Δημόσιο Πανεπιστήμιο: Ανθρωπισμός και Δημιουργία

Standard

web only-μόνο στο μπλογκ των Ενθεμάτων

της Άννας Ρούσσου, του  Βασίλη Αναστασόπουλου, του  Δημήτρη Καλπαξή και του Χριστόφορου Κροντηρά

Ζαν Μέτζινγκερ, «Σφίγγα», 1920

Ζαν Μέτζινγκερ, «Σφίγγα», 1920

Το ευρωπαϊκό πανεπιστήμιο, από τα πρώτα του βήματα, είχε ως βασικό του άξονα τον άνθρωπο. Η δημιουργία και η πρόοδος ήταν οι σημαντικότεροι σκοποί των πανεπιστημίων. Από τα μεσαιωνικά ήδη χρόνια, τα πανεπιστήμια είναι αυτοδιοίκητα, αναγνωρίζοντας το πλαίσιο αυτό ως απαραίτητο για την απρόσκοπτη παραγωγή γνώσης που θα είναι αποτελεσματική για την κοινωνία.

Η προσπάθεια του μνημονιακού συστήματος, όλο το τελευταίο χρονικό διάστημα, ήταν η αποκοπή των αισθητηρίων του δημόσιου πανεπιστημίου από τις κοινωνικές ανάγκες και τις προσδοκίες του κόσμου της εργασίας και των γραμμάτων. Σκοπός των νεοφιλελεύθερων πολιτικών είναι η εμπορευματοποίηση της παραγωγής της γνώσης καθώς και η απενεργοποίηση του ακαδημαϊκού κόσμου από τα προβλήματα της κοινωνίας, η οποία μέσα από τη συκοφάντηση στέκεται επιφυλακτικά και ενίοτε εχθρικά απέναντι στα πανεπιστήμια. Μια ριζοσπαστική μεταρρύθμιση στον τρόπο λειτουργίας των πανεπιστημίων απαιτεί την υποχρεωτική εμπλοκή τους στα κοινωνικά δρώμενα και την επικοινωνία του ακαδημαϊκού κόσμου με την μήτρα της ανάγκης που τον δημιούργησε, δηλαδή την ίδια την κοινωνία.

Το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημίων θα πρέπει να είναι οραματικό και άμεσα υλοποιήσιμο. Ο κόσμος της αριστεράς όφειλε να έχει διαθέσιμο το πλαίσιο αυτό και να το συζητά με την ακαδημαϊκή κοινότητα και την κοινωνία. Η υστέρηση στην παρουσίαση αυτού του πλαισίου δε σημαίνει έλλειψη οραματικών απόψεων. Μπορεί όμως να δηλώνει αδυναμία συντονισμού και λήψης αποφάσεων ή προσπάθεια συμβιβασμού απόψεων.

Ο τελικός στόχος ενός πλαισίου νόμου θα πρέπει να είναι η αυτοτέλεια των ΑΕΙ με σκοπό την ευελιξία στη λειτουργία τους και ένα ισχυρό αποτύπωμα στον εθνικό σχεδιασμό για την παιδεία, τη συμβολή στην κοινωνική πρόοδο και την οικονομική ανάπτυξη, το κτύπημα της διαπλοκής και τη διεθνοποίησή τους.

Το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο είναι ένα από τα ελάχιστα υγιή κομμάτια της ελληνικής κοινωνίας, καθώς παρά τις αμέτρητες αντιξοότητες που αντιμετωπίζει τα τελευταία χρόνια, εξακολουθεί να έχει δυναμική παρουσία στην εκπαίδευση, την έρευνα και την ανάπτυξη.

Συμφωνώντας σχεδόν στο σύνολο των προτάσεων των συναδέλφων που συνέταξαν το άρθρο «Lux et veritas» που δημοσιεύθηκε στο φύλλο της Κυριακής 11/1/2015, θα θέλαμε παράλληλα να επισημάνουμε απόψεις που δεν έχουν παρουσιαστεί.

Πριν προχωρήσουμε στην παρουσίαση των απόψεων αυτών, πρέπει να σημειώσουμε την αναγκαιότητα δύο πραγμάτων: (α) τον επανασχεδιασμό του ακαδημαϊκού χώρου με Πανεπιστήμια-Πόλους, μέσα στα οποία θα αναπτυχθεί η διαθεματικότητα και ταυτόχρονα θα γίνει οικονομία κλίμακας με απώτερο σκοπό την επιστροφή κονδυλίων στην εκπαίδευση και την έρευνα, και (β) τον οργανωμένο επαγγελματικό προσανατολισμό που θα δώσει ανάσα στις πανεπιστημιακές αίθουσες και θα επιστρέψει στην κοινωνία το απαραίτητο και σωστά καταρτισμένο δυναμικό.

Στοιχεία του Πλαισίου Νόμου

  • Διεύρυνση του ρόλου των Πανεπιστημίων.

Τα ΑΕΙ έχουν σκοπό την υψηλού επιπέδου εκπαιδευτική διαδικασία, την επιστημονική έρευνα, τη μεταφορά τεχνογνωσίας στον παραγωγικό τομέα και τη συμβολή στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων.

  • Αυτοτέλεια, δυναμική και ευελιξία στη διοίκηση.

Η Πρυτανική Αρχή (Πρύτανης και Αντιπρυτάνεις) εκλέγεται ως σχήμα. Στην εκλογή αυτή συμμετέχει το σύνολο των μελών ΔΕΠ και με κανονικοποιημένο ποσοστό οι υπόλοιποι εργαζόμενοι του πανεπιστημίου. Το πρυτανικό σχήμα είναι απαραίτητο να παρουσιάζει σύμπνοια και συνοχή προκειμένου να έχει ευελιξία στην ανάπτυξη και την εφαρμογή της πολιτικής του. Το Πρυτανικό Συμβούλιο έχει τη συνολική ευθύνη της διοίκησης του πανεπιστημίου, καθώς επίσης και τη δημιουργία πολιτικής για την εκπαίδευση, την έρευνα, τη μεταφορά τεχνογνωσίας, την κοινωνική παρέμβαση και την ανάπτυξη του Ιδρύματος. Το Πρυτανικό Συμβούλιο εισηγείται την πολιτική του στην Σύγκλητο η οποία ελέγχει και εγκρίνει. Απαιτείται η μέγιστη αντιπροσωπευτικότητα της πανεπιστημιακής κοινότητας στη Σύγκλητο.

  • Διεύρυνση στη διοίκηση του ΕΛΚΕ (Επιτροπή Ερευνών),

Ζητήματα πολιτικής στην έρευνα εγκρίνονται από την ολομέλεια του ΕΛΚΕ στην οποία συμμετέχουν με εκπρόσωπό τους όλα τα ακαδημαϊκά τμήματα.

  • Το Τμήμα είναι ακαδημαϊκή και διοικητική μονάδα.
  • Όλα τα θεσμικά Όργανα του Πανεπιστημίου εκλέγονται με μυστική ψηφοφορία και κάλπη.
  • Φοιτητική συμμετοχή σε όλα τα θεσμικά όργανα.

Οι φοιτητές μετέχουν σε όλα τα θεσμικά όργανα με ποσοστό ανάλογα με τις αρμοδιότητες των οργάνων. Αυτό περιλαμβάνει το Πρυτανικό Συμβούλιο, τη Σύγκλητο, τον ΕΛΚΕ, την εταιρεία διαχείρισης της περιουσίας του πανεπιστημίου, τη συνέλευση του Τμήματος και όλες τις επιτροπές. Με τον τρόπο αυτό η συμμετοχή των φοιτητών στα όργανα διοίκησης θα ενδυναμώσει το ρόλο τους και τα δικαιώματά τους στο πανεπιστήμιο, και θα δώσει ουσία στη δράση του φοιτητικού κινήματος. Οι φοιτητές πρέπει να απεμπλακούν οριστικά από την διαδικασία της εκλογής των ακαδημαϊκών οργάνων αλλά να συμμετέχουν ουσιαστικά στη διοίκηση.

  • Θεσμοθέτηση του επικουρικού διδακτικού και ερευνητικού έργου που παρέχεται από μεταπτυχιακούς φοιτητές (ασφάλεια και συντάξιμα χρόνια).
  • Συμμετοχή εκπροσώπου του Πρυτανικού Συμβουλίου και εκπρόσωπου της Συγκλήτου στα Υπηρεσιακά Συμβούλια κρίσης των διοικητικών υπαλλήλων.
  • Υποχρεωτικά μερική απασχόληση για τα μέλη ΔΕΠ τα οποία έχουν ερευνητικές και αναπτυξιακές δραστηριότητες (υπεύθυνοι έργων ή δραστηριοτήτων) σε άλλους εκπαιδευτικούς και ερευνητικούς οργανισμούς ή επαγγελματικές δραστηριότητες οι οποίες σχετίζονται με την ιδιότητα του μέλους ΔΕΠ.

Ζητήματα έρευνας

Ο ρόλος των ερευνητικών κέντρων είναι διακριτός σε σχέση με τα πανεπιστήμια. Συνέργειες ΑΕΙ και Ινστιτούτων είναι απαραίτητες για να γίνουν και οι δύο χώροι περισσότερο παραγωγικοί. Οι διευθυντές των Ινστιτούτων δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μέλη ΔΕΠ.

Η βασική έρευνα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος για την ανάπτυξη του Πανεπιστημίου και είναι μόνο ανταποδοτική και όχι ανταγωνιστική. Η πολιτεία οφείλει να υποστηρίζει την επιστημονική έρευνα συστηματικά ενισχύοντας τις βασικές εκπαιδευτικές και ερευνητικές υποδομές, την κινητικότητα των ερευνητών-καθηγητών, την εκπόνηση διδακτορικών διατριβών σε ετήσια βάση, τη θεσμοθέτηση θέσεων μεταδιδακτόρων, τη χρηματοδότηση ερευνητικών προγραμμάτων συνεργατικότητας, τη δημιουργία ερευνητικών υποδομών που θα στοχεύουν στη διεθνοποίηση και την αριστεία, την προκήρυξη ανταγωνιστικών προγραμμάτων για τη χρηματοδότηση καινοτόμων ιδεών.

Τα ΑΕΙ και τα Ερευνητικά Κέντρα υποχρεούνται στη δημιουργία δομών μεταφοράς τεχνογνωσίας ώστε να συμβάλλουν στη σύνδεση με τον παραγωγικό τομέα. Τα επιστημονικά πάρκα διευθύνονται από τα πανεπιστήμια σε συνεργασία με τους ερευνητικούς φορείς και τον παραγωγικό τομέα.

Τα ΑΕΙ υποχρεούνται, με τη βοήθεια της πολιτείας, στη δημιουργία δομών καταγραφής των κοινωνικών προβλημάτων (παρατηρητήρια), καθώς και στη σύνταξη προτάσεων βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης των πολιτών και ειδικών ομάδων πληθυσμού (φυλακισμένοι, εξαρτημένοι κλπ.).

Η πολιτεία οφείλει να υποστηρίζει συστηματικά τη σύνδεση με τους διεθνείς επιστημονικούς οργανισμούς.

Είναι τέλος σημαντικό, οι εθνικές δομές διαχείρισης της έρευνας όπως είναι η ΓΓΕΤ και η διαχειριστική αρχή του Υπουργείου Παιδείας να αξιολογούνται σε τακτά διαστήματα από αξιολογητές του εξωτερικού. Οι υπηρεσίες αυτές θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από ταχύτητα και αμεροληψία επομένως δεν μπορεί να στελεχώνονται με μόνιμο προσωπικό.

 

H Άννα Ρούσσου, o  Βασίλης Αναστασόπουλος, o  Δημήτρης Καλπαξής, o Χριστόφορος Κροντηράς διδάσκουν  στο Πανεπιστήμιο Πατρών και  είναι πρώην αντιπρυτάνεις.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s