Η ρωγμή

Standard

Το Εurogroup, η συμφωνία και οι προοπτικές-4

του Μανώλη Μελισσάρη

Ένας από τους στόχους της κυβέρνησης ήταν εξαρχής να επαναπροσανατολίσει τον ευρωπαϊκό διάλογο σχετικά με το ελληνικό χρέος, με απώτερο σκοπό να επαναπροσανατολιστεί τελικά ολόκληρος ο ευρωπαϊκός θεσμικός διάλογος. Τα τελευταία χρόνια, ο διάλογος αυτός ήταν σχεδόν ανύπαρκτος· δυσκολεύεται κανείς να τον αποκαλέσει καν «διάλογο». Οι στόχοι έμπαιναν εκ των προτέρων, αλλά ακόμη και τα μέσα επίτευξής τους παρουσιάζονταν ως νομοτελειακά προσδιορισμένα. Η ΤΙΝΑ («Τhere Ιs Νo Αlternative», ο αγαπημένος αφορισμός του νεοφιλελευθερισμού από την εποχή της Θάτσερ) είχε διεισδύσει για τα καλά στον πολιτικό πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Είναι χαρακτηριστική η επίκληση (αξίζει να δει κανείς την συνέντευξη του Γερμανού υφυπουργού Οικονομικών Steffen Kampeter στον Paul Mason) μιας απογυμνωμένης και καταχρηστικής αντίληψης του κράτους δικαίου ως εγγυητή αποφάσεων οι οποίες δεν ελήφθησαν δημοκρατικά – για τον απλό λόγο ότι είναι αδύνατον να ληφθούν δημοκρατικά, ελλείψει μιας πανευρωπαϊκής δημοκρατικής δημόσιας σφαίρας.

Robert Bereny-Woman in Arm Chair, 1923

Robert Bereny-Woman in Arm Chair, 1923

Ένα σημαντικό αποτέλεσμα της ελληνικής διαπραγματευτικής στρατηγικής ήταν πως εισήγαγε τη γλώσσα της δημοκρατίας, της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αλληλεγγύης ως όρoυς του διαλόγου και όχι απλώς ως εξωτερικά ερεθίσματα, όπως γινόταν ως τώρα μέσα από τις λαϊκές κινητοποιήσεις και την κοινωνία πολιτών (αυτό δεν σημαίνει πως υποτιμώ αυτές τις κινήσεις — κάθε άλλο). Αυτό ήδη διαρρηγνύει την τεχνοκρατική επίφαση, η οποία είχε περιχαρακώσει τις θεσμικές διαβουλεύσεις και επαναφέρει την πιθανότητα εναλλακτικής λύσης, μιας λύσης που μπορεί να συμφωνηθεί μόνο μεταξύ λαών και στη βάση ορισμένων πολιτικών αρχών. Ο στόχος είναι μακροπρόθεσμος αλλά τα αποτελέσματα αυτής της ρωγμής είναι ήδη ορατά στον τρόπο με τον οποίο πλέον απευθύνονται διάφορες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις στους λαούς τους αλλά και στη διατύπωση θεσμικών κειμένων (ιδίως των μεταρρυθμιστικών προτάσεων της ελληνικής κυβέρνησης) κατά τρόπο που υποβάλλει την ερμηνεία τους σε ουσιαστική δημοκρατική συζήτηση. Πρέπει, επίσης, να σημειωθεί ότι αυτός ο επαναπροσδιορισμός των όρων είναι απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη του απώτερου στόχου: της διαγραφής μεγάλου μέρους ενός χρέους που επιβλήθηκε άδικα στον ελληνικό λαό αλλά και σε άλλους λαούς της Ευρώπης. Συνέχεια ανάγνωσης

Ποιος θα κερδίσει και ποιος θα χάσει        

Standard

Το Εurogroup, η συμφωνία και οι προοπτικές-3

του Δημήτρη Κουσουρή

Η αναδίπλωση της κυβέρνησης στην πρώτη μείζονα δοκιμασία της, με όρους που δύσκολα αφήνουν περιθώρια ακόμα και για βασικά μέτρα «αντιμετώπισης της ανθρωπιστικής κρίσης», ήταν μια  εξέλιξη αναμενόμενη για όσους μπορούσαν να εκτιμήσουν νηφάλια τον συσχετισμό δύναμης και την τακτική των δανειστών. Εκείνο που ξάφνιασε ήταν η διαχείρισή της: οι θριαμβολογίες, η λειτουργία μιας κυβέρνησης που δεν λογοδοτεί σε όσους την ψήφισαν (ή έστω στους εκπροσώπους τους), η τακτική αλλαγής ορολογίας όχι όμως πολιτικής, χαρακτηρίστηκαν δικαίως ως στοιχεία ενός «αριστερού» newspeak, αποτελούμενου από τα «bullshit, στα οποία διαπρέπουν οι πολιτικάντηδες του ακραίου κέντρου», όπως σχολίασε ο Ταρίκ Αλί.

Πάμπλo Πικάσο, «Ο Μινώταυρος με μια νεκρή κατσίκα στο άνοιγμα μια σπηλιάς», 1936

Πάμπλo Πικάσο, «Ο Μινώταυρος με μια νεκρή κατσίκα στο άνοιγμα μια σπηλιάς», 1936

Παραμένει ωστόσο γεγονός πως η κυβέρνηση κατάφερε να  «εξαγοράσει»  πολύτιμο χρόνο. Για να απαντήσουμε στο ερώτημα ποιος θα κερδίσει και ποιος θα χάσει μέσα σ’ αυτό τον χρόνο, μόνο ασφαλές κριτήριο είναι το κριτήριο της συγκεκριμένης πραγματικότητας και πράξης. Με βάση τους όρους της συμφωνίας του Eurogroup, βάση νομιμοποίησης της κυβέρνησης στο εγγύς μέλλον θα είναι όχι η κατάργηση ή ακύρωση των Μνημονίων, αλλά το φρενάρισμα της χειροτέρευσης των όρων ζωής της εργαζόμενης κοινωνικής πλειοψηφίας και η ελάφρυνση των συνεπειών για τα ασθενέστερα κομμάτια. Στον βαθμό που ο πυρήνας της επίθεσης στις εργατικές κατακτήσεις μένει άθικτος, απομένει μια σειρά μέτρων αστικοδημοκρατικού εκσυγχρονισμού με έμφαση στις πολιτικές δικαιωμάτων και διεύρυνσης των δημοκρατικών θεσμών που μετά από μια τριετία ακροδεξιάς διακυβέρνησης  διαμορφώνουν μια ευρεία όσο και εύθραυστη συναίνεση· σε συνδυασμό με τη γραμμή πάση θυσία παραμονής στο ευρώ, φαίνεται να πραγματώνει την υπεσχημένη προεκλογικά «εθνική ομοψυχία», όπως δείχνουν οι ευχές του Άνθιμου, τα υπαρξιακά ερωτήματα του Ανδρέα Ανδριανόπουλου ή η εκλογή του Π. Παυλόπουλου ως Προέδρου της Δημοκρατίας. Συνέχεια ανάγνωσης

Πού θα γείρει η πλάστιγγα;

Standard

Το Εurogroup, η συμφωνία και οι προοπτικές-2 

του Λουδοβίκου Κωτσονόπουλου

Μέχρι στιγμής, η όλη συζήτηση για τη συμφωνία έχει αναλωθεί, κατά κύριο λόγο, σε επίπεδο ορολογίας. Ανάλογα με τις προθέσεις της κάθε πλευράς, βαφτίζεται «συνέχιση του Μνημονίου με άλλα μέσα» ή «συμφωνία-γέφυρα που λίγη σχέση έχει με το Μνημόνιο». Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για την πιστοποίηση μιας διαφωνίας μεταξύ Ελλάδας και εταίρων, η οποία έγινε με τέτοιο τρόπο ώστε να μην προκαλέσει αναταράξεις, μεταθέτοντας το πρόβλημα ένα τετράμηνο αργότερα. Αυτό ακριβώς εξυπηρετεί η ασάφεια. Ασαφώς διατυπωμένες συμφωνίες σημαίνουν προσωρινότητα. Η πλάστιγγα γέρνει προς την πλευρά της γέφυρας, στο τέλος της οποίας ενδεχομένως να προκύψει μία συμφωνία.

Έργο του Λάρι Ρίβερς, βασισμένο στον «Χορό» του Ματίς, 1993

Έργο του Λάρι Ρίβερς, βασισμένο στον «Χορό» του Ματίς, 1993

Το νέο στοιχείο που κομίζει η συμφωνία αυτή είναι μια αλλαγή παραδείγματος σε σχέση με τον τρόπο προσέγγισης του ελληνικού ζητήματος, το οποίο αναγνωρίστηκε, πρωτίστως, ως πολιτικό πρόβλημα και διευθετείται ως τέτοιο. Από αυτό ακριβώς το γεγονός πηγάζει η δυσαρέσκεια του ΔΝΤ και της ΕΚΤ που εκφράστηκε την προηγούμενη εβδομάδα, επειδή βλέπουν ότι η υπόθεση ξεφεύγει από τα όρια μιας απλής οικονομικής διευθέτησης και η πολιτική ξαναέρχεται στο προσκήνιο. Η ένστασή τους επικεντρώθηκε κατά βάση στο ότι αυτή τη φορά η λίστα των απαιτούμενων μεταρρυθμίσεων καταρτίστηκε από την ελληνική πλευρά, ανοίγοντας με αυτό τον τρόπο έναν περιορισμένο χώρο πολιτικών ελιγμών. Συνέχεια ανάγνωσης

Η εποχή των μεταρρυθμίσεων

Standard

Από την προηγούμενη Παρασκευή, με τη συμφωνία στο Eurogroup, οι λέξεις «μεταρρύθμιση» και «μεταρρυθμίσεις» επανήλθαν ορμητικά στο προσκήνιο. Παρέμειναν και όλες τις επόμενες μέρες, με την επιστολή Βαρουφάκη και τη «λίστα μεταρρυθμίσεων» που απέστειλε η ελληνική κυβέρνηση. Με την ευκαιρία αυτή, δημοσιεύουμε, με ελάχιστες αλλαγές, αποσπάσματα από ένα παλιότερο κείμενο του ιστορικού Χρήστου Χατζηιωσήφ (πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Tα Ιστορικά», τχ. 39, 2003), σχετικά με τις χρήσεις και ανασημασιοδοτήσεις του όρου «μεταρρύθμιση», στον 21ο αιώνα. Το κείμενο έκλεινε με τη διαπίστωση ότι ήταν θέμα χρόνου να συντελεστεί και στην Ελλάδα η ανασημασιοδότηση, με την οποία χαρακτηρίζονται «μεταρρυθμίσεις» αντιδραστικές αλλαγές, οι οποίες ακυρώνουν την κληρονομιά του Διαφωτισμού. Και, πράγματι, μετά τις εκλογές του 2004 η εισαγωγή και η κατάχρηση του όρου «μεταρρυθμίσεις» στον δημόσιο λόγο στην Ελλάδα προχώρησαν ραγδαία. Ο κατάλογος των «μεταρρυθμίσεων» που πριν από λίγες μέρες απαίτησε το Eurogroup από την ελληνική κυβέρνηση αποτελεί την επισφράγιση, αν όχι την κορύφωση αυτής της εξέλιξης.

ΕΝΘΕΜΑΤΑ

του Χρήστου Χατζηιωσήφ 

Ζακ Πρεβέρ, «Στον Πικάσο», 1955-1960

Ζακ Πρεβέρ, «Στον Πικάσο», 1955-1960

Το 1996, σε μια μικρή μελέτη με τίτλο Τι είναι ο Διαφωτισμός, ο Ρόμπερτ Ντάρντον υπερασπιζόταν το Διαφωτισμό από τους σημερινούς επικριτές του.[1] Η μελέτη έκλεινε με μια αναφορά στην τεχνητή μασέλα του Τζωρτζ Ουάσινγκτον, που φυλάσσεται στο σπίτι-μουσείο του πρώτου προέδρου των ΗΠΑ, στο Mount Vermont. Το ξύλινο χοντροκομμένο κατασκεύασμα που ήταν υποχρεωμένος να υποφέρει ο Ουάσινγκτον αποτελεί, κατά τον Ντάρντον, ένα χειροπιαστό τεκμήριο της καθημερινής πραγματικότητας και των περιορισμών της εποχής του Διαφωτισμού και, συγκρινόμενο με τις σημερινές τεχνητές οδοντοστοιχίες, μας βοηθά να καταλάβουμε την πρόοδο που έφεραν στη ζωή μας οι τεχνολογικές, πολιτικές και ιδεολογικές επαναστάσεις και μεταρρυθμίσεις από τον 18ο αιώνα έως και σήμερα. Συνέχεια ανάγνωσης

Η ειλικρίνεια είναι πολιτική

Standard

Το Εurogroup, η συμφωνία και οι προοπτικές-1

του Στρατή Μπουρνάζου

bournazosΣτα σημερινά «Ενθέματα» έχουμε αρκετά άρθρα για τη συμφωνία του Εurogroup. Τα ζητήσαμε σε μια προσπάθεια κριτικής αποτίμησης (πέρα από — εύκολες και άγονες συυνάμα– ζητωκραυγές και κατάρες), κυρίως με το αγωνιώδες ερώτημα της προοπτικής, του τι πρέπει να κάνουμε από εδώ και πέρα. Και τα υποκείμενα αυτής της πρότασης («τι πρέπει να κάνουμε») είναι πολλά: η κυβέρνηση, ο ΣΥΡΙΖΑ, το κίνημα και, φυσικά, εμείς· εμείς που κάθε φορά μιλάμε.

Δεν γράφω αυτό το σύντομο σημείωμα για να προσθέσω τη σοφία μου. Το κάνω, πρώτα απ’ όλα, για λόγους ειλικρίνειας. Γράφοντας τόσα χρόνια σε αυτές τις σελίδες νιώθω ότι οφείλω –και θέλω– να τοποθετηθώ σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή, να πω τρία πράγματα για τα οποία είμαι βέβαιος (ανάμεσα σε πολλά για τα οποία δεν είμαι)

1. Το πρώτο, και κυριότερο για μένα, είναι η ειλικρίνεια· προσωπική και πολιτική. Είναι απαραίτητο να μιλάμε όλοι με ειλικρίνεια, και αυτό ισχύει στο πολλαπλάσιο για την κυβέρνηση και τον ΣΥΡΙΖΑ. Με λίγα λόγια, λοιπόν, θεωρώ απαραίτητο να πούμε (ή, τουλάχιστον, να πω) ότι η συμφωνία δεν είναι αυτή που θέλαμε· ότι απέχει σημαντικά από τις προεκλογικές διακηρύξεις και επιδιώξεις μας· και μας δυσκολεύει σημαντικά να ασκήσουμε πολιτική. Και, αμέσως μετά, να συμπληρώσω ότι εκτιμώ πως με τους δεδομένους συσχετισμούς και πλαίσια δεν θα μπορούσε να είναι ουσιωδώς καλύτερη (άλλοι, βέβαια, κάνουν άλλες εκτιμήσεις). Και όπως έγραψε ο Άρης Ντάτσης στο τουίτερ «το “δεν μπορώ περισσότερο” διαφέρει από το “έκανα αυτό που υποσχέθηκα”».

Με δυο λόγια, θέλω να πω ότι ακόμα και αν κάποιος θεωρεί ότι η συμφωνία αποτελεί σημαντική επιτυχία (και υπάρχουν πολλοί τέτοιοι, και μάλιστα μεγάλα ονόματα, ο Κρούγκμαν, ο Μπαλιμπάρ, ο Μεζάντρα), δεν μπορεί να αρνηθεί, πιστεύω, τα παραπάνω: ότι είναι πίσω από αυτό που ήθελε και η κυβέρνηση και ο ΣΥΡΙΖΑ. Συνέχεια ανάγνωσης