Αλληλεγγύη, μια λέξη απαγορευμένη στην Ευρώπη

Standard

του Ρόμπερτ Μίζικ

Μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Ήταν μια παράγραφος κρυμμένη σε ένα ρεπορτάζ του Spiegel για τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ. Κατά τη διάρκεια της εκστρατείας για τις ευρωεκλογές, έγραφε, «η λέξη που ξεχώριζε στις αφίσες του Γιούνκερ ήταν η λέξη “αλληλεγγύη”». Και πιο κάτω: «Το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα της Μέρκελ εξαγριώθηκε τόσο με την αφίσα του Γιούνκερ, που υπήρχαν σκέψεις μέχρι και να του απαγορεύσουν να εμφανιστεί στο Βερολίνο». Σε τέτοιο σημείο, λοιπόν, έχουμε φτάσει στην Ευρώπη: ακόμα και η «αλληλεγγύη» έγινε μια λέξη που πρέπει πάση θυσία να αποφεύγεται. Στη Γερμανία της Μέρκελ μπορεί ακόμα και να παρακινήσει σε συνειρμούς του τύπου: «Αλληλεγγύη … τα ωραία μας λεφτά … Άντε πνιγείτε ρε τεμπελχανάδες ξοφλημένοι Έλληνες!».

Ορέστης Κανέλλης, «Παρουσία», 1966

Ορέστης Κανέλλης, «Παρουσία», 1966

Πρόκειται για μια μικρή, περιφερειακή, οπότε όλο και πιο παράξενα ασυναίσθητη όψη των πραγμάτων. Μετά από επτά χρόνια κρίσης και πέντε λιτότητας, το κλίμα στην Ευρωζώνη είναι πλέον τόσο τοξικό, που δεν μοιάζει μόνο η αλληλεγγύη σαν κάποια αλλόκοτη ουτοπία. Η οικονομική λογική έχει επίσης εκπαραθυρωθεί. Όλοι οι παίκτες κινούνται και με τα δυο τους μάτια στους ψηφοφόρους τους. Κάτι που σημαίνει ότι όλα είναι πιθανά πια — εκτός από το «οικονομικά λογικό», στο οποίο σπανίως γίνεται αναφορά.

Η αλληλεγγύη είναι μια λέξη που σημαίνει λίγο περισσότερα πράγματα από τον απλό αλτρουϊσμό ή τη διάθεση να βοηθήσεις. Διαφέρει από τη δεύτερη,  καθώς η αλληλεγγύη είναι επωφελής και γι’ αυτόν που δίνει τη βοήθεια, εκτός από αυτόν που τη δέχεται. Ακόμη και αν κάποιοι είναι πιο δυνατοί και κάποιοι πιο αδύναμοι, η βασική ιδέα της αλληλεγγύης παραμένει πως όλοι καταλήγουν δυνατότεροι από την εφαρμογή της. Με αυτή την έννοια, η αλληλεγγύη στην Ευρώπη επιτάσσεται από την οικονομική λογική: χρησιμοποιήστε την και θα ωφεληθείτε όλοι· αγνοήστε την και όλοι θα υποφέρετε. […]

Η συνταγή της βάρβαρης λιτότητας για τις χώρες που βρίσκονται σε κρίση και μιας έστω ελαφρύτερης δόσης του ίδιου φαρμάκου για τα υπόλοιπα μέλη της Ευρωζώνης, δεν επιφέρει μόνο φρικτές κοινωνικές επιπτώσεις αλλά αψηφά και την κοινή οικονομική λογική. Ολόκληρη η Ευρωζώνη θα συνεχίσει να αποδίδει κάτω από τις δυνατότητές της, θα ακολουθήσουν χρόνια στασιμότητας και ύφεσης, ολόκληρες γενιές θα πάνε χαμένες. Και ο στόχος της πολιτικής αυτής — η ισοσκέλιση των προϋπολογισμών– δεν πρόκειται να επιτευχθεί ποτέ. Είναι μια κατάληξη που θα τους βρει όλους χαμένους.

Πρόκειται για ένα λογικό επιχείρημα, που συνδυάζει την αλληλεγγύη με τον οικονομικό ορθολογισμό. Μήπως όμως και η άλλη πλευρά, αυτή των φανατικών της λιτότητας, έχει αντίστοιχα λογικά επιχειρήματα να αντιτάξει;

Με λίγη καλή θέληση, μπορείς να συνθέσεις τρία που μοιάζουν τέτοια. Πρώτο επιχείρημα: ο περιορισμός των δημοσίων δαπανών μπορεί μεν να οδηγεί σε μια γενική πτώση της ζήτησης στην Ευρώπη, αλλά την ίδια στιγμή η εμπιστοσύνη των επενδυτών επανέρχεται και τα επιτόκια πέφτουν, οπότε οι επενδύσεις αυξάνονται. Ας το αποκαλέσουμε επιχείρημα «Αλεσίνα», από το όνομα του οικονομολόγου που το υποστηρίζει. Η άποψη βέβαια ότι αυτό μπορεί να προσεγγίσει έστω την εξισορρόπηση της γενικής οικονομικής κατάρρευσης δεν υιοθετείται στους κύκλους των οικονομολόγων παρά από κάποιους περιθωριακούς λοξίες — και επίσης, δεν έχει υπάρξει ποτέ εμπειρική επαλήθευσή της.

Δεύτερο επιχείρημα: οι επιχειρήσεις της πληγείσας εθνικής οικονομίας θα αυξήσουν την ανταγωνιστικότητά τους με ένα μείγμα περικοπών και μεταρρυθμίσεων και θα εξισορροπήσουν την πτώση της εγχώριας ζήτησης με την αύξηση των εξαγωγών τους. Καταρχάς αυτό θα μπορούσε και να δουλέψει, αλλά με την προϋπόθεση ότι μόνο μία εθνική οικονομία (ή ελάχιστες) είναι σε φάση λιτότητας. Προφανώς  δεν θα δουλέψει αν όλοι κάνουν το ίδιο.

Τρίτο επιχείρημα: οι δομικές μεταρρυθμίσεις, που θα αδυνατίσουν μια υπερβολικά φουσκωμένη δημόσια γραφειοκρατία, θα βελτιώσουν το εκπαιδευτικό σύστημα και θα διευκολύνουν τη λειτουργία των επιχειρήσεων, είναι προϋπόθεση για την ανάκαμψη και, σε τελική ανάλυση, πιο σημαντικές από μακρο-οικονομικές παραμέτρους όπως η οικονομική μεγέθυνση και η καταναλωτική ζήτηση. Αυτό το επιχείρημα δεν είναι εντελώς λανθασμένο, αλλά οι δομικές μεταρρυθμίσεις εφαρμόζονται πολύ πιο εύκολα όταν η οικονομία δεν βρίσκεται με τη θηλιά στο λαιμό. 

Συνεπώς, διαπιστώνουμε  ότι οι πολέμιοι της λιτότητας έχουν όλη τη λογική με το μέρος τους, και οι υποστηρικτές της μετά βίας μπορούν να αρθρώσουν κάποιο αξιόπιστο επιχείρημα.

Ωστόσο, το πραγματικό ζήτημα, για τους υποστηρικτές της λιτότητας δεν είναι η αλληλεγγύη ή η οικονομική κοινή λογική αλλά κάποια άλλα πράγματα. Η κυβέρνηση Μέρκελ-Σόιμπλε προφανώς θέλει να δείξει ότι «κινεί τα νήματα στην Ευρώπη». Οι ενέργειές τους γίνονται για τα μάτια των συμπατριωτών ψηφοφόρων τους και γι’ αυτά των συμμάχων τους, στην Ολλανδία και αλλού. Η ισπανική κυβέρνηση κάνει επίσης ό,τι μπορεί για να διασφαλίσει την αποτυχία της αριστερής ελληνικής κυβέρνησης διότι, στις εκλογές που έρχονται, το κυβερνών συντηρητικό κόμμα είναι πολύ πιθανό να χάσει, και αυτό, από μια αριστερή συμμαχία.

Εκτός του ότι η Άνγκελα Μέρκελ είναι ταυτισμένη με αυτή την πορεία, στη Γερμανία, αυτή η πορεία είναι εξαιρετικά δημοφιλής. Βασικά, η γερμανική κοινή γνώμη στο σύνολό της ομονοούσε για χρόνια πως η οικονομική δύναμη της χώρας οφείλεται στο ότι «δουλέψαμε σκληρά» και «δεν ζούσαμε ποτέ πάνω από τις δυνατότητές μας». Οπότε, όλα θα πάνε καλύτερα αν και οι υπόλοιποι σφίξουν το ζωνάρι ακόμα περισσότερο. Η Μέρκελ είναι πρακτικά ανίκητη για όσο διάστημα επικρατεί αυτή η άποψη.

Η σύντομη λοιπόν απάντηση είναι πως υπάρχει κάποιος που δούλεψε πολύ σκληρά για πολλά χρόνια, προκειμένου να επικρατήσει ένα κλίμα που απαγορεύει αυστηρά  τη λέξη αλληλεγγύη — ακόμα και σε μια πολιτική αφίσα.

Ο Robert Misik είναι αυστριακός συγγραφέας και πολιτικός αναλυτής. Το άρθρο δημοσιεύθηκε στα γερμανικά στην «Die Zeit» (18.2.2015) και στα αγγλικά στην ιστοσελίδα «Social Europe» (19.2.2015).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s