Ένας αναθεωρητής ιστορικός της ιστοριογραφίας

Standard

Ο Φρανσουά Ντος στην Αθήνα

της Ουρανίας Πολυκανδριώτη

3 dosseΟ Φρανσουά Ντος είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους γάλλους ιστορικούς και διανοητές, που έχει συνεχή και σημαντική συγγραφική και ερευνητική δραστηριότητα. Με νεανικές πολιτικές και πνευματικές καταβολές από τον Μάη του ’68, ο Ντος είναι σήμερα καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 12-Κρετέιγ και διδάσκων στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού, την πολύ γνωστή ανώτατη σχολή Sciences Po. Παράλληλα, είναι επίσης ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Γαλλικού Κέντρου Ερευνών και συνεργάζεται σε πολλά ερευνητικά προγράμματα. Οι θεσμικές αυτές θέσεις του Ντος δείχνουν το εύρος των επιστημονικών δραστηριοτήτων του και φωτίζουν τον τρόπο της δουλειάς του: παράλληλα με το διδακτικό του έργο, παραμένει ένας ακαταπόνητος ερευνητής που αναζητά διαρκώς το τεκμήριο. Η ιδιαίτερα πλούσια και συνεχής συγγραφική του δραστηριότητα διακρίνεται πράγματι για την ενδελεχή τεκμηρίωσή της: τα βιβλία του είναι οπλισμένα με πλούσιο ερευνητικό υλικό και τα κείμενά του είναι πάντα πλαισιωμένα σχολαστικά από τη δευτερεύουσα βιβλιογραφία. Με τον τρόπο αυτό, ο Ντος προχωρά στην επανανάγνωση της ιστορίας και δεν διστάζει να αναθεωρεί διαδεδομένες και παγιωμένες ιστοριογραφικές μεθόδους και αντιλήψεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Αξιοποιώντας το έργο του Νίκου Πουλαντζά

Standard

ΚΡΙΣΗ, ΚΡΑΤΟΣ, ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ο Νίκος Πουλαντζάς υπήρξε έναν από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του κράτους και ταυτόχρονα ένας στρατευμένος κομμουνιστής, ωστόσο το έργο του δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς, στο πλαίσιο των συζητήσεων γύρω από την πορεία της ευρωπαϊκής (απ)ενσωμάτωσης και τη διαχείριση της ευρωκρίσης. Σε μια τέτοια προσπάθεια δημιουργικής αξιοποίησης, στοχεύει το συνέδριο «Κρίση, Κράτος και Δημοκρατία. Αξιοποιώντας τη θεωρία του Νίκου Πουλαντζά για την αντιμετώπιση του αυταρχικού καπιταλισμού», που οργανώνουν, στο Πάντειο, την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου, το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, το attac Γερμανίας και Ελλάδας, το Δίκτυο transform!, το Πανεπιστήμιο της Βιέννης και η Αυτόνομη Κίνηση Μεταπτυχιακών του Παντείου Πανεπιστημίου Manifesto. Δημοσιεύουμε δυο σχετικά κείμενα του Γιώργου Δαρεμά (Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, attac Ελλάδας) και της Μαρίκας Φραγκάκη (Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, attac Ελλάδας).

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου

9.00-12.00: Αξιοποιώντας τη θεωρία του Πουλαντζά για έναν κριτικό στοχασμό στην πορεία της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης και της ευρωκρίσης. Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Φρίντερ Ότο Βολφ (Freie Universität, Βερολίνο), Κένεθ Χάαρ (Corporate Europe Observatory).

12.00-14.00: Δομή κοινωνικών τάξεων, ταξικές υποκειμενικότητες και κοινωνικά κινήματα. Γιώργος Δαρεμάς, Μάρτιν Κόνετσνι (Corporate Europe Observatory), Χάνα Λίχτενμπέργκερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

15.00-17.00: Ο μετασχηματισμός του «μπλοκ εξουσίας». Τζον Κανάνκουλαμ (University of Marburg), Γιώργος Χονδρός, Αλεξάνδρα Στρίκνερ (attac Αυστρίας).

17.30-19.30: Η έννοια του «αυταρχικού κρατισμού» του Ν. Πουλαντζά. Λούκας Όμπερντόρφερ (Chamber of Labour, Βιέννη), Χάρης Γολέμης, Άκης Λελεδάκης.

Σάββατο 13 Δεκεμβρίου

10.00-12.00: Επιμέρους χώρες και οι συνέπειες του μετασχηματισμού των εξουσιαστικών δομών στην ΕΕ. Μάκης Κουζέλης, Αλέξης Πασσαδάκης (Seattle to Brussels Network), Πήτερ Χέρμαν (attac Γερμανίας, EURISPES).

12.00-14.00: Παγκόσμια ανάλυση. Μόρτεν Ούγκαρντ (Copenhagen Business School), Βάσω Κανελλοπούλου, Ιλκέρ Ατάκ (Πανεπιστήμιο Βιέννης), Ετιέν Σνάιντερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

15.00-17.00: Η οπτική του Πουλαντζά για τον «δημοκρατικό σοσιαλισμό». Γκαλίπ Γιαλμάν (Middle Eastern Technical University), Ελένη Πορτάλιου, Άρμιν Πούλερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

17:30-19.00: Κρίση, κράτος και δημοκρατία. Αξιοποιώντας τη θεωρία του Νίκου Πουλαντζά για την αντιμετώπιση του αυταρχικού καπιταλισμού. Αριστείδης Μπαλτάς, Ούλριχ Μπραντ (Πανεπιστήμιο Βιέννης, attac Γερμανίας), Μαρίκα Φραγκάκη.

Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Ο Πουλαντζάς και η εποχή μας

Standard

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ-1

της Μαρίκας Φραγκάκη

Η οικονομική, κοινωνική και πολιτική αστάθεια αποτελούν χαρακτηριστικά της εξέλιξης του καπιταλισμού. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και το τέλος της «χρυσής περιόδου», όπως έχουν χαρακτηριστεί οι δεκαετίες του ’50 και του ’60, ο καπιταλισμός εισήλθε σε περίοδο αστάθειας, η οποία εκδηλώθηκε σε διαφορετικές περιοχές και περιόδους. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008, η οποία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και μεταδόθηκε ταχύτατα στην Ευρώπη και σε άλλες καπιταλιστικά αναπτυγμένες περιοχές, ουσιαστικά σήμανε την έναρξη μιας νέας περιόδου, με χαρακτηριστικό γνώρισμα τη γενίκευση των αντιφάσεων και των αδιεξόδων του ύστερου καπιταλισμού στην ίδια την κοιτίδα του. Στις συνθήκες αυτές, η αναμόχλευση των αναλυτικών μας εργαλείων παρέχει σημαντικά μέσα για την καλύτερη κατανόηση της εποχής μας.

Writer Nikos Poulantzas at HomeΗ παρατήρηση ισχύει ιδιαίτερα σε σχέση με την κρίση που ταλανίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο στο εθνικό όσο και στο υπερεθνικό επίπεδο. Στο εθνικό επίπεδο η παρούσα κρίση εμφανίζεται με διαφορετικές εκφάνσεις και ένταση, ενώ στο υπερεθνικό διακυβεύεται η ίδια η οντότητα της Ένωσης, κι όχι μόνο του ευρώ, από τη συνέχιση της κρίσης. Η σκέψη του Νίκου Πουλαντζά προσφέρει μια σειρά έννοιες και σημεία αναφοράς για τη σε βάθος διερεύνηση των υφιστάμενων συνθηκών σχετικά με τη μεταβατικότητα και τη διαφορετικότητα των καπιταλιστικών δομών, την παγκοσμιοποίηση και τον μεταβαλλόμενο ρόλο του κράτους. Το έργο του δεν προσφέρει απλώς απαντήσεις, αλλά ανοίγει διόδους θεωρητικών αναζητήσεων για φλέγοντα ζητήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η συνεισφορά του Πουλαντζά στη μαρξιστική θεωρία

Standard

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ-2

Του Γιώργου Δαρέμα

 

Writer Nikos Poulantzas at HomeΚεντρικό μέλημα της θεωρητικής συνεισφοράς του Νίκου Πουλαντζά, ενός από τους επιφανέστερους διανοητές του μαρξισμού και της ριζοσπαστικής σκέψης του 20ού αιώνα, ήταν η συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης και συστηματικής θεώρησης του ρόλου και των λειτουργιών του κράτους μέσα στους κοινωνικούς σχηματισμούς που κυριαρχούνται από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Η απουσία μιας επεξεργασμένης θεωρητικής σύλληψης για το κράτος από τους κλασικούς του μαρξισμού είχε οδηγήσει τους πολιτικούς φορείς του επαναστατικού κινήματος σε αδυναμία να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του ταξικού αγώνα και στον προσδιορισμό των αναγκαίων ταξικών συμμαχιών. Ο Πουλαντζάς εναντιώθηκε θεωρητικά αφενός στον οικονομισμό της Τρίτης Διεθνούς που ανήγαγε το κράτος σε απλό «εργαλείο» κυριάρχησης της άρχουσας τάξης και αφετέρου στη σοσιαλδημοκρατική –αλλά και φιλελεύθερη– σύλληψή του ως ενός «ουδέτερου» θεσμικού μορφώματος, που υφίσταται ως υποκείμενο με «ενιαία ορθολογική βούληση» και «διαιτητεύει» ανάμεσα στα αντιμαχόμενα συμφέροντα της αστικής κοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Αγελάδα

Standard

ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Του Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου

Το φως έρχεται από πάνω πάντα, αλλά καμιά φορά νομίζεις πως βγαίνει απ’ τα έγκατα της γης, απ’ τις αβύσσους, όπως σήμερα που το πρώτο φως μοιάζει να έχει κρατήσει όλο το σκοτάδι της νύχτας και δεν είναι παρά αντεστραμμένο μαύρο, μέχρι που ο ήλιος ανατέλλει πραγματικά και οι στέγες των σπιτιών ξεκολλάνε απ’ τη νύχτα.

Jean Dubuffet "The Cow With The Subtle Nose", (1954)

Jean Dubuffet «The Cow With The Subtle Nose», (1954)

Μέσα από τους δρόμους του χωριού ένας γέρος εμφανίζεται καβαλώντας τη ράχη μιας αγελάδας και χτυπά τα πλευρά της μ’ ένα λεπτό ευλύγιστο κλαδί. Φορά ένα ψάθινο καπέλο, φαγωμένο στις άκρες από την πολυκαιρία, και τα μάτια του είναι χωμένα στις κόγχες, κομμένα απ’ την κούραση, κοκκινωπά και υγρά: δυο μάτια ασβού που μόλις έχει ξυπνήσει. Συνέχεια ανάγνωσης

Παράδεισοι, φορολογικοί και άλλοι

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

Του Νίκου Σαραντάκου

Ιερώνυμος Μπος "Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων" (λεπτομέρεια)

Ιερώνυμος Μπος «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» (λεπτομέρεια)

Στις αρχές του μήνα που μας πέρασε έγινε πολύς θόρυβος με τις διαρροές για τις φορολογικές συμφωνίες ευνοϊκής μεταχείρισης (ουσιαστικά νομότυπης φοροαποφυγής) που είχαν συνάψει μεγάλες εταιρείες με την κυβέρνηση του Λουξεμβούργου, κι έτσι ήρθε για μια ακόμα φορά στην επιφάνεια το θέμα των φορολογικών παραδείσων. Και μπορεί ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, πρόεδρος της Κομισιόν και προηγουμένως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου σχεδόν επί εικοσαετία, να επιβίωσε από την πρόταση μομφής που υποβλήθηκε εναντίον του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μεταξύ άλλων και από την Αριστερά, αλλά εμείς βρήκαμε τη λέξη του μήνα.

Εννοώ βέβαια την λέξη «παράδεισος» και ειδικότερα τον σύμπλοκο όρο «φορολογικός παράδεισος». Ο παράδεισος είναι λέξη άρρηκτα θα έλεγε κανείς δεμένη με τη χριστιανική θρησκεία και μοιάζει να έχει ελληνική ετυμολογία, κάποιο σύνθετο της πρόθεσης παρά, κι όμως στην ελληνική γλώσσα μπήκε σαν στοιχείο ενός προχριστιανικού πολιτισμού, δάνειο από ξένη γλώσσα. Συνέχεια ανάγνωσης

Δεκεμβριανά 1944: παρελθόν και παρόν

Standard

Τα Δεκεμβριανά αποτελούν σημείο καμπής για την ελληνική ιστορία της δεκαετίας του 1940, με διεθνή σημασία. Όπως έχει επισημάνει ο Μαρκ Μαζάουερ, η έκβασή τους σηματοδοτεί ότι «η πλάστιγγα της εξουσίας στην Ελλάδα έγειρε ξαφνικά και αποφασιστικά σε βάρος της Αριστεράς, για πρώτη φορά μετά το 1942». Kαι γι’ αυτό τον λόγο, αποτελούν γεγονός που σημάδεψε τραυματικά τη μνήμη του αριστερού κινήματος στην Ελλάδα. Τα ίχνη του Δεκέμβρη είναι ακόμα ζωντανά, όπως δείχνουν όχι μόνο τα «λαβωμένα» κτίρια της Αθήνας, αλλά και το ότι ο Δεκέμβρης του 2008 («τα Δεκεμβριανά των εφήβων», όπως έχει γράψει, εδώ, ο Γιώργος Φουρτούνης) ανακάλεσε μνήμες, αναφορές, συσχετισμούς και διαφορές με το 1944. Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης εβδομήντα χρόνων, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και το Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας οργανώνουν, την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου, το επιστημονικό συνέδριο «Δεκεμβριανά 1944: το παρελθόν και οι χρήσεις του». Θέσαμε τρία ερωτήματα στον Πολυμέρη Βόγλη, τον Ηλία Νικολακόπουλο και την Ιωάννα Παπαθανασίου, από την οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου.

Στρ. Μπ.

Tα ερωτήματα

  1. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μια «αναδιαπραγμάτευση» ιστορικών γεγονότων και περιόδων όπως η Μεταπολίτευση (ως πηγή της σημερινής «κακοδαιμονίας»), αλλά και η Αντίσταση ή γενικότερα η δεκαετία του 1940 («αναθεωρητικό» ρεύμα). Θεωρείτε πως επιχειρείται κάτι τέτοιο και όσον αφορά τα Δεκεμβριανά;

  1. Αν βάζατε έναν «υπότιτλο» στα Δεκεμβριανά, αν τα αποτιμούσατε με λίγες λέξεις, πώς θα τα αποκαλούσατε; «Προανάκρουσμα του Εμφυλίου», «πρώτη πράξη του Ψυχρού Πολέμου», «τέλος της αντιφασιστικής συμμαχίας», «σημείο καμπής» μετά το οποίο αρχίζει η κάμψη της Αριστεράς;

  1. Πώς καταγράφεται ο Δεκέμβρης στη συλλογική μνήμη των αριστερών, αμέσως μετά τη λήξη του αλλά και αργότερα; Είναι ο «κόκκινος Δεκέμβρης», ο «μεγάλος Δεκέμβρης», κυριαρχεί η αίσθηση της ήττας (ηρωικής ή μη), της χαμένης ευκαιρίας, των λαθών, της ξένης παρέμβασης; Ποιες τομές μπορούμε να διακρίνουμε, στη μνήμη αυτή;

Συνέχεια ανάγνωσης