Υπόθεση Νίσμαν: Σκάνδαλα, ψέματα και εξουσία στην Αργεντινή της Φερνάντες Κίρχνερ

Standard

της Ευγενίας Παλιεράκη

Μια ανεξιχνίαστη τρομοκρατική επίθεση με 85 νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες, ο μυστηριώδης θάνατος ενός εισαγγελέα, πράκτορες και ΜΜΕ με πολιτική ατζέντα, σενάρια για μυστική συνεργασία με το Ιράν είναι τα συστατικά του σκανδάλου που κλονίζει την Αργεντινή και θυμίζει περισσότερο μυθιστόρημα του Τζον Λε Καρρέ παρά πολιτική επικαιρότητα. 

Αυτοκτονία ή δολοφονία;

Μπουένος Άιρες, τέλη του 2014. Φωτογραφία του Madhusudanan Parthasarathy, από το flickr

Μπουένος Άιρες, τέλη του 2014. Φωτογραφία του Madhusudanan Parthasarathy, από το flickr

Η μπερδεμένη αυτή ιστορία αρχίζει να ξεδιπλώνεται στις 18 Ιανουαρίου 2015, όταν ο εισαγγελέας Αλμπέρτο Νίσμαν βρίσκεται νεκρός στο λουτρό του διαμερίσματός του με μια σφαίρα στο κεφάλι και το περίστροφο δίπλα του. Διορισμένος από τον τέως πρόεδρο της Δημοκρατίας (και σύζυγο της Φερνάντες) Νέστορ Κίρχνερ, ο Νίσμαν διερευνούσε από το 2004 την τρομοκρατική επίθεση του 1994 εναντίον της εβραϊκής κοινότητας του Μπουένος Άιρες, Άμια. Γερουσιαστές της αντιπολίτευσης είχαν καλέσει τον Νίσμαν να καταθέσει σε συνεδρίαση του Κογκρέσου, κεκλεισμένων των θυρών, στις 19 Ιανουαρίου. Εκεί, ο δικαστικός –αν ζούσε– θα παρουσίαζε διεξοδικά τα πορίσματα της έρευνάς του, που είχε ήδη εκθέσει συνοπτικά στα ΜΜΕ λίγες μέρες νωρίτερα, προκαλώντας πολιτική θύελλα. Σύμφωνα με στοιχεία που είχε στη διάθεσή του, οι δράστες της επίθεσης εναντίον της Άμια –κατά τον Νίσμαν, πράκτορες του Ιράν και της Χεζμπολάχ– είχαν αποφύγει την έκδοση διεθνούς εντάλματος σύλληψης τα τελευταία χρόνια, χάρη στην συγκάλυψη της υπόθεσης από την πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κριστίνα Φερνάντες που εκλέχτηκε το 2007 και τον υπουργό Εξωτερικών Έκτορ Τίμερμαν. Σύμφωνα με τον Νίσμαν, το Ιράν είχε προσφέρει στην Αργεντινή, ως αντάλλαγμα, δωρεάν πετρέλαιο.

Μόλις έγινε γνωστός ο θάνατος του Νίσμαν, η αντικυβερνητική εφημερίδα Κλαρίν άφησε να εννοηθεί ότι επρόκειτο για δολοφονία, την οποία η αστυνομία προσπαθούσε να παρουσιάσει ως αυτοκτονία. Ανώνυμη καταγγελία που δημοσίευσε στην ίδια εφημερίδα η δημοσιογράφος –γνωστή για τις διασυνδέσεις της με τους Αμερικανούς νεοσυντηρητικούς– Νατάσα Νιμπισκικουιάτ, έκανε λόγο για σοβαρά λάθη των αστυνομικών κατά την ιατροδικαστική σήμανση της σκηνής του εγκλήματος. Δηλώσεις μελών της οικογένειας του Νίσμαν ενίσχυσαν τις υποψίες: ο εισαγγελέας τούς είχε εκμυστηρευτεί ότι απειλούνταν η ζωή του. Παράλληλα με τις αποκαλύψεις αυτές, συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας οργανώθηκαν στο Μπουένος Άιρες. Φωνάζοντας το σύνθημα «Είμαι ο Νίσμαν», οι διαδηλωτές ουσιαστικά στοχοποιούσαν την πρόεδρο ως ηθική αυτουργό της δολοφονίας. Η Κίρχνερ, από την πλευρά της, συνέβαλε στην περιρρέουσα συνωμοσιολογία. Τέσσερις μέρες μετά τον θάνατο του Νίσμαν, ανακοίνωσε ότι επρόκειτο για δολοφονία, κατηγορώντας την αντιπολίτευση και τον πρώην διευθυντή των μυστικών υπηρεσιών, Αντόνιο Στιούσο, τον οποίο είχε απολύσει ένα μήνα νωρίτερα. 

Ο «νάνος», η CIA και η Μοσάντ

O Στιούσο (πιο γνωστός ως «Χάιμε» ή «νάνος»), ήταν διευθυντής των μυστικών υπηρεσιών της Αργεντινής από το 1994 μέχρι την απόλυσή του, τον Δεκέμβριο του 2014. Η Secretaría de Inteligencia (SI) δημιουργήθηκε από τον Περόν το 1946, στελεχώθηκε αρχικά και από Γερμανούς ναζί που κατέφυγαν στην Αργεντινή, πρωτοστάτησε στην καταστολή που υπέστη η Αριστερά επί δικτατορίας (1976-1983) και δεν έχει έκτοτε εκκαθαριστεί από όσους αναμίχτηκ αν σε βασανιστήρια και δολοφονίες. Ο Στιούσο διέπρεπε, κατά κοινή ομολογία, στις παράνομες παρακολουθήσεις, στην σκανδαλοθηρία και στον εκβιασμό πολιτικών. Εκτός από τις προαναφερθείσες δραστηριότητες, από το 1994, διηύθυνε τις έρευνες για την υπόθεση Άμια και από το 2004, ήταν η βασική πηγή πληροφοριών του νέου εισαγγελέα της υπόθεσης, Νίσμαν. Κατά πάσα πιθανότητα, τα στοιχεία που ενέπλεκαν την Kίρχνερ και τον Τίμερμαν στην υποτιθέμενη συγκάλυψη της υπόθεσης Άμια, προέρχονταν από παράνομες παρακολουθήσεις του Στιούσο. Έτσι, ορισμένα φιλοκυβερνητικά δημοσιεύματα θεωρούν ότι οι κατηγορίες του Νίσμαν εναντίον της Φερνάντες και του Τίμερμαν δεν ήταν πάρα η εκδίκηση του Στιούσο για την απόλυσή του, τον Δεκέμβριο του 2014.[1]

Άλλα δημοσιεύματα και του διεθνούς Τύπου, όμως, υποστηρίζουν ότι οι κατηγορίες των Νίσμαν και Στιούσο υποκινήθηκαν από την CIA και την Μοσάντ. Οι δύο μυστικές υπηρεσίες, με τις οποίες ο Στιούσο συνεργαζόταν στενά, είχαν ήδη πιέσει τον Νίσμαν να εστιάσει τις έρευνές του στο Ιράν, παραβλέποντας ενδείξεις ότι η επίθεση εναντίον της Άμια είχε σχεδιαστεί από την Συρία του Χαφέζ Αλ-Άσαντ.[2] Σύμφωνα με τα ίδια δημοσιεύματα οι κατηγορίες εναντίον της Κίρχνερ εξυπηρετούσαν πολιτικές σκοπιμότητες. Κατ’ αρχάς, να εμποδιστεί η προσέγγιση της Αργεντινής με το Ιράν που εγκαινιάστηκε το 2013, την στιγμή, δηλαδή που επιδεινώθηκαν οι διπλωματικές της σχέσεις με τις ΗΠΑ.[3] Η αλλαγή εξωτερικής πολιτικής της Αργεντινής σε συνδυασμό με την επαναπροώθηση των προγραμμάτων πυρηνικής ενέργειας μετά το 2006, ανησύχησαν τόσο τις ΗΠΑ όσο και το Ισραήλ. Έτσι, οι κατηγορίες των Στιούσο και Νίσμαν για ευθύνη του Ιράν και συγκάλυψη της υπόθεσης από την Φερνάντες, ήταν ένα μέσο πίεσης στην κυβέρνηση της Αργεντινής για να περιορίσει τις σχέσεις με το Ιράν και να αποφευχθεί η μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας στην Ισλαμική Δημοκρατία. Κατά δεύτερο λόγο, στόχος των κατηγοριών των Νίσμαν και Στιούσο ήταν ο εξής: η εικαζόμενη ευθύνη του Ιράν στην Άμια, μια από τις πιο θανατηφόρες αντισημιτικές επιθέσεις των τελευταίων δεκαετιών (στην οποία αναφέρθηκε εκτενώς ο Νετανιάχου κατά την επίσκεψή του στις ΗΠΑ τον Μάρτιο του 2015) ήταν ένα ισχυρό επιχείρημα του Ισραήλ, της αμερικανικής Δεξιάς και της CIA, για να τροχοπεδήσουν τις διαπραγματεύσεις του Ομπάμα με το Ιράν για το πυρηνικό πρόγραμμα. 

Η υπόθεση Νίσμαν και η πολιτική κρίση στην Αργεντινή

Πέρα από τις πιθανές διεθνείς προεκτάσεις της υπόθεσης Νίσμαν, αυτό που αποκάλυψε κυρίως ο θάνατος του εισαγγελέα και το πολιτικό σκάνδαλο που ακολούθησε, είναι η βαθιά κρίση των δημοκρατικών θεσμών στην Αργεντινή.[4] Η κρίση αυτή αντικατοπτρίζεται στις βαριές αλλά και, όπως αποδείχτηκε, αβάσιμες κατηγορίες[5] εναντίον της προέδρου που υποστήριξαν, άκριτα και χωρίς δισταγμό, η αξιωματική αντιπολίτευση, τα αντικυβερνητικά ΜΜΕ, οι μυστικές υπηρεσίες και μέρος του δικαστικού σώματος. Ειδικά οι δικαστές που είχαν διοριστεί πριν από την προεδρία της Φερνάντες Κίρχνερ, έχουν κηρύξει πόλεμο στην κυβέρνηση μετά την δικαστική μεταρρύθμιση που προώθησε το 2014, με στόχο να περιορίσει την εξουσία τους. Η πολιτική κρίση είναι, όμως, και σύμπτωμα της φθίνουσας επιρροής της κυβέρνησης. Μιας κυβέρνησης αναμεμειγμένης σε πολλαπλά σκάνδαλα, σε μια χώρα όπου η δυσπιστία έναντι των πολιτικών και το πάθος για τις θεωρίες συνωμοσίας που την συνοδεύει, αποτελούν μέρος της πολιτικής κουλτούρας. 

Η Ευγενία Παλιεράκη διδάσκει Ιστορία της Λατινικής Αμερικής στο Université de Cergy-Pontoise.

[1] Jorge Urrien Berri, «Stiusso, la pesada sombra que acompañó la labor del fiscal», La Nación, 20.1.2015.

[2] Jonathan Blitzer, «What happened to Alberto Nisman?», The New Yorker, 31.1.2015 και τα κείμενα του μπλόγκερ Oscar Cuervo στο tallerlaotra.blogspot.com/ Για τις σχέσεις του Νίσμαν με την Αμερικάνικη Πρεσβεία στο Μπουένος Άιρες, βλ. τα wikileaks.

[3] Το 2013, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αναγνώρισε την απόφαση δικαστηρίου της Νέας Υόρκης, που υποχρέωνε την Αργεντινή να επιστρέψει εξ ολοκλήρου το χρέος της σε δύο «vulture funds», απειλώντας τη χώρα με νέα χρεοκοπία.

[4] Αυτό επισημαίνει η Ένωση Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (LDH) στην έκθεση του Φεβρουαρίου του 2015.

[5] Στα τέλη Μαρτίου, το δικαστήριο αθώωσε τη Φερνάντες Κίρχνερ λόγω απουσίας αποδεικτικών στοιχείων. Την απόφαση επικρότησε εξάλλου και ο δημοσιογράφος και εκπρόσωπος των οικογενειών των θυμάτων της Άμια, Οράσιο Βερμπίτσκυ. Επίσης, παρά τις επίμονες φήμες, η αστυνομία επιμένει ότι ο θάνατος του δικαστικού ήταν αυτοκτονία, καθώς βρέθηκαν το πτώμα και το όπλο στο λουτρό, η πόρτα του οποίου ήταν κλειδωμένη από μέσα και δεν υπάρχει καμία ένδειξη παραβίασης του χώρου ή παρουσίας αλλού προσώπου σε αυτόν.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s