«Νέοι εν κινδύνω»

Standard

ΝΕΟΛΑΙΑ ΚΑΙ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ ΣΤΗ ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ-1

συνέντευξη της Έφης Αβδελά

«Ηθικός πανικός» για τη νεολαία: μια έννοια σημαντική και στις δύο μελέτες. Πότε συγκροτείται ιστορικά στην Ελλάδα, αυτός ο «ηθικός πανικός»;

1: Ρόυ Λίχτενσταϊν, «Κορίτσι που δακρύζει ΙΙΙ», 1977

1: Ρόυ Λίχτενσταϊν, «Κορίτσι που δακρύζει ΙΙΙ», 1977

Ο «ηθικός πανικός» δεν είναι κεντρική έννοια σε αυτό το βιβλίο. Χρησιμοποιώ την έννοια περισσότερο σε προηγούμενη δουλειά μου. Εδώ είναι υπόρρητη. Όπως είναι γνωστό, ο «ηθικός πανικός» είναι έννοια που έχουν χρησιμοποιήσει κυρίως βρετανοί κοινωνιολόγοι, για να υποδείξουν μια υπερβολική δημόσια ανησυχία για συμπεριφορές που παρουσιάζονται στον τύπο σαν να είναι επικίνδυνο κοινωνικό φαινόμενο, προκαλούν αυστηρές κατασταλτικές ρυθμίσεις και συγχρόνως υιοθετούνται από κοινωνικές ομάδες ως στοιχείο συλλογικής ταυτότητας. Υπάρχει μεγάλη συζήτηση γύρω από τις χρήσεις και το περιεχόμενό της. Σε ό,τι με αφορά, υποστηρίζω ότι ο ηθικός πανικός για τη νεολαία είναι διεθνές φαινόμενο που εκδηλώνεται κατά τη δεκαετία του ’50, διαπερνά το διπολισμό και απασχολεί τους διεθνείς οργανισμούς. Στην Ελλάδα κλιμακώνεται μέσα από τον τύπο, δεξιό και αριστερό, μέχρι τον Νόμο 4000 του 1958· αντιστοιχεί λιγότερο σε δημόσιες συμπεριφορές από ό,τι σε άλλες χώρες και περισσότερο στον στιγματισμό νεανικών συμπεριφορών που ξεφεύγουν από ό,τι θεωρείται σε κάθε πλαίσιο «κανονικό», επιθυμητό. Στο βιβλίο αυτό μιλώ περισσότερο για επιτήρηση, που δεν αφορούσε μόνο τους «παραστρατημένους» ανήλικους, αλλά όλους τους νέους. Τη θεωρώ το πνεύμα της εποχής, να κυριαρχεί τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 και σε μεγάλο μέρος του ’70, ιδίως στην επαρχία.

Μελετάτε το θέμα σας και στη διεθνή και στην ελληνική του διάσταση. Σε τι έγκειται η ελληνική ιδιαιτερότητα;

Στο βιβλίο εξετάζω πώς συγκροτείται ιστορικά στο δυτικό κόσμο από τα τέλη του 19ου αιώνα η κοινωνική κατηγορία των «παραβατικών ανηλίκων» και οι θεσμοί (δικαστικοί, προνοιακοί, επιστημονικοί, κτλ.) που τους μελετούν και τους διαχειρίζονται. Εξειδικεύω στην Ελλάδα και εστιάζω κυρίως στις δεκαετίες ’50 και ’60, μέσα από το υλικό της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων. Υπάρχουν αρκετές ελληνικές ιδιαιτερότητες. Συγκεκριμένα και ενδεικτικά:

* το γεγονός ότι ο μηχανισμός δικαιοσύνης ανηλίκων θεσπίζεται και αρχίζει να λειτουργεί σε περιόδους πολιτικής ανωμαλίας (δικτατορία Μεταξά, Κατοχή, μετεμφυλιακό κράτος) έχει ως αποτέλεσμα να είναι περισσότερο στραμμένος στην καταστολή παρά στην πρόνοια·

* οι κοινωνικές επιστήμες παραμένουν σε όλη την περίοδο εξαιρετικά περιθωριακές και επομένως δεν αναπτύσσεται όσο αλλού η εμπειρογνωμοσύνη ψυχολόγων, κοινωνικών λειτουργών και ψυχιάτρων σε ζητήματα σχετικά με τις συμπεριφορές ανηλίκων· αντίθετα, οι νομικοί κυριαρχούν στις συζητήσεις για τους «παραστρατημένους» ανήλικους και τη μεταχείρισή τους·

* οι δύο παραπάνω παράγοντες έχουν ως συνέπεια να επικρατεί στον επιστημονικό, στο νομικό και στο δημοσιογραφικό λόγο ο χαρακτηρισμός «εγκληματικότητα ανηλίκων» για πράξεις που αλλού χαρακτηρίζονται «παραβατικές»·

* οι νεανικές συμπεριφορές στο στόχαστρο συνδέονται με τις εξόφθαλμα άθλιες συνθήκες διαβίωσης των φτωχών λαϊκών στρωμάτων στη Θεσσαλονίκη και την Αθήνα μετά τον πόλεμο, χαρακτηριστικό της άνισης μεταπολεμικής ευημερίας, και τις οποίες αδυνατούν να βελτιώσουν οι αποσπασματικοί και ανεπαρκείς προνοιακοί μηχανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί.

Τι είναι αυτό που ξέρατε ήδη ξεκινώντας την έρευνά σας και ποια είναι τα καινούργια πράγματα, οι νέες διαστάσεις που προέκυψαν από αυτήν; Τι σας εξέπληξε;

Έμαθα πάρα πολλά από αυτή την έρευνα. Με εξέπληξαν όμως κυρίως οι άνθρωποι, στους οποίους είχα εξαρχής επιλέξει να εστιάσω. Οι επιμελητές ανηλίκων με την επιμονή τους, τις ιδεολογικές αντιφάσεις τους, την επινοητικότητά τους απέναντι σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες εργασίας· οι οικογένειες με τις εσωτερικές τους αντιθέσεις, τις στρατηγικές τους, τις ανεπάρκειές τους, τους μηχανισμούς επιβίωσης που οργανώνουν· και οι ανήλικοι, αγόρια και κορίτσια, όσο μπόρεσα να τους προσεγγίσω, περιχαρακωμένοι, υπό επιτήρηση, συχνά εγκαταλειμμένοι ή χωρίς κατανόηση, με τα πάθη και τις υπερβολές της ηλικίας τους, αλλά και με την ικανότητά τους να ονειρεύονται και να σχεδιάζουν το μέλλον τους. Θεωρώ ότι η ελληνική ιστοριογραφία έχει να κερδίσει πολλά αν στραφεί στους ανθρώπους στο παρελθόν, το κατεξοχήν υλικό της ιστορίας.

Το 1974 αποτελεί μια προφανή τομή. Τι σημαίνει αυτό το χρονικό ορόσημο (1974) για το θέμα το οποίο μελετήσατε, αλλά και γενικότερα για το «φαινόμενο νεολαία»;

Το 1974 είναι συμβατική τομή. Η έρευνα ­–η δική μου, αλλά και άλλων ιστορικών– δείχνει ότι οι κοινωνικοί και πολιτισμικοί μετασχηματισμοί που ταυτίζουμε με τη Μεταπολίτευση έχουν ξεκινήσει ήδη από τη δεκαετία του ’60, παρά την επιτήρηση και την καταστολή. Ότι δηλαδή οι πολιτικές περιοδολογήσεις δεν καλύπτουν αναγκαστικά τα άλλα πεδία του βίου. Η Μεταπολίτευση επιτρέπει σύντομα στους μετασχηματισμούς που έχουν ήδη συντελεστεί να αποκτήσουν δημόσια νομιμοποίηση, ενώ στο δημόσιο λόγο η «νεολαία» μετατρέπεται από απειλή σε εγγυητή της δημοκρατικής ομαλότητας και ελπίδα για το μέλλον. Γι’ αυτό και η «γενιά του Πολυτεχνείου» δαιμονοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια. Χρεώθηκε την ηχηρή διάψευση ουτοπικών προσδοκιών.

Αν συνεχίζατε τη μελέτη σας, και την εντοπίζατε στον 21ο αιώνα, με ποιους άξονες θα το κάνατε;

Η μελέτη μου αφορά ένα ιστορικό φαινόμενο που ταυτίζεται με μια συγκεκριμένη περίοδο. Δεν έχει νόημα η επέκτασή του, γιατί αλλάζουν εντελώς οι όροι του θέματος. Αν συζητάμε για τους τρόπους με τους οποίους αντιμετωπίζονται οι νέοι από τη Μεταπολίτευση και μετά, το θέμα έχει ενδιαφέρον και μόλις έχει αρχίσει να μελετάται. Αν πάλι μιλάμε για συλλογικές μορφές δράσης νέων ανθρώπων, θεωρώ ότι εν πολλοίς παραμένουμε εγκλωβισμένοι σε κατηγοριοποιήσεις («πολιτική»/«απολίτικη») που μας εμποδίζουν να αναδείξουμε την πολυπλοκότητα των νεανικών συμπεριφορών και δράσεων, τον πληθυντικό χαρακτήρα της κατηγορίας «νέοι». Οι νέοι δεν είναι όλοι ίδιοι. Ούτε η «αμφισβήτηση» είναι φυσική συνέπεια της νεανικότητας.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s