Η κοινωνική δικαιοσύνη είναι κλειδί για μια αριστερή κυβέρνηση

Standard

Συνέντευξη με τον Έγκμουντουρ Γιόνασον, υπουργό Υγείας και Εσωτερικών στην αριστερή κυβέρνηση της Ισλανδίας (2009-2013)

Ο Ögmundur Jónasson (γενν. 1948) είναι μια από τις πιο γνωστές μορφές της Αριστεράς, των κινημάτων «από τα κάτω» και των δικαιωμάτων στη Βόρεια Ευρώπη. Σπούδασε ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου και διετέλεσε υπουργός Υγείας και Εσωτερικών στην αριστερή κυβέρνηση της Ισλανδίας (2009-2013). Κατά το διάστημα αυτό, πρωταγωνίστησε σε τρία ζητήματα: Πρώτον, στην προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών και των δικαιωμάτων. Δεύτερον, ματαίωσε τα επενδυτικά σχέδια ενός κινέζου μεγιστάνα, ο οποίος ήθελε να αγοράσει μια τεράστια έκταση στη Βορειοανατολική Ισλανδία. Τρίτον, αρνήθηκε κάθε συνεργασία με τους πράκτορες του FBI και τους διέταξε να εγκαταλείψουν τη χώρα (θεωρώντας ότι διενεργούν κατασκοπεία και συλλέγουν στοιχεία για τα Wikileaks). Tα «Ενθέματα» ζήτησαν από τον Ögmundur Jónasson να απαντήσεις σε ερωτήσεις σχετικά με την εμπειρία και τα διδάγματα της αριστερής κυβέρνησης. Τον ευχαριστούμε θερμά για την ανταπόκρισή του.

Τη συνέντευξη πήραν η Ιωάννα Μεϊτάνη και ο Στρατής Μπουρνάζος, μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

 

Είναι σίγουρα πολύ δύσκολο το έργο μιας αριστερής κυβέρνησης όταν αναλαμβάνει τη χώρα σε αντίξοες συνθήκες κρίσης, όπως το 2009 στην Ισλανδία και σήμερα στην Ελλάδα. Ποια θεωρείτε τα βασικά προβλήματα που έχει να αντιμετωπίσει μια αριστερή κυβέρνηση;

Η αντιμετώπιση μιας σοβαρής οικονομικής κρίσης είναι δύσκολη για όλες τις κυβερνήσεις, αριστερές ή δεξιές. Είναι σημαντικό να το γνωρίζουν όλοι αυτό, τόσο οι πολιτικοί όσο και οι ψηφοφόροι.

islandosΥπάρχει ωστόσο μια βασική διαφορά μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς: ο στόχος τους δεν είναι ίδιος. Φυσικά οι πολιτικοί εν γένει θέλουν να επιτύχουν στην προσπάθειά τους να αντιμετωπίσουν τα σοβαρά προβλήματα της χώρα, αλλά αξιολογούν με διαφορετικό τρόπο τι σημαίνει επιτυχία. Αυτό εξαρτάται από την πολιτική τους τοποθέτηση. Οι αριστερές, υπεύθυνες κοινωνικά δυνάμεις, πάνω απ’ όλα θέλουν να διαφυλάξουν, αν όχι να ενισχύσουν, τον κοινωνικό ιστό, το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, ενώ η Δεξιά υπό αυτές τις συνθήκες είναι πιθανό να χρησιμοποιήσει την κρίση ως αφορμή για τη μεταρρύθμιση του συστήματος, π.χ. να προβεί σε ιδιωτικοποιήσεις.

Λέγεται ότι όταν ο τυφώνας Κατρίνα σάρωσε τη Λουιζιάνα το 2005, ο Μίλτον Φρίντμαν, ο οποίος τότε ήταν ήδη πάνω από ενενήντα ετών, σηκώθηκε από το κρεβάτι του και είπε ότι τώρα είναι η ιδανική στιγμή για ιδιωτικοποιήσεις στη Λουιζιάνα! Η Ναόμι Κλάιν έγραψε το βιβλίο της, Το δόγμα του σοκ, για να μας υπενθυμίσει ότι οι νεοφιλελεύθεροι συχνά χρησιμοποιούν την κρίση για να περάσουν αντιλαϊκές αλλαγές. Όταν οι άνθρωποι βρίσκονται σε κατάσταση σοκ, όπως συχνά συμβαίνει κατά τη διάρκεια μιας καταστροφικής οικονομικής κρίσης, είναι πιθανό να μην βρίσκονται σε επαγρύπνησης ή απλά να μην μπορούν να αντισταθούν.

Ορισμένοι δεξιοί πολιτικοί θέλουν να ιδιωτικοποιήσουν το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας και να ξεπουλήσουν πολύτιμα δημόσια αγαθά, επειδή οι ίδιοι ή οι άνθρωποι που εκπροσωπούν θέλουν να αντλήσουν έτσι κέρδος. Μπορεί επίσης να ισχύει ότι πεποίθησή τους είναι –το οποίο το θεωρώ και πιο ειλικρινές– πως μια ανταγωνιστική κοινωνία που βασίζεται στην ανισότητα είναι πιο αποτελεσματική από μια ισότιμη κοινωνία που βασίζεται στη συνεργασία.

Το πρόβλημα είναι ότι οι κυρίαρχες διεθνείς δυνάμεις στο πλαίσιο του ΟΟΣΑ, του ΔΝΤ και της ΕΕ, όπως φυσικά και τα τραπεζικά και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ανά τον κόσμο, συμφωνούν με τη δεξιά προσέγγιση. Αυτό σημαίνει ότι ο αγώνας για την Αριστερά είναι αντίξοος. Οι πιέσεις από το εξωτερικό είναι υπέρ της εμπορευματοποίησης και των ιδιωτικοποιήσεων. Το ΔΝΤ, λόγου χάρη, βλέπει τον εαυτό του ως θεματοφύλακα της ατομικής ιδιοκτησίας και όχι των ανθρώπινων δικαιωμάτων με μια ευρύτερη προοπτική. Κατά τη διάρκεια της ισλανδικής κρίσης, οι εκπρόσωποι του ΔΝΤ δεν ρώτησαν ποτέ μάθουν για την κατάσταση στα νοσοκομεία και τους αρρώστους, ενώ πάντα ανησυχούσαν πολύ για τους επενδυτές. Ένα τέτοιο κλίμα είναι ασφαλώς πιο δύσκολο για την Αριστερά απ’ ότι για τη Δεξιά. Καθίσταται όλο και πιο σημαντικό, για όλους όσους θέλουν να υπερασπιστούν και να ενισχύσουν μια κοινωνία ισότητας και δικαιοσύνης, να έχουν μια αριστερή κυβέρνηση σε περιόδους οικονομικής κρίσης.

Ποιος νομίζετε ότι είναι ο καθοριστικός παράγοντας ώστε μια αριστερή κυβέρνηση να ξεπεράσει αυτές τις δυσκολίες; Μια πλατιά κοινωνική συναίνεση; Συμμαχίες με συγκεκριμένες ομάδες της κοινωνίας; Ποιο ήταν το δικό σας βασικό «όπλο» κατά τη διακυβέρνηση της Ισλανδίας;

Έργο του Asgrimur Jonsson

Έχουμε ένα ρητό στην Ισλανδία που λέει ότι όσοι θέλουν να επιζήσουν σε θαλασσοταραχή πρέπει να τραβήξουν κουπί συντονισμένα. Αλλά με μια προϋπόθεση. Θα πρέπει να είναι στην ίδια βάρκα! Έτσι, το έργο μιας αριστερής κυβέρνησης στην κρίση είναι να λάβει μέτρα τα οποία να είναι κοινωνικά δίκαια, μέτρα τα οποία μας βάζουν στην ίδια βάρκα. Τα ίδια τα μέτρα πρέπει να είναι δίκαια: υψηλότερη φορολογία για τους πλούσιους, ελαφρύνσεις για τους φτωχούς· δίκαια κριτήρια για τις περικοπές στις δημόσιες δαπάνες· κόψιμο μόνο όσων επενδύσεων δεν θα επηρεάσουν πολύ την απασχόληση· προστασία του συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Ευπρόσδεκτους συμμάχους θα πρέπει να αποτελούν οι δυνάμεις που είναι πρόθυμες να συνεργαστούν με την κυβέρνηση προς την κατεύθυνση αυτή.

Ποια μέτρα πήρατε για την ανάκαμψη της οικονομίας;

Είχαμε απότομη πτώση των εσόδων του κράτους, ενώ το δημόσιο χρέος είχε αυξηθεί. Κάποιοι ήθελαν να το αντιμετωπίσουμε αποκλειστικά και μόνο με σημαντικές περικοπές στις δημόσιες δαπάνες, ενώ άλλοι ήθελαν να αυξήσουμε τους φόρους. Προσπαθήσαμε να βρούμε μια μέση λύση. Περικόψαμε δημόσιες δαπάνες και αυξήσαμε τους φόρους στα υψηλά εισοδήματα. Το πιο σημαντικό είναι ότι προσπαθήσαμε να το κάνουμε με κοινωνικά υπεύθυνο τρόπο. Σημαντικό είναι να έχουμε πάντα κατά νου τα αποτελέσματα που έχουν τα επιμέρους μέτρα στο ποσοστό απασχόλησης. Το να διατηρήσεις όσο το δυνατόν περισσότερες θέσεις εργασίας δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, και άρα συμβάλλει στην κοινωνική συναίνεση και ειρήνη, αλλά έχει και οικονομικό αποτέλεσμα: η πλήρης απασχόληση τονώνει την κατανάλωση και έτσι συμβάλλει σε μια ακμάζουσα οικονομία. 

Η τετραετής θητεία σας δεν ανανεώθηκε. Γιατί θεωρείτε ότι δεν κερδίσατε ξανά στις εκλογές του 2013; Κοιτώντας προς τα πίσω, τι θα κάνατε διαφορετικά; Τι συμβουλές έχετε να δώσετε σε μια πιθανή αριστερή ελληνική κυβέρνηση και, γενικά, τι πιστεύετε ότι κάνει μια αριστερή κυβέρνηση επιτυχημένη;

Ενώ καταφέραμε να σταθεί η Ισλανδία ξανά στα πόδια της, οι άνθρωποι έχουν την τάση να ξεχνούν ότι ήταν γονατιστοί. Κάναμε επίσης ό,τι μπορούσαμε για να αποτρέψουμε την κατάρρευση του συστήματος της κοινωνικής πρόνοιας. Ίσως ξεπεράσαμε κάποια όρια σε ορισμένες περιπτώσεις περικοπών. Και θα έπρεπε να το παραδεχτούμε δημοσίως. Αλλά ο λόγος που μας καταψήφισαν, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι οι άνθρωποι δεν μας θεώρησαν αρκετά ριζοσπαστικούς στην αλλαγή των οικονομικών δομών και μας θεώρησαν πολύ μετριοπαθείς κατά τη διάρκεια της κρίσης. Πολλοί πίστεψαν επίσης ότι ήταν η στιγμή να δοθεί μια ευκαιρία στη Δεξιά. Από την άλλη πλευρά, εμείς βλέπουμε τώρα ότι δεν την άξιζε αυτή την ευκαιρία.

Επιτυχία για μια αριστερή κυβέρνηση θεωρώ να διατηρήσει, ακόμη και να ενισχύσει το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και να προστατεύει τους πολύτιμους εθνικούς πόρους από τα διεθνή αρπακτικά που πάντα παραμονεύουν όταν εντοπίζουν κάπου μια κοινωνία που μαστίζεται.

Προφανώς, οι διαφορές ανάμεσα στην Ισλανδία του 2009 και την Ελλάδα του σήμερα είναι πολλές και μεγάλες. Αλλά, όπως και το κόμμα σας τότε, έτσι και ο ΣΥΡΙΖΑ τώρα βρίσκεται μια ανάσα πριν από την ανάληψη της εξουσίας, ως αριστερό κόμμα σε συνθήκες κρίσης, και μάλιστα έπειτα από μια μακρά περίοδο νεοφιλελεύθερων κυβερνήσεων. Σύμφωνα με την εμπειρία σας, τι θα έπρεπε να αποφύγει ο ΣΥΡΙΖΑ κατά την προεκλογική περίοδο και σε τι θα πρέπει να ρίξει το βάρος;

Να είστε ανοιχτοί και ειλικρινείς. Αποδεχτείτε ανοιχτά το γεγονός ότι υπάρχει κρίση και ότι πρέπει να αντιμετωπιστεί. Πρέπει να ληφθούν αυστηρά μέτρα, αλλά έχουμε να επιλέξουμε: είτε αυτά θα είναι προς μια κοινωνία ισότητας είτε προς μια κοινωνία που θα βασίζεται στην ανισότητα. Οι υποστηρικτές της τελευταίας μάς οδήγησαν σε αυτή την κατάσταση και ενδεχομένως δεν είναι καλοί οδηγοί στη λύση των προβλημάτων μας! Υπάρχει μια άποψη μεταξύ των Αριστερών, ότι είναι θα δύσκολο να διαχειριστούν την κρίση, διότι θα πρέπει να πάνε κόντρα στις αρχές τους. Αυτά είναι ανοησίες. Ποτέ δεν είναι δύσκολο να κάνεις ό,τι νομίζεις ότι είναι σωστό και κοινωνικά δίκαιο!

Τι θα συμβουλεύατε μια αριστερή κυβέρνηση στην Ελλάδα; Σε συνθήκες κρίσης, όπου προτεραιότητα είναι η ανάκαμψη μιας κατεστραμμένης οικονομίας και η διάσωση μιας κοινωνίας που υποφέρει, πώς μπορεί να κάνει τη διαφορά μια αριστερή κυβέρνηση;

Η Αριστερά δεν πρέπει ποτέ να προσπαθήσει να μιμηθεί τη Δεξιά. Η Αριστερά έχει απαξιωθεί τόσο πολύ κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών που υπάρχει μια τάση, ακόμη και μεταξύ των Αριστερών, να πιστεύουν την προπαγάνδα που στρέφεται εναντίον τους. Τα πράγματα είναι απολύτως ξεκάθαρα στο μυαλό μου: η δίκαια προσέγγιση για την επίλυση μιας σοβαρής οικονομικής κρίσης είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να τα καταφέρεις — είναι εξάλλου και ο μόνος κοινωνικά αποδεκτός τρόπος. Ο Ρόναλντ Ρήγκαν και οι πολιτικοί του φίλοι πίστευαν σε αυτό που έχει ονομαστεί «trickle-down-economics»[1]: Αφήστε τους πλούσιους να φάνε, τα ψίχουλα από τα τραπέζια τους θα ωφελήσουν την υπόλοιπη κοινωνία. Αυτό αντιθέτως αποδείχθηκε ότι είναι η ιδεολογία της κρίσης, τόσο της οικονομικής όσο και της κοινωνικής — δεν είναι η λύση.

Ποια σημασία έχουν για την Ευρώπη, κατά την άποψή σας, οι εκλογές της 25ης Γενάρη στην Ελλάδα, και ειδικά η προοπτική μιας αριστερής κυβέρνησης;

Ολόκληρος ο κόσμος περιμένει το αποτέλεσμα των ελληνικών εκλογών με μεγάλο ενδιαφέρον. Το πολιτικό ρολόι του κόσμου έχει ένα μεγάλο εκκρεμές, το εδώ και πάρα πολύ καιρό αιωρείται προς τα δεξιά, προς το συμφέρον των κερδοσκόπων και των αρπακτικών κεφαλαίων. Αυτό έχει δημιουργήσει τεράστιες ανισότητες σε όλο τον κόσμο και είναι τελικά το αίτιο της κρίσης. Έχω την αίσθηση ότι το εκκρεμές κινείται και πάλι σιγά-σιγά προς τα αριστερά. Και αυτό είναι πολύ σημαντικό· σημαντικό για τους φτωχούς και τους κοινωνικά ανασφαλείς, σημαντικό στην πορεία προς έναν κοινωνικά δίκαιο κόσμο. Όσοι έχουν αμφιβολίες για την Αριστερά να θυμούνται: οι λύσεις μας και η προσέγγισή μας είναι αποδεδειγμένα αποτελεσματικές!

 

[1] Νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές που πρωτοεφαρμόστηκαν από την κυβέρνηση Ρήγκαν που θεωρούν ότι τα θετικά αποτελέσματα από τις ελαφρύνσεις στο μεγάλο κεφάλαιο διαχέονται και στα κατώτερα στρώματα .

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s