Αυταρχισμός και ηγεμονία. Δέκα θέσεις για την Ευρώπη κι εμάς

Standard

του Μάκη Κουζέλη

Writer Nikos Poulantzas at Home

O Nίκος Πουλαντζάς σπίτι του στο Παρίσι, 20.1.1978. Φωτογραφία της Sophie Bassouls.

 Οι θέσεις που ακολουθούν συνοψίζουν, κάπως σχηματικά για να προκαλέσουν αντεπιχειρήματα, σκέψεις σχετικά με τα ζητήματα εξουσίας και ηγεμονίας στην Ευρώπη, από τη σκοπιά του ελληνικού κοινωνικού και πολιτικού παρόντος. Η διατύπωσή τους αντλεί, έστω και χωρίς άμεσες βιβλιογραφικές αναφορές, από τα γόνιμα θεωρητικά σχήματα και τα εννοιολογικά εργαλεία του Νίκου Πουλαντζά, από ό,τι μας έμαθε μέσω των κειμένων του και από όσα μας δασκάλεψε από κοντά.

1. Θέση 1η: Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσεται ως μια δομή οικονομικής ισχύος και εξουσίας και απομακρύνεται όλο και περισσότερο από το υποτιθέμενα προσδοκώμενο μιας υπερ-εθνικής κρατικής οργάνωσης. Η δυναμική αυτή θεμελιώνεται στην απόλυτη σχεδόν επικράτηση μιας οικονομίστικης ιδεολογίας συνδεδεμένης με ό,τι ονομάστηκε νεοφιλελευθερισμός.

2. Ισχυρίζομαι επομένως, Θέση 2η, πως –ως προς την πορεία της Ε.Ε.– είναι μια ιδεολογική δύναμη που καθόρισε τον μονόπλευρα οικονομικό ορισμό του πολιτικού μορφώματος. Αυτό εννοεί πως αν συγκεκριμένες μορφές και τμήματα του κεφαλαίου όχι απλώς επέβαλαν μια υπέρ τους αναδιάταξη του μπλοκ εξουσίας και του συσχετισμού δυνάμεων στο σύνολο των ταξικών σχέσεων αλλά και αναπροσδιόρισαν τους όρους στη σφαίρα της κυκλοφορίας αλλά και της ίδιας της παραγωγής, η τόσο χαρακτηριστική αυτή δυναμική ύστερης ευρωπαϊκής νεωτερικότητας δεν θα ήταν νοητή αν δεν εκκινούσε από μια σαφή ιδεολογική κυριαρχία του λόγου περί ανταγωνισμού, ελεύθερης αγοράς, περί πρωτοκαθεδρίας της ιδιωτικής οικονομίας, περί προσδιορισμού των πάντων από το χρήμα – το χρήμα, ούτε καν το κεφάλαιο. Συνέχεια ανάγνωσης

Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης

Standard

To 12o τρίλεπτο των «Ενθεμάτων», στο «Πολιτιστικό Ημερολόγιο» στο Κόκκινο 105.5, την Παρασκευή 19 Δεκεμβρίου.  Στο μικρόφωνο η Μαρία Καλαντζοπούλου.

Καλησπέρα. Είμαι η Μαρία Καλαντζοπούλου από τα Ενθέματα της Κυριακάτικης Αυγής.

Σήμερα μιλάμε για τη γη, σε όλη της τη μεγαλοπρέπεια. Τα δάση, τις ακτές, τα χωράφια, το υπέδαφος, τις υποδομές, τα ακίνητα κάθε είδους κενά ή όχι, τους ελεύθερους χώρους. Για την γη, αυτόν τον πόρο που είναι βασικό πεδίο αναφοράς για την καπιταλιστική συσσώρευση. Έναν πεπερασμένο και περιορισμένα ανανεώσιμο πόρο που διακυβεύεται σήμερα σ’ αυτό που ζούμε και το λέμε καπιταλιστική αναδιάρθρωση ή νεοφιλελεύθερο εγχείρημα ή, σε ό,τι αφορά τους περισσότερους, απλά, κρίση. Γι’ αυτό που λέμε πως μας κλέβουν, πως ξεπουλιέται, πως υποβαθμίζεται. Για ιδιωτική αλλά και για δημόσια περιουσία, για δημόσια ή / και κοινή κτήση. Για πράγματα εντός και εκτός συναλλαγής. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα «Ενθέματα» σήμερα Κυριακή 21 Δεκεμβρίου

Standard

Κείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου, Μάκη Κουζέλη, Κωστή Χατζημιχάλη, Τάσου Τρίκκα, Στράτη Μυριβήλη, Γιάννας Μπακάλη, Νίκου Χατζηνικολάου

Έργο του HubertRoestenburg

Έργο του HubertRoestenburg

Eκλογή προέδρου: το νέο σαξές στόρυ. Ο Στρατής Μπουρνάζος, αφού διαπιστώσει και αυτός ότι οι 160 ψήφοι αποτελούν σοβαρή ήττα της κυβέρνησης, εξηγεί ότι δεν πρέπει να αναλωνόμαστε σε συζητήσεις για σενάρια και ονόματα, αλλά «να ετοιμαζόμαστε για τις εκλογές και την επόμενη μέρα». Και συνεχίζει: «Εκλογική μάχη δεν σημαίνει μόνο, και δεν σημαίνει κυρίως, εκλογική τακτική, προπαγάνδα κλπ. Είναι μια μάχη πολιτική. Όσο πιο ουσιαστικό πολιτικό περιεχόμενο της  δίνουμε, όσο περισσότερο δείχνουμε, συγκεκριμένα, πώς η κυβέρνηση της Αριστεράς  μπορεί να αποτελέσει τομή σε όλους τους τομείς, σε όλη την καθημερινότητα των ανθρώπων, όσο ξεσηκώνουμε τους ανθρώπους σε αυτή την προοπτική, τόσο πιο καλά ετοιμαζόμαστε· και μια τέτοια λογική εκτιμώ ότι θα κάνει τον εκλογικό μας αγώνα πειστικό, ριζοσπαστικό, αιχμηρό, και να εμπνέει».

Αυταρχισμός και ηγεμονία. Δέκα θέσεις για την Ευρώπη κι εμάς. Ο Μάκης Κουζέλης, αντλώντας από τη σκέψη  του Νίκου Πουλαντζά,  διατυπώνει σκέψεις σχετικά με τα ζητήματα εξουσίας και ηγεμονίας στην Ευρώπη. Και καταλήγει: «Η ανάδειξη ενός ριζοσπαστικού αλλά και ισχυρού πόλου οργάνωσης και εκπροσώπησης των συμφερόντων των λαϊκών τάξεων, που να μεταβάλλει δραστικά το πολιτικό σκηνικό αποτελεί, μια από τις δύο ιδιαιτερότητες της μορφής και βεβαίως του βάθους που έλαβε η αναδιάταξη του συσχετισμού δύναμης στην Ελλάδα. Η κατάκτηση μιας θέσης από την οποία διεκδικεί άμεσα την πολιτική εξουσία δίνει στο ΣΥΡΙΖΑ ταυτοχρόνως και τη δυνατότητα, όπως όμως και την κύρια πολιτική και κοινωνική ευθύνη, να αναχαιτίσει την ελληνική έκφραση της άκρας δεξιάς. Στη μορφή και την ιδεολογία της έγκειται η δεύτερη ελληνική ιδιαιτερότητα: Στην Ελλάδα, το υφιστάμενο, στιγματισμένο όμως και απονομιμοποιημένο, φασιστικό δυναμικό υπόλοιπο του εμφυλίου και της δικτατορίας, αναδιοργανώθηκε και εκφράστηκε με τη Χρυσή Αυγή σε ένα ανοικτά ναζιστικό σχήμα, που τρέφεται από την αποσταθεροποίηση της δημοκρατίας και την παγίωση συνθηκών εξαίρεσης».

 Το κεφάλαιο επιστρέφει στη γη (από την οποία δεν έφυγε ποτέ). Συνέντευξη. Ο Κωστής Χατζημιχάλης μιλάει στη Μαρία Καλαντζοπούλου, με την ευκαιρία του βιβλίο του «Κρίση χρέους και υφαρπαγή γης», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Και τονίζει: «Η η γη, και κυρίως η δημόσια γη, δεν μπορεί να βρεθεί αυτόματα σε μια καλύτερη κατάσταση με μία αλλαγή διακυβέρνησης. Χρειάζεται μεγάλη συζήτηση, διότι η δημόσια γη δεν ταυτίζεται με την κοινή κτήση. Έχουμε θεσμούς που ορίζουν αυτά τα στοιχεία, έχουμε άρθρα του Συντάγματος (και δεν είναι τυχαίο ότι είναι τα πρώτα που κάθε φορά η Δεξιά επιχειρεί να αναθεωρήσει, λ.χ. το άρθρο 24, το 9, το 117). Χρειάζεται να ξανασκεφτούμε τη συσχέτιση της δημόσιας γης ως δημόσιας κτήσης με την κοινή κτήση. Το να γίνει κοινή κτήση η δημόσια γη πρέπει να το παλέψουμε και κινηματικά, δεν αρκεί η θεσμική θωράκιση. Θα μπορούσε ωστόσο μια κυβερνητική αλλαγή με την Αριστερά στην εξουσία να ταυτιστεί μ’ αυτό το φαντασιακό πρόταγμα: να ανακτήσουμε τη δημόσια γη και να προσπαθήσουμε να μετεξελιχθεί σε κοινή κτήση» (μαζί και ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο του Κ. Χατζημιχάλη).

Οι 33 μέρες. Τα Δεκεμβριανά και το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα.  Ο Τάσος Τρίκκας αναλύει τα Δεκεμβριανά στο πλαίσιο των συσχετισμών και της πολιτικής της Κομμουνιστικής Διεθνούς και του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος: «Το “διεθνές κέντρο” (η ηγεσία του ΚΚΣΕ, καθώς η Κ.Δ. “αυτοδιαλύθηκε” το 1943) επέβαλε στα Κ.Κ. τον απόλυτο διαχωρισμό της αντιφασιστικής πάλης από την πορεία προς τον σοσιαλισμό. Εδώ εμπίπτει ο αυτοπεριορισμός του εαμικού κινήματος και συνακόλουθες παλινωδίες και αντιφάσεις της ηγεσίας του, οι οποίες εκδηλώθηκαν με μια σειρά “λαθών”, όπως αυτά καταγράφηκαν στη συνείδηση των κομμουνιστών και των εαμιτών: η υπαγωγή του ΕΛΑΣ στο Στρατηγείο Μέσης Ανατολής, η απόρριψη της πρότασης για τη συγκρότηση κοινού Βαλκανικού Αρχηγείου των ανταρτικών δυνάμεων και, αποκορύφωμα, οι συμφωνίες του Λιβάνου και της Καζέρτας».

Φορομπήχτου λάθη. Ένα επίκαιρο και σήμερα κείμενο του Στράτη Μυριβήλη, γραμμένο το 1927, με την ευκαιρία της επιβολής φόρου στη ζάχαρη, από τον υπουργό Οικονομικών Γεώργιο Καφαντάρη: «Και οι πάσχοντες από “ζαχαροδιαβήτην” προς τις εξαιρούνται της φορολογίας της ζακχάρεως; Αμέ όταν ο λυγίφθογγος Σπύρος, παίζων το βιολί του εις το Κιόσκι διαλαλεί την απόφασίν του καθ’ ην “χίλια καντάρια ζάχαρη θα ρίξει μες τη λίμνη, για να γλυκάνει το νερό να πιει η κυρά-Φροσύνη”, διατί δεν τον καλείτε να δηλώσει τας αποθήκας του αποκρυβέντος εμπορεύματος; Αμέ η Ζαχαρούλα; Αυτό το σκανδαλώδες λαθρεμπόριον ζακχάρεως; “Η Ζαχαρούλα-ζάχαρη, η Ζαχαρούλα μέλι, η Ζαχαρούλα αθόνερο που πίνουν οι αγγέλοι”; Αυτά δεν είναι πολιτική συνεπής. Αυτά δεν είναι φορολογική δικαιοσύνη, κύριε Ευρυνάν, και Τιτάν κ.λ.π.». Το κείμενο του Μυριβήλη το εντόπισε και το παρουσιάζει ο Αριστείδης Καλάργαλης.

Ημερολόγιο σχολείου. «Kι εγώ πάλι σαν μαθήτρια»: η ημέρα μιας καθηγήτριας.  Η Γιάννα Μπακάλη μας περιγράφει, με απλότητα, ζωντάνια και με τις πολλές αποχρώσεις της, μια μέρα στο Λύκειο: «Η πρώτη ώρα στην Τρίτη Λυκείου, Αρχαία Κατεύθυνσης. Πρόσωπα κουρασμένα από το διάβασμα, τους αδυσώπητους ρυθμούς στο κυνήγι της επιτυχίας, αγωνία, άγχος, κούραση, φόβος αν θα τα καταφέρουν, σημειώνουν, ρωτούν… Κάποιοι άλλοι, εκεί στη συνοικία των πίσω θρανίων, νιώθουν ότι έχουν χάσει το “τρένο” της εκπαιδευτικής επιτυχίας· το όνειρο των σπουδών χάθηκε γι’ αυτούς. Πιο αδιάφοροι, βαριούνται, αδημονούν να χτυπήσει το κουδούνι, νιώθουν πως ό, τι συμβαίνει δεν τους αφορά. Μόλις χτυπήσει, πετάγονται έξω. Κι όμως σε αυτά τα παιδιά, τους «αδιάφορους» μαθητές, κρύβονται δημιουργικά μυαλά, ευφυΐα, ευαισθησία και αγωνίες, που το εκπαιδευτικό σύστημα αγνοεί, καθώς μόνο η ακαδημαϊκή αριστεία μετράει. Αυτά τα παιδιά όμως είναι η αληθινή πρόκληση για τον δάσκαλο…».

Μια κραυγή. Ένα μικρό σημείωμα του ιστορικού της τέχνης Νίκου Χατζηνικολάου: «Ο λόγος για μια παράσταση: κείμενο, μουσική, κινούμενες εικόνες, ένας ρυθμός ξέφρενος, μια γροθιά στο στομάχι. Στο Θέατρο της οδού Κυκλάδων-Λευτέρης Βογιατζής ο Άρης Μπινιάρης, ο Τάκης Βαρελλάς κι ο Βασίλης Γιασλακιώτης έκαναν Το Θείο Τραγί του Σκαρίμπα μανιφέστο. Βέβαια ήταν γλωσσικό μανιφέστο. Τόκαναν ροκ μανιφέστο. Σχολίασαν τη γλώσσα με κινούμενες εικόνες, σχολίασαν τις κινούμενες εικόνες με μπάσο και τύμπανα».

 

Ο Ιωάννης πίσω από το δέντρο

Standard

Συμβολή στη μελέτη του θέματος

Η «Καθημερινή» ολοκλήρωσε, την προηγούμενη Κυριακή, με τον  τόμο για τον Ιωάννη Μεταξά, τη σειρά των 10 Ηγετών του Ελληνισμού, που ξεκίνησαν με τον Περικλή και τον Αριστοτέλη, συνέχισαν με Μεγαλέξανδρο, Ιουστινιανό, Ρήγα Φεραίο, Καποδίστρια, Κολοκοτρώνη, Τρικούπη, Βενιζέλο (τον Ελευθέριο, όχι τον άλλο). Για την ένταξη του ηγέτη της 4ης Αυγούστου στο εθνικό πάνθεον είχαμε ξαναγράψει στα «Ενθέματα», όταν ξεκίναγε η σειρά. Ο τόμος, ωστόσο,  με την εισαγωγή του Στέφανου Κασιμάτη, θέτει καίρια ερωτήματα. Παραθέτουμε: «Η κρατούσα αντίληψη θέλει τον Μεταξά “φασίστα”. (Σημειωτέον: σε μια εποχή όπως η σημερινή, όπου ο πολιτικός πραγματισμός εξισώνεται ακρίτως με τον φασισμό…). […] Επειδή στην Ελλάδα ο θεσμός του καφενείου, τελικά, πάντα επιβάλλει τις αξίες του (και μαζί τους διάφορες πολιτικές σκοπιμότητες που συμπορεύονται), έχει καταβληθεί προσπάθεια για να μειωθεί ο προσωπικός ρόλος του Ι. Μεταξά στην 28η Οκτωβρίου». Μήπως, τελικά, δεν ήταν φασίστας o Mεταξάς; Μήπως κάποια άλλη –μη κρατούσα– άποψη τον θέλει σοσιαλδημοκράτη ή ελευθεριακό κομμουνιστή; Μήπως ο Μεταξάς ήταν φασίστας, αλλά ο Ιωάννης βαθιά δημοκράτης;

Η βιογραφική μελέτη του «Δύο Βοσκοί», που μας παραχώρησε ευγενώς ο συντάκτης της (πρωτοδημοσιεύθηκε στο facebook), απαντάει σε όλα τα ερωτήματα. Δημοσιεύουμε εκλεκτές περικοπές.

EΝΘΕΜΑΤΑ

του Στέλιου Πόραβου

Ο Ιωάννης Μεταξάς (aka Ιωάννης Μεταξάς) ήταν Έλληνας με Ρ κεφαλαίο. Γεννήθηκε το 1871 στην Ιθάκη του Καβάφη και πέθανε το 1941 στην Αθήνα του μπαρμπα-Θωμά. Από μικρός έδειξε τη φιλομάθειά του και δεν χόρταινε να διαβάζει. Επειδή η οικογένειά του ήταν οικονομικά ασθενής, για να ικανοποιήσει την ακόρεστη επιθυμία του για γνώση ξεκίνησε να διαβάζει τη μοίρα από το χέρι. Συνέχεια ανάγνωσης

Το σόου (δεν) είναι της Χρυσής Αυγής

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου 

Kρίστιαν Μπολτάνσκι, «Θεατρική σύνθεση», 1981 (λεπτομέρεια)

Kρίστιαν Μπολτάνσκι, «Θεατρική σύνθεση», 1981 (λεπτομέρεια)

Αντιγράφω από σχόλιο της Βασιλικής Κατριβάνου, στο facebook, την Τετάρτη: Την Τετάρτη, στη Βουλή, «πέρα από την χαρά και την ανακούφιση για τη ζωή και τη νίκη του Ρωμανού, αλλά και όλου του κινήματος συμπαράστασης, υπήρχε και μια άλλη πτυχή: ο Η. Κασιδιάρης δεν μπορούσε να χωνέψει ότι κανείς δεν του έδινε σημασία, κανείς δεν ασχολιόταν με τις αποκαλύψεις του. Υπήρχε, λοιπόν, η αίσθηση μέγιστης ήττας από τη Χρυσή Αυγή. Μας έδινε, κι αυτό, μεγάλη χαρά». Συνέχεια ανάγνωσης

Η Αριστερά στη Δημαρχία του Άργους (Σεπτ. 1944-Ιαν. 1945)

Standard

Μια συναινετική διοίκηση

του Βασίλη Κ. Δωροβίνη

«Ο Έλληνας δεν έχει συμφιλιωθεί με τον εμφύλιο. Αυτό σημαίνει πως δεν έχει συμφιλιωθεί με τον Άλλον, τον διαφορετικό, τον αντίθετο […] πως δεν συμφιλιώθηκε με τον εαυτό του.»

Θόδωρος Τερζόπουλος από συνέντευξη στην «Αυγή»

 

 

Μερική άποψη του Άργους πριν το 1936

Μερική άποψη του Άργους πριν το 1936

Ένα από τα δεδομένα της Μεταπολίτευσης στον επιστημονικό-ερευνητικό τομέα υπήρξε η αποφασιστική στροφή προς την περίοδο της Κατοχής, της Απελευθέρωσης και του Εμφυλίου. Μέχρι σήμερα δύο κύρια ρεύματα έχουν διαμορφωθεί σχετικά, εκείνο με συμπάθειες στο χώρο της Αριστεράς και το μεταγενέστερο που αποκαλείται “αναθεωρητικό”. Δεν θα υπεισέλθουμε με το παρόν άρθρο στην ήδη σχεδόν οριοθετημένη διαφορά, αλλά θα θέλαμε να επισημάνουμε το ότι, κατά τη γνώμη μας, δύο μεθοδολογικές ελλείψεις ή χαρακτηριστικά σημαδεύουν τις δύο τάσεις. Την πρώτη, η έλλειψη ανθρωπολογικών προσεγγίσεων, μάλιστα σε πόλεις της επαρχίας και στον ύπαιθρο χώρο όπου εδραία ανθρωπολογικά δεδομένα διαμόρφωσαν νοοτροπίες, ευνόησαν πράξεις και οδήγησαν σε γεγονότα σαφώς αποδοκιμαστέα, που όμως δεν ποδηγετήθηκαν από κεντρικές πολιτικές οργανώσεις. Τα διαβόητα φαινόμενα ακραίας, μάλιστα, βίας, όπως ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο, είναι καιρός να ερευνηθούν και να αντιμετωπιστούν κατάματα. Επίσης, είναι καιρός να ερευνηθούν με επάρκεια τα φαινόμενα εσωτερικών αντιθέσεων και ανταγωνισμών, σε εποχή μάλιστα που πολιτικά υπεύθυνοι, όπως ο Ζαχαριάδης, ανασύρονται από μία κάποια λήθη, για να στηθούν σε βάθρα. Συνέχεια ανάγνωσης

Οι πολλές ψυχές των Podemos

Standard

Ανταπόκριση από Μαδρίτη 

του Νικόλα Κοσματόπουλου 

Το βράδυ πριν από την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων για την εκλογή του Συμβουλίου των Πολιτών, οι Podemos παραθέτουν δείπνο σε μέλη αριστερών κομμάτων και ευρωβουλευτές από την Ελλάδα, τη Γαλλία, την Πορτογαλία, τη Φινλανδία κ.α. Ωστόσο, χωρίς ήχο κι από μακριά, νομίζει κανείς ότι πρόκειται για γιορτή αποφοίτησης με καλεσμένους τους γονείς των φοιτητών. Πράγματι, ο Μανουέλ, η Τάνι η Κάρμεν, ο Ντένις, ηγετικά στελέχη των Podemos, μόλις τελείωσαν το πανεπιστήμιο. Τα μάτια τους ακτινοβολούν μια λάμψη αμόλυντη από πραγματισμό και κυνικότητα. Η φρεσκάδα των Podemos σοκάρει.

Από το ιδρυτικό συνέδριο των Podemos

Από το ιδρυτικό συνέδριο των Podemos

Η Κάρμεν, είκοσι τριών χρονών, φοιτήτρια πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης μου λέει ότι τώρα που η καθηγήτριά της έγινε ευρωβουλευτίνα θα δουλέψει γι’ αυτήν και δεν έχει χρόνο να παραδώσει την διπλωματική της πάνω στις κοινωνικές πολιτικές του Μοράλες στη Βολιβία. Παρόμοιες ιστορίες στριφογυρίζουν στο κεφάλι μου όλη την μέρα, μέχρι που ο Πάμπλο Ιγκλέσιας με καλοσωρίζει με την χαρακτηριστική αγκαλιά, κι εγώ δεν χάνω την ευκαιρία. Η Κωνσταντίνκα Κούνεβα, η γυναίκα με την ψυχή εκεί που άλλοι έχουν τα μάτια, μού είχε ήδη περιγράψει την αγκαλιά του Ιγκλέσιας ως «αληθινή όσο λίγες στον κόσμο». Βρίσκομαι στην Μαδρίτη με την Κωνσταντίνκα στο πλαίσιο μιας έρευνας σχετικά με τις τεχνοπολιτικές άμεσης δημοκρατίας εντός κι εκτός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η εφευρετικότητά των Podemos εμπνέει. Συνέχεια ανάγνωσης

CIA και βασανιστήρια: δεν είναι «μεμονωμένα περιστατικά»

Standard

του Τρέβορ Τιμ

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Mίκαλε Χάφτκα, «Μάθημα ιστορίας», 1997

Mίκαλε Χάφτκα, «Μάθημα ιστορίας», 1997

Πάνω από μια δεκαετία, μας έλεγαν ξανά και ξανά πως τα πράγματα δεν ήταν και τόσο άσχημα. «Υποβάλαμε σε εικονικό πνιγμό μονάχα τρία άτομα»: αυτή ήταν η ατάκα που μας τάιζαν για χρόνια οι αμερικανοί αξιωματούχοι. «Βασανίσαμε μερικούς ανθρώπους», παραδέχθηκε πρόσφατα ο Μπαράκ Ομπάμα, σε μια ακόμα προσπάθεια να υποβαθμίσει τα εγκλήματα πολέμου που διαπράχθηκαν στο όνομα της Αμερικής. Αλλά τώρα πια γνωρίζουμε πως αυτές οι δηλώσεις δεν προσεγγίζουν ούτε κατά διάνοια τις φρικαλέες δραστηριότητες στις οποίες επιδιδόταν η CIA επί σειρά ετών – ωμότητες που αποκαλύφθηκαν από την ιστορική έκθεση της Γερουσίας των ΗΠΑ που δόθηκε επιτέλους  στη δημοσιότητα την περασμένη Τρίτη, μετά από πολυετή καθυστέρηση. Στην έκθεση, υπάρχουν ιστορίες για «πρωκτόκλυση (άνευ ιατρικού λόγου) ως μέσου ελέγχου της συμπεριφοράς», εικονικές εκτελέσεις και «απειλές ότι θα κακοποιήσουν σεξουαλικά τη μητέρα κρατουμένου» – ή ότι θα της κόψουν την καρωτίδα. Υπάρχουν λεπτομέρειες για κρατούμενους με σπασμένα οστά που αναγκάζονταν να στέκονται όρθιοι για μέρες, για κρατούμενους με δεμένα τα μάτια που τους έσερναν σε διαδρόμους χτυπώντας τους. Υπήρξαν περιστατικά κατά τα οποία ο βασανισμός κατέληξε στον θάνατο. Ο κατάλογος συνεχίζεται βασανιστικά, λες και δεν έχει τελειωμό. Συνέχεια ανάγνωσης

Καλλιτεχνικά μαθήματα στο λύκειο: Σαν την τρίχα απ’ το ζυμάρι;

Standard

 της Γεωργίας Βαλωμένου

Πάμπλο Πικάσο, «Κλωντ και Παλόμα», 1954

Πάμπλο Πικάσο, «Κλωντ και Παλόμα»,
1954

Κάποτε, όταν πρωτοδιορίστηκα, είχα έναν μαθητή στο ελεύθερο σχέδιο, τον Κ., που ήταν άριστος. Όταν λέω άριστος, δεν εννοώ πως είχε ταλέντο, που είχε κι απ’ αυτό, εννοώ πως ήταν συνεπής, δεν έχανε μάθημα, είχε πάντα μαζί του τα μολύβια του και όλα όσα χρειαζόταν για το σχέδιο, με άκουγε με πολλή προσοχή και αξιοποιούσε αμέσως τις συμβουλές που του έδινα. Με λίγα λόγια, ένας υποδειγματικός μαθητής. Στο πρώτο τετράμηνο του έβαλα ένα 20 στρογγυλό, και με όλη μου την καρδιά. Όταν όμως πήγα να το περάσω στην καρτέλα του, διαπίστωσα πως οι βαθμοί του κυμαίνονταν κοντά στη βάση και συνήθως λίγο κάτω απ’ αυτήν. Άκουσα μάλιστα, με μεγάλη μου έκπληξη, και δυο συναδέρφους να συζητούν αν θα πρέπει να τον περάσουν ή όχι. Όταν ο Κ. είδε το εικοσάρι στο σχέδιο, το οποίο εκτός από επιβράβευση της προσπάθειάς του ήταν και μια σημαντική βοήθεια στο ανέβασμα του μέσου όρου του για να προαχθεί, η χαρά του ήταν συγκινητική. Μου είπε πως δεν είχε ξαναπάρει ποτέ 20 και, ειλικρινά, μου φάνηκε πως άλλαξε η στάση του σώματός του και όλη του η εμφάνιση. Το παιδί που είχε κατηγοριοποιηθεί μέσα από χρόνια εκπαιδευτικής αξιολόγησης στα «βασικά» μαθήματα ως «αδύναμος» ή «κουμπούρας»  βρέθηκε να είναι σε κάτι δυνατός, κι αυτό τον βοήθησε να διευρύνει την προοπτική του για το ποιος είναι και τι μπορεί να καταφέρει. Αν αυτό είναι μια εκπαιδευτική αξία, ας αποφανθούν οι ειδικοί. Εγώ αρχιτέκτονας είμαι και δεν έχω, σύμφωνα με τον κ. Λοβέρδο, παιδαγωγική επάρκεια…* Συνέχεια ανάγνωσης

H Ida του Πάβελ Παβλικόφσκι (2013)

Standard

Η αποκάλυψη του ακραίου και η αρχαία συνήθεια της ζωής

του Σταύρου Ζουμπουλάκη

Η πολίχνη Γεντβάμπνε (Jedwabne) της βορειοανατολικής Πολωνίας αριθμούσε πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο 2.500 κατοίκους, εκ των οποίων τα δύο τρίτα ήταν Εβραίοι. Στις 10 Ιουλίου 1941 οι Πολωνοί κάτοικοί της δολοφόνησαν με τον πιο άγριο τρόπο 1.600 Εβραίους συγχωριανούς τους. Τους σκότωσαν με τα ίδια τους τα χέρια, με μαχαίρια, δρεπάνια, πέτρες, ρόπαλα. Τους περισσότερους τους συγκέντρωσαν σε μια αγροτική αποθήκη και τους έκαψαν ζωντανούς. Οι Γερμανοί δεν είχαν καμιά ανάμειξη. Τους σκότωσαν οι συγχωριανοί τους, οι γείτονές τους, οι άνθρωποι με τους οποίους πήγαιναν μαζί σχολείο, έπαιζαν στο δρόμο, συναναστρέφονταν καθημερινά. Βρήκαν την ευκαιρία, μετά την αποχώρηση του σοβιετικού στρατού κατοχής (21.6.1941) και την έλευση του γερμανικού δυο μέρες αργότερα (23.6.1941), να ξεφορτωθούν αυτούς που μισούσαν επί αιώνες και βεβαίως να πάρουν τα σπίτια και την περιουσία τους. Το αφετηριακό βιβλίο για τη σφαγή του Γεντβάμπνε είναι του Πολωνοαμερικανού ιστορικού Jan T. Gross, Neighbors. The Destruction of the Jewish Community in Jedwabne (Princeton University Press 2001), το οποίο προκάλεσε τεράστιες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις στην Πολωνία και παντού. Από το μακελειό γλίτωσαν μόνο επτά, χάρις σε μια γυναίκα, την Αντωνία Βυρτσυκόβσκα (Antonia Wyrrzykowska). Ας μείνει και εδώ το όνομά της. Το γεγονός αυτό, ότι έσωσε δηλαδή Εβραίους, αποτέλεσε γι’ αυτήν αιτία στιγματισμού και διώξεων στη μεταπολεμική Πολωνία και αναγκάστηκε να μεταναστεύσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, μας πληροφορεί ο Γκρος (παραπέμπω στη γαλλική μετάφραση του βιβλίου, Les Voisins, Fayard, Παρίσι 2002, σ. 159-161). Το Γεντβάμπνε είναι η αγριότερη περίπτωση σφαγής Εβραίων από Πολωνούς κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου· δεν είναι όμως, αλίμονο, η μόνη. Όλοι οι Εβραίοι της γύρω περιοχής δεινοπάθησαν από τους Πολωνούς γείτονες. Τρεις μέρες πριν από τη σφαγή του Γεντβάμπνε, στις 7 Ιουλίου 1941, δολοφονήθηκαν με παρόμοιο τρόπο εκατοντάδες Εβραίοι στο χωριό Ρανττζίωφ (Radziłów). Το ίδιο έγινε και στο χωριό της ηρωίδας της ταινίας Ida, που ανήκει, όπως και το Γεντβάμπνε, στην ευρύτερη διοικητική διαίρεση, του Λόμζε (Łomza).

Ο Πάβελ Παβλικόφσκι γεννήθηκε το 1957 στη Βαρσοβία όπου και έζησε μέχρι τα δεκατέσσερά του χρόνια. Η οικογένειά του όμως αναγκάστηκε να φύγει από την Πολωνία και έτσι πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της υπόλοιπης ζωής του μέχρι τώρα στην Αγγλία. Η Ίντα είναι η πρώτη ταινία που γυρίζει στην πατρίδα του. Αληθινό αριστούργημα. Μαυρόασπρη, με την κάμερα κατά κανόνα ακίνητη, αυστηρή, λιτή, χωρίς μπιχλιμπίδια. Όλοι όσοι την βλέπουν κάνουν συσχετισμούς με τον Ντράγερ και τον Μπρεσσόν. Πρέπει ίσως να προσθέσουμε στους υφολογικούς συσχετισμούς μας και τις μαυρόασπρες ταινίες του τσεχοσλοβάκικου κινηματογράφου την εποχή της Άνοιξης της Πράγας. Σε κάθε περίπτωση, ταινία ανθρώπου που έχει κάτι να πει. Και ποιος θα μπορούσε να πει την ιστορία της Ίντας καλύτερα από αυτόν που είναι Καθολικός από τη μεριά της μάνας του και η γιαγιά του οποίου, από τη μεριά του πατέρα του, δολοφονήθηκε στο Άουσβιτς, γεγονός για το οποίο ο πατέρας του δεν μιλούσε ποτέ; Ο Παβλικόφσκι στην Ίντα ξέρει, θέλω να πω, για ποιο πράγμα μιλάει. Συνέχεια ανάγνωσης

H Bαρβάρα, ο κέφαλος, η Λουλού Μαντζούφα και ο Ι. Μεταξάς

Standard

To 11o τρίλεπτο των «Ενθεμάτων», στο «Πολιτιστικό Ημερολόγιο» στο Κόκκινο 105.5, την Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου.  Στο μικρόφωνο ο Στρατής Μπουρνάζος.

Γεια σας, στο μικρόφωνο σήμερα  ο Στρατής Μπουρνάζος.

Ο λόγος σήμερα για τους Ηγέτες του Ελληνισμού. Η «Καθημερινή» ολοκλήρωσε, την προηγούμενη Κυριακή, τη σειρά των 10 μεγαλύτερων Ηγετών του Ελληνισμού, από γεννήσεως κόσμου. Ξεκίνησε  με τον Περικλή και τον Αριστοτέλη συνεχίστηκε με τον Μεγαλέξανδρο, τον Ιουστινιανό,  τον  Ρήγα Φεραίο, τον Καποδίστρια, τον Κολοκοτρώνη, τον Τρικούπη, τον Βενιζέλο (τον Ελευθέριο, όχι τον άλλο). Η σειρά ολοκληρώθηκε με τον  τόμο για τον Ιωάννη Μεταξά.

Όπως μαθαίνουμε από  την εισαγωγή του Στέφανου Κασιμάτη, η κρατούσα αντίληψη θέλει τον Μεταξά “φασίστα”». Πολύ σωστά το θέτει έτσι το ζήτημα. Διότι σύμφωνα με άλλες, μη κρατούσες αντιλήψεις, ο Μεταξάς δεν ήταν φασίστας· μπορεί να ήταν κοινωνιστής, σοσιαλδημοκράτης, ακόμα και ελευθεριακός κομμουνιστής. Ας αφιερώσουμε λοιπόν ένα τραγούδι στον εθνικό κυβερνήτη:

Η Βαρβάρα κάθε βράδυ στη Γλυφάδα ξενυχτάει

και ψαρεύει τα λαβράκια, κεφαλόπουλα, μαυράκια.

Το καλάμι της στο χέρι, κι όλη νύχτα στο καρτέρι

περιμένει να τσιμπήσει το καλάμι να κουνήσει.

 

Ένας κέφαλος βαρβάτος, όμορφος και κοτσονάτος

της Βαρβάρας το τσιμπάει, το καλάμι της κουνάει.

Μα η Βαρβάρα δεν τα χάνει τον αγκίστρωσε τον πιάνει

τον κρατά στα δυο της χέρια και λιγώνεται στα γέλια.

 

Κοίταξε μωρή Βαρβάρα, μη σου μείνει η λαχτάρα

τέτοιος κέφαλος με νύχι, δύσκολα να σου πετύχει.

Βρε Βαρβάρα μη γλιστρήσει και στη θάλασσα βουτήξει

βάστα τον απ’ το κεφάλι μη σου φύγει πίσω πάλι.

 

Στο καλάθι της τον βάζει κι από την χαρά φωνάζει

έχω τέχνη έχω χάρη ν’ αγκιστρώνω κάθε ψάρι

Για ένα κέφαλο θρεμμένο όλη νύχτα περιμένω

που θα ’ρθεί να μου τσιμπήσει το καλάμι να κουνήσει

 

Καλά ακούσατε, αγαπητοί μας ακροατές, δεν μπλέχτηκαν οι κονσόλες και οι μίκτες. Η «Βαρβάρα» του Παν. Τούντα με τη φωνή του Στελάκη Περπινιάδη έχει άμεση σχέση με τον Μεταξά. Κυκλοφόρησε το 1936 και απαγορεύθηκε από την 4η Αυγούστου. Επισήμως ως άσεμνο, ο πραγματικός όμως λόγος είναι ότι αναφέρεται στην κόρη του Μεταξά, Λουλού Μαντζούφα, που θεωρούνταν ελευθερίων ηθών. Έτσι, το τραγούδι ξανακυκλοφόρησε με νέους στίχους, που δεν μιλάνε για Βαρβάρες, κέφαλους και καλάμια, αλλά για «τη Μαρίκα τη δασκάλα πούχει σπίτια δυο μεγάλα».

Διαβάστε τη βιογραφική μελέτη του Στέλιου Πόραβου στο φύλλο της Κυριακής, με τίτλο «Ο Ιωάννης πίσω από το δέντρο». Με νέα συγκλονιστικά στοιχεία και αποκαλύψεις. Διότι, μεταξύ μας, ο Ιωάννης Μεταξάς δεν ήταν φασίστας. Ήταν Κονιάκ! Μεταξύ μας Μεταξάς και εις υγείαν, αγαπητοί μας ακροατές!

 

 

Στα «Ενθέματα» αύριο Κυριακή 14 Δεκεμβρίου

Standard

Κείμενα των: Kείμενα των: Τρέβορ Τριμ, Νικόλα Κοσματόπουλου, Σταύρου Ζουμπουλάκη, Γεωργίας Βαλωμένου, Στρατή Μπουρνάζου, Βασίλη Κ. Δωροβίνη, Στέλιου Πόραβου

 

CIA και βασανιστήρια: δεν είναι «μεμονωμένα περιστατικά». O Τρέβορ Τριμ σχολιάζει έκθεση της Γερουσίας των ΗΠΑ που δόθηκε στη δημοσιότητα. σχετικά τα βασανιστήρια της CIA. «Οι υπερασπιστές των βασανισμών, τόσο από τη CIA όσο και από την κυβέρνηση Μπους, δεν θα προσπαθήσουν καν να ισχυριστούν ότι δεν βασάνισαν κανέναν. Απλώς, θα λένε ότι ήταν αποτελεσματικό, ότι έγιναν μεν «σοβαρά λάθη» αλλά ότι «σώθηκαν αμέτρητες ζωές και η Πατρίδα μας είναι ασφαλέστερη». Αυτό το επιχείρημα φωτίζει μ’ έναν τρόπο και το λάθος που έκανε η επιτροπή της Γερουσίας που συνέταξε την έκθεση. Οπότε η συζήτηση τώρα μετατοπίστηκε στο εάν τα βασανιστήρια είχαν αποτέλεσμα. Είναι ξεκάθαρο ότι δεν είχαν, αλλά η συζήτηση θα έπρεπε να γίνεται πάνω σε αυτό το ερώτημα: Γιατί στην ευχή οι βασανιστές κι οι ψεύτες δεν βρίσκονται στη φυλακή;» (μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου)

Οι πολλές ψυχές των Podemos. Ανταπόκριση του Νικόλα Κοσματόπουλου από Μαδρίτη με τις εντυπώσεις του από την επαφή του με στελέχη του ισπανικού ριζοσπαστικού κόμματος. «Οι Podemos έχουν «πολλές ψυχές», θα μου πει ο Ιγκλέσιας, επιβεβαιώνοντας τις ανθρωπολογικές παρατηρήσεις μου των τελευταίων ημερών, τις οποίες και μοιράζομαι σε μια πρώτη μορφή: Μακρόχρονη δουλειά κι οργάνωση στο δημόσιο πανεπιστήμιο, ριζικές πολιτικές αλλαγές στη Λατινική Αμερική, οριζόντιοι αγώνες για τα κοινά στην Ισπανία, χαρισματική χρήση των μαζικών μέσων επικοινωνίας και της τηλεόρασης, και το μαζικό κίνημα των πλατειών του 2011 αποτελούν ισοδύναμα κομμάτια της καλειδοσκοπικής πολιτικής ψυχής των podemos. Η πολυσυλλεκτικότητα των Podemos διδάσκει.»  Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας αναθεωρητής ιστορικός της ιστοριογραφίας

Standard

Ο Φρανσουά Ντος στην Αθήνα

της Ουρανίας Πολυκανδριώτη

3 dosseΟ Φρανσουά Ντος είναι ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους γάλλους ιστορικούς και διανοητές, που έχει συνεχή και σημαντική συγγραφική και ερευνητική δραστηριότητα. Με νεανικές πολιτικές και πνευματικές καταβολές από τον Μάη του ’68, ο Ντος είναι σήμερα καθηγητής σύγχρονης ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Παρίσι 12-Κρετέιγ και διδάσκων στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών του Παρισιού, την πολύ γνωστή ανώτατη σχολή Sciences Po. Παράλληλα, είναι επίσης ερευνητής στο Ινστιτούτο Σύγχρονης Ιστορίας του Γαλλικού Κέντρου Ερευνών και συνεργάζεται σε πολλά ερευνητικά προγράμματα. Οι θεσμικές αυτές θέσεις του Ντος δείχνουν το εύρος των επιστημονικών δραστηριοτήτων του και φωτίζουν τον τρόπο της δουλειάς του: παράλληλα με το διδακτικό του έργο, παραμένει ένας ακαταπόνητος ερευνητής που αναζητά διαρκώς το τεκμήριο. Η ιδιαίτερα πλούσια και συνεχής συγγραφική του δραστηριότητα διακρίνεται πράγματι για την ενδελεχή τεκμηρίωσή της: τα βιβλία του είναι οπλισμένα με πλούσιο ερευνητικό υλικό και τα κείμενά του είναι πάντα πλαισιωμένα σχολαστικά από τη δευτερεύουσα βιβλιογραφία. Με τον τρόπο αυτό, ο Ντος προχωρά στην επανανάγνωση της ιστορίας και δεν διστάζει να αναθεωρεί διαδεδομένες και παγιωμένες ιστοριογραφικές μεθόδους και αντιλήψεις. Συνέχεια ανάγνωσης

Αξιοποιώντας το έργο του Νίκου Πουλαντζά

Standard

ΚΡΙΣΗ, ΚΡΑΤΟΣ, ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ: ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Ο Νίκος Πουλαντζάς υπήρξε έναν από τους σημαντικότερους θεωρητικούς του κράτους και ταυτόχρονα ένας στρατευμένος κομμουνιστής, ωστόσο το έργο του δεν έχει αξιοποιηθεί επαρκώς, στο πλαίσιο των συζητήσεων γύρω από την πορεία της ευρωπαϊκής (απ)ενσωμάτωσης και τη διαχείριση της ευρωκρίσης. Σε μια τέτοια προσπάθεια δημιουργικής αξιοποίησης, στοχεύει το συνέδριο «Κρίση, Κράτος και Δημοκρατία. Αξιοποιώντας τη θεωρία του Νίκου Πουλαντζά για την αντιμετώπιση του αυταρχικού καπιταλισμού», που οργανώνουν, στο Πάντειο, την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου, το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, το attac Γερμανίας και Ελλάδας, το Δίκτυο transform!, το Πανεπιστήμιο της Βιέννης και η Αυτόνομη Κίνηση Μεταπτυχιακών του Παντείου Πανεπιστημίου Manifesto. Δημοσιεύουμε δυο σχετικά κείμενα του Γιώργου Δαρεμά (Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, attac Ελλάδας) και της Μαρίκας Φραγκάκη (Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, attac Ελλάδας).

ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Παρασκευή 12 Δεκεμβρίου

9.00-12.00: Αξιοποιώντας τη θεωρία του Πουλαντζά για έναν κριτικό στοχασμό στην πορεία της ευρωπαϊκής ενσωμάτωσης και της ευρωκρίσης. Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, Φρίντερ Ότο Βολφ (Freie Universität, Βερολίνο), Κένεθ Χάαρ (Corporate Europe Observatory).

12.00-14.00: Δομή κοινωνικών τάξεων, ταξικές υποκειμενικότητες και κοινωνικά κινήματα. Γιώργος Δαρεμάς, Μάρτιν Κόνετσνι (Corporate Europe Observatory), Χάνα Λίχτενμπέργκερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

15.00-17.00: Ο μετασχηματισμός του «μπλοκ εξουσίας». Τζον Κανάνκουλαμ (University of Marburg), Γιώργος Χονδρός, Αλεξάνδρα Στρίκνερ (attac Αυστρίας).

17.30-19.30: Η έννοια του «αυταρχικού κρατισμού» του Ν. Πουλαντζά. Λούκας Όμπερντόρφερ (Chamber of Labour, Βιέννη), Χάρης Γολέμης, Άκης Λελεδάκης.

Σάββατο 13 Δεκεμβρίου

10.00-12.00: Επιμέρους χώρες και οι συνέπειες του μετασχηματισμού των εξουσιαστικών δομών στην ΕΕ. Μάκης Κουζέλης, Αλέξης Πασσαδάκης (Seattle to Brussels Network), Πήτερ Χέρμαν (attac Γερμανίας, EURISPES).

12.00-14.00: Παγκόσμια ανάλυση. Μόρτεν Ούγκαρντ (Copenhagen Business School), Βάσω Κανελλοπούλου, Ιλκέρ Ατάκ (Πανεπιστήμιο Βιέννης), Ετιέν Σνάιντερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

15.00-17.00: Η οπτική του Πουλαντζά για τον «δημοκρατικό σοσιαλισμό». Γκαλίπ Γιαλμάν (Middle Eastern Technical University), Ελένη Πορτάλιου, Άρμιν Πούλερ (Πανεπιστήμιο Βιέννης).

17:30-19.00: Κρίση, κράτος και δημοκρατία. Αξιοποιώντας τη θεωρία του Νίκου Πουλαντζά για την αντιμετώπιση του αυταρχικού καπιταλισμού. Αριστείδης Μπαλτάς, Ούλριχ Μπραντ (Πανεπιστήμιο Βιέννης, attac Γερμανίας), Μαρίκα Φραγκάκη.

Αμφιθέατρο Σάκη Καράγιωργα ΙΙ, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Ο Πουλαντζάς και η εποχή μας

Standard

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ-1

της Μαρίκας Φραγκάκη

Η οικονομική, κοινωνική και πολιτική αστάθεια αποτελούν χαρακτηριστικά της εξέλιξης του καπιταλισμού. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και το τέλος της «χρυσής περιόδου», όπως έχουν χαρακτηριστεί οι δεκαετίες του ’50 και του ’60, ο καπιταλισμός εισήλθε σε περίοδο αστάθειας, η οποία εκδηλώθηκε σε διαφορετικές περιοχές και περιόδους. Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008, η οποία ξεκίνησε από τις ΗΠΑ και μεταδόθηκε ταχύτατα στην Ευρώπη και σε άλλες καπιταλιστικά αναπτυγμένες περιοχές, ουσιαστικά σήμανε την έναρξη μιας νέας περιόδου, με χαρακτηριστικό γνώρισμα τη γενίκευση των αντιφάσεων και των αδιεξόδων του ύστερου καπιταλισμού στην ίδια την κοιτίδα του. Στις συνθήκες αυτές, η αναμόχλευση των αναλυτικών μας εργαλείων παρέχει σημαντικά μέσα για την καλύτερη κατανόηση της εποχής μας.

Writer Nikos Poulantzas at HomeΗ παρατήρηση ισχύει ιδιαίτερα σε σχέση με την κρίση που ταλανίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση, τόσο στο εθνικό όσο και στο υπερεθνικό επίπεδο. Στο εθνικό επίπεδο η παρούσα κρίση εμφανίζεται με διαφορετικές εκφάνσεις και ένταση, ενώ στο υπερεθνικό διακυβεύεται η ίδια η οντότητα της Ένωσης, κι όχι μόνο του ευρώ, από τη συνέχιση της κρίσης. Η σκέψη του Νίκου Πουλαντζά προσφέρει μια σειρά έννοιες και σημεία αναφοράς για τη σε βάθος διερεύνηση των υφιστάμενων συνθηκών σχετικά με τη μεταβατικότητα και τη διαφορετικότητα των καπιταλιστικών δομών, την παγκοσμιοποίηση και τον μεταβαλλόμενο ρόλο του κράτους. Το έργο του δεν προσφέρει απλώς απαντήσεις, αλλά ανοίγει διόδους θεωρητικών αναζητήσεων για φλέγοντα ζητήματα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η συνεισφορά του Πουλαντζά στη μαρξιστική θεωρία

Standard

ΑΞΙΟΠΟΙΩΝΤΑΣ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΠΟΥΛΑΝΤΖΑ-2

Του Γιώργου Δαρέμα

 

Writer Nikos Poulantzas at HomeΚεντρικό μέλημα της θεωρητικής συνεισφοράς του Νίκου Πουλαντζά, ενός από τους επιφανέστερους διανοητές του μαρξισμού και της ριζοσπαστικής σκέψης του 20ού αιώνα, ήταν η συγκρότηση μιας ολοκληρωμένης και συστηματικής θεώρησης του ρόλου και των λειτουργιών του κράτους μέσα στους κοινωνικούς σχηματισμούς που κυριαρχούνται από τον καπιταλιστικό τρόπο παραγωγής. Η απουσία μιας επεξεργασμένης θεωρητικής σύλληψης για το κράτος από τους κλασικούς του μαρξισμού είχε οδηγήσει τους πολιτικούς φορείς του επαναστατικού κινήματος σε αδυναμία να αντεπεξέλθουν στις απαιτήσεις του ταξικού αγώνα και στον προσδιορισμό των αναγκαίων ταξικών συμμαχιών. Ο Πουλαντζάς εναντιώθηκε θεωρητικά αφενός στον οικονομισμό της Τρίτης Διεθνούς που ανήγαγε το κράτος σε απλό «εργαλείο» κυριάρχησης της άρχουσας τάξης και αφετέρου στη σοσιαλδημοκρατική –αλλά και φιλελεύθερη– σύλληψή του ως ενός «ουδέτερου» θεσμικού μορφώματος, που υφίσταται ως υποκείμενο με «ενιαία ορθολογική βούληση» και «διαιτητεύει» ανάμεσα στα αντιμαχόμενα συμφέροντα της αστικής κοινωνίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Αγελάδα

Standard

ΝΕΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ

Του Κωνσταντίνου Χατζηνικολάου

Το φως έρχεται από πάνω πάντα, αλλά καμιά φορά νομίζεις πως βγαίνει απ’ τα έγκατα της γης, απ’ τις αβύσσους, όπως σήμερα που το πρώτο φως μοιάζει να έχει κρατήσει όλο το σκοτάδι της νύχτας και δεν είναι παρά αντεστραμμένο μαύρο, μέχρι που ο ήλιος ανατέλλει πραγματικά και οι στέγες των σπιτιών ξεκολλάνε απ’ τη νύχτα.

Jean Dubuffet "The Cow With The Subtle Nose", (1954)

Jean Dubuffet «The Cow With The Subtle Nose», (1954)

Μέσα από τους δρόμους του χωριού ένας γέρος εμφανίζεται καβαλώντας τη ράχη μιας αγελάδας και χτυπά τα πλευρά της μ’ ένα λεπτό ευλύγιστο κλαδί. Φορά ένα ψάθινο καπέλο, φαγωμένο στις άκρες από την πολυκαιρία, και τα μάτια του είναι χωμένα στις κόγχες, κομμένα απ’ την κούραση, κοκκινωπά και υγρά: δυο μάτια ασβού που μόλις έχει ξυπνήσει. Συνέχεια ανάγνωσης

Παράδεισοι, φορολογικοί και άλλοι

Standard

ΟΙ ΛΕΞΕΙΣ ΕΧΟΥΝ ΤΗ ΔΙΚΗ ΤΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ

Του Νίκου Σαραντάκου

Ιερώνυμος Μπος "Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων" (λεπτομέρεια)

Ιερώνυμος Μπος «Ο κήπος των επίγειων απολαύσεων» (λεπτομέρεια)

Στις αρχές του μήνα που μας πέρασε έγινε πολύς θόρυβος με τις διαρροές για τις φορολογικές συμφωνίες ευνοϊκής μεταχείρισης (ουσιαστικά νομότυπης φοροαποφυγής) που είχαν συνάψει μεγάλες εταιρείες με την κυβέρνηση του Λουξεμβούργου, κι έτσι ήρθε για μια ακόμα φορά στην επιφάνεια το θέμα των φορολογικών παραδείσων. Και μπορεί ο Ζαν-Κλοντ Γιουνκέρ, πρόεδρος της Κομισιόν και προηγουμένως πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου σχεδόν επί εικοσαετία, να επιβίωσε από την πρόταση μομφής που υποβλήθηκε εναντίον του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, μεταξύ άλλων και από την Αριστερά, αλλά εμείς βρήκαμε τη λέξη του μήνα.

Εννοώ βέβαια την λέξη «παράδεισος» και ειδικότερα τον σύμπλοκο όρο «φορολογικός παράδεισος». Ο παράδεισος είναι λέξη άρρηκτα θα έλεγε κανείς δεμένη με τη χριστιανική θρησκεία και μοιάζει να έχει ελληνική ετυμολογία, κάποιο σύνθετο της πρόθεσης παρά, κι όμως στην ελληνική γλώσσα μπήκε σαν στοιχείο ενός προχριστιανικού πολιτισμού, δάνειο από ξένη γλώσσα. Συνέχεια ανάγνωσης

Δεκεμβριανά 1944: παρελθόν και παρόν

Standard

Τα Δεκεμβριανά αποτελούν σημείο καμπής για την ελληνική ιστορία της δεκαετίας του 1940, με διεθνή σημασία. Όπως έχει επισημάνει ο Μαρκ Μαζάουερ, η έκβασή τους σηματοδοτεί ότι «η πλάστιγγα της εξουσίας στην Ελλάδα έγειρε ξαφνικά και αποφασιστικά σε βάρος της Αριστεράς, για πρώτη φορά μετά το 1942». Kαι γι’ αυτό τον λόγο, αποτελούν γεγονός που σημάδεψε τραυματικά τη μνήμη του αριστερού κινήματος στην Ελλάδα. Τα ίχνη του Δεκέμβρη είναι ακόμα ζωντανά, όπως δείχνουν όχι μόνο τα «λαβωμένα» κτίρια της Αθήνας, αλλά και το ότι ο Δεκέμβρης του 2008 («τα Δεκεμβριανά των εφήβων», όπως έχει γράψει, εδώ, ο Γιώργος Φουρτούνης) ανακάλεσε μνήμες, αναφορές, συσχετισμούς και διαφορές με το 1944. Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης εβδομήντα χρόνων, τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ) και το Φόρουμ Κοινωνικής Ιστορίας οργανώνουν, την Παρασκευή 13 και το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου, το επιστημονικό συνέδριο «Δεκεμβριανά 1944: το παρελθόν και οι χρήσεις του». Θέσαμε τρία ερωτήματα στον Πολυμέρη Βόγλη, τον Ηλία Νικολακόπουλο και την Ιωάννα Παπαθανασίου, από την οργανωτική επιτροπή του συνεδρίου.

Στρ. Μπ.

Tα ερωτήματα

  1. Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει μια «αναδιαπραγμάτευση» ιστορικών γεγονότων και περιόδων όπως η Μεταπολίτευση (ως πηγή της σημερινής «κακοδαιμονίας»), αλλά και η Αντίσταση ή γενικότερα η δεκαετία του 1940 («αναθεωρητικό» ρεύμα). Θεωρείτε πως επιχειρείται κάτι τέτοιο και όσον αφορά τα Δεκεμβριανά;

  1. Αν βάζατε έναν «υπότιτλο» στα Δεκεμβριανά, αν τα αποτιμούσατε με λίγες λέξεις, πώς θα τα αποκαλούσατε; «Προανάκρουσμα του Εμφυλίου», «πρώτη πράξη του Ψυχρού Πολέμου», «τέλος της αντιφασιστικής συμμαχίας», «σημείο καμπής» μετά το οποίο αρχίζει η κάμψη της Αριστεράς;

  1. Πώς καταγράφεται ο Δεκέμβρης στη συλλογική μνήμη των αριστερών, αμέσως μετά τη λήξη του αλλά και αργότερα; Είναι ο «κόκκινος Δεκέμβρης», ο «μεγάλος Δεκέμβρης», κυριαρχεί η αίσθηση της ήττας (ηρωικής ή μη), της χαμένης ευκαιρίας, των λαθών, της ξένης παρέμβασης; Ποιες τομές μπορούμε να διακρίνουμε, στη μνήμη αυτή;

Συνέχεια ανάγνωσης

Η ήττα ενός πρωτόγνωρου κινήματος

Standard

ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ 1944: ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΠΑΡΟΝ-1

Του Πολυμέρη Βόγλη

1. Έχουμε μια «αναθεώρηση» των Δεκεμβριανών στο πλαίσιο του «αναθεωρητικού ρεύματος»; Τα Δεκεμβριανά, ήδη λίγο μετά την αποχώρηση του ΕΛΑΣ από την Αθήνα, εγγράφηκαν στη δημόσια σφαίρα ως ένα «όργιο» βίας και εκτελέσεων από την πλευρά της Αριστεράς. Η λεγόμενη «πτωματολογία» συνεχίστηκε για δεκαετίες, με αποτέλεσμα τα Δεκεμβριανά να αποκοπούν από τη συγκεκριμένη ιστορική συγκυρία, τη βία της Κατοχής και των Ταγμάτων Ασφαλείας, τις μάχες στους δρόμους της Αθήνας και να «ξεχαστεί» η βρετανική στρατιωτική επέμβαση, οι βομβαρδισμοί συνοικιών, οι χιλιάδες συλλήψεις αριστερών. Τα Δεκεμβριανά ουσιαστικά έγιναν μετωνυμία για την κομμουνιστική βία και τις συνέπειες μιας ενδεχόμενης ανόδου των κομμουνιστών στην εξουσία. Επιπλέον, εντάχθηκαν στο σχήμα των «τριών γύρων», και άρα σε μια συνολικότερη αφήγηση για τη βία της Αριστεράς, η οποία δεν χρειάστηκε «αναδιαπραγμάτευση» αλλά αντίθετα επανέκαμψε τα τελευταία χρόνια. Σε αυτή την εξέλιξη συνέτεινε και η αμηχανία της Αριστεράς για τις εκτελέσεις στη διάρκεια των Δεκεμβριανών. Ας μου επιτραπεί, όμως, να κάνω μια γενικότερη διαπίστωση. Απέναντι στο τραυματικό και διαιρετικό παρελθόν των Δεκεμβριανών, η Αριστερά άρθρωσε έναν αναστοχαστικό λόγο, είτε μιλώντας για «λάθη» και «υπερβασίες» είτε στηλιτεύοντας την εργαλειακή χρήση της βίας. Η Δεξιά ποτέ δεν προσέγγισε τα Δεκεμβριανά αναστοχαστικά αλλά ως πεδίο δικαίωσής της. Συνέχεια ανάγνωσης