Ένας αναθεωρητής ιστορικός της ιστοριογραφίας

Standard

Ο Φρανσουά Ντος στην Αθήνα

της Ουρανίας Πολυκανδριώτη

3 dosseΟ Φρανσουά Ντος είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους γάλλους ιστορικούς και διανοητές, που έχει συνεχή και σημαντική συγγραφική και ερευνητική δραστηριότητα. Με νεανικές πολιτικές και πνευματικές καταβολές από τον Μάη του ’68, ο Ντος είναι σήμερα καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 12-Κρετέιγ και διδάσκων στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού, την πολύ γνωστή ανώτατη σχολή Sciences Po. Παράλληλα, είναι επίσης ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Γαλλικού Κέντρου Ερευνών και συνεργάζεται σε πολλά ερευνητικά προγράμματα. Οι θεσμικές αυτές θέσεις του Ντος δείχνουν το εύρος των επιστημονικών δραστηριοτήτων του και φωτίζουν τον τρόπο της δουλειάς του: παράλληλα με το διδακτικό του έργο, παραμένει ένας ακαταπόνητος ερευνητής που αναζητά διαρκώς το τεκμήριο. Η ιδιαίτερα πλούσια και συνεχής συγγραφική του δραστηριότητα διακρίνεται πράγματι για την ενδελεχή τεκμηρίωσή της: τα βιβλία του είναι οπλισμένα με πλούσιο ερευνητικό υλικό και τα κείμενά του είναι πάντα πλαισιωμένα σχολαστικά από τη δευτερεύουσα βιβλιογραφία. Με τον τρόπο αυτό, ο Ντος προχωρά στην επανανάγνωση της ιστορίας και δεν διστάζει να αναθεωρεί διαδεδομένες και παγιωμένες ιστοριογραφικές μεθόδους και αντιλήψεις.

Ο Ντος ξεκίνησε άλλωστε μελετώντας την περιώνυμη Σχολή των Annales, η οποία γεννήθηκε την περίοδο του Μεσοπολέμου ως αντίδραση στην εθνικιστική και στη γεγονοτική ιστοριογραφία. Η λεγόμενη Νέα Ιστορία απομακρύνθηκε από την παραδοσιακή ιστοριογραφική αντίληψη που εστίαζε στο γεγονός και στη βιογραφία και στράφηκε προς τις μεγάλες διάρκειες, προς μια συνθετική προσέγγιση της ιστορίας, μέσα και από τη σύνδεσή της με τις κοινωνικές επιστήμες και την πολιτισμική ιστορία. Η Σχολή των Annales σημάδεψε άλλωστε βαθιά και την ελληνική, γαλλοτραφή, ιστοριογραφία, στρέφοντάς την προς την κοινωνική και την οικονομική ιστορία, καθώς και προς την ιστορία των νοοτροπιών. Ωστόσο ο Ντος σταδιακά προχώρησε στην «αποδόμηση» τόσο των Annales όσο και του στρουκτουραλισμού που κυριαρχούσε κατά τη μεταπολεμική περίοδο και συνεπώς στην αναθεώρηση των ιστοριογραφικών μεθόδων της Νέας Ιστορίας, κυρίως της τρίτης γενιάς των ιστορικών, όσων είχαν υπερβολικά υιοθετήσει στη λογική τους έναν οικονομικό και κοινωνικό ντετερμινισμό.

Τζιότο ντι Μποντόνε, «Οι δαίμονες έξω από το Αρέτσο»

Τζιότο ντι Μποντόνε, «Οι δαίμονες έξω από το Αρέτσο»

Βασικά σημεία της αμφισβήτησης και κατευθυντήριες γραμμές των μελετών του Ντος είναι η αναθεώρηση της σημασίας και της διαχείρισης του γεγονότος στην ιστοριογραφία, αλλά και η αναθεώρηση του είδους της βιογραφίας ως ιστοριογραφικής μεθόδου. Ο Ντος υποστηρίζει την επιστροφή στην έννοια του γεγονότος και στη βιογραφική μέθοδο, όχι τόσο με τους τρόπους της παραδοσιακής ιστοριογραφίας, εκείνης την οποία είχε ανατρέψει η Σχολή των Annales, όσο με τον τρόπο της πολιτισμικής-διανοητικής ιστορίας. Το μεμονωμένο γεγονός ή ο βίος ενός ανθρώπου δεν συνιστούν για τον Ντος στιγμές της ιστορίας, μεμονωμένα συμβάντα, αλλά εκδηλώσεις, εκφάνσεις της ιστορίας στη συνέχειά της. Οι θέσεις του αυτές διατυπώθηκαν τόσο σε θεωρητικές μελέτες όσο και στην πράξη: το πρώτο βιβλίο του, Η ιστορία σε ψίχουλα. Από τα Annales στη «Νέα Ιστορία», εκδόθηκε το 1987 και είναι το μοναδικό που έχει μεταφραστεί ως σήμερα στην ελληνική γλώσσα (μετάφραση: Αγγελική Βλαχοπούλου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 1993). Ακολούθησαν τρία σημαντικά βιβλία για την ιστορία της ιστοριογραφίας, που στο σύνολό τους αποκαλύπτουν τις θεματικές περιοχές της αναθεωρητικής σκέψης του Ντος: μια δίτομη Ιστορία του στρουκτουραλισμού (1991), στη συνέχεια η Πορεία των ιδεών. Ιστορία των διανοουμένων — Διανοητική ιστορία (2003), το Στοίχημα της βιογραφίας (2005) και οι Μεταμορφώσεις του γεγονότος (2010). Με τις μελέτες του αυτές ο Ντος επανατοποθετεί και αναθεωρεί ουσιώδη ιστοριογραφικά ζητήματα, συνδέοντας την ιστορία με τη φιλοσοφία και τη διανοητική ιστορία.

Εκτός όμως από τη θεωρία και την ιστορία της ιστοριογραφίας, ο Ντος αναμετρήθηκε και με την ίδια την πράξη της ιστορίας: σημαντική θέση στις δημοσιεύσεις του κατέχουν οι βιογραφίες, όπως είναι του Πολ Ρικέρ, του Μισέλ ντε Σερτό, του Ζιλ Ντελέζ, του Φελίξ Γκουαταρί και του Πιερ Νορά. Η τελευταία βιογραφία που έγραψε είναι του Κορνήλιου Καστοριάδη, που εκδόθηκε πριν από λίγους μήνες στη Γαλλία και πρόκειται σύντομα να κυκλοφορήσει και στα ελληνικά από τις εκδόσεις Πόλις. Το είδος της βιογραφίας για τον Ντος δεν είναι τόσο η παραδοσιακού τύπου ανάδειξη του ξεχωριστού ατόμου στην ιστορία, αλλά η ένταξη του ατόμου στο γενικότερο πλαίσιο της διανοητικής ιστορίας. Έτσι, πίσω από τα σημαντικά πρόσωπα για τα οποία έγραψε αποκαλύπτεται η σύνδεση της ιστορίας με τη φιλοσοφία και σκιαγραφείται η μεγαλύτερη εικόνα, ολόκληρη η εξέλιξη της διανοητικής ζωής στη Γαλλία κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Το είδος της βιογραφίας δεν αφορά δηλαδή την παραδειγματική παράθεση ιστορικών προσώπων αλλά την αλληλουχία στην ιστορία της διανόησης. Ο Ντος είναι τελικά ένας τολμηρός ιστορικός της ιστοριογραφίας, ένας καυστικός αναθεωρητής της μοντέρνας ιστοριογραφίας.

Η Ουρανία Πολυκανδριώτη είναι ιστορικός (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών)

Ο Φρανσουά Ντος στην Αθήνα

Ο Φρανσουά Ντος θα μιλήσει στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών για τη διανοητική ιστορία σε σχέση με την ιστορία των ιδεών και την κοινωνική ιστορία, στο πλαίσιο της σειράς των ετήσιων διαλέξεων «Κ. Θ. Δημαράς» του Τομέα Νεοελληνικών Ερευνών του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών, τη Δευτέρα 8 Δεκεμβρίου στις 19.00. Η είσοδος είναι ελεύθερη και θα υπάρχει ταυτόχρονη μετάφραση. Την Πέμπτη 11 Δεκεμβρίου, ώρα 19.00, θα μιλήσει στη Γαλλική Σχολή Αθηνών (Διδότου 6) για τον Κορνήλιο Καστοριάδη.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s