«Οι ψευδείς ειδήσεις σε καιρό πολέμου» του Μαρκ Μπλοκ

Standard

Το κείμενο του Μαρκ Μπλοκ Ψευδείς ειδήσεις σε καιρό πολέμου: Σκέψεις ενός ιστορικού κυκλοφορεί, αυτές τις μέρες, σε μετάφραση Άννυς Σπυράκου, από τις εκδόσεις Επέκεινα. Δημοσιεύουμε αποσπάσματα από τον πρόλογο της ελληνικής έκδοσης, που έγραψε ο ιστορικός Olivier Lévy-Dumoulin, για το ιδιαίτερο και σημαντικό αυτό έργο, που γράφει ο Μπλοκ το 1921, δεκαοχτώ μόνο μήνες μετά την αποστράτευσή του· ένα έργο στο οποίο ο ιστορικός ανασυνθέτει την εμπειρία του ως μάχιμου στρατιώτη, για να τη μετατρέψει σε αντικείμενο επιστημονικής μελέτης.

 

του Ολιβιέ Λεβύ-Ντυμουλαίν

Μετάφραση: Άννυ Σπυράκου

 

Σαλβαντόρ Νταλί, «Αταβιστικό δειλινό», 1935

Σαλβαντόρ Νταλί, «Αταβιστικό δειλινό», 1935

Ούτε για μια στιγμή δεν πρέπει να περάσει από τον νου μας πως ο Μαρκ Μπλοκ νομίζει πως συντάσσει ένα έλασσον κείμενο όταν, με αφορμή την κριτική παρουσίαση τεσσάρων βιβλίων για την πολεμική περίοδο, ανοίγει ένα πεδίο επαναστατικό για τις ιστορικές σπουδές: Ενώ έως τότε η αυθεντικότητα και η ειλικρίνεια αποτελούσαν τα βασικά κριτήρια για την εκμετάλλευση των μαρτυριών, ο Μπλοκ αποφασίζει να επεξεργαστεί την ψευδή μαρτυρία σαν μια ιστορική πηγή όπως οι άλλες. Μελετώντας τη γέννηση, τη διάδοση και τη διαμόρφωση ενός φαινομένου που αναδύεται από τη συλλογική συνείδηση και τις συλλογικές αναπαραστάσεις –εξετάζοντας μ’ άλλα λόγια τις φήμες που διατρέχουν τα χαρακώματα και τα μετόπισθεν στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου–, ο Μπλοκ παραβιάζει διπλά τα ήθη και τα έθιμα ενός επαγγέλματος που σέβεται τη διάκριση των ειδικοτήτων του.
Συνέχεια ανάγνωσης

Πολεμώντας τον φασισμό

Standard
Οι φοιτητικοί αγώνες στην πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας-2

 συνέντευξη της Μαριγκλέν Ντεμίρι

 φοιτήτριας στο Πανεπιστήμιο των Σκοπίων και μέλους της συλλογικότητας «Aλληλεγγύη»

 μετάφραση: Γιάννης Χατζηδημητράκης

Ποιοι είναι οι λόγοι των πρόσφατων φοιτητικών κινητοποιήσεων; Ποια είναι τα αιτήματα και τα συνθήματα τους;

Οι λόγοι της κινητοποίησης των φοιτητών είναι οι μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση που ανακοινώθηκαν πριν από δύο μήνες, οι οποίες περιλαμβάνουν κρατικές εξετάσεις στο τέλος των σπουδών, κάτι που αποτελεί πλήγμα στην αυτονομία του πανεπιστημίου, με ευρύτερες πολιτικές επιπτώσεις. Χρειαζόμαστε, βέβαια, μεταρρυθμίσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Ωστόσο, πρώτον, οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να γίνουν αντικείμενο δημόσιας διαβούλευσης και δεύτερον, ο σκοπός τους πρέπει να είναι η αναβάθμιση της ποιότητας της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι φοιτητές φωνάζουν συνθήματα όπως: «Είμαστε φοιτητές, όχι πελάτες», «Αυτονομία», «Δεν υπάρχει ειρήνη χωρίς δικαιοσύνη», «Φοιτητές, φοιτητές, ανεξάρτητοι και ισχυροί»…

 Η κριτική των φοιτητών στρέφεται εναντίον του πολιτικοοικονομικού συστήματος στο σύνολο του; Αφορά ευρύτερα την κατάσταση της χώρας;

Στο παρελθόν, το φοιτητικό κίνημα στη Δημοκρατία της Μακεδονίας ήταν αναιμικό — σχεδόν νεκρό. Ξαναφούντωσε τώρα, με το ζήτημα των κρατικών εξετάσεων. Ωστόσο, κατά τη διαδικασία των κινητοποιήσεων αναδείχθηκαν πάρα πολλά προβλήματα στο πολιτικό σύστημα της ΔτΜ και το πολιτικό κλίμα που επικρατεί σήμερα. Οι φοιτητές συνειδητοποίησαν ότι το θέμα των εξετάσεων τους θέτει ευθέως το ζήτημα της αυτονομίας των πανεπιστημίων, καθώς και μια σειρά ευρύτερα ζητήματα που αφορούν την τριτοβάθμια εκπαίδευση και το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετούνται. Αυτό το κοινωνικό πλαίσιο περιλαμβάνει την ελευθερία του λόγου και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, καθώς και τους νέους νόμους που αφορούν τους εργαζόμενους μερικής απασχόλησης (η κυβέρνηση προτίθεται να επιβάλει έναν πρόσθετο τέλος, εκτός από την τακτική φορολογία). Όλα αυτά αφορούν και τους φοιτητές. Συνέχεια ανάγνωσης

Αυτονομία! Αυτονομία! Αυτονομία!

Standard
Οι φοιητητικοί αγώνες στην πρώην γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας-1

του Νικ Έβανς

Σκόπια, 12.2.2015. Πάνω από χίλιοι φοιτητές κατέλαβαν την Τετάρτη τις σχολές Φιλοσοφίας, Φιλολογίας, Δικαίου και Οικονομίας του Πανεπιστημίου των Σκοπίων ανακηρύσσοντας τις ως «αυτόνομες ζώνες» υπό τον «έλεγχο των φοιτητών». Αυτή είναι η τελευταία φάση ενός αναπτυσσόμενου φοιτητικού κινήματος, καθώς από τον Νοέμβριο του περασμένου έτους έχουν ξεκινήσει μεγάλες διαμαρτυρίες εναντίον ενός νομοσχεδίου που καθιστά υποχρεωτική για όλους τους φοιτητές τη συμμετοχή σε ενιαίες κρατικές εξετάσεις, οι οποίες θεωρούνται προσπάθεια πολιτικού ελέγχου των πανεπιστημίων. Οι διαδηλώσεις έβγαλαν χιλιάδες φοιτητές, εργαζόμενους του πανεπιστημίου και αλληλέγγυους στους δρόμους των Σκοπίων και άλλων πόλεων της χώρας. Διοργανώθηκαν επίσης διαδηλώσεις αλληλεγγύης στη Σερβία. Συνέχεια ανάγνωσης

Kοσμάς Ψυχοπαίδης: η κριτική θεωρία ως θεωρία της ανθρώπινης χειραφέτησης

Standard

Tον Δεκέμβρη συμπληρώθηκαν δέκα χρόνια από τον θάνατο του Κοσμά Ψυχοπαίδη. Με αφορμή την επέτειο αυτή, το Ίδρυμα Σάκη Καράγιωργα οργανώνει, στη μνήμη του, το συνέδριο «Μαρξική κοινωνική θεωρία: Κριτικές και χειραφετητικές διαστάσεις της», την Παρασκευή 20 και το Σάββατο 21 Φεβρουαρίου, στο αμφιθέατρο Δρακόπουλου. Στο Συνέδριο συμμετέχουν με εισηγήσεις τους οι: Μανόλης Αγγελίδης, Φωτεινή Βάκη, Διονύσης Γράβαρης, Θανάσης Γκιούρας, Γιώργος Δαρεμάς, Στέφανος Δημητρίου, Γιώργος Ηλιόπουλος, Γιάννης Καραγιώργος, Δημήτρης Καρύδας, Αλίκη Λαβράνου, Θωμάς Νουτσόπουλος, Παναγιώτης Νούτσος, Απόστολος Πανταζής, Κώστας Σταμάτης, Μάρκος Τσέτσος, Γιώργος Φαράκλας. Το πλήρες πρόγραμμα στην ιστοσελίδα του Ιδρύματος Καράγιωργα (karagiorgas-foundation.gr/ekdiloseis.html). Με την ευκαιρία αυτή, ζητήσαμε από τον Μανόλη Αγγελίδη, καθηγητή φιλοσοφίας στο Πάντειο και μέλος της οργανωτικής επιτροπής, να μας συνοψίσει τη σημασία και την επικαιρότητα του έργου του Ψυχοπαίδη. 

του Μανόλη Αγγελίδη

Με αφορμή το συνέδριο για τη συμπλήρωση των δέκα χρόνων από τον θάνατο του Κοσμά Ψυχοπαίδη, που θα πραγματοποιηθεί στις 20 και 21 Φεβρουαρίου, ας μου επιτραπεί να αναφερθώ στην επικαιρότητα της σκέψης του. Στο πλαίσιο των θεωρητικών επεξεργασιών του διατυπώνεται ρητά το αίτημα της αναστοχαστικής αναδρομής σε αυτό που αποκαλεί στο τελευταίο βιβλίο του «αρνητική νεωτερική εμπειρία». Αυτό το αίτημα αποτελεί τον πυρήνα του θεωρητικού του προγράμματος, το οποίο θα μπορούσε να οριστεί ως πρόγραμμα ανόρθωσης της κριτικής στο πλαίσιο της σημερινής πραγματικότητας, με άλλα λόγια ως πρόγραμμα ανα­βίωσης και επικαιροποίησης της διαφωτιστικής διαλεκτικής θεωρίας.

Το πρόγραμμα αυτό αναπτύσσεται μέσα από μια σειρά επεξεργασιών που συν­δέουν συστηματικά το ζήτημα της ορθοκανονιστικής εξήγησης με τη διαλε­κτική της πράξης. Το εγχείρημα αυτό είναι, από τον ίδιο τον διαλεκτικό του προσανατολισμό, στρατευμένο προς την κατεύθυνση αποφυγής του δογματι­σμού και του σχετικισμού, αλλά και προς την αντιμετώπιση της απροσδιορι­στίας στις κοινωνικές σχέσεις από της σκοπιά της χειραφετητικής πράξης. Η κατεύθυνση που παίρνει το εν λόγω πρόγραμμα εξειδικεύεται στο αίτημα για τη θεμελίωση μιας νέας δεσμευτικότητας. Διευκρινίζεται ωστόσο εν προκειμένω ότι δεν αρκεί αυτό το αίτημα να θεμελιωθεί με αναφορά στην αδικία και στον ανθρώπινο πόνο, αλλά είναι αναγκαίο να έχει πολιτική διάσταση. Αυτή η διάσταση αναπτύσσεται προς δύο κατευθύνσεις: από τη μια μεριά, ως πρόνοια να μην εκφυλιστούν οι πράξεις χειραφέτησης σε εξουσιαστικό μηχανισμό και, από την άλλη μεριά, ως προστασία από τον κυνισμό του σχετικισμού, που περιπαίζει –όπως επισημαίνει στην Πολιτική μέσα στις έννοιες (Νήσος, 1997)– ως «μύθευμα» τον «χειραφετητικό λόγο» εξαιτίας του κινδύ­νου να μετατραπεί η χειραφέτηση σε χειραγωγικό εξουσιασμό. Έτσι, το επιστημονικο-θεωρητικό πρόγραμμα του Ψυχοπαίδη είναι ιδιαιτέρως ευρύ: Συνέχεια ανάγνωσης

Δομές υγείας: η σημασία της συμμετοχικότητας

Standard

Ο εκδημοκρατισμός της διοίκησης του ΕΣΥ και ο ρόλος των αλληλέγγυων δομών

της Δέσποινας Μπίρη

Η κυβέρνηση πήρε, την Τρίτη, ψήφο εμπιστοσύνης, μετά την ολοκλήρωση της συζήτησης για τις προγραμματικές δηλώσεις — στις οποίες κομβικό ρόλο καταλαμβάνουν η υγεία, η πρόνοια και η κοινωνική αλληλεγγύη. Οι προσδοκίες της κοινωνίας είναι πολύ υψηλές — ειδικά στους παραπάνω τομείς, που συνιστούν  κορμό του «κοινωνικού κράτους». Ταυτόχρονα, ωστόσο,  η υλοποίηση του σχεδίου για δημόσια και δωρεάν υγεία δεν θα προχωρήσει χωρίς προσκόμματα – άλλωστε, συναρτάται στενά με την πορεία της διαπραγμάτευσης για το χρέος. Όπως σωστά παρατήρησε η Βασιλική Κατριβάνου, «η κινητοποίηση και έμπρακτη στήριξη του κόσμου» είναι απαραίτητη σε αυτή τη μεταβατική περίοδο. Τι σημαίνει όμως αυτό για τις αλληλέγγυες δομές υγείας, τα κοινωνικά κινήματα, αλλά και τους πολίτες που, αν και όχι απαραίτητα ενταγμένοι σε κάποια κομματική οργάνωση ή άλλο σχηματισμό, βρίσκονται σε εγρήγορση για τις εξελίξεις στην υγεία;

Ρενέ Μαγκρίτ, «Μοντέρνο», 1925

Ρενέ Μαγκρίτ, «Μοντέρνο», 1925

Πιστεύω ότι, σε πρώτη  τουλάχιστον φάση, οι αλληλέγγυες δομές υγείας (κοινωνικά ιατρεία και φαρμακεία, για παράδειγμα) πρέπει  όχι μόνο να διατηρηθούν, αλλά και να ενισχυθούν, αφού η άμεση αντικατάστασή τους από τις δομές του ΕΣΥ είναι αμφίβολη, καθώς εξαρτάται από επαρκή χρηματοδότηση. Δεδομένου ότι τα ταμεία κοινωνικών ασφαλίσεων βρίσκονται σε οριακό σημείο, έπειτα από την «πολιτική καμένης γης» της κυβέρνησης Σαμαρά (και των ακροδεξιών ηγεσιών του Υπουργείου Υγείας, την περίοδο 2012-2015), η υλοποίηση μιας πλήρους υγειονομικής μεταρρύθμισης είναι δύσκολη στο προσεχές διάστημα. Η αξιοποίηση των δομών αλληλεγγύης μπορεί να λειτουργήσει επικουρικά με τις δημόσιες δομές υγείας σε αυτό το μεταβατικό στάδιο. Οι δομές αυτές μπορούν επίσης, να λειτουργήσουν ως πεδία πειραματισμού για τη συμμετοχικότητα στην υγεία και τη χάραξη σχετικής πολιτικής. Συνέχεια ανάγνωσης

Πώς ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να κάνει τη «θετική διαφορά» σε έναν «διεστραμμένο κόσμο»

Standard

Η Σάρα Πάρκιν μιλάει στην Ελιάνα Βουτσαδάκη

για ένα βιώσιμο όραμα στην Ελλάδα, την εμπειρία του 1989, του Ν. Μαντέλα, των Εργατικών, την αναγκαία αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική στην κατεύθυνση μιας «αξιοβίωτης ζωής»

4-SARA

Σάρα Πάρκιν

Το τελευταίο διάστημα, τα μάτια όλου του κόσμου είναι στραμμένα στην Ελλάδα, καθώς η ανάδειξη του ΣΥΡΙΖΑ στην κυβέρνηση σηματοδοτεί δύο πράγματα. Πρώτον, με την ψήφο τους, οι Έλληνες έδειξαν ότι θέλουν να τερματίσουν ένα πολιτικό καθεστώς, που, τις τελευταίες δεκαετίες, είχε βυθίσει τη χώρα στη διαφθορά, το χρέος και την κρίση. Δεύτερον, –και πιο σημαντικό– η ψήφος αυτή έστειλε ένα ισχυρό και ξεκάθαρο μήνυμα: ότι θέλουν τνα σταματήσουν την πολιτική της λιτότητας, ένα μήνυμα που γέμισε με ελπίδα, όχι μόνο την Ελλάδα αλλά και όλους τους πολίτες της Ευρώπης. Αλλά τι ακριβώς είναι αυτό που πήγε στραβά; Και πώς μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να ανταποκριθεί σε ένα έργο που θα σημάνει το τέλος ενός νεοφιλελεύθερου καθεστώτος, το οποίο αποτέλεσε στρατηγική επιλογή, και διέπει τον ανεπτυγμένο κόσμο για τα τελευταία 35 χρόνια;

Η Sara Parkin είναι μια από τις πιο ενεργές Βρετανίδες πρώην πολιτικούς και ακτιβιστές. Σήμερα είναι ιδρύτρια και διευθύντρια του Forum for the Future, μιας βρετανικής μη κερδοσκοπικής οργάνωσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη. Είχε διαδραματίσει ηγετικό ρόλο στο Κόμμα των Πρασίνων, στο Ηνωμένο Βασίλειο και στους Ευρωπαίους Πράσινους. Στο εγχείρημα της βιωσιμότητας συνεργάζεται με  μηχανικούς, ειδικεύεται σε θέματα κανοτομίας  στην οικονομία, και ασχολείται  έντονα με το ζήτημα της  διακυβέρνηση. Έχει γράψει μελέτες για την Πράσινη Πολιτική, ενώ το τελευταίο βιβλίο της (The Positive Deviant: Sustainability Leadership in a Perverse World, Earthscan, 2010) βασίζεται στο μεταπτυχιακό της πρόγραμμα και έχει περιληφθεί στη βιβλιογραφία πολλών μαθημάτων σε πανεπιστήμια όλου του κόσμου. Συναντηθήκαμε στο Λονδίνο, στις 7.2.2015, και συζητήσαμε, με αφετηρία το βιβλίο και τη νίκη του ΣΥΡΙΖΑ, για τη σημασία της νίκης αυτής και το τι πρέπει να γίνει στη συνέχεια για την τόσο αναγκαία αλλαγή στην ευρωπαϊκή πολιτική, στην κατεύθυνση μιας αξιοβίωτης ζωής.

Ελιάνα Βουτσαδάκη

 

Πάμπλο Πικάσο, «Μπάνιο», 1908

Πάμπλο Πικάσο, «Μπάνιο», 1908

Το τελευταίο σου βιβλίο έχει τίτλο The Positive Deviant: Sustainability Leadership in a Perverse World (2010). Θα θέλαμε να μας μιλήσεις γι’ αυτές τις δύο έννοιες, τη «θετική απόκλιση» και τον «διεστραμμένο κόσμο».

Έδωσα στο τελευταίο βιβλίο μου  αυτό τον τίτλο (Η θετική απόκλιση: η διαχείριση της βιωσιμότητας σε έναν διεστραμμένο κόσμο), γιατί η βιώσιμη κοινωνία είναι κάτι πολύ δύσκολο σήμερα, μια και τα πάντα εναντιώνονται σ’ αυτήν. Η «διαστροφή» του κόσμου συνεπάγεται πως, αν δουλεύεις για τη βιωσιμότητα, πρέπει να γίνεις   «θετική απόκλιση»:  να επιμένεις να επιδιώκεις το καλό, παρότι είσαι περικυκλωμένος από θεσμούς, συστήματα και ανθρώπους που το εμποδίζουν. Ο «διεστραμμένος» αυτός κόσμος έχει φέρει την Ελλάδα στη σημερινή της κατάσταση και έχει οδηγήσει σε κολοσσιαίες ανισότητες. Είναι ο κόσμος όπου το χρήμα και η δημιουργία του χρήματος ως χρέους έχουν απόλυτη προτεραιότητα, με αποτέλεσμα αυτό το εξαιρετικά στρεβλό οικονομικό σύστημα.

Ο Τόμας Κουν μιλάει για «αλλαγή Παραδείγματος», για να περιγράψει τη μετάβαση από μια επιστημονική θεωρία σε μια άλλη, η οποία συμβαίνει όταν η πραγματικότητα, όπως την αντιλαμβανόμαστε, παύει να συμφωνεί με αυτά που λέει η θεωρία. Σε αυτό το σημείο βρισκόμαστε σήμερα, σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο: αυτό που βιώνουμε δεν ταιριάζει πια με τα υπάρχοντα θεωρητικά πρότυπα, γιατί η εφαρμογή τους δεν έχει τα αποτελέσματα που οι άνθρωποι επιθυμούν, δεν μας κάνει να αισθανόμαστε καλά με τους εαυτούς μας, να οικοδομούμε όμορφες σχέσεις, να ζούμε αρμονικά στις κοινότητές μας. Ένας σύμβουλος του Μπιλ Κλίντον είχε πει πως, αν μετενσαρκωνόταν, θα ήθελε να γίνει αγορά ομολόγων — αφού αυτή είναι το ισχυρότερο πράγμα στον κόσμο! Συνέχεια ανάγνωσης

Αμερικανική Εξωτερική Πολιτική: Απομονωτισμός ή Παρεμβατισμός;

Standard

του Νίκου Αλεξίου 

Η πρόσφατη ιστορική απόφαση του Μπαράκ Ομπάμα, για μερική αποκατάσταση των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κούβας, σηματοδοτεί μια νέα εποχή στην εξωτερική πολιτική της Αμερικής, στην περιοχή και όχι μόνο. Ταυτόχρονα, επαναφέρει το δίλημμα «απομονωτισμός ή παρεμβατισμός», που ταλανίζει  διαχρονικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική και κοινωνία.

Στην προκειμένη περίπτωση, οι –πάνω από πέντε δεκαετίες–  πολιτικές απομονωτισμού κατά της Κούβας έχουν από καιρό αποδειχθεί λανθασμένες και καταστροφικές, όχι μόνο για τη Κούβα αλλά και για τις ΗΠΑ.  Καθώς το Κογκρέσο αυτή τη στιγμή ελέγχεται από τους Ρεπουμπλικανούς,  οι υπέρμαχοι του απομονωτισμού θα συγκρουστούν πολύ σκληρά για την μη πλήρη άρση του εμπάργκο.

Γιάσπερ Τζόουνς, «Χάρτης», 1961

Γιάσπερ Τζόουνς, «Χάρτης», 1961

Η ιστορία της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής είναι γεμάτη με σφοδρές αντιπαραθέσεις και παλινδρομήσεις που αφορούν το δίλημμα «απομονωτισμός ή παρεμβατισμός», με αποκορύφωμα τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους.  Ο πολύ γνωστός αμερικανός συγγραφέας, Χένρι Τζέιμς, το 1915 έλαβε την αγγλική υπηκοότητα κυρίως για να διαμαρτυρηθεί κατά της αμερικανικής κυβέρνησης, η οποία, επιλέγοντας την πολιτική του απομονωτισμού δεν είχε ακόμα συμμετάσχει στον πόλεμο.  Αλλά η ίδια πολιτική είχε ακολουθηθεί αρχικά και στον Β΄  Παγκόσμιο Πόλεμο.  Ακόμα και στις μέρες μετά την ιαπωνική επίθεση στο Πέρλ Χάρμπορ, υπήρχαν πολλές πιέσεις ώστε η Αμερική να παραμείνει ουδέτερη, κυρίως από την «Πρώτη Επιτροπή της Αμερικής», που είχε ιδρυθεί το 1939 και είχε ένα εκατομμύριο μέλη, αποτελώντας μετεξέλιξη του πολιτικού-οικονομικού λόμπυ «Αμερική Πρώτα (1919).  Η επίσημη κήρυξη πολέμου της Γερμανίας κατά των ΗΠΑ, στις 11 Δεκεμβρίου 1941, έδωσε αναγκαστικά τέλος στο δίλημμα. Χρονικά, αυτή είναι η επίσημη στιγμή που ο αμερικανικός παράγοντας αρχίζει να παρεμβαίνει πολιτικά στη ευρωπαϊκή ήπειρο. Συνέχεια ανάγνωσης