25 του Γενάρη: ένας σεισμός ευεργετικός

Standard

To 15o τρίλεπτο των «Ενθεμάτων», στο «Πολιτιστικό Ημερολόγιο» στο Κόκκινο 105.5, την Παρασκευή 30 Ιανουαρίου.  Στο μικρόφωνο ο Στρατής Μπουρνάζος.

 

Γεια σας, στο μικρόφωνο ο Στρατής Μπουρνάζος από τα Ενθέματα της Αυγής. Καλώς σας βρήκαμε πάλι, έπειτα από μια βδομάδα που άλλαξε ήδη τόσα πολλά στην Ελλάδα, και προσδοκούμε ότι θα αλλάξει και άλλα, και στη χώρα μας και στον κόσμο όλο. O διπλός εκλογικός σεισμός επιγράφεται ένας ωραίος συλλογικός τόμος που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Θεμέλιο για τις διπλές εκλογές του Μαιου και του Ιουνίου του 2012. Και αν χαρακτηρίσουμε σεισμό τις αναμετρήσεις του 2012, πώς να ονομάσουμε εκείνη της περασμένης Κυριακής, μεγασεισμό, σεισμό μεγατόνων. Αλλά αν είναι κάτι ιδιαίτερο σε αυτό τον σεισμό της 25.1  δεν είναι μόνο το μέγεθός του, αλλά ότι ακολουθήθηκε από πολλούς άλλους μετασεισμούς και όλους με ευεργετικά αποτελέσματα. Με δυο λόγια άνθισε ξανά το χαμόγελο στο πρόσωπο των ανθρώπων, κι αυτό το βλέπεις καθημερινά όπου κι αν πας. Συνέχεια ανάγνωσης

Στα Ενθέματα αύριο 1η Φεβρουαρίου

Standard

Κείμενα των: Μαρίας Καλαντζοπούλου, Ιωάννας Μεϊτάνη, Τζοάνα Μπερκ, Δημήτρη Ιωάννου, Στρατή Μπουρνάζου, Ζερόμ Ρόος, Σερζ Αλιμί, Ντάνιελ Τρίλινγκ, Μπασκάρ Σουνκάρα, Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου, Μιχάλη Μπαρτσίδη, Γιόρις Λέβερινκ, Νίκου Σαραντάκου, Ανέτ Βιβιορκά

Η ΟΡΚΩΜΟΣΙΑ

Η Μαρία Καλαντζοπούλου και η Ιωάννα Μεϊτάνη σχολιάζουν τη συμβολική σημασία των κινήσεων του Αλέξη Τσίπρα την ημέρα της ορκωμοσίας του :

Vincent van Gogh -Enclosed field with rising sun, 1889

Vincent van Gogh -Enclosed field with rising sun, 1889

Ζητήματα τιμής και συνείδησης, της Μαρίας Καλαντζοπούλου. «Ο νέος πρωθυπουργός, γεννημένος και μεγαλωμένος μετά το πέρας των διώξεων της ιστορικής ιδεολογικής του παράταξης, αναλαμβάνοντας την ευθύνη της διακυβέρνησης, δεν διαβεβαιώνει μόνο την πολιτεία και τον σημερινό –ζώντα– λαό. Σπεύδει να διαβεβαιώσει, στην τιμή και τη συνείδησή του, χωρίς λόγια αυτή τη φορά, τους νεκρούς και την Ιστορία. Περνώντας μέσα από το στενό μονοπάτι που περπάτησαν τόσοι μελλοθάνατοι αγωνιστές, στέκεται μπροστά σε έναν χιλιοματωμένο τοίχο στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής και παίρνει τη δική του συνειδησιακή αμπάριζα για τη συνέχεια»

Ψηλά στις αρχικές μας τις πηγές, της Ιωάννας Μεϊτάνη. «όπως παρατήρησε η φίλη, ο καθένας μας, πριν κάνει κάτι πολύ σημαντικό, γυρνάει για μια στιγμή στην πηγή της δύναμής του, στη βάση του: άλλος στη μάνα του, άλλη στην πίστη της, ο τρίτος στον εαυτό του. Ο Τσίπρας γύρισε στον τόπο μνήμης του αντιφασιστικού αγώνα για να πάρει δύναμη από την τιμή των εκτελεσμένων αντιστασιακών. Για να δώσει στίγμα και βάθος στη δικιά του τιμή, στην οποία μόλις είχε ορκιστεί.

Η ιστορία του πόνου: από την προσευχή στα παυσίπονα.  Μια συνέντευξη της Τζοάνα Μπερκ στον Δημήτρη Παπανικολάου για την ιστορία της βίας και των συναισθημάτων, την πολιτική χρήση του πόνου και το ρόλο του δημόσιου διανοούμενου σήμερα. «Εμπειρίες πόνου δεν προκύπτουν «φυσικά», αλλά πάντα σε διαπραγμάτευση με το κοινωνικό περιβάλλον. Από τη στιγμή της γέννησής τους, τα βρέφη μυούνται σε πολιτισμούς του πόνου. Καθώς ωριμάζουν, τα άτομα που είναι υπεύθυνα για την κοινωνικοποίησή τους δίνουν προσοχή σε ορισμένα δάκρυά τους και σε άλλα όχι· τους χτυπούν τα χέρια όταν τα φέρνουν κοντά στη φωτιά· κάποιες πληγές τις φιλάνε για να περάσουν, άλλες όχι· κάποιες μελανιές τις παραβλέπουν. Έχει διαφορά αν είσαι αγόρι ή κορίτσι. Έχει σημασία αν είσαι φτωχός. Οι άνθρωποι που πονούν μαθαίνουν είτε να υποφέρουν σιωπηλά είτε να κάνουν σαματά. Ο πόνος, λοιπόν, δεν είναι ποτέ ιδιωτικός, αλλά συνδέεται πάντα με μια διαπραγμάτευση κοινωνική.» Συνέχεια ανάγνωσης

Venceremos, το λοιπόν!

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Κυριακή 25 Ιανουαρίου. Mια μέselida 1ρα που προμηνύεται λαμπρή. Και όταν ο ήλιος θα έχει πια γείρει, εκεί κατά τις εφτά το βράδυ, όταν οι κάλπες κλείνουν και ξανανοίγουν για την καταμέτρηση, μια ακόμα πιο λαμπρή νύχτα θα ανατείλει.

Γιατί όμως η διαφαινόμενη (μεγάλη) νίκη του ΣΥΡΙΖΑ και η κυβέρνηση της Αριστεράς φωτίζει τις καρδιές και τα πρόσωπά μας; Επειδή θα ξεφορτωθούμε τον Σαμαρά, τον Βορίδη και τον Βενιζέλο; Σίγουρα! Επειδή θα απαλλαγούμε από το άγος της μπαλτάκειας διακυβέρνησης; Ασφαλώς! Επειδή προσδοκούμε να δούμε –ας μου επιτρέψουν οι αβροί αναγνώστες– τον Πρετεντέρη με μια προβοσκίδα να; Και γι’ αυτό! Επειδή ζούμε την «ελληνική ώρα της Ευρώπης και την ευρωπαϊκή ώρα της Ελλάδας», όπως έγραψε στα προπροηγούμενα «Ενθέματα» ο Αντώνης Λιάκος; Ναι! Επειδή ο μονόδρομος ίσως να μην είναι μονόδρομος και η ελπίδα ανθίζει; Ναι, ναι, και για δεκάδες άλλους λόγους ναι — ο καθένας ας προσθέσει τον δικό του. Αλλά για την ειδική κατηγορία, στην οποία ανήκουν οι περισσότεροι αναγνώστες αυτής της εφημερίδας, τους αριστερούς και τις αριστερές εννοώ, υπάρχουν δύο ιδιαίτερα στοιχεία που κάνουν τη μέρα μοναδική.

Το ένα έρχεται από το παρελθόν. Είναι η βαριά σκιά των απόντων, το παλίμψηστο της ιστορίας μας. Ένα κόκκινο, κατακόκκινο νήμα, που μας πάει τουλάχιστον στα χρόνια της Αντίστασης, που ενώνεται με τα μεγάλα ευρωπαϊκά και διεθνή κινήματα του περασμένου αιώνα, αντιφασιστικά, εργατικά, δικαιωματικά, νεολαιίστικα, διεθνιστικά, και φτάνει στο σήμερα. Δεν μιλάω αφηρημένα, δεν μιλάω από τη σκοπιά του «αναλυτή» ή του ιστορικού του μέλλοντος που θα αποφανθεί αν η 25.1.2015 θα γραφτεί με Χρυσά Γράμματα στις Δέλτους της Ιστορίας. Σας γράφω, γραφέας υπηρεσίας και πολεμικός ανταποκριτής από το στρατόπεδο των συναισθημάτων. Γιατί αυτό το παρελθόν μας διαπερνά, είναι μέσα μας, πυρπόλησε τη νιότη μας και συνεχίζει να φωτίζει τις ζωές μας. Μιλάω για τους νεκρούς μας, για διαδρομές και μνήμες που ζωογονούν το σήμερα. Για την προσωπική μας ιστορία, τους αγώνες και τις δικές μας στιγμές, από τις πιο μεγάλες μέχρι και τις πιο μικρές (μικρές, αλλά ανεκτίμητες, ένας Ροζ Πάνθηρας που ξεπηδάει από τα αυτοκολλητάκια της ΣΑΦ, στη Φιλοσοφική του ’80), τις βλέπω να περνάνε καρέ καρέ μπροστά μου, καθώς ακούω το Bella Ciao στην Πανεπιστημίου. Η τυραννία της μνήμης, η ευλογία της μνήμης. Συνέχεια ανάγνωσης

Η κοινωνική απογραφή ως αφετηρία ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων

Standard

του Γιώργου Καλπαδάκη και του Γιώργου Κοτσυφάκη

Παντού και πάντοτε, η οικονομική πραγμάτευση πληθυσμιακών θεμάτων υποτάσσεται στα πολιτικά ιδεώδη και στα συμφέροντα […] περισσότερο από κάθε άλλο τομέα της καθεστηκυίας οικονομικής σκέψης.

Gunnar Myrdal, Population problems and politics, 1938

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, "Επαρχία", 1912

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Επαρχία»

Τα αρνητικά ισοζύγια γεννήσεων-θανάτων, οι γερασμένες πληθυσμιακές δομές και η αθρόα μεταναστευτική εκροή των πιο παραγωγικών ηλικιών –εν ολίγοις, αυτό που αποκαλείται «δημογραφικό πρόβλημα»– θα τίθεται επιτακτικότερα στο δημόσιο διάλογο όσο θα αναδεικνύονται ευκρινέστερα οι βαθύτερες επιπτώσεις της λιτότητας στην κοινωνία. Το μείζον ζητούμενο τότε θα είναι ποιες πολιτικές δυνάμεις θα έχουν διεκδικήσει να το νοηματοδοτήσουν — που πάει να πει, σε ποιο αξιακό πλαίσιο θα ενταχθεί η αντιμετώπισή του. Είναι σημαντικό να κατανοηθεί ότι το δημογραφικό αποτελεί το κάτοπτρο μέσα από το οποίο διακρίνονται ορατότερα οι θεμελιακές αντινομίες των δυνάμεων που εφάρμοζαν πολιτικές λιτότητας κατά τα προηγούμενα χρόνια. Κατ’ ουσίαν, ενώ έθεταν τη «διαιώνιση του ελληνικού έθνους» ως ύψιστη προτεραιότητα, λειτούργησαν ως πολιορκητικοί κριοί για τη συρρίκνωση του κράτους πρόνοιας που απέβη άκρως διαλυτική για τη δυνατότητα αναπαραγωγής των γενεών.

Με πρόταγμα έναν εν πολλοίς προσχηματικό φιλογεννητισμό και επωδό την ανάγκη παροχής φειδωλών επιδομάτων στις πολύτεκνες οικογένειες, το πιο ορατό τμήμα των ανησυχούντων για το δημογραφικό εμφορούνταν από αντιδραστικές και νεοδαρβινικές αντιλήψεις για την αναμόρφωση του εργασιακού περιβάλλοντος· φρονούσαν ότι οι εργαζόμενες γυναίκες κωφεύουν «εγωιστικά» στο φυσικό κάλεσμα της μητρότητας και χαρακτήριζαν «τσιγκούνηδες» (όπως τους αποκάλεσε και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας σε πρωτοχρονιάτικο μήνυμα προς τις πολύτεκνες οικογένειες το 2011) όσους «περιορίζονται» στο ένα παιδί· αναφέρονταν στις εκτρώσεις — στις οποίες το 2012 η Ελλάδα πρώτευε πανευρωπαϊκά, σύμφωνα με την Eurostat ως προϊόν όχι της κρίσης, της ανεργίας και του φόβου για το μέλλον αλλά των «χαλαρών ηθών»· αποσιωπούσαν, τέλος, τα πολλαπλά οφέλη για τη χώρα από τον μεταναστευτικό παράγοντα προβάλλοντας ως βασικούς υπαίτιους για τη φυγή των γηγενών εργαζομένων στο εξωτερικό αλλά ακόμα και για την υπογεννητικότητα τους «λαθρομετανάστες». Συνέχεια ανάγνωσης

Πόλεμος και Επανάσταση ή πώς ξαναγράφουμε από την αρχή μια Βαλκανική Ιστορία

Standard

του Δημήτρη Σταματόπουλου

Δαβίδ Μπουρλιούκ, «Επανάσταση», 1917

Δαβίδ Μπουρλιούκ, «Επανάσταση», 1917

Το ξέσπασμα των ευρωπαϊκών επαναστάσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του μακρού 19ου αιώνα, μοιάζει να κινείται ακριβώς αντίστροφα σε σχέση με τον ρου της Παγκόσμιας Ιστορίας του Χέγκελ: αντί να κινείται από Ανατολάς προς Δυσμάς και το Απόλυτο Πνεύμα της να ενσαρκώνεται στο αστικό κράτος, η κίνηση είχε αντιστραφεί και η Ιστορία κινούνταν από Δυσμάς προς Ανατολάς, ακολουθώντας την πορεία της ραγδαίας εκβιομηχάνισης της ηπείρου. Η Επανάσταση έμοιαζε να αποτελεί τον προάγγελο της αστικοποίησης των φεουδαλικών κοινωνιών. Και αυτή η αυτοεκπληρούμενη προφητεία υλοποιήθηκε ακόμη και στην περίπτωση των κομμουνιστικών επαναστάσεων στη Ρωσία και στην Κίνα — έστω κι αν χρειάστηκε να μεσολαβήσει μια παρατεταμένη κυριαρχία της γραφειοκρατίας, η οποία έπρεπε να υποκαταστήσει στον ρόλο του τον συλλογικό κεφαλαιοκράτη. Έτσι, κατά παράδοξο τρόπο, οι επαναστάσεις που πρόβλεψαν τον τέλος του αστικού κόσμου ολοκλήρωσαν τη διαδικασία αστικοποίησης στα δύο τρίτα περίπου της γήινης σφαίρας.

Η παράταση όμως αυτής της δύσκολης διαδικασίας οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε εκείνον που την ξεκίνησε: η Γαλλία έμοιαζε να ταράσσει διαρκώς τους όρους με τους οποίους διαμορφωνόταν ένα σύγχρονο αστικό κράτος. Έχει χυθεί πολύ μελάνι για να εξηγηθεί γιατί το Παρίσι επιμένει στις επαναστάσεις. Η πιο πιθανή εξήγηση είναι ότι το 1789 δεν ολοκλήρωσε την πολιτική και κοινωνική ηγεμονία της αστικής τάξης με οριστικό τρόπο, όπως ο Εμφύλιος Πόλεμος και η Ένδοξη Επανάσταση στην Αγγλία του 17ου αιώνα. Προτού όμως αυτή η ηγεμονία ολοκληρωθεί με την Επανάσταση του 1830 και του 1848, εισέβαλε στην σκηνή της παγκόσμιας Ιστορίας ένας απροσδόκητος παράγοντας, με τον οποίο οι αστοί έπρεπε να συγκρουστούν, συμμαχώντας με τους συντηρητικούς γαιοκτήμονες. Ωστόσο, πρόκειται και για κάτι παραπάνω: για μια παραγωγή γεγονότων του μύθου, που συνόδευε πλέον το επαναστατικό γεγονός. Συνέχεια ανάγνωσης

«Με το κεφάλι πάνω στον πάγκο του χασάπη»

Standard

Η κωμωδία μέσα στη δημοκρατία

της Έλενας Πατρικίου

3-patrikioy 1Αν το γέλιο είναι αυτό που διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα, τότε η κωμωδία, το «οργανωμένο γέλιο», η διανοητική, σωματική, γλωσσική και συναισθηματική συμπεριφορά που συνειδητά επιδιώκει όχι απλώς να προκαλέσει το γέλιο, μα να οργανώσει τους κώδικες πάνω στους οποίους χτίζεται η πρόσληψη του αστείου, είναι ίσως το στοιχείο εκείνο που διακρίνει (χωρίς, ασφαλώς, η διάκριση να είναι αναγκαστικά αξιολογική) κάποιους ανθρώπους και πολιτισμούς από κάποιους άλλους (σοβαρότερους; πιο κατηφείς; λιγότερο ελαφρούς;) ανθρώπους και πολιτισμούς.

Ο Αριστοτέλης στην Ποιητική είναι σαφής: η ποίηση είναι το αποτέλεσμα του ελέγχου που ασκεί η κοινωνία συνολικά και ο ποιητής προσωπικά (για λογαριασμό της κοινωνίας ή για λογαριασμό δικό του) στους ανθρώπους που τη συναπαρτίζουν. Ο έλεγχος μπορεί να αφορά εξίσου τη δημόσια δράση των ανθρώπων ή την ιδιωτική τους ζωή. Όταν ο έλεγχος είναι επαινετικός, προκύπτει το έπος, η τραγωδία και ένα μέρος της λυρικής ποίησης — ο αίνος του άριστου. Όταν ο έλεγχος είναι επικριτικός, προκύπτει η ιαμβική ποίηση και η κωμωδία — ο ψόγος του φαύλου. Το έπος και η τραγωδία αποτιμούν και διασώζουν στους αιώνες το «άφθιτον κλέος» του Αχιλλέα, προσδίδοντάς του ταυτόχρονα τη λάμψη της τέχνης. Πολύ περισσότερο, ο σκωπτικός ίαμβος και η κωμωδία δεν αποτυπώνουν απλώς στη μνήμη των ανθρώπων την τιμωρία των μνηστήρων της Οδύσσειας στον Άδη ή τον εξευτελισμό του Κύκλωπα, αλλά αποτελούν την ουσία της ποινής: το γέλιο που προκαλεί ο ψόγος αποτελεί το άκρον άωτον της τιμωρίας. Κάτι που σημαίνει ότι ο ψόγος, άρα η κωμωδία, δεν σταματούν μπροστά σε καμία «κοσμιότητα», σε καμία «πολιτική ορθότητα», σε κανένα «ναι μεν, αλλά». Για να είναι ο ψόγος καίριος, πρέπει το γέλιο να αντηχεί σαν ομηρικός καγχασμός.

Η κωμωδία είναι αμείλικτη. Δεν βάζει νερό στο κρασί της, δεν μετράει ελαφρυντικά, δεν υπολογίζει συνέπειες. Ούτε τις συνέπειες που θα υποστεί αναπόφευκτα ο φαύλος, τον οποίο επιλέγει για στόχο της, ούτε αυτές που θα υποστεί, εξίσου αναπόφευκτα, ο κωμικός ποιητής. Η κωμωδία είναι επικίνδυνη για τον διακωμωδούμενο, αλλά είναι εξίσου επικίνδυνη για τον κωμικό. Ο Αριστοφάνης ήξερε πολύ καλά τι ρίσκα έπαιρνε κάθε χρόνο, με κάθε νέα κωμωδία. Όταν στους Αχαρνής αποφασίζει να ψέξει όχι μόνο τους στρατηγούς που συντηρούσαν έναν ανόητο και καταστροφικό πόλεμο, αλλά και τους ηλίθιους, πάμφτωχους και κακομοίρηδες καρβουνιάρηδες που επέμεναν να ψηφίζουν αυτούς τους στρατηγούς, ξέρει πως κινδυνεύει. Ο ήρωας του έργου, ο Δικαιόπολις, προκειμένου να μιλήσει, προκειμένου να ψέξει και να διακωμωδήσει, πρέπει να βάλει το κεφάλι του πάνω στον πάγκο του χασάπη. Η κωμωδία μιλάει πάντα με το κεφάλι πάνω στον πάγκο του χασάπη. Ο δημόσιος ψόγος είναι ρίσκο. Η ελευθερία του γέλιου είναι επικίνδυνη.

   Η κωμωδία είναι βλάσφημη. Η κωμωδία είναι χυδαία. Είναι βωμολόχα. Είναι αναιδής. Δεν έχει το θεό της. Όχι μόνο η πολιτική κωμωδία του αθηναϊκού 5ου αιώνα. Αλλά και η νέα κωμωδία, της αστικής Αθήνας του 4ου αιώνα, ή της Ρώμης, ή της αναγεννησιακής Ευρώπης — η κωμωδία του Μολιέρου, του Γκολντόνι, του Γκόγκολ, του Τσάπλιν, του Λογοθετίδη… Επιτρέπει στον γιο να σκοτώσει τον πατέρα. Επιτρέπει στον γιο να παντρευτεί το κορίτσι που έχει βάλει στο μάτι ο γέρος πατέρας. Επιτρέπει στον υπηρέτη να κοροϊδέψει τον αφέντη. Επιτρέπει στη γυναίκα να ξεγελάσει τον άντρα της. Επιτρέπει στον έρωτα και το σεξ να νικήσουν τον πλούτο και την εξουσία. Επιτρέπει στον σφετεριστή να κάτσει στον θρόνο. Επιτρέπει στους ανθρώπους να αποδειχθούν δικαιότεροι, σοφότεροι, ισχυρότεροι από τους θεούς τους. Συνέχεια ανάγνωσης

«Σύρριζα», ένα αστυνομικό του Πέτρου Μαρτινίδη

Standard

«Κεντροαριστερή» ρητορεία και αστυνομικό μυθιστόρημα

του Νίκου Ποταμιάνου

8-potamianos alli

Ρόυ Λιχτενστάιν, «Χορός στο στούντιο του καλλιτέχνη», 1974

Ο Πέτρος Μαρτινίδης ανακοίνωσε, πρόσφατα, στο facebook την πρόθεσή του να σταματήσει να γράφει αστυνομικά μυθιστορήματα. Καθώς το διάβαζα, σκέφτηκα ότι είναι κρίμα που θα μας αφήσει με την αίσθηση όχι των εξαιρετικών Κατά συρροήν ή Σε περίπτωση πυρκαγιάς, αλλά των δύο χειρότερων μυθιστορημάτων του, τα οποία συνιστούν επιπλέον μια επίθεση στην Αριστερά (το Σύρριζα, που μόλις κυκλοφόρησε) και στις κινητοποιήσεις των Πλατειών (Χωρίς αποζημίωση, 2011).

Ο Μαρτινίδης αποτελεί, πιστεύω, χαρακτηριστικό παράδειγμα της τάσης σημαντικού μέρους της διανόησης να απομακρυνθεί από την Αριστερά – αποφασιστική, εδώ, για την αποενοχοποίηση αυτής της τάσης υπήρξε η δημιουργία και οι επιλογές της ΔΗΜΑΡ.

Για μια κατηγορία διανοουμένων το πιο αντιπαθητικό πράγμα στο ΠΑΣΟΚ, διαχρονικά, ήταν ο λαϊκισμός του. Πολλοί απ’ αυτούς προσχώρησαν στον σημιτικό εκσυγχρονισμό, και ακόμα περισσότεροι τον χαιρέτισαν ως ένα βήμα εκπολιτισμού του ΠΑΣΟΚ και του πολιτικού συστήματος. Τώρα είναι ο ΣΥΡΙΖΑ αυτός που τους απωθεί. Ίσως όχι όλος, όχι γενικευμένα: τους ενοχλεί όμως η «εμπάθεια» που δείχνει, οι υψηλοί τόνοι, η δραματικότητα του λόγου του.

Είναι θέμα αισθητικής, λένε. Η χαμηλού επιπέδου αισθητική και οι υψηλοί τόνοι χαρακτηρίζουν τις αντιδράσεις της λαϊκής πλειοψηφίας που βλέπει τη ζωή της να καταστρέφεται στα χρόνια των Μνημονίων. Κι αφού οι οργανωτικοί δεσμοί του ΣΥΡΙΖΑ με τις λαϊκές τάξεις παραμένουν εντελώς αναντίστοιχοι με την εκλογική του επιρροή, αναπτύσσονται μορφές επικοινωνίας μαζί τους που περνάνε μέσα από τα ΜΜΕ και από μια «παραδοσιακή» πολιτική κουλτούρα που λίγο μόνο μετασχηματίζεται. «Λαϊκισμός», σύμφωνα μ’ έναν ορισμό — όχι τον ορθότερο. Συνέχεια ανάγνωσης

Όχι πια χωρίς ηγέτες

Standard

του Πάολο Γκερμπάουντο

μετάφραση: Αντώνης Γαλανόπουλος

tsipras-iglesiasΗ άνοδος των νέων αριστερών ηγετών, όπως ο Αλέξης Τσίπρας και ο Πάμπλο Ιγκλέσιας, δημιουργεί ένα ενδιαφέρον πολιτικό αίνιγμα. Αν ο Τσίπρας προβλέπεται τώρα να κερδίσει τις πρόωρες εκλογές το 2015, και αν το κόμμα του Ιγκλέσιας έρχεται πρώτο στις δημοσκοπήσεις στην Ισπανία, είναι λόγω του τρόπου με τον οποίο οι δύο πολιτικές προσωπικότητες έχουν καταφέρει να σερφάρουν στο κύμα της λαϊκής δυσαρέσκειας που εκδηλώθηκε με τα λεγόμενα «κινήματα των πλατειών»: τους Indignados οι οποίοι κατέλαβαν την πλατεία Puerta del Sol της Μαδρίτης, καθώς και τους Αγανακτισμένοι οι οποίοι κατέλαβαν την πλατεία Συντάγματος στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της άνοιξης και του καλοκαιριού του 2011.

Αλλά –εδώ βρίσκεται το παράδοξο — τα κινήματα από τα οποία αυτοί οι ηγέτες έχουν πάρει τόση ενέργεια, είναι ακριβώς εκείνα που, μαζί με το αμερικάνικο ξαδέρφάκι τους, το Occupy Wall Street έχουν διαδώσει τον άσχημο όρο «leaderlessness»[1], με την έννοια της απουσίας ηγεσίας, ως θεμελιώδους ηθικής αρχής τους. Πώς, λοιπόν, έχουμε περάσει από την «μη ηγεσία» στη σημερινή αγάπη για τους ηγέτες; Και ποια είναι η πολιτική σημασία αυτής της επιστροφής της «προσωποποιημένη ηγεσίας» στην Αριστερά;

Για να λυθεί αυτό το αίνιγμα πρέπει να ληφθούν υπόψη δύο παράγοντες. Πρώτον, ο λόγος της «μη ηγεσίας» και οριζοντιότητας που προτείνεται στο πλαίσιο των κινημάτων των πλατειών ήταν πολύ πιο αντιφατικός από ότι πολλοί αναρχικοί διανοούμενοι θα ήθελαν να πιστεύουν. Δεύτερον, τα οργανωτικά όρια των κινημάτων των πλατειών, και ιδίως η κραυγαλέα ανεπάρκεια των λαϊκών συνελεύσεων στη λήψη αποφάσεων και στη παροχή μιας κατεύθυνσης για το κίνημα, έχουν βάλει και πάλι το ζήτημα της ηγεσίας στην ημερήσια διάταξη. Συνέχεια ανάγνωσης

Εμείς και οι άλλοι

Standard

του Ασημάκη Πανσέληνου

5-panselinos-1

Ασημάκης Πανσέληνος. Σχέδιο του Γιώργου Βακιρτζή

 Ιστορικές εκλογικές αναμετρήσεις. Αν και όλες οι εκλογικές αναμετρήσεις είναι σημαντικές κάποιες έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα. Σ’ αυτή την κατηγορία εντάσσονται οι σημερινές εκλογές, αλλά και αυτές της 5ης Μαρτίου 1950. Σ’ αυτές συμμετείχε η Αριστερά, μετά την αποχή του 1946 και το τέλος του Εμφυλίου. Ήταν εκλογές που έγιναν με εξαιρετικά δυσμενείς πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες· φυλακίσεις, εξορίες, τρομοκρατία. Και όμως ο συνδυασμός της Αριστεράς Δημοκρατική Παράταξη, με τους Αλέξανδρο Σβώλο, Ιωάννη Σοφιανόπουλο και Νεόκοσμο Γρηγοριάδη, πήρε 9,70%, το Λαϊκό Κόμμα του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη 18,80%, το Κόμμα Φιλελευθέρων, του Σοφοκλή Βενιζέλου 17,24%, η Εθνική Πολιτική Ένωσις Κέντρου, του Νικόλαου Πλαστήρα, 16,44%, το Κόμμα Γεωργίου Παπανδρέου 10,67%, η Πολιτική Ανεξάρτητη Παράταξη, των Θ. Τουρκοβασίλη και Κ. Μανιαδάκη, 8,15%, το Μέτωπο Εθνικής Αναδημιουργίας, των Π. Κανελλόπουλου και Αλ. Σακελλαρίου, 5,27%, το Εθνικόν Κόμμα Ελλάδος, του Ναπ. Ζέρβα, 3,65%, η Παράταξη Αγροτών και Εργαζομένων, του Αλ. Μπαλτατζή και Αλ. Μυλωνά 2,62% και το Νέο Κόμμα του Σπ. Μαρκεζίνη 2,50%. Η Δημοκρατική Παράταξη εξέλεξε βουλευτές στην Αθήνα, στον Πειραιά, στη Θεσσαλονίκη, στη Δράμα, στην Καβάλα, στις Σέρρες και στη Λέσβο.

Στη Λέσβο ήταν πρώτη με 21,83% και εξέλεξε δύο βουλευτές: τον γνωστό συγγραφέα Ασημάκη Πανσέληνο και τον δημοσιογράφο Θείελπι Λευκία. Ο Πανσέληνος με άρθρα του στην εφημερίδα Ταχυδρόμος, η οποία επανεκδόθηκε μόλις στις 11 Φεβρουαρίου 1950, μετά το κλείσιμό της από τη δικτατορία του Μεταξά του 1936, πολεμούσε την τρομοκρατία, υπερασπιζόταν τη νομιμότητα, τη δικαιοσύνη, τον μόχθο των κατοίκων του νησιού τη δημοκρατία. Επίκαιρος και σήμερα, έγραφε τότε για τη διαφθορά των κυβερνώντων, τις υποσχέσεις, τον εκμαυλισμό των πολιτών, τους δήθεν πατριώτες, για τις καθημερινές ανάγκες του λαού.

Ότι δεν επιτεύχθηκε, τότε το προσδοκάμε με τις σημερινές εκλογές. Καλό βόλι, λοιπόν, και με τη νίκη!

Αριστείδης Καλάργαλης

 Είπανε για την ολιγαρχία της χώρας μας, οι ξένοι παρατηρητές, πως είναι η πιο διεφθαρμένη του κόσμου (μαζί με την κινέζικη) αλλά έπρεπε να πούνε πως είναι και η πιο κυνική. Το θέαμα που παρουσιάζει ο προεκλογικός αγώνας τις μέρες αυτές θα μπορούσε να εμπνέψει την πένα ενός σαρκαστή για την πιο οδυνηρή σάτιρα της Δημοκρατίας. Είναι κάτι που δε μπορεί να φέρει ούτε γέλιο ούτε κλάμα, η στάση που κρατούνε μπρος το λαό, οι πολυποίκιλοι άνθρωποι που διεκδικούν τη ψήφο του. Συνέχεια ανάγνωσης

Για να βγούμε από την κρίση, πρέπει να κυβερνήσει η Αριστερά

Standard

Συνέντευξη του Στεϊνγκρίμουρ Σιίγκφουσον, υπουργού Οικονομικών στην αριστερή κυβέρνηση της Ισλανδίας (2009-2013)

Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Μεϊτάνη, μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

«Παραδώσαμε μια πιο κοινωνία πιο ισότιμη από ό,τι πριν την κρίση»

«Φορολογήσαμε τον μεγάλο πλούτο, προστατεύσαμε τους ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα και υπερασπιστήκαμε τις δομές κοινωνικής πρόνοιας»

«Αυτό που θα έκανα διαφορετικά, σήμερα, θα ήταν να δώσω έμφαση στον κοινωνικό διάλογο και στην κοινωνική συμμετοχή»

islandos 2Το κόμμα σας ανέλαβε τη διακυβέρνηση της Ισλανδίας σε μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση, στο μέσον μιας μεγάλης οικονομικής κρίσης, και κυβέρνησε τέσσερα χρόνια. Πρωτύτερα, πώς αντιμετωπίζατε την προοπτική του σχηματισμού κυβέρνησης; Ποιες ήταν οι προκλήσεις για το κόμμα σας και πώς τις αντιμετωπίσατε;

Το Κίνημα Αριστεράς-Πρασίνων, ήδη από την ίδρυσή του, το 1999, είχε δημιουργηθεί ως κόμμα και είχε προετοιμαστεί για να ασκήσει πολιτική επιρροή, συμπεριλαμβανομένης και της συμμετοχής του στην κυβέρνηση. Το κάναμε μέσα από εκτεταμένες πολιτικές διεργασίες και με την ενεργή προώθηση της οικοδόμησης συμμαχιών μεταξύ Αριστεράς, Κέντρου και πράσινων πολιτικών δυνάμεων της Ισλανδίας. Όταν έγινε φανερό, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κατάρρευσης της Ισλανδίας το 2008 και στο διάστημα που ακολούθησε, ότι η δεξιά κυβέρνηση που βρισκόταν στην εξουσία περίπου 18 χρόνια κατέρρεε, ήμασταν καλά προετοιμασμένοι. Είχαμε σαφείς πολιτικές θέσεις σε θέματα όπως οι απαραίτητες αλλαγές στο φορολογικό σύστημα και τα οικονομικά του κράτους, φιλόδοξους στόχους σε κοινωνικά και περιβαλλοντικά θέματα κ.ο.κ.

Edda Jónsdóttir 73

Έργο της Ισλανδής ζωγράφου Edda Jónsdóttir, 1973

Ωστόσο, ποτέ δεν μπορείς να είσαι προετοιμασμένος για τα πάντα, και σίγουρα δεν περιμέναμε να έρθουμε για πρώτη φορά στην εξουσία στο μέσον μιας τρομακτικής κρίσης. Αυτό που, τουλάχιστον εγώ, προσπάθησα να κάνω, ως πρόεδρος του κόμματος εκείνη την εποχή, ήταν να προειδοποιήσω το κόμμα ότι είχαμε μπροστά μας ένα πολύ δύσκολο έργο, και ότι θα έπρεπε να βάλουμε όλη μας την ενέργεια, την ψυχή και το πάθος μας στον αγώνα αυτό, ο οποίος θα μπορούσε να έχει και υψηλό πολιτικό κόστος. Παρά το υψηλό πολιτικό κόστος, πίστευα και εξακολουθώ να πιστεύω ότι, αντί να βρίσκονται στο τιμόνι τα δεξιά κόμματα, ήταν καθήκον μας να αναλάβουμε την κυβέρνηση, καθώς κάτι τέτοιο θα οδηγούσε στην ανοικοδόμηση της κοινωνία μας και στην έξοδο της Ισλανδίας από την κρίση.

Έτσι συμμετείχαμε χωρίς δισταγμό στην κυβέρνηση την 1η Φεβρουαρίου 2009. Αποδείχθηκε ότι ήταν πολύ δύσκολο για εμάς, και ατομικά αλλά και συλλογικά ως κόμμα. Πληρώσαμε το τίμημα και χάσαμε τις εκλογές, τεσσερισήμισι χρόνια αργότερα. Το κόμμα πέρασε δύσκολες στιγμές όταν ορισμένα μέλη αποχώρησαν από την κοινοβουλευτική ομάδα κατά τη διάρκεια της πιο επώδυνης περιόδου και σκοτωθήκαμε στη δουλειά. Αλλά δεν μετανιώνω ούτε για στιγμή γι’ αυτό που κάναμε. Κάναμε το σωστό, και ήταν καθήκον μας να το κάνουμε. Ολοένα και περισσότεροι παραδέχονται σήμερα ότι πετύχαμε να βγάλουμε την Ισλανδία από την κρίση και ότι αυτό το κάναμε με τον πιο υπεύθυνα κοινωνικά τρόπο.

 Θα θέλαμε να μας περιγράψετε, με λίγα λόγια, την εμπειρία σας από αυτά τα τέσσερα χρόνια αριστερής κυβέρνησης. Ποια ήταν τα πιο επείγοντα προβλήματα που αντιμετωπίσατε; Πώς ήταν οι πρώτες μέρες, και πότε αντιληφθήκατε ότι πραγματικά φέρνετε μια αλλαγή;

Πήραμε την εξουσία αρχικά ως κυβέρνηση μειοψηφίας. Οι πρώτοι μήνες πέρασαν με την προετοιμασία της Ισλανδίας για τις εκλογές, προσπαθώντας να σβήσουμε τις πυρκαγιές στην οικονομία, να σταθεροποιήσουμε και πάλι την κοινωνία, να δώσουμε στους ανθρώπους ελπίδα. Μετά τη νίκη μας στις πρόωρες εκλογές, την άνοιξη του 2009, ήμασταν σε θέση να σχηματίσουμε κυβέρνηση πλειοψηφίας μαζί με τους Σοσιαλδημοκράτες. Τότε άρχισε η πραγματική δουλειά, για να τραβήξουμε την Ισλανδία από το χείλος της καταστροφής και να την οδηγήσουμε στην ανάκαμψη. Οι μεγαλύτερες προκλήσεις ήταν να ληφθεί ένα ευρύ φάσμα μέτρων για να αποφευχθεί η χρεοκοπία, η ανοισυγκρότηση ενός λειτουργικού χρηματοπιστωτικού τομέα, η προστασία των ομάδων με χαμηλό εισόδημα και των αδύναμων, η ανάσχεση της αύξησης της ανεργίας, και θα μπορούσα να συνεχίσω. Ήταν σαν να έχεις ένα τεράστιο βουνό μπροστά σου που έπρεπε να ανέβεις και δεν υπήρχε τρόπος να γυρίσεις πίσω ούτε να τα παρατήσεις. Μερικές φορές, έλεγα ότι η φράση «τα παρατάω» είναι η μόνη φράση που δεν υπάρχει στο λεξικό μας. Χρειάστηκε να περάσει ένας χρόνος πάνω κάτω για να φανούν τα πρώτα σαφή σημάδια ότι τα καταφέρνουμε. Η οικονομία άρχισε να ανακάμπτει το δεύτερο εξάμηνο του 2010, αλλά ο αγώνας συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια των τεσσεράμισι αυτών χρόνων. Συνέχεια ανάγνωσης

Δημόσιο Πανεπιστήμιο: Ανθρωπισμός και Δημιουργία

Standard

web only-μόνο στο μπλογκ των Ενθεμάτων

της Άννας Ρούσσου, του  Βασίλη Αναστασόπουλου, του  Δημήτρη Καλπαξή και του Χριστόφορου Κροντηρά

Ζαν Μέτζινγκερ, «Σφίγγα», 1920

Ζαν Μέτζινγκερ, «Σφίγγα», 1920

Το ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο, από τα πρώτα του βήματα, είχε ως βασικό του άξονα τον άνθρωπο. Η δημιουργία και η πρόοδος ήταν οι σημαντικότεροι σκοποί των πανεπιστημίων. Από τα μεσαιωνικά ήδη χρόνια, τα πανεπιστήμια είναι αυτοδιοίκητα, αναγνωρίζοντας το πλαίσιο αυτό ως απαραίτητο για την απρόσκοπτη παραγωγή γνώσης που θα είναι αποτελεσματική για την κοινωνία.

Η προσπάθεια του μνημονιακού συστήματος, όλο το τελευταίο χρονικό διάστημα, ήταν η αποκοπή των αισθητηρίων του δημόσιου πανεπιστημίου από τις κοινωνικές ανάγκες και τις προσδοκίες του κόσμου της εργασίας και των γραμμάτων. Σκοπός των νεοφιλελεύθερων πολιτικών είναι η εμπορευματοποίηση της παραγωγής της γνώσης καθώς και η απενεργοποίηση του ακαδημαϊκού κόσμου από τα προβλήματα της κοινωνίας, η οποία μέσα από τη συκοφάντηση στέκεται επιφυλακτικά και ενίοτε εχθρικά απέναντι στα πανεπιστήμια. Μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση στον τρόπο λειτουργίας των πανεπιστημίων απαιτεί την υποχρεωτική εμπλοκή τους στα κοινωνικά δρώμενα και την επικοινωνία του ακαδημαϊκού κόσμου με την μήτρα της ανάγκης που τον δημιούργησε, δηλαδή την ίδια την κοινωνία.

Το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων θα πρέπει να είναι οραματικό και άμεσα υλοποιήσιμο. Ο κόσμος της αριστεράς όφειλε να έχει διαθέσιμο το πλαίσιο αυτό και να το συζητά με την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία. Η υστέρηση στην παρουσίαση αυτού του πλαισίου δε σημαίνει έλλειψη οραματικών απόψεων. Μπορεί όμως να δηλώνει αδυναμία συντονισμού και λήψης αποφάσεων ή προσπάθεια συμβιβασμού απόψεων. Συνέχεια ανάγνωσης

στα Ενθέματα σήμερα 15/1

Standard

Κείμενα των: Στρατή Μπουρνάζου, Γιώργου Καλπαδάκη, Γιώργου Κοτσυφάκη, Έλενας Πατρικίου, Στεϊνγκρίμουρ Σιγκφούσον, Αριστείδη Καλάργαλη, Ασημάκη Πανσέληνου, Δημήτρη Σταματόπουλου, Πάολο Γκερμπάουντο, Νίκου Ποταμιάνου

Πάμπλο Πικάσο, «Γυναίκες που τρέχουν στην ακτή», 1922

Πάμπλο Πικάσο, «Γυναίκες που τρέχουν στην ακτή», 1922

Venceremos, το λοιπόν! Γράφει ο Στρατής Μπουρνάζος: «Μιλάω την προσωπική μας ιστορία, τους αγώνες και τις δικές μας στιγμές, από τις πιο μεγάλες μέχρι και τις πιο μικρές (μικρές, αλλά ανεκτίμητες, ένας Ροζ Πάνθηρας που ξεπηδάει από τα αυτοκολλητάκια της ΣΑΦ, στη Φιλοσοφική του ’80), τις βλέπω να περνάνε καρέ καρέ μπροστά μου, καθώς ακούω το Bella Ciao στην Πανεπιστημίου. Η τυραννία της μνήμης, η ευλογία της μνήμης […]. Η πράξη είναι το πεδίο που μπορεί να εγγυηθεί πλατιές κοινωνικές (και όχι πολιτικές ή, ακόμα χειρότερα, πολιτικάντικες) συμμαχίες: η πράξη, η διεύρυνση του πεδίου της πράξης. Αυτό είναι το καθήκον μας, θεωρώ: να αδράξουμε τη στιγμή, να δημιουργήσουμε συμφωνίες και ρήξεις με βάση τις πράξεις. Και τη συμφωνία ή την κριτική μας, την υποστήριξη ή την αντίθεση, να τις εκφράσουμε πάλι με πράξεις — όχι με παχιά λόγια, είτε πανηγυρικούς είτε φιλιππικούς».

«Για να βγούμε από την κρίση, πρέπει να κυβερνήσει η Αριστερά». Συνέντευξη του Στεϊνγκρίμουρ Σιίγκφουσον, υπουργού Οικονομικών στην αριστερή κυβέρνηση της Ισλανδίας (2009-2013). «Παραδώσαμε μια πιο κοινωνία πιο ισότιμη από ό,τι πριν την κρίση». «Φορολογήσαμε τον μεγάλο πλούτο, προστατεύσαμε τους ανθρώπους με χαμηλό εισόδημα και υπερασπιστήκαμε τις δομές κοινωνικής πρόνοιας». «Αυτό που θα έκανα διαφορετικά, σήμερα, θα ήταν να δώσω έμφαση στον κοινωνικό διάλογο και στην κοινωνική συμμετοχή».

Η κοινωνική απογραφή ως αφετηρία ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων. Γράφουν ο Γιώργος Καλπαδάκης και ο Γιώργος Κοτσυφάκης γράφουν για την κοινωνική απογραφή ως αφετηρία ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων: «Μια ολοκληρωμένη πολιτική στη βάση της κοινωνικής απογραφής θα πρέπει να ενσωματώσει και τα πορίσματα που έχουν ήδη εξαχθεί για τη συμφιλίωση της εργασιακής και οικογενειακής ζωής από την Ελληνική Εθνική Επιτροπή της UNICEF και το ΕΚΚΕ — τη λήψη μέτρων για την παροχή στεγαστικών διευκολύνσεων κι εισοδηματικών ενισχύσεων στις οικογένειες, την ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης παράλληλα με τη συγκρότηση υπηρεσιών φροντίδας και φύλαξης των παιδιών και τη θέσπιση της γονεϊκής άδειας με αποδοχές και μέριμνα για τις ανάγκες στους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς».

«Με το κεφάλι στον πάγκο του χασάπη». Γράφει η Έλενα Πατρικίου: «Στο μετά την σφαγή τεύχος του Charlie, ο Luz σχεδίασε στην πρώτη σελίδα τον Προφήτη δακρυσμένο. Η καρικατούρα ακολουθεί όλα τα κωμικά στερεότυπα της γελοιογραφικής αναπαράστασης του Άραβα (τη μύτη, το χρώμα του δέρματος, τα αραιά γένια…). Αλλά η λεζάντα γράφει: “Όλα έχουν συγχωρεθεί”. Τί έχει συγχωρεθεί; Τα σκίτσα, η βλασφημία, η σφαγή, το αίσθημα της ταπείνωσης, οι φόνοι; Ποιός έχει συγχωρέσει; Ο άσκημος δακρυσμένος Μωάμεθ ή ο σκιτσογράφος του Charlie; Ίσως δεν έχει σημασία. Ίσως το μόνο που έχει σημασία είναι ότι, αν έχουν όλα συγχωρεθεί, μπορούμε ξανά να γελάσουμε».

«Σύρριζα», ένα αστυνομικό του Πέτρου Μαρτινίδη: Ο Νίκος Ποταμιάνος γράφει: «Αγάπησα τα αστυνομικά μυθιστορήματα του Μαρτινίδη, επειδή χάρη στη συγγραφική του μαεστρία ζωντάνευε ανθρώπους με αξίες που έρχονταν αντιμέτωποι με ανθρώπους κυνικούς, διατεθειμένους να κάνουν τα πάντα (ή έστω αρκετά) για το χρήμα και την εξουσία. Οι χαρακτήρες του, όμως, έχουν γίνει πια λιγότερο ζωντανοί. Είναι απογοητευτικό το πόσο λίγο αληθοφανής είναι η καρικατούρα ενός από τους τρομοκράτες: Κοντός και ψευδός, άρα (συμπεραίνει ο αναγνώστης) προβληματικός και κομπλεξικός. τέτοιοι είναι οι άνθρωποι που γίνονται τρομοκράτες. “Γνήσιο παιδί του κινήματος”, που μιλάει με συνθήματα. για την ακρίβεια δεν μιλάει αλλά φωνάζει, και απαντά σε αυτόν που του ζητάει να μιλά πιο σιγά: “Aδελφίστικα ψιθυρίσματα προτιμάς του λόγου σου;”. Μπορείτε να φανταστείτε κάπως έτσι τον Νίκο Ρωμανό (που προφανώς εμπίπτει στους τρομοκράτες κατά Μαρτινίδη); Εγώ, πάντως, όχι».

«Eμείς και οι άλλοι». Ένα κείμενο του Ασημάκη Πανσέληνου για τις εκλογές του 1950 στη Λέσβο και το ψηφδέλτιο της Δημοκρατικής Παράταξης στη Λέσβο, στην οποία ήταν υποψήφιος. Μας το παρουσιάζει ο Αριστείδης Καλάργαλης.

«Πόλεμος και Επανάσταση ή πώς ξαναγράφουμε από την αρχή μια Βαλκανική Ιστορία». Γράφει ο Δημήτρης Σταματόπουλος: «Το ξέσπασμα των ευρωπαϊκών επαναστάσεων, καθ’ όλη τη διάρκεια του μακρού 19ου αιώνα, μοιάζει να κινείται ακριβώς αντίστροφα σε σχέση με τον ρου της Παγκόσμιας Ιστορίας του Χέγκελ: αντί να κινείται από Ανατολάς προς Δυσμάς και το Απόλυτο Πνεύμα της να ενσαρκώνεται στο αστικό κράτος, η κίνηση είχε αντιστραφεί και η Ιστορία κινούνταν από Δυσμάς προς Ανατολάς, ακολουθώντας την πορεία της ραγδαίας εκβιομηχάνισης της ηπείρου. Η Επανάσταση έμοιαζε να αποτελεί τον προάγγελο της αστικοποίησης των φεουδαλικών κοινωνιών. Και αυτή η αυτοεκπληρούμενη προφητεία υλοποιήθηκε ακόμη και στην περίπτωση των κομμουνιστικών επαναστάσεων στη Ρωσία και στην Κίνα — έστω κι αν χρειάστηκε να μεσολαβήσει μια παρατεταμένη κυριαρχία της γραφειοκρατίας, η οποία έπρεπε να υποκαταστήσει στον ρόλο του τον συλλογικό κεφαλαιοκράτη».

Όχι πια χωρίς ηγέτες. Του Πάολο Γκερμπάουντο (μετάφραση: Αντώνηε Γαλανόπουλος): «Ωστόσο, προς το παρόν η άνοδος του Τσίπρα και του Ιγκλέσιας προσφέρει ένα πολύ σημαντικό μάθημα για την Αριστερά και τα κοινωνικά κινήματα. Παρά το κυνισμό που έχει εδώ και αρκετά χρόνια συσσωρευτεί στην έννοια της ηγεσίας, συνεχίζουμε να χρειαζόμαστε ηγέτες: άτομα ικανά να μας κατευθύνουν και να μας εμπνέουν και να μας δίνουν μια ενιαία φωνή στο δημόσιο χώρο, πέρα από τις εξαιρετικές στιγμές της μαζικής κινητοποίησης, όπως αυτές που παρατηρήθηκαν στις καλύτερες μέρες του 2011».

 

 

Η ζήτηση, η προσφορά και η επόμενη μέρα

Standard

της Έλενας Παπαδοπούλου

Πρέπει η ελληνική οικονομία να κάνει παρεμβάσεις στην πλευρά της προσφοράς ή στην πλευρά της ζήτησης; Παραθέτω δύο παραδείγματα για το πώς τέθηκε στον πρόσφατο δημόσιο διάλογο ένα αναλυτικό και πολιτικό ερώτημα με μεγάλη ιστορία: Τον Σεπτέμβρη του 2014 το Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία αξιολογούσε θεωρητικά και δημοσιονομικά το πρόγραμμα που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ στη ΔΕΘ για την επανεκκίνηση της οικονομίας. Εκεί ανέφερε: «[…] η ελληνική οικονομία έχει πρόβλημα προσφοράς, και όχι ζήτησης. Εάν η παραγωγική δυναμικότητα της οικονομίας δεν βελτιωθεί, η όποια αύξηση της ζήτησης θα μετατραπεί σε εισαγωγές». Το δεύτερο παράδειγμα προέρχεται από μια φράση του Υπουργoύ Οικονομικών, Γκίκα Χαρδούβελη, στην ομιλία του στη Βουλή για τον Προϋπολογισμό του 2015: «Η Ελλάδα πρέπει να επουλώσει τη χαμένη παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών, την πλευρά της προσφοράς. Έτσι μόνο τελικά θα δημιουργηθεί και ζήτηση στην οικονομία». 

Η ζήτηση και ο «νόμος του Say» 

Marc Chagall "Shop" , 1914

Marc Chagall «Shop» , 1914

Το τελευταίο κομμάτι της φράσης, «η ζήτηση θα προέλθει μέσα από την προσφορά», παραπέμπει σε έναν από τους πιο γνωστούς «νόμους» των οικονομικών: τον «νόμο του Say». Ο νόμος αυτός εγκαταλείφθηκε από τη μεγάλη πλειοψηφία των οικονομολόγων μετά τη Μεγάλη Κρίση της δεκαετίας του ’30, γιατί δεν μπορούσε να ερμηνεύσει –ούτε να απαντήσει– το πρόβλημα της γενικευμένης οικονομικής στασιμότητας και της τεράστιας ανεργίας. Τότε έγινε κατανοητή, μέσω της Γενικής Θεωρίας του Κέυνς, η αδυναμία αυτορρύθμισης μιας οικονομίας που παγιδεύται σε τέλμα και ο ρόλος της ζήτησης που μπορεί και πρέπει να δημιουργηθεί μέσα από την παρέμβαση του κράτους. Συνέχεια ανάγνωσης

Αθώοι!

Standard

του Στρατή Μπουρνάζου

Βρέθηκα την Τρίτη στην Ευελπίδων. Στο εδώλιο, ο Νικόλας Βουλέλης και ο Δημήτρης Ψαρράς, έπειτα από μήνυση του Η. Κασιδιάρη, κατηγορούμενοι για «παραβίαση των προσωπικών δεδομένων» και «εξύβριση», λόγω της δημοσιοποίησης ενός βίντεο όπου ο Κασιδιάρης, μεταμφιεσμένος σε αστυνομικό, αναπαριστούσε τον ξυλοδαρμό κρατουμένου. Παρά την καταδικαστική πρόταση του εισαγγελέα, το δικαστήριο αθώωσε τους κατηγορούμενους. Απόφαση σημαντική, παρότι αυτονόητη (αλλά, το έχουμε πει πολλές φορές, πλέον χαιρόμαστε και για τα αυτονόητα), παρότι δεν έπρεπε να φτάσει στο ακροατήριο. Ας σκεφτούμε μόνο τι θα σήμαινε η καταδίκη, ακόμα και μιας μέρας, για την ελευθεροτυπία και την ελευθερία, αλλά και ως επιβράβευση των νεοναζί.

9 stratisΑισθήματα ανάμικτα στην αίθουσα. Από τη μια, έντονη αίσθηση αξιοπρέπειας, από τις καταθέσεις των μαρτύρων (Νίκος Αλιβιζάτος, Γιώργος Καμίνης, Δημήτρης Τρίμης), τις αγορεύσεις των συνηγόρων (Κλειώ Παπαπαντολέων, Διονύσης Λιβιεράτος) τις απολογίες. Και, από την άλλη, αηδία. Σε έπιανε η ψυχή σου: για τον εισαγγελέα που ζήτησε την καταδίκη· για τους Κασιδιάρη-Παναγιώταρο κ.τ.ό. που είχαν μετατραπεί σε φύλακες-αγγέλους των δικαιωμάτων και σταυροφόρους των προσωπικών δεδομένων· για τον Βουλέλη και τον Ψαρρά, δυο ανθρώπους που τιμούν τη δημοσιογραφία εδώ και χρόνια, να πρέπει να αποδείξουν ότι δεν είναι κουρήδες και τριανταφυλλόπουλοι… Συνέχεια ανάγνωσης

Ταξική μεροληψία και υπεράσπιση της λαϊκής κυριαρχίας

Standard

πυλώνες της αριστερής, κυβερνητικής πολιτικής

του Στεφάνου Δημητρίου

Η πολιτική δοκιμάζεται στον καιρό, στην περίσταση. Εκεί αναδεικνύεται το έγκαιρον της πολιτικής παρέμβασης, αλλά και το εύκαιρον για την τελεσφόρα άσκηση της προγραμματικής πολιτικής. Η περίπτωση της κυβέρνησης της Αριστεράς, με το ορατό πλέον ενδεχόμενο της αυτοδυναμίας του ΣΥΡΙΖΑ, δεν αποτελεί εξαίρεση: οι πρώτοι έξι μήνες θα κρίνουν την έκβαση του εγχειρήματος. Φαίνεται, άλλωστε, και από το γεγονός ότι ο ακροδεξιός Σαμαράς επενδύει στο ενδεχόμενο της λεγόμενης «αριστερής παρένθεσης», αποβλέποντας σε εκλογές τον Ιούνιο. Σε αυτό το διάστημα θα κριθεί η πρώτη σκληρή αναμέτρηση με το πολιτικό σύστημα και τα κομματικά του ερείσματα. Σε αυτό το εξάμηνο θα κριθεί αν αντέχει η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, θα δοκιμαστεί η φερεγγυότητά της ως προς τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις που συγκροτούν τον προγραμματικό της πυρήνα, με άξονα τις εξαγγελίες στη ΔΕΘ, αλλά και την πρόσφατη ομιλία του Α. Τσίπρα στο Διαρκές Συνέδριο.

Έργο του Αλφόν Χόροβιτς («Νέοι Πρωτοπόροι», Μάης 1936)

Έργο του Αλφόν Χόροβιτς («Νέοι Πρωτοπόροι», Μάης 1936)

Τα παραπάνω θα δοκιμαστούν σε συνθήκες πολιτικού πολέμου. Το πολιτικό σύστημα είναι έννοια που περιγράφει την οργάνωση και άσκηση της πολιτικής εξουσίας, αλλά και την κατανομή της σε εξωθεσμικά κέντρα πολιτικής ισχύος. Το πώς ασκήθηκε αυτή η εξουσία από τις κυβερνήσεις των Μνημονίων συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα της οργάνωσης της πολιτικής εξουσίας από το πολιτικό σύστημα που απειλεί την κοινωνία και τη δημοκρατία. Η  κυβέρνηση Σαμαρά αποτέλεσε το χαρακτηριστικότερο δείγμα ως προς το πώς το πολιτικό σύστημα κατανέμει την πολιτική ισχύ σε θυλάκους διαπλεκόμενων επιχειρηματιών, που κερδίζουν από τη δυστυχία των πολλών. Αυτό το σύστημα και οι κομματικοί του βαστάζοι δεν θα παραιτηθούν από τη  θέση του κατανέμοντος την πολιτική ισχύ. Θα προσπαθήσουν να εντάξουν τον ΣΥΡΙΖΑ σε αυτό το σύστημα και, βαθμηδόν, να τον καταστήσουν αναξιόπιστο. Άλλωστε, οι αναδιοργανωτικές μεταρρυθμίσεις που εξαγγέλθηκαν στη δημόσια διοίκηση, αλλά και η δέσμευση ότι οι ιδιοκτήτες  των ΜΜΕ θα καταβάλουν τα οφειλόμενα, σε νέο κανονιστικό πλαίσιο, το οποίο θα ρυθμίζει το σχετικό πεδίο της μέχρι τώρα προστατευμένης ανομίας, συνιστούν πραγματική απειλή για το θνήσκον πολιτικό σύστημα. Συνέχεια ανάγνωσης

Φανταζόμαστε τις πόλεις αλλιώς, σχεδιάζουμε τις πόλεις μαζί!

Standard

Ο χωρικός σχεδιασμός ως πεδίο προστασίας, ανασυγκρότησης, δημοκρατίας και δικαιοσύνης-3

της Τόνιας Κατερίνη

Τα τελευταία πέντε χρόνια,  ο αριθμός των κλειστών και εγκαταλελειμμένων ακινήτων έχει αυξηθεί σημαντικά, δίπλα στο πλήθος των αδιάθετων νεόδμητων κατασκευών σε αστικές και περιαστικές περιοχές που κληροδότησε η οικοδομική φούσκα της προηγούμενης περιόδου. Ταυτόχρονα, πλήθος κοινωνικά αιτούμενα μένουν «άστεγα» από έλλειψη ενδιαφέροντος και προτεραιότητας στη διάθεση πόρων. Και αντί να συζητάμε για μια πραγματική στρατηγική επαναξιοποίησης, η νεοφιλελεύθερη αφήγηση συζητά για τις προϋποθέσεις νέων πεδίων κερδοφορίας.

της Αλεξίας Γιακουμπίνη, από το filickr

της Αλεξίας Γιακουμπίνη, από το filickr

Η απερχόμενη κυβέρνηση, αφενός ψήφισε ένα νόμο για την ιδιωτική πολεοδόμηση σε αδόμητες ή/και προστατευόμενες εκτάσεις δημιουργώντας προϋποθέσεις περαιτέρω αστικοποίησης στην εξωαστική γη, αφετέρου προετοίμασε ένα σχέδιο νόμου για τα αστικά ακίνητα με στόχο αυτή τη φορά τα «κενά και εγκαταλελειμμένα κτήρια». Στο νομοσχέδιο αυτό, κριτήρια αξιοποίησης είναι η παράδοση της διαχείρισης σε όποιον διαθέτει επενδυτικά κεφάλαια, η επιλογή κερδοφόρων χρήσεων και η σχεδόν με κατασταλτικούς όρους επιλογή των περιοχών και των προς «αξιοποίηση» ακινήτων. Ερήμην, φυσικά, συνολικότερου σχεδιασμού και καταγραφής των αναγκών. Συνέχεια ανάγνωσης

Ο χωρικός σχεδιασμός και τα καθήκοντα της Aριστεράς

Standard

Ο χωρικός σχεδιασμός ως πεδίο προστασίας, ανασυγκρότησης, δημοκρατίας και δικαιοσύνης-2

της Μαρίας Μάρκου

Mori Shizume,  «Balloon Flight over Paris»,  π. 1980

Mori Shizume, «Balloon Flight over Paris», π. 1980

Από τη Διακήρυξη του Βανκούβερ για τα Ανθρώπινα Ενδιαιτήματα, το 1976, πολλαπλασιάζονται οι πρωτοβουλίες για τον διεθνή συντονισμό των πολιτικών σχεδιασμού. Σε περιβάλλον αναδιάταξης των παγκόσμιων πολιτικο-οικονομικών συσχετισμών, αναγνωρίζεται ολοένα και ευρύτερα η σημασία που έχει ο χωρικός σχεδιασμός ως δημόσια ρυθμιστική λειτουργία.  Η ιστορία του είναι η ιστορία του κοινωνικού κράτους, των εργασιακών δικαιωμάτων, όλων των μορφών επερώτησης του κράτους από την κοινωνία για το περιεχόμενο των δικαιωμάτων και την υπεράσπισή τους απέναντι στην αγορά και την εξουσία.  Γι’ αυτό και πλήττεται από τις πολιτικές που επαγγέλλονται έναν κόσμο όπως τον φαντάστηκε ο Φρίντμαν «όπου ο κρατικός προϋπολογισμός θα αντιστοιχούσε στο 10% του εθνικού εισοδήματος, η οικονομία του laissez-faire θα κυριαρχούσε, οι κυβερνήσεις δεν θα αναμιγνύονταν με τις οικονομικές δραστηριότητες και οι πολιτικές απασχόλησης θα είχαν πεταχτεί στον κάλαθο των αχρήστων».  

Το 1983 υπογράφηκε η Ευρωπαϊκή Χάρτα για τον Χωρικό Σχεδιασμό, πλαίσιο αρχών και κατευθύνσεων για τον συντονισμό των εθνικών και κοινοτικών πολιτικών σχεδιασμού, μέσα από διαδικασίες διαβούλευσης, με στόχο την ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη και την ποιότητα του περιβάλλοντος στην Ευρώπη. Η Χάρτα αναφέρεται σ’ ένα σύστημα σχεδιασμού δημοκρατικό, ολοκληρωμένο, λειτουργικό και μακρόπνοο, με ρόλο στην εξασφάλιση στέγης, εργασίας,  κουλτούρας και κοινωνικότητας, με μέριμνα για τη βιοποικιλότητα, το τοπίο, την πολιτιστική κληρονομιά.  Με όρους πολιτικής γης που επιτρέπουν την υλοποίηση στόχων δημόσιας ωφέλειας.  Με ιεραρχημένα επίπεδα (από το τοπικό έως το ευρωπαϊκό) και προτεραιότητες. Με θεσμούς  ενημέρωσης και ενεργού συμμετοχής των πολιτών. Συνέχεια ανάγνωσης

Δημοκρατία και κοινωνική συμμετοχή στον σχεδιασμό: ένα ακόμη στοίχημα για την Αριστερά

Standard

Ο χωρικός σχεδιασμός ως πεδίο προστασίας, ανασυγκρότησης, δημοκρατίας και δικαιοσύνης-1

της Σοφίας Αυγερινού-Κολώνια και της Ρένας Κλαμπατσέα

Ρόυ Λιτχενστάιν, «Νεκρή φύση»

Η αναγκαιότητα της συμμετοχής των πολιτών στην κατάρτιση σχεδίων καταγράφεται εδώ και τέσσερις δεκαετίες στο δημόσιο βίο. Δεν είναι, με άλλα λόγια, ένα νέο αίτημα της ελληνικής κοινωνίας, ούτε μια νέα τάση, που εκπορεύεται από τους ειδικούς επιστήμονες του χώρου. Η μεταπολιτευτική νομοθεσία για τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό πρότεινε στοιχεία κοινωνικής συμμετοχής, με διαβαθμισμένη ισχύ. Ωστόσο, ακόμη και εάν θεωρήσουμε ότι η κυρίαρχη πολιτική πρόθεση των δεκαετιών 1980 και 1990 βρισκόταν στην κατεύθυνση εμπλοκής της κοινωνίας στο χωρικό σχεδιασμό, με έμφαση στο Σύνταγμα του 1975 και τον Οικιστικό Νόμο 1337/83, οφείλουμε να σταθούμε σήμερα κριτικά στις διαδικασίες, αλλά και το αποτέλεσμα αυτής της συμμετοχής. Εγείρονται ζητήματα αναφορικά με το πόσο δημοκρατική ήταν η συμμετοχή, τόσο σε επίπεδο πρόβλεψης όσο και εφαρμογής. Επίσης, πόσο συμμετοχικός ήταν τελικά ο σχεδιασμός που προωθήθηκε από το επίπεδο μιας γειτονιάς ως το επίπεδο της χώρας — και επακόλουθα πόσο δημοκρατικός. Η εμπειρία απέδειξε ότι ήταν ελλειμματική η πληροφόρηση των πολιτών, των τοπικών κοινωνιών και ισχνή η συμβολή τους στο σχεδιασμό.  Κατέδειξε τη συνεχή παράφρασή της σε συμμετοχή, μέσω εκπροσώπων φορέων και τυπικής γνωμοδότησης οργάνων άμεσα ή έμμεσα σχετιζόμενων και συχνά εξαρτώμενων από την κεντρική εξουσία και τα συμφέροντα που εξυπηρέτησε. Συνέχεια ανάγνωσης

Υπερασπιζόμαστε τα αυτονόητα

Standard

Ο χωρικός σχεδιασμός ως πεδίο προστασίας, ανασυγκρότησης, δημοκρατίας και δικαιοσύνης

Στο κατώφλι μιας σημαίνουσας πολιτικής αλλαγής, αλλά και στον απόηχο της «μνημονιακής» εμπειρίας των τελευταίων χρόνων, θελήσαμε να σχολιάσουμε το παρελθόν, το παρόν και, κυρίως, το αριστερό μέλλον από τη σκοπιά ενός κρίσιμου τομέα πολιτικής για την κοινωνική και παραγωγική ανασυγκρότηση του τόπου: του χωρικού σχεδιασμού. Τον χωρικό σχεδιασμό ως ορίζουσα της κοινωνικής και περιβαλλοντικής προστασίας και ανάπτυξης, αλλά και ως διαδικασία δημοκρατίας και δικαιοσύνης. 

της Μαρίας Καλαντζοπούλου

Βρισκόμαστε εν όψει εκλογών, στις 25 Ιανουαρίου, που μπορεί να αποτελέσουν τομή όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για την Ευρώπη. Πέρα όμως τις προσδοκίες ή φόβους που γεννούν, οι εκλογές αυτές, συνιστούν ταυτόχρονα και μια στιγμή απολογισμού, μια αφορμή αναστοχασμού και συγκρότησης οραμάτων για ένα ελπιδοφόρο μέλλον.

Εικονογράφηση του François Schuiten για το έργο του Ιουλίου Βερν «Το Παρίσι τον 20ό αιώνα»

Εικονογράφηση του François Schuiten για το έργο του Ιουλίου Βερν «Το Παρίσι τον 20ό αιώνα»

Προσεγγίζοντας τον απολογισμό απ’ τη σκοπιά του δίπολου σχεδιασμός-προστασία για το δημόσιο συμφέρον, η περίοδος της κρίσης όπως με πάμπολλες δραματικές ευκαιρίες έχει επισημανθεί, σηματοδότησε μια αλλαγή «παραδείγματος». Η αλλαγή αυτή ήταν ασφαλώς αισθητή και πριν την εισδοχή της χώρας υπό την κηδεμονία του Μνημονίου, κατά περιόδους πιο φανερά και τολμηρά (βλ. περίοδο Ολυμπιακής προετοιμασίας). Ωστόσο, οι βάσεις του νέου «παραδείγματος» τέθηκαν συντεταγμένα από το 2010, κι ακόμα περισσότερο από το 2011 και τη μετουσίωση του Μνημονίου σε Εφαρμοστικό Νόμο.

Στο όνομα της κρίσης ή του χρέους, με πρόσχημα το Μνημόνιο και υπό τον ευφημισμό των «μεταρρυθμίσεων» επιχειρήθηκε σε πρωτοφανή κλίμακα ένα πολλαπλό ξεθεμελίωμα του δημοσίου ως φορέα εγγύησης του δημόσιου συμφέροντος, του κοινού καλού (όπως επιτάσσει και το Σύνταγμα) τόσο σε επίπεδο «οπλοστασίου», (νομοθετικών εργαλείων) και περιεχομένου, (δημόσιων αγαθών και δημόσιας περιουσίας), όσο και καθαυτό υπαρξιακά (με δεδομένη την ποσοτική και ποιοτική αποδιάρθρωση των υπηρεσιών). Συνέχεια ανάγνωσης

Ένα έργο τέχνης που καταφάσκει τη ζωή

Standard

του Τζόναθαν Τζόουνς

 μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Το νέο εξώφυλλο του Charlie Hebdo, το οποίο απεικονίζει τον προφήτη Μωάμεθ να κρατά δακρυσμένος ένα πλακάτ που γράφει «Je suis Charlie» είναι ένα έργο τέχνης που καταφάσκει τη ζωή, μια γιορτή της ζωής. Για μια σύντομη στιγμή, μετατρέπει το Παρίσι στην ευρωπαϊκή πρωτεύουσα της τέχνης, κάτι που φυσικά δεν θα προξενούσε καμία έκπληξη ούτε στον Μανέ ούτε στον Πικάσο, ούτε στον γελοιογράφο Ονορέ Ντωμιέ,[1] ο οποίος φυλακίστηκε το 1835 επειδή απεικόνισε τον βασιλιά σαν αχλάδι. O Λουζ ζωγράφισε τον Μωάμεθ με τον συνήθη λιτό του τρόπο,  με αδρές, γρήγορες γραμμές. Είναι ακριβώς αυτό το βιαστικό, σχεδόν περιφρονητικό στυλ, που μεταδίδει την καθολική ασέβεια του καλλιτέχνη. Έτσι θα σκιτσάριζε εσάς ή εμένα, κι έτσι ακριβώς σκιτσάρει και τον Μωάμεθ. Ωστόσο, μετά τη μαζική σφαγή των συναδέλφων του, αυτή η έλλειψη ευλάβειας που αποπνέει κάθε γραμμή του σκίτσου του μετατρέπεται σε μια αληθινά μεγαλειώδη διακήρυξη ελευθερίας. Συνέχεια ανάγνωσης