Για μια λειτουργική και παραγωγική σχέση του ΣΥΡΙΖΑ με την κοινωνία

Standard

Κυβέρνηση της Αριστεράς: η ώρα της πράξης-2

Το κείμενο βασίζεται  στην εισήγηση στην  εκδήλωση «Κυβέρνηση της Αριστεράς: η ώρα της πράξης», που οργάνωσαν τα «Ενθέματα» και το RedNotebook, το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου.

του Παύλου Κλαυδιανού

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Οι καθαριστές», 1912

Κάζιμιρ Μάλεβιτς, «Οι καθαριστές», 1912

Ουσιαστικά, το θέμα που συζητάμε σήμερα, κατά τη γνώμη μου, είναι πώς ο ΣΥΡΙΖΑ θα ασκήσει την κυβερνητική εξουσία χωρίς να εγκαταλείψει τον στόχο του κοινωνικού μετασχηματισμού. Ήθελα, επίσης, προκαταρτικά να πω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ, εφόσον πήρε την κυβέρνηση, ιστορικά είναι ενήμερος για τις δυσκολίες που υπάρχουνε όταν ένα κόμμα, και ιδίως της Αριστεράς, έρχεται στην εξουσία. Είναι μια συζήτηση που δεν έγινε έγκαιρα στο κόμμα, αλλά πρέπει να γίνει. Οι εξελίξεις, ευτυχώς, μας δίνουν περιθώριο για να συζητήσουμε πράγματα που δεν τα χουμε δουλέψει. Όχι μόνο για το κόμμα, αλλά και για το κίνημα, που το είδαμε τώρα, δυναμικό και ευρύ ξανά στους δρόμους, ενώ νομίζαμε ότι δεν υπάρχει. Αυτό μας δίνει το περιθώριο να διορθωθούν και λάθη, να καλυφθούν κενά, να γίνουν πιο συστηματικά τα πράγματα στον ΣΥΡΙΖΑ, στην κυβέρνηση του, στο κόμμα. Να είναι πιο λειτουργική και παραγωγική η σχέση του με την κοινωνία.

Το πρώτο σημείο προς αξιολόγηση γι’ αυτές τις τρεις πρώτες βδομάδες είναι η συμμαχία ΑΝΕΛ-ΣΥΡΙΖΑ. Συμφωνώ με τον Νίκο Γιαννόπουλο, ότι ήταν κατεπείγουσα ανάγκη να σταθεροποιηθεί το έδαφος όπου θα δράσουμε, να υπάρξει μια κυβέρνηση που ν’ αρχίσει αμέσως τη δουλειά. Αυτό, βέβαια, συνιστά αναμφισβήτητα έναν περιορισμό και θα πω στη συνέχεια για το πώς μπορούμε να τον αντιμετωπίσουμε.

Το δεύτερο, είναι η σύνθεση της κυβέρνησης. Η σύνθεση της κυβέρνησης έχει δυο πλευρές. Η μία, πολύ θετική, δηλαδή τα πρόσωπα που τη συγκροτούν που εκπέμπουν μια σιγουριά και επιπλέον εξουδετερώνουν, με την παρουσία τους, ενδεχομένως φάλτσα με άλλους υπουργούς. Επομένως, ο συλλογικός νους –πόσο συλλογικός ήταν δεν ξέρουμε, βέβαια– που έφτιαξε την κυβέρνηση είχε αυτή την έγνοια. Ωστόσο, βλέπουμε και κάποιες περιπτώσεις επιλογών που δεν είναι εύκολα υπερασπίσιμες ή που δεν είναι κατανοητές, με την πρώτη ματιά, ως προς την πολιτική του στόχευση. Με τα πρόσωπα που τοποθετούνται, προωθούνται και κάποιες απόψεις. Βεβαίως υπάρχει και το πρόβλημα της δημοκρατικής συλλογικής λειτουργίας, επομένως των αποφάσεων, ανεξάρτητα αν ήταν επιτυχείς ή όχι κτλ.

Το τρίτο σημείο προς αξιολόγηση είναι η τεράστια δυναμική και ο ενθουσιασμός που δημιούργησε η κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή. Δεν πρέπει να το περάσουμε γρήγορα αυτό το στοιχείο γιατί είναι πολιτική ύλη, εμπεριέχει πολιτική δυναμική, δεν είναι κάτι –μόνο– συναισθηματικό. Θα ζήσατε ασφαλώς το Σύνταγμα πόσο διαφοροποιημένος ήταν ο κόσμος σε σχέση με τις πλατείες, ανάταση, κοινωνική σύνθεση, συνθήματα ευθύβολα, ψυχραιμία. Και αυτό επίσης είναι πολιτικό χαρακτηριστικό. Αυτή η δυναμική, που εγκατέστησε τον τρίτο παίχτη στις διαπραγματεύσεις, είναι πάρα πολύ σημαντική, πολύ περισσότερο που προσέλαβε διεθνή χαρακτηριστικά.

Το τέταρτο σημείο, αφορά τη διαπραγμάτευση. Καταρχάς η πρώτη επιτυχία, στο πολιτικό πεδίο, είναι ότι γίνεται διαπραγμάτευση. Αυτό ικανοποίησε τη συντριπτική πλειοψηφία των πολιτών οι οποίοι ταυτόχρονα έσπασαν τον φόβο που είχε ως τώρα επιβληθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση και τα μέσα ενημέρωσης. Αλλάξαμε την ατζέντα και υπήρξαν οι πρώτες μικρές νίκες. Για παράδειγμα, ενώ ορίσανε ημερομηνίες και χρόνο διαπραγμάτευσης που μας δυσκολεύει, ασφυκτικό, οι ίδιοι τώρα οι θεσμοί –ΕΚΤ, Eurogroup, Κομισιόν– κάθε λίγο τα αναιρούν. Προφανώς δεν εκτίμησαν σωστά ή νόμισαν ότι έχουν απέναντί τους έναν διαπραγματευτή ο οποίος με το πρώτο θα πει «δεν γίνεται, δέχομαι τα προτεινόμενα». Τώρα, υποχρεώνονται οι ίδιοι να αλλάζουν τους ασφυκτικούς χρονικούς όρους που οι ίδιοι έβαλαν. Έτσι ορίστηκε το έκτακτο Eurogroup ή συζητούν για μεταβατική περίοδο. Όλα αυτά δεν θα καθορίσουν, βέβαια, το αποτέλεσμα αλλά αποδεικνύουν ότι γίνεται μια πραγματική διαπραγμάτευση.

Το πέμπτο σημείο, αφορά επίσης τη διαπραγμάτευση, το εύρος των θεμάτων και της επίδρασής της. Έγινε σχεδόν αμέσως κατανοητό ότι στο τραπέζι έχει τεθεί ένα ζήτημα που είναι ταυτόχρονα ελληνικό και ευρωπαϊκό. Γι’ αυτό και ευθύς αμέσως αποκαλύφθηκε ότι δεν διαπραγματεύονται δυο πλευρές, δεν εκπροσωπεί τους δανειστές, πολύ περισσότερο τους εταίρους η Γερμανία. Στο τραπέζι κάθονται πολλές χώρες και το εκδηλώνουν, βεβαίως, με αντιφάσεις και υπαναχωρήσεις. Η ηγεμονία της Γερμανίας αποδείχθηκε, για πρώτη ίσως φορά, διάτρητη παρά την πίεση που ασκεί –ή και απειλεί– για κορυφαία ζητήματα, π.χ., ο γαλλο-γερμανικός άξονας.

Το ενδιαφέρον για το ελληνικό ζήτημα υπερβαίνει και την Ευρώπη, είναι διεθνές. Η Κίνα, οι ΗΠΑ, η Ρωσία παρακολουθούν τις εξελίξεις από πολύ κοντά παρεμβαίνοντας με βάση τα συμφέροντά τους. (Με τη σειρά του, κι αυτό επαληθεύει ότι το ελληνικό είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα). Αξίζει όμως να σταθούμε στη στάση των ΗΠΑ, οι οποίες παρακολουθούν εξαιρετικά στενά τις διαπραγματεύσεις και παρεμβαίνουν –όπως και στο παρελθόν που είχε τεθεί ζήτημα εξόδου από την ευρωζώνη– με δηλώσεις τους σε ανώτατο επίπεδο επιμένοντας στον διεθνή αντίκτυπο τυχούσας τελικής ρήξης. Το θέμα χρειάζεται βαθύτερη ανάλυση αλλά πολύ πρόχειρα μπορούμε να πούμε ότι στον πολυπολικό κόσμο οι ΗΠΑ έχουν αλλάξει την άποψή τους για τον ρόλο της Ευρώπης, ότι θεωρούν ότι τα γεωπολιτικά προβλήματα στην περιοχή είναι επικίνδυνα, ότι η οικονομική πολιτική της ΕΕ που ορίζεται από τη Γερμανία, εξουδετερώνει τη δική της αντι-υφεσιακή πολιτική. Εντέλει, δεν θεωρεί ότι η Γερμανία έχει την απαραίτητη για σύμμαχο ηγεμονία και –οικονομική κυρίως– πολιτική στην Ευρώπη.

Επομένως, τα πράγματα είναι ευνοϊκότερα για μας διότι ενώ κάποιοι θα ήθελαν να μας πετάξουνε στη θάλασσα, κατά τη γνώμη μου, δεν μπορούν γι’ αυτό και θα βρεθεί ένας συμβιβασμός. Δεν θα είναι ένας συμβιβασμός, ίσως, άμεσα προωθητικός, αλλά κατά τη γνώμη μου θα είναι ένα κέρδος χρόνου. Και ο χρόνος είναι με το μέρος μας. Γιατί το πρόβλημα πια στην Ευρώπη δεν είναι οικονομικό, αλλά είναι συγχρόνως και πολιτικό και μάλιστα πάρα πολύ πολιτικό. Το 2015 γίνονται εκλογές σε πολλές χώρες της ΕΕ και δεν θα είναι τα αποτελέσματα ευνοϊκά για την πολιτική που επιβάλλει η Γερμανία. Σκεφτείτε τι θα γίνει αν, το Podemos πάρει την εξουσία σε μια μεγάλη χώρα όσο η Ισπανία όσο και αν πρέπει να ’μαστε λίγο επιφυλακτικοί.

Μερικοί περιορισμοί

Είναι απαραίτητο να μας απασχολήσει το ζήτημα των περιορισμών που τίθενται στο έργο μιας κυβέρνησης με κορμό την Αριστερά. Θα επισημάνω μερικούς.

  1. Πρώτον ο περιορισμός που θα προκύψει από τη συμφωνία –όταν θα υπάρξει– μεταξύ Ελλάδας και δανειστών. Πως θα μπορέσουμε, δηλαδή, σε βάθος χρόνου να αναπτύσσεται ένα κίνημα το οποίο θα διευρύνει τα περιθώρια ή και θα ανατρέπει αρνητικά σημεία της συμφωνίας. Αυτό είναι κρίσιμο ζήτημα, το πόσο, δηλαδή, θα είναι ανοιχτή η συμφωνία έστω και αν δεν είναι πολύ θετική αυτή τη στιγμή, γιατί όπως ήδη σημειώσαμε ο χρόνος δουλεύει υπέρ μας. Ωστόσο, χρειαζόμαστε ένα μίνιμουμ περιθώριο για να ασκηθεί η κοινωνική πολιτική που θέλουμε, ιδίως να μπορεί να ξεκινήσει πειστικά η υλοποίηση του προγράμματος της Θεσσαλονίκης. Ο κόσμος των νέων πλατειών ψύχραιμος, ενήμερος των δυσκολιών, με συγκρατημένες προσδοκίες όμως υπάρχει ένα όριο. Οι δανειστές, ως πολιτικό στόχο έχουν η συμφωνία και οι έλεγχοι να είναι τόσο αυστηροί ώστε να υπάρξει ρήγμα της κυβέρνησης με την πλειοψηφία της κοινωνίας που τώρα τη στηρίζει. Αυτοί μπορούν να προκαλέσουν στα σοβαρά συνθήκες για μια «αριστερή παρένθεση» όχι ο κ. Σαμαράς.
  2. Δεύτερος περιορισμός που μπορεί να προκύψει είναι από τη συνεργασία ΑΝΕΛ-ΣΥΡΙΖΑ. Προς το παρόν, πέρα από κάποια ρητορική και συμβολικές πρωτοβουλίες, χωρίς να τα υποτιμώ, δεν έχουμε άλλα προβλήματα. Ωστόσο, το σημείο εκείνο που εγώ θεωρώ πολύ σημαντικό, είναι αν προκύψουν εμπόδια στο στόχο για τον κοινωνικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, εκεί δηλαδή που τα προσδιορίζεται η αριστερή φυσιογνωμία μιας κυβέρνησης. Εκεί μπορεί να συναντήσουμε στο μέλλον πρόβλημα.
  3. Τρίτος περιορισμός που μπορεί να προκύψει είναι, αν η κυβέρνηση μας δεν επιμείνει στο ριζοσπαστικό χαρακτήρα της πολιτικής της. Αυτό βεβαίως, όταν καλείσαι να εφαρμόσεις μια πολιτική σε περιβάλλον εξαιρετικά δύσκολο δεν είναι εύκολο, αλλά είναι πολύ σημαντικό το ότι ο κόσμος βγήκε αυθόρμητα να υπερασπίσει την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ. Αν η κυβέρνηση μας, λοιπόν, κρατήσει την ριζοσπαστική γραμμή στην πολιτική της με μια προσοχή, βεβαίως, με προτεραιότητες με σταδιακότητα ποιο μπορώ σήμερα, ποιο αύριο, με ορίζοντα τετραετίας κ. τ. λ. που πείθει και δεν αποκαρδιώνει μπορούμε να προχωρήσουμε.
  4. Τέταρτος περιορισμός είναι η κατάσταση του κόμματος. Είχαμε παραμελήσει, ως κόμμα και ηγεσία, το κόμμα. Από όταν πήραμε το μεγάλο ποσοστό, τον Μάη του 2012, αμέσως τέθηκε το ζήτημα πως γνωρίζουμε, τι κάνουμε αυτόν τον κόσμο που μας ψήφισε. Δηλαδή, πώς οργανώνεται κοινωνικά αυτός ο κόσμος. Ήταν μείζον στόχος, είτε επρόκειτο για τα συνδικάτα, είτε οι δημοτικές κινήσεις είτε άλλες οργανώσεις και κινήσεις πολιτών, αλληλεγγύης, πολιτιστικές ομάδες, συνεταιρισμοί, ομάδες καταναλωτών κ.τ.λ Δεν έγινε αυτό, δεν προσέχθηκε γιατί στο σώμα του κόμματος και στην ηγεσία υπήρχε η αντίληψη ότι εφόσον πάμε καλά πολιτικά λύνουμε και τα άλλα προβλήματα, παντού θα φαίνεται η επιρροή μας. Οι δημοτικές εκλογές απέδειξαν ότι αυτό ήταν λάθος ένας ιδιότυπος βολονταρισμός, . Αυτός δεν μας βοήθησε να προσέξουμε το κόμμα, την οργάνωση του, τη σχέση με τον κόσμο. Τώρα μας δίνεται μια ακόμα ευκαιρία διότι το κύρος του ΣΥΡΙΖΑ πολλαπλασιάστηκε.

Ποιο θα είναι αυτό που πρέπει να προσέξουμε ως προς το κόμμα; Ένα άρθρο θα επισημάνω του Χρ. Βερναρδάκη γι’ αυτό το θέμα στην «Εποχή». Μένω σε δύο σημεία. Το ένα, είναι ότι το κόμμα θα πρέπει να συνεχίσει να βρίσκει τους πόρους του, κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτικούς, από την κοινωνία και όχι από την κυβέρνηση. Το άλλο, ότι το κόμμα δεν θα πρέπει να ζει για να ελέγχει την κυβέρνηση, αλλά θα πρέπει να λειτουργεί μες την κοινωνία, εκεί που συγκροτούνται οι κοινωνικές συμμαχίες και από κει να ελέγχεται η κυβέρνηση. Μέσω των κινημάτων, μέσω της δικής τους κοινωνικές συμμαχίας, που θα πραγματοποιεί.

Αυτό κατά τη γνώμη μου είναι το ζήτημα που επείγει, να βρούμε τρόπους που να ’ρθούμε σε επικοινωνία με αυτόν τον κόσμο που μας ψήφισε ή ήρθε στις πλατείες για τρίτη φορά. Πέρα από τις οργανωτικές πλευρές θα πρέπει να σκεφτούμε τι κύματα ριζοσπαστισμού εκπέμπουμε σ’ αυτόν τον κόσμο. Μας τέθηκαν, μην ξεχνάμε, δύο βασικά καθήκοντα όταν άρχισε η άνοδος του ΣΥΡΙΖΑ. Το ένα ήταν, διότι αυτό ήθελε ο λαός, οι εκμεταλλευόμενες τάξεις χωρίς φωνή και δικαιώματα συμπολίτες μας να πάρουμε την κυβέρνηση, και αυτό το πετύχαμε. Το δεύτερο, ήτανε να φτιάξουμε ένα μεγάλο ανανεωτικό, ανοικτό, ριζοσπαστικό αριστερό κόμμα. Το δεύτερο το παραμελήσαμε. Σήμερα, όταν πολλοί θεωρητικοί μιλάνε για το κόμμα της αριστεράς του 21ου αιώνα, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι στις πρώτες γραμμές, ως παράδειγμα για να διερευνηθεί οφείλουμε κι εμείς να συνεισφέρουμε. Πρέπει να βάλουμε πραγματικά τα δυνατά μας.

***

Θέλω να κλείσω με το εξής: Χτες που σχεδιάζαμε την πρώτη σελίδα της «Εποχής» έβλεπα τους νεώτερους συντρόφους να επιλέγουν φωτογραφία από την Αμυγδαλέζα. Και θυμήθηκα ότι η καταγωγή αυτού που κάνανε –μια από τις καταγωγές– βρισκόταν σε μια φράση που μας είχε πει ο Χρόνης Μίσσιος στη φυλακή. Κουβεντιάζαμε, το 1968, μετά τη διάσπαση του ιστορικού ΚΚΕ για το τι σημαίνει η διάσπαση μέσα στο κομμουνιστικό κίνημα τότε – είχε γίνει και η Πράγα εν τω μεταξύ. Συζητάγαμε για το τι είναι το ΚΚΕ εσωτερικού κι εκεί που μας άρεσαν αυτά που λέγαμε, σε τι κομμουνισμό πιστεύουμε μεις, τι σοσιαλισμό θέλουμε, πώς θα τον πετύχουμε, του τέθηκε και το ερώτημα: «Και αν έρθουμε εμείς στην εξουσία και κάνουμε πάλι τα ίδια;». Mας απάντησε λοιπόν: «Ε, βρε, μη φοβόσαστε και τότε θα ’μαστε αντιπολίτευση!» Δεν μπορούμε όμως να το κάνουμε τώρα αυτό, έχουμε καθήκον να είμαστε στην κυβέρνηση, να είμαστε στο κόμμα, στην κοινωνία που τροφοδοτεί με θέσεις και ιδέες το κόμμα και την κυβέρνηση, να δίνουμε τη μάχη παντού, με αυταπάρνηση, μυαλό και ιστορική αντίληψη αυτήν που ζούμε. Παρ’ όλα αυτά τα λόγια του Χρόνη δεν πρέπει να το ξεχάσουμε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s