ίδια η οργάνωση των Πακιστανών εργατών δίνει μια καίρια εικόνα της κρίσης, αυτή τη φορά θετική. Δηλαδή, μια νέα μορφή κοινωνικής οργάνωσης που δεν θα υπήρχε αλλιώς. Ποιες είναι κάποιες ανάλογες εντυπώσεις σου σε αυτό το πλαίσιο; Ποιο είναι το στίγμα της κρίσης που παρατήρησες σε αυτή την επίσκεψη;

agiakoubini_mosque (2)ΑΜ. Είναι η πρώτη μου επίσκεψη στην Ελλάδα μετά το Μνημόνιο. Προφανώς σημεία της κρίσης διαφαίνονται παντού στο κέντρο της Αθήνας, μια σχετικά μικρότερη κίνηση την νύχτα, κλειστά μαγαζιά κλπ. Αλλά είχα την ευκαιρία να κάνω μια διάλεξη στο πανεπιστήμιο, όπου πέρα από την ενθουσιώδη υποδοχή των φοιτητών και των καθηγητών, είδα από κοντά την καταστροφή της ανώτατης εκπαίδευσης. Για μένα όλη αυτή η κατάσταση δείχνει τη γενικότερη αποσύνθεση της παιδείας εν ονόματι του νεοφιλελεύθερου προτάγματος, με κύριο στόχο να πληγούν οι ανθρωπιστικές επιστήμες. Συμβαίνει παντού πια στον κόσμο, όπως ξέρεις καλά, και στην Αμερική βέβαια, αλλά εδώ μου φάνηκε ιδιαίτερα σκληρή. Παρ’ όλα αυτά, πρόσεξα με τί επιμονή οι φοιτητές και οι καθηγητές προσπαθούν να διατηρήσουν τις παιδαγωγικές αξίες. Η συζήτηση που κάναμε ήταν υπέροχη, παρά τις απογοητευτικές συνθήκες.

Σ.Γ. Εννοείται, η κρίση δημιουργεί ένα σωρό νέες αρνητικές παραμέτρους, αλλά και συνθήκες επινόησης και εφευρετικότητας. Είναι ένα στοίχημα που πρέπει να κερδηθεί: Πώς, δηλαδή, θα δημιουργηθούν νέες αντιλήψεις για έναν διαφορετικό τρόπο ζωής που θα ακυρώσει τις πελατειακές σχέσεις του παρελθόντος και θα δημιουργήσει μια μεγαλύτερη αυτονομία χωρίς εθνικιστικού τύπου θεραπείες.

Α.Μ. Οι κοινότητες των μεταναστών μπορούν να παίξουν ένα χρήσιμο και θετικό ρόλο σε αυτή την προσπάθεια δημιουργίας ενός άλλου τύπου κοινωνίας. Καταλαβαίνω· δεν μπορείς να ρίξεις φταίξιμο σε κάποιον που βλέπει έναν οικείο τρόπο ζωής να εξαφανίζεται. Δεν μπορείς να τον αποκαλέσεις ρατσιστή γι’ αυτό. Πρέπει να μπορέσεις να του εξηγήσεις ότι η ιστορία του καπιταλισμού βασίζεται σε αυτή τη διαρκή καταστροφή τρόπων ζωής που προϋπήρχαν αιώνες. Αυτό, οι μετανάστες το έχουν ήδη βιώσει στις χώρες τους. Ίσως μια δεύτερη γενιά, αν μεγαλώσει εδώ και σε ένα βαθμό ελληνοποιηθεί, να μπορέσει να διαπραγματευτεί καλύτερα αυτές τις νέες διασταυρώσεις.

Σ.Γ. Ομολογώ ότι η οργάνωση των μεταναστών εργατών, ιδίως στην πακιστανική κοινότητα, με εντυπωσιάζει. Καταλαβαίνω τις ικανότητες του Ασλάμ, αλλά θα πρέπει να το δούμε σαν πληθυντικό φαινόμενο, δεν νομίζεις;

Α.Μ. Ο Ασλάμ είναι αναμφισβήτητα ταλαντούχος, ένας χαρισματικός άνθρωπος με αστείρευτη ενέργεια και χωρίς ίχνος φόβου. Σωστά όμως, εργάτες τον εξέλεξαν, παρόλο που δεν προέρχεται από τον χώρο τους ταξικά. Ίσως η εξωφρενική προλεταριοποίηση αυτών των ανθρώπων –σχεδόν όλοι άντρες μόνοι τους, έξω από κάθε καθιερωμένη κοινωνική δομή– να έχει δημιουργήσει ισχυρά συλλογικά πολιτικά ένστικτα και ταυτόχρονα ένα ρεαλισμό για το τι σημαίνει να έχουν κάποιον εκπρόσωπο σε μια ξένη χώρα.

Βέβαια, έχε υπόψη σου ότι ο Ασλάμ είναι αντικείμενο ανταγωνισμού μέσα στην πακιστανική κοινότητα, ιδιαίτερα για τα πιο αστικά στρώματα, γιατί προωθεί μια πολιτική συμμαχία με την Αριστερά και αποφεύγει τη δουλοπρεπή προσέγγιση των τοπικών παραγόντων που είναι κατάλοιπο της αποικιοκρατίας.

Σ.Γ. Με την ευκαιρία, θέλω να φέρω στη συζήτηση το θέμα της θρησκευτικότητας στην κοινότητα. Κλασικά, σε μεταναστευτικές κοινότητες (συμβαίνει και με τους Έλληνες μετανάστες), η θρησκεία παίζει ένα ρόλο κοινωνικής συνοχής, πολλές φορές υπέρ του δέοντος, έτσι ώστε να εμφανίζονται πιο ορθόδοξες τάσεις από ό,τι στη πατρίδα. Πώς χειρίζεται ο Ασλάμ τα πιο ριζοσπαστικά ισλαμικά στοιχεία στην κοινότητα και ποιές είναι οι κοσμικές πρακτικές που ανθίστανται σε τέτοιες τάσεις;

agiakoubini_mosque (6)

Υπόγειο τζαμί στο Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Α.Μ. Το πολιτικό ένστικτο του Ασλάμ είναι προοδευτικό, και δεν συμπλέει απαραίτητα με ορισμένες άλλες τάσεις μέσα στην κοινότητα. Κάποιες ακραίες δημόσιες θρησκευτικές εκδηλώσεις που έχουν ενίοτε εμφανιστεί δεν σχετίζονται με την οργάνωση του. Αλλά η δική μου θέση είναι διαφορετική, ίσως αιρετική. Εγώ πιστεύω ότι οι Έλληνες ακτιβιστές μπορούν να βοηθήσουν ώστε ο απολύτως εσωτερικός στην κοινότητα ρόλος της θρησκείας να ανοίξει περισσότερο στο κοσμικό κοινωνικό πλαίσιο που τον περιέχει. Το αίτημα για το τζαμί, φέρ’ ειπείν, είναι έγκυρο και σημαντικό συμβολικά για λόγους αξιοπρέπειας και θρησκευτικής ελευθερίας, οπότε μέσα σε αυτό το πλαίσιο ασφαλώς το υποστηρίζω· τι έχει όμως να προσφέρει στον κοσμικό αγώνα για τα εργατικά δικαιώματα των μεταναστών, ιδιαίτερα δίπλα στα δικαιώματα άλλων που δεν είναι μουσουλμάνοι;

Εάν θέτεις αίτημα θρησκευτικής ελευθερίας σε ένα φιλελεύθερο συνταγματικό καθεστώς, δεν μπορείς ταυτόχρονα να απορρίπτεις την ανάλογη φιλελεύθερη θέση ότι η θρησκεία είναι θέμα ιδιωτικής πρακτικής και όχι δημόσιας. Στην Ελλάδα το θέμα μπλέκεται περισσότερο εφόσον δεν υπάρχει η κλασική φιλελεύθερη αρχή του διαχωρισμού μεταξύ Εκκλησίας και κράτους.

Σημειώνω επίσης ότι υπάρχει εδώ ένα παγκόσμιο πρόβλημα, επηρεασμένο από απόψεις ψευδοριζοσπαστικές εναντίον του φιλελευθερισμού που βλέπουν τον θρησκόληπτο ως τον «άλλον», το θύμα της φιλελεύθερης νεωτερικότητας που πρέπει να προστατευθεί.

Σ.Γ. Οι έντονες συζητήσεις για την εκκοσμίκευση που γίνονται στον αγγλόφωνο και γαλλόφωνο χώρο στερούνται νοήματος στην Ελλάδα. Εδώ υπάρχει μια συνύπαρξη ανοιχτά άθεων ακτιβιστών με βαθειά θρησκευόμενους μετανάστες. Πώς αξιολογείς αυτό το διαφορετικό σύμπλεγμα;

Α.Μ. Ο λόγος που στην Ευρώπη γίνεται αυτή η συζήτηση είναι ακριβώς επειδή οι εκεί μετανάστες είναι απόρροια της αποικιοκρατίας. Όπως έχω γράψει, οι Βρετανοί αποικιοκράτες εγκαθίδρυσαν το θρήσκευμα ως κύριο συστατικό των κοινωνικών ταυτοτήτων στην Ινδία. Κάποιοι ερευνητές ισχυρίζονται ότι η ακραία ομοφοβία που παρατηρείται σε μερικές αφρικανικές κοινωνίες οφείλεται σε αξίες που εδραίωσαν χριστιανοί ιεραπόστολοι.

Η μετανάστευση στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης είναι συνέχεια της αποικιοκρατίας. Οπότε η προσπάθεια των διανοουμένων (ενίοτε και της Αριστεράς) να εστιάσουν στον μετα-αποικιακό μετανάστη την κρίση της εκκοσμίκευσης είναι εξίσου συνέχεια της ευρωπαϊκής εμπλοκής στην θρησκευτική ζωή των υποταγμένων πληθυσμών παγκοσμίως. Το πρόβλημα θρησκεία/εκκοσμίκευση δεν το έφεραν οι μετανάστες στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Το αντίστροφο, θα έλεγα.

Προσευχή στο τζαμί, Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Προσευχή στο τζαμί, Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Σ.Γ. Σπανίως ακούγεται αυτό το σκεπτικό. Και στην Ελλάδα η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη.

Α.Μ. Εφόσον η Ελλάδα δεν ήταν ποτέ αποικιοκρατική δύναμη –το αντίθετο, μάλιστα– η ελληνική κοινωνία δεν έχει καμία παράδοση φιλελεύθερης ενοχής απέναντι σε πληθυσμούς από τις πρώην αποικίες. Δηλαδή, «ανήκω στους θύτες σας και συνεπώς δεν έχω κανένα δικαίωμα να ανακρίνω τα πιστεύω σας και τις πρακτικές σας, και ακόμη κι αν αμφισβητώ τις εθνοκεντρικές αντιλήψεις της κοινωνίας μου, σας αφαιρώ το βάρος της ευθύνης να το κάνετε κι εσείς με τις δικές σας». Αυτή τη φιλελεύθερη αντίδραση στη βία του ιμπεριαλισμού την ονομάζω «εθνογραφική φιλανθρωπία». Μόνο στο βαθμό που η Ελλάδα έχει πολιτογραφηθεί ως ευρωπαϊκή κοινωνία μπορεί να αναπτύξει μια τέτοια αίσθηση ιστορικής ενοχής, η οποία όμως θα βασίζεται σε κάτι φανταστικό.

Οπότε, η Αριστερά στην Ελλάδα έχει την δυνατότητα να αναπτύξει μια πιο λογική αντιμετώπιση του ζητήματος από ό,τι στην Γαλλία ή την Βρετανία: να μη χειρίζεται τον μετανάστη ως κατ’ ουσίαν θρησκευόμενο άτομο – ούτε να αποκλείει την επαφή με θρησκευόμενους (π.χ. εν ονόματι του φεμινισμού), ούτε να εξαιρεί την θρησκοληψία τους από την πολιτική κριτική εν ονόματι μιας πολιτισμικότητας ή παράδοσης. Δηλαδή, στο μεταναστευτικό ζήτημα πρέπει να διαμορφώσουμε μια πολιτική της θρησκευτικότητας, και όχι μια πολιτική της ταυτότητας.

Μια πολιτική της θρησκευτικότητας θα αντιμετώπιζε τα πιστεύω και τις πρακτικές της θρησκείας ως κοινωνικά ζητήματα, προβάλλοντας την αντίληψη ότι ο κοινωνικός χώρος πάντα πρέπει να μοιράζεται με άλλους, οι οποίοι ενδέχεται να έχουν διαφορετική ψυχοσύνθεση ή αίσθηση του σώματός τους, και ότι καμία ιδέα, σημασία ή πιστεύω δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι καλύπτει το κοινωνικό σύμπαν. Όπως έχουμε και οι δύο υποστηρίξει, με διαφορετικούς τρόπους, αυτή την προσέγγιση του προβλήματος της πολιτισμικής κυριαρχίας ο Έντουαρντ Σαΐντ την έχει ονομάσει «εγκόσμια κριτική».

Σ Γ. Είναι αλήθεια ότι και οι δυο μας έχουμε αντλήσει πολλά από την σκέψη του Σαΐντ και μάλιστα θα έλεγα, σε αντίθεση με τη σύγχρονη ακαδημαϊκή μόδα, ότι η σκέψη του παραμένει απίστευτα επίκαιρη όσον αφορά τα κοινωνικοπολιτικά ζητήματα της εποχής μας.

Υπόγειο τζαμί στο Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Υπόγειο τζαμί στο Περιστέρι, Μάιος 2014. Φωτογραφία της Αλεξίας Γιακουμπίνη.

Α.Μ. Οι προβλέψεις του Σαΐντ για τον κίνδυνο της πολιτικής των ταυτοτήτων όλων των ειδών, από κλασικούς εθνικισμούς μέχρι θρησκευτικούς φονταμενταλισμούς, επικυρώνονται κάθε μέρα σε παγκόσμια κλίμακα. Μπορεί να διαβάσει κανείς τον Οριενταλισμό, που γράφτηκε πριν σαράντα χρόνια, σαν προφητική προειδοποίηση για την κλιμάκωση της καθημερινής βίας που βλέπουμε παγκοσμίως μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Όμως, η επιρροή του Σαΐντ έχει χαθεί στους κύκλους των ανθρωπιστικών επιστημών στην Αμερική. Ιδιαίτερα στις φιλολογικές και πολιτισμικές σπουδές βλέπουμε μια οπισθοδρόμηση σε ένα παραδοσιακό συντηρητικό εφησυχασμό που ταιριάζει με την εξειδίκευση. Υπάρχει, άραγε, ριζοσπαστική λογοτεχνική κριτική στην εποχή μας;

Σ.Γ. Σίγουρα, η αποπολιτικοποίηση της λογοτεχνικής κριτικής και των ανθρωπιστικών επιστημών εν γένει είναι μέρος της απανταχού νεοφιλελεύθερης βιομηχανοποίησης των πανεπιστημίων. Ωστόσο, έχω συναντήσει νεαρούς φοιτητές που, παρόλο, λόγω ηλικίας, δεν γνωρίζουν τη βαρύτητα που είχε κάποτε ο Σαΐντ, συναρπάζονται εντούτοις στην πρώτη τους συνάντηση με το έργο του, ακριβώς γιατί εκεί βρίσκουν γνήσιο προβληματισμό για την παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα στην οποία ζουν. Με αυτή την έννοια, θα ρωτούσα τι βρίσκει κανείς στο φαινόμενο της πακιστανικής μετανάστευσης στην Ελλάδα που διαυγάζει το έργο του Σαΐντ και διαυγάζεται από αυτό σήμερα;

Α.Μ. Μια ενδιαφέρουσα άποψη του έργου του Σαΐντ είναι ότι στον ιμπεριαλισμό δεν αντιτάσσει τον «εθνοαπελευθερωτισμό» αλλά την εξορία. Κατ’ αυτόν οι ιμπεριαλιστές είναι υπερεθνικιστές. Οπότε, η κριτική του ιμπεριαλισμού δεν μπορεί να είναι κάποια μορφή εθνικισμού.

Ο Σαΐντ θέλει να πει στους διάφορους εκτοπισμένους λαούς, αλλά και σε όλους όσοι ζούμε σε μια σύγχρονη κοινωνία: «Αποδεχτείτε την απάτριδη εμπειρία σας». Μια κατάσταση εκτοπισμού ή εκπατρισμού μπορεί να οδηγήσει σε φανατική ενίσχυση της ταυτότητας, εθνικής ή θρησκευτικής, μπορεί όμως και να αποτελέσει βάση για ένα ανοιχτότερο κοινωνικό προσανατολισμό. Μια συνθήκη που μπορεί να σε εξοντώσει μπορεί να γίνει συνθήκη ενδυνάμωσης και μοναδικής διορατικότητας ως προς τις προοπτικές συνύπαρξης των ανθρώπων. Κάπως έτσι βλέπω και την πολιτική δυναμική των Πακιστανών μεταναστών στην Ελλάδα.

Σ.Γ. Σύμφωνοι, αλλά εδώ πάλι έχουμε ένα στοίχημα, το οποίο πρέπει να κερδηθεί, αν και δεν είναι σαφές πώς και εάν, εφόσον στην ιστορία δεν υπάρχουν εγγυήσεις. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει αυτή η απελευθερωτική σκοπιά του απάτριδος είναι ότι το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο έχει καταφέρει μια ανεπανάληπτη απεδαφοποίηση της ίδιας της πραγματικότητας. Σαν να έχει θέσει σε εφαρμογή την σκέψη του Λυοτάρ ή του Ντελέζ, με φοβερή ειρωνεία, γιατί η σκέψη τους ήταν αντικαπιταλιστική. Οπότε έχουμε ένα δίλημμα: πώς αντιδρούμε σε αυτή την εισβολή του απεδαφοποιημένου κεφαλαίου χωρίς να υποχωρήσουμε στην φρίκη του εθνικιστικού αυτοεγκλεισμού; Εδώ, πάλι, η μεταναστευτική εμπειρία σε μια κοινωνία είναι ζωτικής σημασίας.

Α.Μ. Μου αρέσει η ιδέα του στοιχήματος, το αποτέλεσμα που δεν ορίζεται εκ των προτέρων. Θα έλεγα ότι ένας πολιτικοφιλοσοφικός συσχετισμός με την κινητικότητα του κεφαλαίου είναι ο κοσμοπολιτισμός. Εναντίον όμως μιας ελίτ κοσμοπολίτικης αντίληψης ο Σαΐντ μας εφιστά την προσοχή στην εμπειρία του εκπατρισμού και της εξορίας, η οποία είναι πολύ πιο οριζόντια ως προς τις αρχές της και απελευθερωμένη από την επιθυμία για την κυριαρχία του κόσμου. Η εξορία δεν φετιχοποιεί το τοπικό στοιχείο γιατί συμβαίνει πάντα σε διασταύρωση τόπων και παραμένει εναργής ως προς τις πολλαπλές τοπικότητες των ανθρώπων. Η βιογραφία του Σαΐντ αποδεικνύει πώς ένα παιδί Αράβων αστών στην Αμερική μπορεί να αναλάβει την ευθύνη του απλού Παλαιστίνιου, του κατεξοχήν πρόσφυγα και απάτριδος και του πιο ευάλωτου ανθρώπου στην εποχή μας, όπως είδαμε κι αυτό το καλοκαίρι στην Γάζα με τόσο βάναυση διαύγεια.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s