Αντίστροφη Μέτρηση ή Αντίστροφη Ιεράρχηση;

Standard

Με αφορμή την προεδρική εκλογή

του Κωστή Καρπόζηλου

Χαρακτικό του Φρανς Μασερεέλ, από το λεύκωμα «Das Werk», 1928

Χαρακτικό του Φρανς Μασερεέλ, από το λεύκωμα
«Das Werk», 1928

«Αυτές είναι οι αρχές μου, αλλά αν δεν σας αρέσουν έχω και άλλες», είχε κάποτε πει ένας εκ των μεγίστων μαρξιστών, ο Γκράουτσο Μαρξ. Η φράση συνοψίζει τις διεργασίες γύρω από την επικείμενη προεδρική εκλογή: από τις ανερμάτιστες, και συνειδητά αόριστες, δηλώσεις των περιφερόμενων ανεξάρτητων βουλευτών έως τη δημοσιοποιημένη συνομιλία Παύλου Χαϊκάλη και Γιώργου Αποστολόπουλου, αναδύεται η ώσμωση των μεταβαλλόμενων πεποιθήσεων με την τεχνογνωσία της παρασκηνιακής συναλλαγής — όχι κατ’ ανάγκην ή αποκλειστικά οικονομικής. Οι επικοινωνιακοί αυτοί κώδικες, ορατοί και στον αντίστοιχης αισθητικής διάλογο μεταξύ Μπαλτάκου και Κασιδιάρη ή στις συνδιαλέξεις των κατηγορούμενων για τους στημένους ποδοσφαιρικούς αγώνες, μαρτυρούν ένα πολυπλόκαμο δίκτυο μεταξύ πολιτικών παραγόντων, οικονομικών συμφερόντων και δημοσιογραφικών συγκροτημάτων. Όποιος αναζητεί ένα συντονιστικό κέντρο σε αυτό το δίκτυο μάλλον σφάλλει. Δεν πρόκειται για συνωμοσία, αλλά για τα ίδια τα χαρακτηριστικά του ελληνικού καπιταλισμού όπως διαμορφώθηκε από τα μέσα της δεκαετίας του 1990, την εποχή δηλαδή της ισχυροποίησής του στη Βαλκανική και της νέας αλληλεξάρτησης μεταξύ του πολιτικού προσωπικού και του πλέγματος δημοσίων έργων, αθλητικών σωματείων και δημοσιογραφικών ομίλων.

Στο έδαφος αυτό, η υπόθεση Χαϊκάλη θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ένα ακόμα επεισόδιο σε μια διαδοχή αποκαλύψεων οι οποίες, ανεξάρτητα απο την αίσθηση που προξενούν, δεν έχουν κλονίσει καθοριστικά το κυρίαρχο σύστημα εξουσίας. Τα πράγματα όμως εδώ είναι πιο σύνθετα: αυτή τη φορά η, στα όρια του τραγέλαφου ως προς τα χαρακτηριστικά της, δημοσιοποίηση της προσπάθειας εξαγοράς της βουλευτικής ψήφου διαπλέκεται με επείγουσες πολιτικές εξελίξεις. Είτε λειτουργήσει διαβρωτικά –όπως εκτιμούν μάλλον οι περισσότεροι– στην κυβερνητική προσπάθεια για τους 180, είτε ενισχύσει –όπως πιστεύω– εφήμερα τις τάσεις φοβικής συσπείρωσης γύρω από το τοτέμ της εθνικής συναίνεσης, οι προεκτάσεις της υπόθεσης Χαϊκάλη συνδέονται με την απαξίωση της κυβέρνησης (αλλά και του πολιτικού συστήματος γενικότερα) και την περαιτέρω ελαχιστοποίηση των δυνατοτήτων που έχει να κερδίσει πολιτικό χρόνο.

\Όχι επειδή θα αποδειχθεί ότι η κυβέρνηση επιχείρησε να εξαγοράσει ψήφους βουλευτών – αυτό, πιθανότατα, δεν θα το μάθουμε ποτέ. Αλλά επειδή η όλη πορεία προς την προεδρική εκλογή στιγματίζεται από παρασκηνιακές διαβουλεύσεις όπου οι όποιες πολιτικές αρχές υποτάσσονται στη μικροπολιτική επιδίωξη και στη συναλλαγή. Αλλά και επειδή, ταυτόχρονα, στην κοινή γνώμη το ενδεχόμενο εξαγοράς βουλευτικών ψήφων δεν ακούγεται καθόλου εξωπραγματικό — το αντίθετο, μάλιστα.

Το γεγονός ότι το σχέδιο της εκβιαστικής λιτότητας σαπίζει θα πρέπει να σημάνει συναγερμό στην Αριστερά. Η αποδιάρθρωση του κυβερνητικού συνασπισμού και η απαξίωση του πολιτικού του προσωπικού δεν εγγυάται αυτόματα ή νομοτελειακά ελπιδοφόρες εξελίξεις. Άλλωστε, το σχήμα εκείνο που συσχέτιζε την ωρίμανση των συνθηκών με την έλευση της καθοριστικής τομής έχει δείξει τα όριά του τα τελευταία χρόνια. Γενιές ρεφορμιστών και ριζοσπαστών διαμορφωθήκαμε μέσα από την πεποίθηση ότι ο ιστορικός χρόνος εκδιπλώνεται μέσα από την ατέρμονη διαδοχή εποχών όπου το τέλος της μίας –όταν έφτανε στο σημείο που αδυνατούσε να αναπαραχθεί– σήμανε την έλευση της νέας: εκεί όπου πρωταγωνιστές θα ήμασταν εμείς. Ανεξάρτητα απο τις θεωρητικές διακυμάνσεις της συζήτησης γύρω από την ωριμότητα και το σάπισμα του παλιού κόσμου (που παραπέμπουν σε αντιπαράθεση γύρω από τον βαθμό ωρίμανσης εσπεριδοειδών σε καφάσι) είναι χρήσιμο να θυμηθούμε την πρόσφατη απογοήτευση πολλών όταν διαπίστωσαν ότι η σοβαρή κρίση του μεταπολιτευτικού πολιτικού συσχετισμού δεν σήμανε το οριστικό του τέλος και, πολύ περισσότερο, τον μετασχηματισμό του σε προοδευτική κατεύθυνση. Από το 2010 η προσδοκία αυτή έμελλε να δοκιμαστεί σε διαδοχικές στιγμές: από την εκτόξευση της Χρυσής Αυγής έως τους συνταγματικούς ακροβατισμούς γύρω από την κυβέρνηση Παπαδήμου, που φανέρωσε τα ευέλικτα όρια της φράσης «η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα».

Σε ένα πρόσφατο άρθρο του ο Βόλφγκανγκ Στρέεκ επισημαίνει τον κίνδυνο να αναζητούμε στην παγκόσμια οικονομική κρίση το τέλος του καπιταλισμού, ενώ ίσως θα έπρεπε να αποδεχτούμε τον μετασχηματισμό του σε μια εποχή ατέρμονων κρίσεων από τις οποίες δεν υπάρχει ντε και καλά έξοδος (Wolfgang Streeck, «Ends of Capitalism», New Left Review, τ. 87, Μάιος-Ιούνιος 2014, σ. 35-64). Η σκέψη αυτή φαντάζει μακρινή από τις φαρσικές διαστάσεις της τρέχουσας κοινοβουλευτικής συζήτησης, νομίζω όμως ότι μπορεί να έχει άμεση πολιτική χρησιμότητα, καθώς συνδέει την ανάδυση του «αποδιοργανωμένου καπιταλισμού» με την αποδιοργάνωση όχι μόνο του εαυτού του, αλλά και των αντιπάλων του. Συχνά, οι τοποθετήσεις και οι πρωτοβουλίες της ελληνικής Αριστεράς φαίνεται να επιβεβαιώνουν την εικόνα αυτή: ο λόγος της εγκλωβίζεται στα στενά όρια της μικροπολιτικής αντιπαράθεσης, ο τόνος της συντονίζεται με τις εκατέρωθεν εκτοξευόμενες καταγγελίες περί ηθικής, οι πολιτικές της πρωτοβουλίες αφορούν καταρχάς τον μικρόκοσμο των κοινοβουλευτικών μετατοπίσεων. Δεν πρόκειται για σύμπτωμα μιας υποτιθέμενης ή πραγματικής δεξιάς στροφής, αλλά για την κατοπτρική αναπαραγωγή της ατζέντας του αποδιοργανωμένου πολιτικού συστήματος.

Η Αριστερά του 21ου αιώνα θα πρέπει να πρωταγωνιστήσει στην αλλαγή των θεμάτων και των όρων της συζήτησης, τόσο εντός όσο και εκτός Κοινοβουλίου. Αντιμέτωπη με τον εκφυλισμό της κοινοβουλευτικής καθημερινότητας, χρειάζεται να αντιτάξει μια διαφορετική ιεράρχηση. Μια ιεράρχηση η οποία θα εκκινεί από το περιεχόμενο μιας δημοκρατικής επανάστασης, θα αναδεικνύει τη δυνατότητα για ένα νέο πεδίο πολιτικής συμμετοχής και θα καταλήγει στα συγκεκριμένα μέτρα για την καταπολέμηση της ανθρωπιστικής κρίσης και του αδιεξόδου της ελληνικής κοινωνίας. Ο προγραμματικός αυτός ορίζοντας περιγράφει μια διττή ρήξη: με τα ασφυκτικά όρια της αντιπαράθεσης μέσα στο Κοινοβούλιο και την ανεδαφική προσδοκία της επιστροφής στην εποχή των παχειών αγελάδων.

Το ζήτημα που διχάζει την ελληνική κοινωνία και συγκροτεί την κοινωνική δυναμική της Αριστεράς, δεν είναι καταρχάς το αν θα εκλεγεί Πρόεδρος της Δημοκρατίας, αλλά η δυνατότητα μιας εναλλακτικής πρότασης εξουσίας στις σημερινές, εξαιρετικά δυσμενείς, διεθνείς συνθήκες. Η απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι δύσκολη. Αλλά η αναμέτρηση με τα δύσκολα ερωτήματα είναι εκείνη που παράγει στρατεύσεις και ταυτόχρονα ενεργοποιεί τη φαντασία, τη δημιουργικότητα και το πείσμα των πολλών. Αντίθετα, η νιρβανική αναμονή της εξουσίας και οι καθησυχαστικές διαβεβαιώσεις για έναν περίπου περίπατο στο ευρωπαϊκό μέλλον ενέχουν τον σοβαρό κίνδυνο μετασχηματισμού της Αριστεράς σε κομμάτι του προβλήματος, δηλαδή της συνολικής απαξίωσης της πολιτικής πράξης, και όχι σε παράδειγμα της υπέρβασής του.

Οι εξελίξεις αυτές δεν αφορούν την Αριστερά σαν αφηρημένη οντότητα ή σαν μυθικό Κόμμα, του οποίου, ως παραδοσιακοί καταναλωτές του, αποδοκιμάζουμε ή επιδοκιμάζουμε τις εκάστοτε επιλογές του. Αφορούν όλους μας και προϋποθέτουν την οργανωτική ανασυγκρότηση του διάσπαρτου δυναμικού  –εντός και πέραν των σημερικών πολιτικών οριοθετήσεων–, που στα χρόνια της κρίσης πρωταγωνίστησε στην αντιστροφή της κυρίαρχης ατζέντας, αναδεικνύοντας δύσκολα ερωτήματα και επιμένοντας στην απουσία μαγικών λύσεων. Έχοντας συναίσθηση των δυσκολιών της πραγματικότητας, αλλά και επίγνωση των δυνατοτήτων αυτής της τόσο αντιφατικής εποχής, θα πρέπει να συγχρονιστούμε με τις προκλήσεις μιας συναρπαστικής αναμέτρησης. Και αυτό προϋποθέτει, ξανά και ξανά, οργάνωση και σχέδιο.

Ο Κωστής Καρπόζηλος είναι ιστορικός, μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Κέντρο Ελληνικών Σπουδών Stanley J. Seeger ’52, Πανεπιστήμιο Πρίνστον.

 

 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s