Υπόθεση Χαϊκάλη: Mια πολύ σοβαρή υπόθεση

Standard

WEB ONLY- MONO ΣΤΟ ΜΠΛΟΓΚ ΤΩΝ ΕΝΘΕΜΑΤΩΝ

του Στρατή Μπουρνάζου

 Bosch_Cristo_03Έμαθα για την υπόθεση Χαϊκάλη απόγευμα Παρασκευής, ενώ ήδη είχαμε σελιδοποιήσει τα «Ενθέματα». Παρότι το άρθρο που μόλις είχα γράψει σχετιζόταν άμεσα με τα καταγγελλόμενα, προτίμησα να μην κάνω κάποια προσθήκη «επί του πιεστηρίου». Όχι επειδή το θέμα ήταν ασήμαντο αλλά τον ακριβώς αντίθετο λόγο: επειδή ήταν εξαιρετικά σημαντικό (και σκοτεινό, βέβαια), κι έτσι δεν μπορούσα το ξεπετάξω με τρεις αράδες.

Δυο μέρες μετά, η αρχική μου αίσθηση έχει ενισχυθεί. Θεωρώ, λοιπόν, πρόκειται για υπόθεση εξαιρετικά σοβαρή – και αυτό ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα ή τη φερεγγυότητα των εμπλεκόμενων και πρωταγωνιστών.

Όποια από τις δύο εκδοχές που κυκλοφορούν και αν ισχύει (είτε έχουμε απόπειρα χρηματισμού του Π. Χαϊκάλη, είτε μια υπόθεση που «έστησαν» οι ΑΝΕΛ) το πολιτικό ζήτημα είναι τεράστιο. Στην πρώτη, η κυβέρνηση (ή η ΝΔ ή κύκλοι της) εξαγοράζει ψήφους, στη δεύτερη ένα κοινοβουλευτικό κόμμα (και ενδεχομένως σύμμαχος του ΣΥΡΙΖΑ σε περίπτωση μη αυτοδυναμίας), ακόμα κι αν είναι το φαιδρότερο, στήνει μια τέτοια σκευωρία. Γι’ αυτό, όσο κι αν αηδιάζουμε από την υπόθεση (γιατί η ίδια αλλά και τα παραφερνάλιά της –γι’ αυτά γράφω πιο κάτω– έχουν κάτι εντόνως αηδές), όσο και αν το νοσηρό κλίμα που δημιουργείται αποπροσανατολίζει από πολλά άλλα σοβαρά (από τη βροχή τροπολογιών μέχρι την αποθέωση της νομιμοποίησης των καταπατήσεων και της υφαρπαγής δημόσιας γης), δεν μπορούμε να την προσπεράσουμε.

Ωστόσο, η διαπίστωση αυτή είναι μόνο η αφετηρία της συζήτησης. Δεν μπορούμε να μείνουμε στο είτε-είτε (είτε χρηματισμός είτε σκευωρία), όσο κι αν αυτό είναι ίσως βολικό, όση απόγνωση κι αν μας δημιουργεί ότι πρέπει να βουτηχτούμε στον βούρκο για να βγάλουμε άκρη. Δεν μπορούμε, πιστεύω, ως υπεύθυνα πολιτικά όντα, να πούμε ότι μπορεί να ισχύει το ένα μπορεί και το άλλο, είναι και τα δυο αηδή, και αφού εμείς δεν έχουμε σχέση, ας τα ξεκαθαρίσουν μεταξύ τους. Και δεν μπορούμε να το πούμε, ακριβώς επειδή δεν γίνεται να ισχύουν και τα δύο, και έχει μεγάλη πολιτική σημασία τι ισχύει. Ούτε μπορούμε να ξεφορτωθούμε την υπόθεση, επαφιέμενοι στη δικαιοσύνη (αν και ασφαλώς πρέπει να απαιτούμε τη δικαστική διερεύνηση, τάχιστα). Σε ένα τόσο σοβαρό ζήτημα, οφείλουμε να τοποθετηθούμε· όχι ως ντετέκτιβ, δικαστές ή παντογνώστες. Τοποθετούμαι λοιπόν, με τη διάθεση να μοιραστώ δημόσια τις θέσεις μου, αλλά και επειδή θεωρώ ότι η τοποθέτηση (με τον κίνδυνο της διάψευσης) είναι στοιχείο πολιτικής υπευθυνότητας.

α) Πιστεύω ότι  υπάρχουν στοιχεία που υποδεικνύουν ότι η καταγγελία είναι σοβαρή και βάσιμη (και πρωτίστως το ίδιο υλικό), ενώ δεν έχουμε κάποιο χειροπιαστό στοιχείο που να την κλονίζει σοβαρά. Όλα τα αντίθετα που έχουν ειπωθεί (η αφερεγγυότητα των ΑΝΕΛ, η φαιδρότητα και η εμπλοκή Καμμένου σε σκοτεινές υποθέσεις, το πολιτικό όφελος των ΑΝΕΛ), παρότι τα συμμερίζομαι, δεν στοιχειοθετούν ενδείξεις για να θεωρήσουμε ότι η υπόθεση «στήθηκε» από τον Καμμένο-Χαϊκάλη.

Αν ήταν έτσι, τότε στην υπόθεση Καισιδιάρη-Μπαλτάκου, θα έπρεπε να θεωρήσουμε εξαρχής το βίντεο χαλκευμένο, αφού ο Κασιδιάρης είναι εξ ορισμού ραδιούργος, συνωμότης και αφερέγγυος. Και όμως το βίντεο το πήραμε στα σοβαρά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υποληπτόμαστε στο ελάχιστο τον Κασιδιάρη. Στην παρούσα υπόθεση, μάλιστα, μια σειρά στοιχεία που λέγονται για να κλονίσουν την αξιοπιστία της καταγγελίας (ότι οι ΑΝΕΛ είναι «ψεκασμένοι», ότι ο Αποστολόπουλος διατηρούσε στενές σχέσεις με τον Καμμένο) ενισχύουν, στα μάτια μου, τη φερεγγυότητά της. Γιατί είναι προφανές ότι οι ενδιαφερόμενοι ούτε τον Γλέζο ούτε την Παπαρήγα ούτε τον Δρίτσα ούτε τον Άγιο Φραγκίσκο θα προσέγγιζαν· κάποιον «ψεκασμένο» και πολιτικά κοντινό θα έψαχναν, και θα τον προσέγγιζαν μέσω κάποιου προσώπου που θα ενέπνεε στον προσεγγιζόμενο εμπιστοσύνη, προσωπικά και πολιτικά. Συνέχεια ανάγνωσης

Εκλογή προέδρου: το νέο σαξές στόρυ

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

1-stratisΘέλοντας κανείς να συζητήσει τις εξελίξεις που συνδέονται με την εκλογή Προέδρου της Δημοκρατίας πρέπει να ξεπεράσει έναν διπλό σκόπελο. Αφενός, κάποια πράγματα είναι τόσο προφανή που δεν αξίζουν σχολιασμό (λ.χ. το ότι οι 160 ψήφοι συνιστούν ήττα της κυβέρνησης). Αφετέρου, κάποια άλλα πράγματα (τα σενάρια για αλλαγή υποψηφίου στην τρίτη ψηφοφορία) είναι τόσο αβέβαια, που πάλι δυσκολεύεται να τα σχολιάσει κανείς, καθώς δεν μπορεί να διακρίνει τι είναι βάσιμο, τι αβάσιμο, τι τρολιά και τι υποβολιμαίο. (Πάντως, σε ορισμένα δημοσιεύματα, όπως το παλαιότερο της ιταλικής Republica, ότι ο Α. Σαμαράς ήθελε τον… Βαγγέλη Μαρινάκη για Πρόεδρο –της Δημοκρατίας, όχι του Ολυμπιακού–, εκεί τρολ και ανάλυση έσονται τα δύο εις σάρκαν μία). Στην ενδιάμεση ρευστή περιοχή, που αυτές τις μέρες συχνά θυμίζει κινούμενη άμμο, θα προσπαθήσω να κινηθώ, με μια μεγαλύτερη έλξη προς τον πρώτο πόλο (καθώς το να λες κάτι προφανές είναι μάλλον προτιμότερο από την αρλουμπολογία).

***

Ξεκινάω λοιπόν από το προφανές. Από όποια πλευρά κι αν το δει κανείς, και για όποιους λόγους και αν συνέβη αυτό, οι 160 ψήφοι (μόλις πέντε παραπάνω από την ψήφο εμπιστοσύνης και τα Ναι στον προϋπολογισμό) συνιστούν σοβαρή ήττα της κυβέρνησης. Πέραν όλων των άλλων, όταν, ως κυβέρνηση, με δική σου πρωτοβουλία, έχεις επισπεύσεις την προεδρική εκλογή, διακηρύσσοντας παντοιοτρόπως ότι θα τους βρεις τους 180, τότε το «μείον είκοσι» συνιστά σαφή αποτυχία. Συνέχεια ανάγνωσης

Μια κραυγή

Standard

 του Νίκου Χατζηνικολάου

8b-xatzinikoaloyΟ λόγος για μια παράσταση: κείμενο, μουσική, κινούμενες εικόνες, ένας ρυθμός ξέφρενος, μια γροθιά στο στομάχι.

Στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής ο Άρης Μπινιάρης, ο Τάκης Βαρελλάς κι ο Βασίλης Γιασλακιώτης έκαναν Το Θείο Τραγί του Σκαρίμπα μανιφέστο. Βέβαια ήταν γλωσσικό μανιφέστο. Τόκαναν ροκ μανιφέστο. Σχολίασαν τη γλώσσα με κινούμενες εικόνες, σχολίασαν τις κινούμενες εικόνες με μπάσο και τύμπανα.

Ο σαρκασμός, η καταγγελία, μια αναρχική διεκδίκηση ισότητας απέναντι στους Κυρίους. «Τα Έθνη, οι πολιτείες, οι τόποι, δεν έχουνε σύνορα στον δικό μας το χάρτη και τα δυο ημισφαίρια μας πέφτουνε λίγα. Η ζωή μας δεν ανέχεται όρια. Εμείς ένα σύνορο ξέρουμε : της ζωής και του θανάτου». Αυτά ο Σκαρίμπας.

Ο Άρης Μπινιάρης πήγε το πράγμα πάρα πέρα. Η δεκαετία του ’30 κι ο φασισμός να μαίνεται. Οι δυνάμεις της τάξης και η ανωτερότητα της φυλής. Συνέχεια ανάγνωσης

Ημερολόγιο σχολείου. «Kι εγώ πάλι σαν μαθήτρια»: η ημέρα μιας καθηγήτριας

Standard

της Γιάννας Μπακάλη

8a-bakali

Γιώργος Μαυροΐδης, «Το παράξενο φως», 1984

Η ώρα είναι περίπου 8 το πρωί. Διασχίζω το προαύλιο, προχωρώντας για το γραφείο. Παιδιά στην αυλή, άλλα όρθια, άλλα καθισμένα στο τοιχάκι της εισόδου περιμένουν τους φίλους και συμμαθητές τους να έρθουν, κάποιοι με σκυμμένο το κεφάλι διαβάζουν, αποκομμένοι από το πρωινό τοπίο του σχολείου. Κάποιο διαγώνισμα, σκέφτομαι. Στο γραφείο άλλοι τρέχουν να βγάλουν φωτοτυπίες, πρόσθετο υλικό για μελέτη ή τα διαγωνίσματα της πρώτης ώρας, κάποιοι σχολιάζουν την επικαιρότητα, αθλητική ή πολιτική, με ύφος ζωηρό.

Η πρωινή συγκέντρωση, προσευχή και ανακοινώσεις. Τα παιδιά με υπομονή ακούνε. Πρόσωπα άτονα, χέρια στις τσέπες, πλάτες φορτωμένες με βιβλία. Η πρώτη ώρα στην Τρίτη Λυκείου, Αρχαία Κατεύθυνσης. Πρόσωπα κουρασμένα από το διάβασμα, τους αδυσώπητους ρυθμούς στο κυνήγι της επιτυχίας, αγωνία, άγχος, κούραση, φόβος αν θα τα καταφέρουν, σημειώνουν, ρωτούν… Κάποιοι άλλοι, εκεί στη συνοικία των πίσω θρανίων, νιώθουν ότι έχουν χάσει «το τρένο» της εκπαιδευτικής επιτυχίας· το όνειρο των σπουδών χάθηκε γι’ αυτούς σε κάποιο σημείο της εκπαιδευτικής ζωής τους. Πιο αδιάφοροι, βαριούνται, αδημονούν να χτυπήσει το κουδούνι, νιώθουν πως ό, τι συμβαίνει δεν τους αφορά. Μόλις χτυπήσει, πετάγονται έξω. Κι όμως σε αυτά τα παιδιά, τους «αδιάφορους» μαθητές, κρύβονται δημιουργικά μυαλά, ευφυΐα, ευαισθησία και αγωνίες, που το εκπαιδευτικό σύστημα αγνοεί, καθώς μόνο η ακαδημαϊκή αριστεία μετράει. Αυτά τα παιδιά όμως είναι η αληθινή πρόκληση για τον δάσκαλο… Συνέχεια ανάγνωσης

Φορομπήχτου λάθη

Standard

του Στράτη Μυριβήλη

6-miriviliss Διαχρονικοί φόροι. «Αυτοί δεν θα αφήσουν τίποτα αφορολόγητο», λένε οι πολίτες εδώ και τέσσερα χρόνια. Θα φορολογήσουν και τον αέρα που αναπνέουμε, αλλά και το πόσες φορές κάνουμε έρωτα. Όταν είχε ανακοινωθεί η φορολόγηση (μέσω ΕΝΦΙΑ) των παμπάλαιων αγροτόσπιτων, των «νταμιών», στη Λέσβο κάποιοι διαμήνυσαν στον βουλευτή της Λέσβου, και παλιό υπουργό Πολιτισμού, Νίκο Σηφουνάκη ότι θα τα γκρεμίσουν. Αυτά εξαιρέθηκαν, όμως δεν συνέβη το ίδιο και με τα κλειστά προσφυγικά σπίτια, αυτά στα οποία οι Μικρασιάτες πρόγονοί μας στέγασαν τις οικογένειες και τον πόνο τους. Ίσως να γίνει σε εύθετο προεκλογικό χρόνο, με την αντίστοιχη πολιτικάντικη εκμετάλλευση.

Η φορολόγηση διάφορων αγαθών με σκοπό την αύξηση των εσόδων είναι διαχρονική. Το 1927 προστέθηκε φόρος στη ζάχαρη από τον υπουργό Οικονομικών Γεώργιο Καφαντάρη. Με αφορμή το γεγονός, ο Στράτης Μυριβήλης δημοσιεύει, στην εφημερίδα Ταχυδρόμος της Μυτιλήνης, στις 12 Μαΐου, το χρονογράφημα «Φορομπήχτου λάθη». Σ’ αυτό με το περιπαιχτικό, ιδιαίτερο γράψιμό του σατιρίζει τη φορολόγηση καθημερινών αγαθών, τη φοροαποχή διαφόρων επώνυμων γνωστών Μυτιληνιών, οι οποίοι ενίσχυσαν τον προεκλογικό αγώνα του Καφαντάρη, αλλά και την αφέλεια των συμπολιτών του για την πίστη στις προεκλογικές φορολογικές υποσχέσεις. Το γράψιμό του τσακίζει!

Αριστείδης Καλάργαλης        

Μα για στάσου να συνεννοηθούμε, κύριοι!

Δεν μπορώ να καταλάβω επί τέλους γιατί αυτή η οργή των νοικοκυραίων κατά τού κ. Καφαντάρη και των αποστόλων του, η οποία εκδηλώνεται κατ’ αυτάς μέσα στα μπακάλικα την ώρα που πρόκειται να αγοράσουν τη ζάχαρη με την πρόσθετον φορολογίαν την οποίαν ο Ευρυτάν, όπως τον λέει ο εκ Γέρας φίλος Μίδης ή Τιτάν, εφόρτωσε κατά το τελευταίον εικοσιτετράωρον εις την ράχιν των αγαθών ποιμένων οι οποίοι είδον τον πεντάκτινον αστέρα της Οθωμανικής Τραπέζης κατά τας τελευταίας εκλογάς.

Μήπως είχατε την αξίωσιν να φορολογήσει τα κουπόνια του καλού Τιντίνου, ο οποίος εθυσίασε στις εκλογές χάριν της επιτυχίας του «Ευρυτάν» δεκάδας χιλιάδων δραχμών καθώς και 3 κιλά λίπους; Ή μήπως εφαντασθήκατε ότι θα καλέσει τον κ. Κατσακούλην να βοηθήσει με ένα ποσοστόν των εκατομμυρίων του το πενόμενον Δημόσιον Ταμείον, αφού ήδη ο άνθρωπος του παρεχώρησεν αμισθί το πολυτελές του μέγαρον ως εκλογικόν κέντρον; Συνέχεια ανάγνωσης

Οι τριάντα τρεις μέρες: Τα Δεκεμβριανά και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα

Standard

του Τάσου Τρίκκα

Μπόρις Κουστόντιεφ, «Ο μπολσεβίκος», 1920

Μπόρις Κουστόντιεφ, «Ο μπολσεβίκος», 1920

Όσοι έλαβαν μέρος, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, στη μεγάλη ανθρώπινη περιπέτεια του περασμένου αιώνα, την υπόθεση του κομμουνισμού, αισθάνθηκαν την ανάγκη, μετά το «συγκλονιστικό 1989» –χρονιά της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ– να εγκύψουν σ’ έναν βαθύ αναστοχασμό γύρω από την κατάθεση ζωής, που αντιπροσώπευε η στράτευσή τους, αναστοχασμό που είχε πυρήνα του το πολυδιάστατο ιστορικό εγχείρημα που φιλοδόξησε «να αλλάξει τον κόσμο». Ένα κίνημα ιδεολογικό, κοινωνικό και πολιτικό, που αφύπνισε και έφερε πελώριες μάζες στο προσκήνιο της Ιστορίας, ένα φαινόμενο πολιτισμικό, μια έκρηξη ελπίδας με εσχατολογική προοπτική, όπως θα έλεγε ο Ερνστ Μπλοχ.

Δεν είναι στις προθέσεις του σημειώματος αυτού η αξιολογική προσέγγιση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος, της εξέλιξής του και του ρόλου του δικού του «Βατικανού» — του μακαρία τη λήξει Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης. Οι σκέψεις που ακολουθούν αφορούν τη βαθιά διάσταση ανάμεσα στην έξαρση και την ανάταση, που δημιουργεί από τη μια μεριά η κινητοποίηση ψυχής τε και σώματος, στο πλαίσιο ενός συλλογικού αγώνα για δικαιοσύνη, ελευθερία, ισότητα, και, από την άλλη, η βίαιη, τις πιο πολλές φορές, αναγκαστική προσγείωση, που επιφέρει κάποια στιγμή η αναπόφευκτη εμπλοκή με τη ρεαλπολιτίκ. Αφορμή για τις σκέψεις αυτές, η επέτειος ενός δικού μας ιστορικού γεγονότος: της «ματωμένης Κυριακής», της 3ης Δεκεμβρίου 1944 και του έπους των τριάντα τριών ημερών που ακολούθησαν. Συνέχεια ανάγνωσης

Το κεφάλαιο επιστρέφει στη γη (από την οποία δεν έφυγε ποτέ)

Standard

Η κυβέρνηση της Αριστεράς πρέπει να ανακτήσει τη δημόσια γη και να προσπαθήσει να τη μετεξελίξει σε κοινή κτήση

συνέντευξη του Κωστη Χατζημιχαλη στη Μαρία Καλαντζοπούλου

Με την ευκαιρία του βιβλίου του «Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης» στη σειρά Ριζοσπαστική σκέψη, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΚΨΜ

Έργο του Στάθη Ανδρουτσάκη

Έργο του Στάθη Ανδρουτσάκη

Θα ξεκινήσω την κουβέντα από κάτι που θεωρώ πολύ ενδιαφέρον: την εξήγηση που δίνεις στο βιβλίο για το πώς το εγχείρημα υφαρπαγής της γης εγγράφεται σε ένα παγκόσμιο εγχείρημα αναδιάρθρωσης της συσσώρευσης και άσκησης βιοπολιτικής εξουσίας – κάτι το οποίο, μολονότι εκφάνσεις του που αφορούν την επίθεση στην ιδιωτική και δημόσια γη είναι αισθητές σχεδόν σε όλους, ως συνολικό εγχείρημα δεν είναι προφανές, συχνά ούτε για την Αριστερά.

Νομίζω ότι, στη «θεσμική Αριστερά» –και εννοώ την Αριστερά που είναι οργανωμένη σε πολιτικά κόμματα–, δεν είναι κατανοητή η σημαντική αλλαγή που συνέβη στην Ελλάδα από τα μέσα-τέλη της δεκαετίας του ’80, αλλά σε παγκόσμιο επίπεδο πολύ νωρίτερα: η σταδιακή υπερίσχυση εκείνων των κλάδων της οικονομίας οι οποίοι δίνουν κέρδη χωρίς να βασίζονται σε παραγωγικές επενδύσεις. Δηλαδή, δίνουν κέρδη υπό τη μορφή ενοικίων. Ενοίκιο με την έννοια της προσόδου: από μετοχές, από άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα, από ασφάλειες, από real estate και γαιοπρόσοδο από επενδύσεις σε γη, οι οποίες έχουν εκτιναχθεί παγκοσμίως από τη δεκαετία του ’80 και σ’ εμάς, στην Ελλάδα, από τη δεκαετία του ’90.

kxΑυτό όμως, συνοδεύεται από έναν πολύ μεγάλο περιορισμό της φορολογικής βάσης στα εθνικά κράτη, γιατί όλα αυτά τα κέρδη έχουν τη δυνατότητα να αποκρύβονται ή να μεταφέρονται σε φορολογικούς «παραδείσους» κλπ. Παράλληλα, βλέπουμε μια σταδιακή απομείωση των παραγωγικών κλάδων –πάντοτε ως ποσοστιαία συμμετοχή στο ΑΕΠ–, όπως η βιομηχανία, η γεωργία, η ενέργεια, οι επενδύσεις σε δημόσια έργα κλπ. Το δημόσιο χρέος που προκύπτει συνιστά, με τη σειρά του, έναν μηχανισμό πολιτικού ελέγχου, έναν μηχανισμό αναδιανομής εισοδημάτων σε μια κατεύθυνση φτωχοποίησης του πληθυσμού και άσκησης της γεωπολιτικής εξουσίας. Αυτό, πιστεύω, φωτίζει με έναν διαφορετικό τρόπο τη σημασία της γης όπως τη γνωρίζαμε μέχρι τώρα, και ιδιαίτερα της γης που δημιουργεί γαιοπρόσοδο. Γιατί με αυτό τον τρόπο συμβάλλει στη δημιουργία κερδών από μη δεδουλευμένη εργασία, κερδών, δηλαδή, τα οποία δεν έχουν προέλθει από κάτι συσχετισμένο με την παραγωγή. Και εκεί νομίζω εγγράφεται σήμερα η άνοδος της σημασίας της γης ως υποδοχέα επενδύσεων πλέον καθαρά κερδοσκοπικού χαρακτήρα από πολύ μεγάλες επιχειρήσεις και, κυρίως –αυτό που αλλάζει πάρα πολύ το υπόδειγμα των επενδύσεων σε γη– από τους λεγόμενους «θεσμικούς επενδυτές». Είναι παγκόσμια τάση. Η Ελλάδα δεν εξαιρείται από αυτήν, απλώς είχε μια χρονική καθυστέρηση και σήμερα, η τάση αυτή συμπίπτει με την κρίση χρέους η οποία επιταχύνει τις διαδικασίες υφαρπαγής κυρίως δημόσιας γης.

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας, «Οπωροπωλείον “O Απόλλων”», 1939

Νίκος Χατζηκυριάκος-Γκίκας,
«Οπωροπωλείον “O Απόλλων”», 1939

Προχωρώντας, τώρα στον προβοκατόρικο, αν μου επιτρέπεις, τίτλο «Το κεφάλαιο επιστρέφει στη γη», θα σε ρώταγα: «Και πότε έφυγε;».

Δεν έφυγε ποτέ. Έβαλα τον τίτλο, όπως λες προκλητικά, γιατί επιστρέφει στη γη με ένα διαφορετικό τρόπο. Ένα παράδειγμα: Οι περιφράξεις που έκαναν οι γαιοκτήμονες, από τον 16ο αιώνα και μετά, προφανώς χρησιμοποιούσαν τη γη έχοντάς την αποκόψει από τα κοινά· την έκαναν με βία ιδιωτική. Ο Άνταμ Σμιθ και αργότερα βέβαια με κριτικό τρόπο ο Μαρξ υπογραμμίζουν τη διαφοροποίηση μεταξύ εισοδημάτων που προέρχονται από την παραγωγή, από ενοίκια και από τόκους. Σήμερα, ενώ έχουμε ακόμα τη μεγάλη γαιοκτησία –και παράλληλα τη μικρή ιδιοκτησία, η οποία έχει μεγάλη σημασία στην ελληνική περίπτωση– το κεφάλαιο επιστρέφει στη γη ακολουθώντας σειρά τάσεων, σε παγκόσμιο επίπεδο, που βλέπουμε να εφαρμόζονται και στην Ελλάδα. Μπορούμε να τις κατατάξουμε σε δυο μεγάλες ομάδες. Η πρώτη αφορά τις μορφές κεφαλαίου που επενδύουν σε γη, ενώ η δεύτερη τους κλάδους και τις διαδικασίες με τις οποίες γίνονται αυτές οι επενδύσεις, καθώς και τις πολιτικές και κοινωνικές συγκυρίες, τις οποίες προϋποθέτουν.

Ποιοι επενδύουν στη γη; Εκτός από τους κλασικούς μεγαλοκεφαλαιούχους, έχουμε την εμφάνιση των θεσμικών επενδυτών. Ολόκληρα κράτη υφαρπάζουν σήμερα τεράστιες εκτάσεις γης στην Αφρική, είτε για την άμεση παραγωγή τροφής για τους κατοίκους τους είτε για να έχουν απόθεμα στο μέλλον. Επίσης, τράπεζες, ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ταμεία. Τα σουηδικά συνταξιοδοτικά ταμεία, π.χ., αγοράζουν τεράστιες ιδιωτικοποιημένες δημόσιες εκτάσεις στις πρώην ανατολικές χώρες. Το ίδιο κάνουν και το MIT, το Harvard, το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια: αγοράζουν μισοτιμής εκτάσεις στη Λατινική Αμερική, την Αφρική και την Αυστραλία. Και, τέλος, εργαστήρια ιατροφαρμακευτικών εταιρειών ή πανεπιστημίων που υφαρπάζουν γη για να έχουν το δικαίωμα του ελέγχου της βιοποικιλότητας σε περιοχές όπου υπάρχουν μεγάλα φυσικά αποθέματα. Αυτή λοιπόν η πολυμορφία των επενδυτών δεν υπήρχε παλιά. Είναι κάτι που συμβαίνει στα τέλη του 20ού-αρχές του 21ου αιώνα. Συνέχεια ανάγνωσης

Να πάρουμε πίσω τη γη. Όχι όμως όπως παλιά…

Standard

ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΚΡΙΣΗ ΧΡΕΟΥΣ ΚΑΙ ΥΦΑΡΠΑΓΗ ΤΗΣ ΓΗΣ» (εκδ. ΚΨΜ) που μόλις κυκλοφόρησε

του Kωστή Χατζημιχάλη

Έργο του Δημήτρη Δαρζέντα

Έργο του Δημήτρη Δαρζέντα

Σήμερα, στις δυο πρώτες δεκαετίες του 21ου αιώνα, η Αριστερά συχνά προσεγγίζει την αναπτυξιακή δυναμική του καπιταλισμού με τα μάτια και τα εργαλεία των αρχών του 20ού αιώνα και κάτι της/μας ξεφεύγει. Κάτι που βρισκόταν μπροστά μας, αλλά το είχαμε υποβιβάσει ως αναλυτική κατηγορία επειδή αφορούσε, όπως πιστεύαμε, άλλες εποχές και άλλες μορφές παραγωγής: τη γη ως αποδέκτη επενδύσεων και τη γαιοπρόσοδο ως στοιχείο της κοινωνικής πάλης.

Η διαπίστωση και η πρόταση αυτού του βιβλίου είναι η επείγουσα ανάγκη να επανέλθουν στα πρωταρχικά ενδιαφέροντα της αριστερής ριζοσπαστικής σκέψης και της πολιτικής η κατανόηση του ρόλου της γης και της γαιοπροσόδου, όχι όμως όπως παλιά. Να πάψουν να αποτελούν δευτερογενείς κατηγορίες της κυκλοφορίας του κεφαλαίου, όπως συμβαίνει σε αρκετές μαρξιστικές και μη οικονομικές θεωρήσεις. Το ίδιο ισχύει και για την υποεκτίμηση των κοινωνικών κινημάτων που ξεκινούν από θέματα γης και γαιοπροσόδου. […]. Από τα κινήματα των «χωρίς γη» στη Λατινική Αμερική, τις καταλήψεις άδειων σπιτιών για αυτοστέγαση στην Ευρώπη και το κίνημα ενάντια στους πλειστηριασμούς κατοικιών και τις εξώσεις στην Ισπανία, μέχρι την εξέγερση στην Τουρκία που άρχισε από την υπεράσπιση του πάρκου Γκεζί στην Κωνσταντινούπολη, το κίνημα στις Σκουριές Χαλκιδικής και στο Ελληνικό αλλά και τις πρόσφατες κινητοποιήσεις για την υπεράσπιση του αιγιαλού και των παραλιών σε όλη την Ελλάδα. Όλα τα μαζικά και πολυσυλλεκτικά αυτά κινήματα παραπέμπουν στη γη τη στιγμή που οι παραδοσιακοί αγώνες των εργατικών συνδικάτων είτε απουσιάζουν είτε είναι απομαζικοποιημένοι. Και εδώ και αρκετό καιρό (από το 2000) που η γη αποκτά ξανά σημασία αναδύεται ένας νέος διεθνισμός, στον οποίο εντάσσονται πρωτοβουλίες όπως αυτές της Via Campesina και της συμμαχίας Hands Οff Τhe Land. Μόνο μια μυωπική αντίληψη εμποδίζει την αποδοχή αυτών των ζητημάτων ως βασικών αντιθέσεων, με αποτέλεσμα να μην προσελκύουν το αναλυτικό ενδιαφέρον και κυρίως να μην προβληματίζουν πολιτικά την αριστερά στον παγκόσμιο Βορρά· τουλάχιστον μέχρι πρόσφατα. Όμως η γαιοπρόσοδος και οι πολλαπλές μορφές αξίας της γης (ανταλλακτική, χρήσης, συμβολική) αποτελούν σημαντικές κατηγορίες της πολιτικής οικονομίας και όταν συσχετιστούν με τη γεωγραφία, την ανάλυση του χώρου και την πολιτική οικολογία γίνονται πολύτιμα εργαλεία για την κατανόηση και την πάλη ενάντια στον καπιταλισμό.

 

(από το τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου  του Κ. Χατζημιχάλη, Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης, εκδ. ΚΨΜ, σ. 138-139)

Αυταρχισμός και ηγεμονία. Δέκα θέσεις για την Ευρώπη κι εμάς

Standard

του Μάκη Κουζέλη

Writer Nikos Poulantzas at Home

O Nίκος Πουλαντζάς σπίτι του στο Παρίσι, 20.1.1978. Φωτογραφία της Sophie Bassouls.

 Οι θέσεις που ακολουθούν συνοψίζουν, κάπως σχηματικά για να προκαλέσουν αντεπιχειρήματα, σκέψεις σχετικά με τα ζητήματα εξουσίας και ηγεμονίας στην Ευρώπη, από τη σκοπιά του ελληνικού κοινωνικού και πολιτικού παρόντος. Η διατύπωσή τους αντλεί, έστω και χωρίς άμεσες βιβλιογραφικές αναφορές, από τα γόνιμα θεωρητικά σχήματα και τα εννοιολογικά εργαλεία του Νίκου Πουλαντζά, από ό,τι μας έμαθε μέσω των κειμένων του και από όσα μας δασκάλεψε από κοντά.

1. Θέση 1η: Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσεται ως μια δομή οικονομικής ισχύος και εξουσίας και απομακρύνεται όλο και περισσότερο από το υποτιθέμενα προσδοκώμενο μιας υπερ-εθνικής κρατικής οργάνωσης. Η δυναμική αυτή θεμελιώνεται στην απόλυτη σχεδόν επικράτηση μιας οικονομίστικης ιδεολογίας συνδεδεμένης με ό,τι ονομάστηκε νεοφιλελευθερισμός.

2. Ισχυρίζομαι επομένως, Θέση 2η, πως –ως προς την πορεία της Ε.Ε.– είναι μια ιδεολογική δύναμη που καθόρισε τον μονόπλευρα οικονομικό ορισμό του πολιτικού μορφώματος. Αυτό εννοεί πως αν συγκεκριμένες μορφές και τμήματα του κεφαλαίου όχι απλώς επέβαλαν μια υπέρ τους αναδιάταξη του μπλοκ εξουσίας και του συσχετισμού δυνάμεων στο σύνολο των ταξικών σχέσεων αλλά και αναπροσδιόρισαν τους όρους στη σφαίρα της κυκλοφορίας αλλά και της ίδιας της παραγωγής, η τόσο χαρακτηριστική αυτή δυναμική ύστερης ευρωπαϊκής νεωτερικότητας δεν θα ήταν νοητή αν δεν εκκινούσε από μια σαφή ιδεολογική κυριαρχία του λόγου περί ανταγωνισμού, ελεύθερης αγοράς, περί πρωτοκαθεδρίας της ιδιωτικής οικονομίας, περί προσδιορισμού των πάντων από το χρήμα – το χρήμα, ούτε καν το κεφάλαιο. Συνέχεια ανάγνωσης

Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης

Standard

To 12o τρίλεπτο των «Ενθεμάτων», στο «Πολιτιστικό Ημερολόγιο» στο Κόκκινο 105.5, την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου.  Στο μικρόφωνο η Μαρία Καλαντζοπούλου.

Καλησπέρα. Είμαι η Μαρία Καλαντζοπούλου από τα Ενθέματα της Κυριακάτικης Αυγής.

Σήμερα μιλάμε για τη γη, σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια. Τα δάση, τις ακτές, τα χωράφια, το υπέδαφος, τις υποδομές, τα ακίνητα κάθε είδους κενά ή όχι, τους ελεύθερους χώρους. Για την γη, αυτόν τον πόρο που είναι βασικό πεδίο αναφοράς για την καπιταλιστική συσσώρευση. Έναν πεπερασμένο και περιορισμένα ανανεώσιμο πόρο που διακυβεύεται σήμερα σ’ αυτό που ζούμε και το λέμε καπιταλιστική αναδιάρθρωση ή νεοφιλελεύθερο εγχείρημα ή, σε ό,τι αφορά τους περισσότερους, απλά, κρίση. Γι’ αυτό που λέμε πως μας κλέβουν, πως ξεπουλιέται, πως υποβαθμίζεται. Για ιδιωτική αλλά και για δημόσια περιουσία, για δημόσια ή / και κοινή κτήση. Για πράγματα εντός και εκτός συναλλαγής. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα «Ενθέματα» σήμερα Κυριακή 21 Δεκεμβρίου

Standard

Κείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου, Μάκη Κουζέλη, Κωστή Χατζημιχάλη, Τάσου Τρίκκα, Στράτη Μυριβήλη, Γιάννας Μπακάλη, Νίκου Χατζηνικολάου

Έργο του HubertRoestenburg

Έργο του HubertRoestenburg

Eκλογή προέδρου: το νέο σαξές στόρυ. Ο Στρατής Μπουρνάζος, αφού διαπιστώσει και αυτός ότι οι 160 ψήφοι αποτελούν σοβαρή ήττα της κυβέρνησης, εξηγεί ότι δεν πρέπει να αναλωνόμαστε σε συζητήσεις για σενάρια και ονόματα, αλλά «να ετοιμαζόμαστε για τις εκλογές και την επόμενη μέρα». Και συνεχίζει: «Εκλογική μάχη δεν σημαίνει μόνο, και δεν σημαίνει κυρίως, εκλογική τακτική, προπαγάνδα κλπ. Είναι μια μάχη πολιτική. Όσο πιο ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο της  δίνουμε, όσο περισσότερο δείχνουμε, συγκεκριμένα, πώς η κυβέρνηση της Αριστεράς  μπορεί να αποτελέσει τομή σε όλους τους τομείς, σε όλη την καθημερινότητα των ανθρώπων, όσο ξεσηκώνουμε τους ανθρώπους σε αυτή την προοπτική, τόσο πιο καλά ετοιμαζόμαστε· και μια τέτοια λογική εκτιμώ ότι θα κάνει τον εκλογικό μας αγώνα πειστικό, ριζοσπαστικό, αιχμηρό, και να εμπνέει».

Αυταρχισμός και ηγεμονία. Δέκα θέσεις για την Ευρώπη κι εμάς. Ο Μάκης Κουζέλης, αντλώντας από τη σκέψη  του Νίκου Πουλαντζά,  διατυπώνει σκέψεις σχετικά με τα ζητήματα εξουσίας και ηγεμονίας στην Ευρώπη. Και καταλήγει: «Η ανάδειξη ενός ριζοσπαστικού αλλά και ισχυρού πόλου οργάνωσης και εκπροσώπησης των συμφερόντων των λαϊκών τάξεων, που να μεταβάλλει δραστικά το πολιτικό σκηνικό αποτελεί, μια από τις δύο ιδιαιτερότητες της μορφής και βεβαίως του βάθους που έλαβε η αναδιάταξη του συσχετισμού δύναμης στην Ελλάδα. Η κατάκτηση μιας θέσης από την οποία διεκδικεί άμεσα την πολιτική εξουσία δίνει στο ΣΥΡΙΖΑ ταυτοχρόνως και τη δυνατότητα, όπως όμως και την κύρια πολιτική και κοινωνική ευθύνη, να αναχαιτίσει την ελληνική έκφραση της άκρας δεξιάς. Στη μορφή και την ιδεολογία της έγκειται η δεύτερη ελληνική ιδιαιτερότητα: Στην Ελλάδα, το υφιστάμενο, στιγματισμένο όμως και απονομιμοποιημένο, φασιστικό δυναμικό υπόλοιπο του εμφυλίου και της δικτατορίας, αναδιοργανώθηκε και εκφράστηκε με τη Χρυσή Αυγή σε ένα ανοικτά ναζιστικό σχήμα, που τρέφεται από την αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας και την παγίωση συνθηκών εξαίρεσης».

 Το κεφάλαιο επιστρέφει στη γη (από την οποία δεν έφυγε ποτέ). Συνέντευξη. Ο Κωστής Χατζημιχάλης μιλάει στη Μαρία Καλαντζοπούλου, με την ευκαιρία του βιβλίο του «Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Και τονίζει: «Η η γη, και κυρίως η δημόσια γη, δεν μπορεί να βρεθεί αυτόματα σε μια καλύτερη κατάσταση με μία αλλαγή διακυβέρνησης. Χρειάζεται μεγάλη συζήτηση, διότι η δημόσια γη δεν ταυτίζεται με την κοινή κτήση. Έχουμε θεσμούς που ορίζουν αυτά τα στοιχεία, έχουμε άρθρα του Συντάγματος (και δεν είναι τυχαίο ότι είναι τα πρώτα που κάθε φορά η Δεξιά επιχειρεί να αναθεωρήσει, λ.χ. το άρθρο 24, το 9, το 117). Χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τη συσχέτιση της δημόσιας γης ως δημόσιας κτήσης με την κοινή κτήση. Το να γίνει κοινή κτήση η δημόσια γη πρέπει να το παλέψουμε και κινηματικά, δεν αρκεί η θεσμική θωράκιση. Θα μπορούσε ωστόσο μια κυβερνητική αλλαγή με την Αριστερά στην εξουσία να ταυτιστεί μ’ αυτό το φαντασιακό πρόταγμα: να ανακτήσουμε τη δημόσια γη και να προσπαθήσουμε να μετεξελιχθεί σε κοινή κτήση» (μαζί και ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του Κ. Χατζημιχάλη).

Οι 33 μέρες. Τα Δεκεμβριανά και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα.  Ο Τάσος Τρίκκας αναλύει τα Δεκεμβριανά στο πλαίσιο των συσχετισμών και της πολιτικής της Κομμουνιστικής Διεθνούς και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος: «Το “διεθνές κέντρο” (η ηγεσία του ΚΚΣΕ, καθώς η Κ.Δ. “αυτοδιαλύθηκε” το 1943) επέβαλε στα Κ.Κ. τον απόλυτο διαχωρισμό της αντιφασιστικής πάλης από την πορεία προς τον σοσιαλισμό. Εδώ εμπίπτει ο αυτοπεριορισμός του εαμικού κινήματος και συνακόλουθες παλινωδίες και αντιφάσεις της ηγεσίας του, οι οποίες εκδηλώθηκαν με μια σειρά “λαθών”, όπως αυτά καταγράφηκαν στη συνείδηση των κομμουνιστών και των εαμιτών: η υπαγωγή του ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, η απόρριψη της πρότασης για τη συγκρότηση κοινού Βαλκανικού Αρχηγείου των ανταρτικών δυνάμεων και, αποκορύφωμα, οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας».

Φορομπήχτου λάθη. Ένα επίκαιρο και σήμερα κείμενο του Στράτη Μυριβήλη, γραμμένο το 1927, με την ευκαιρία της επιβολής φόρου στη ζάχαρη, από τον υπουργό Οικονομικών Γεώργιο Καφαντάρη: «Και οι πάσχοντες από “ζαχαροδιαβήτην” προς τις εξαιρούνται της φορολογίας της ζακχάρεως; Αμέ όταν ο λυγίφθογγος Σπύρος, παίζων το βιολί του εις το Κιόσκι διαλαλεί την απόφασίν του καθ’ ην “χίλια καντάρια ζάχαρη θα ρίξει μες τη λίμνη, για να γλυκάνει το νερό να πιει η κυρά-Φροσύνη”, διατί δεν τον καλείτε να δηλώσει τας αποθήκας του αποκρυβέντος εμπορεύματος; Αμέ η Ζαχαρούλα; Αυτό το σκανδαλώδες λαθρεμπόριον ζακχάρεως; “Η Ζαχαρούλα-ζάχαρη, η Ζαχαρούλα μέλι, η Ζαχαρούλα αθόνερο που πίνουν οι αγγέλοι”; Αυτά δεν είναι πολιτική συνεπής. Αυτά δεν είναι φορολογική δικαιοσύνη, κύριε Ευρυνάν, και Τιτάν κ.λ.π.». Το κείμενο του Μυριβήλη το εντόπισε και το παρουσιάζει ο Αριστείδης Καλάργαλης.

Ημερολόγιο σχολείου. «Kι εγώ πάλι σαν μαθήτρια»: η ημέρα μιας καθηγήτριας.  Η Γιάννα Μπακάλη μας περιγράφει, με απλότητα, ζωντάνια και με τις πολλές αποχρώσεις της, μια μέρα στο Λύκειο: «Η πρώτη ώρα στην Τρίτη Λυκείου, Αρχαία Κατεύθυνσης. Πρόσωπα κουρασμένα από το διάβασμα, τους αδυσώπητους ρυθμούς στο κυνήγι της επιτυχίας, αγωνία, άγχος, κούραση, φόβος αν θα τα καταφέρουν, σημειώνουν, ρωτούν… Κάποιοι άλλοι, εκεί στη συνοικία των πίσω θρανίων, νιώθουν ότι έχουν χάσει το “τρένο” της εκπαιδευτικής επιτυχίας· το όνειρο των σπουδών χάθηκε γι’ αυτούς. Πιο αδιάφοροι, βαριούνται, αδημονούν να χτυπήσει το κουδούνι, νιώθουν πως ό, τι συμβαίνει δεν τους αφορά. Μόλις χτυπήσει, πετάγονται έξω. Κι όμως σε αυτά τα παιδιά, τους «αδιάφορους» μαθητές, κρύβονται δημιουργικά μυαλά, ευφυΐα, ευαισθησία και αγωνίες, που το εκπαιδευτικό σύστημα αγνοεί, καθώς μόνο η ακαδημαϊκή αριστεία μετράει. Αυτά τα παιδιά όμως είναι η αληθινή πρόκληση για τον δάσκαλο…».

Μια κραυγή. Ένα μικρό σημείωμα του ιστορικού της τέχνης Νίκου Χατζηνικολάου: «Ο λόγος για μια παράσταση: κείμενο, μουσική, κινούμενες εικόνες, ένας ρυθμός ξέφρενος, μια γροθιά στο στομάχι. Στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής ο Άρης Μπινιάρης, ο Τάκης Βαρελλάς κι ο Βασίλης Γιασλακιώτης έκαναν Το Θείο Τραγί του Σκαρίμπα μανιφέστο. Βέβαια ήταν γλωσσικό μανιφέστο. Τόκαναν ροκ μανιφέστο. Σχολίασαν τη γλώσσα με κινούμενες εικόνες, σχολίασαν τις κινούμενες εικόνες με μπάσο και τύμπανα».