Τουρκία: Η νίκη του HDP, φραγμός στην απολυταρχία

Standard

του Γιόρις Λέβερινκ

μετάφραση: Δημήτρης Ιωάννου

Κωνσταντινούπολη, 8.6.2015. Η Τουρκία πρέπει να είναι μια από τις ελάχιστες χώρες στον κόσμο όπου οι υποστηρικτές του μικρότερου κοινοβουλευτικού κόμματος πανηγυρίζουν λες και είναι κυρίαρχοι του σύμπαντος. Την Κυριακή το βράδυ, όταν άρχισαν να βγαίνουν τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών, ο κόσμος δεν άργησε να καταλάβει ότι το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) είχε περάσει το κατώφλι του 10%. Οι υποστηρικτές του κόμματος βγήκαν στους δρόμους για να λάβουν μέρος στους αυθόρμητους πανηγυρισμούς που ξεσπούσαν από δω κι από κει, χορεύοντας τον παραδοσιακό χορό χαλάι, ανεμίζοντας κουρδικές σημαίες, κορνάροντας και φωνάζοντας συνθήματα όπως «Είμαστε το HDP, κι είμαστε πια στη Βουλή!»

Πανηγυρισμοί για τη νίκη, 7.6.2015. Φωτογραφία της Julia Buzaud, από το flickr

Πανηγυρισμοί για τη νίκη, 7.6.2015. Φωτογραφία της Julia Buzaud, από το flickr

Η εορταστική διάθεση των ψηφοφόρων και των φίλων του HDP προερχόταν από το γεγονός ότι ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία του τουρκικού κράτους που ένα φιλοκουρδικό κόμμα μπαίνει στο κοινοβούλιο. Το κερασάκι στην τούρτα της επιτυχίας του HDP ήταν η συνειδητοποίηση ότι οι περισσότερες έδρες που θα καταλάβουν πλέον οι εκπρόσωποι του HDP ανήκαν, την προηγούμενη περίοδο, στο κυβερνών Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP), το οποίο έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία για πρώτη φορά στα δεκατρία χρόνια που βρίσκεται στην εξουσία.

Στοιχήματα. Η προεκλογική εκστρατεία σημαδεύτηκε από βίαιες εκδηλώσεις με στόχο το HDP. Εκλογικά γραφεία πυρπολήθηκαν, λεωφορεία δέχτηκαν επιθέσεις και αρκετοί άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ή τραυματίστηκαν σοβαρά, καθώς εξαγριωμένοι όχλοι εθνικιστών στρέφονταν κατά υποψηφίων και μελών του κόμματος. Το μεγαλύτερο σοκ προκλήθηκε από την έκρηξη δύο βομβών, ελάχιστες μέρες πριν από τις εκλογές, σε μια συγκέντρωση του HDP στο Ντιγιαρμπακίρ, τη μεγαλύτερη πόλη της νοτιοανατολικής Τουρκίας, με αποτέλεσμα δύο νεκρούς και εκατοντάδες τραυματίες. Παρόλα αυτά, ο Σελαχατίν Ντεμιρτάς, εκ των ηγετών του HDP, έγραφε στο Twitter, αμέσως μετά τη βομβιστική επίθεση, ότι «η ειρήνη θα νικήσει», κάνοντας έκκληση για ηρεμία.

Παρότι καμία από τις επιθέσεις δεν σχετίστηκε άμεσα με κάποιο κυβερνητικό στέλεχος, πολλοί είναι αυτοί που δεν διστάζουν να αποδώσουν τις ευθύνες για τη βία απευθείας στο ΑΚΡ. Ο ιδρυτής του κόμματος και σημερινός πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναμίχθηκε ενεργά στην προεκλογική εκστρατεία υποστηρίζοντας το κόμμα του, παρότι ο ρόλος του ως προέδρου του απαγόρευε ρητά να το κάνει.

Η επιθετική ρητορική του Ερντογάν κατά της αντιπολίτευσης –ανάμεσα στα άλλα αποκαλούσε τους εκπροσώπους άλλων κομμάτων «προδότες», «τρομοκράτες» και «άθεους»– μαζί με την ακλόνητη υποστήριξή του στην αστυνομία και τους δικαστές όταν κατέστειλαν οποιαδήποτε έκφραση δημοκρατικής διαφωνίας, όπως και τα προσωπικά του υβριστικά ξεσπάσματα εναντίον όποιου τολμούσε να του αντιταχθεί, δημιούργησαν ένα κλίμα φόβου στο οποίο άνθησαν το μίσος και η βία.

Τόσο για το HDP όσο και για το AKP οι εκλογές ήταν ένα παιχνίδι μηδενικού αθροίσματος. Η απόφαση του πρώτου να κατέβει ως κόμμα, και όχι με ανεξάρτητους υποψηφίους όπως έκαναν μέχρι τώρα τα φιλοκουρδικά κόμματα, σήμαινε πως αν έχανε τον στόχο του 10% θα έμενε χωρίς καμία εκπροσώπηση στη Βουλή. Για το ΑΚΡ ήταν πολύ κρίσιμο να πετύχει πλειοψηφία τριών πέμπτων προκειμένου να μπορέσει να αναθεωρήσει το Σύνταγμα και να μεταβιβάσει σημαντικές εξουσίες στο, –προς το παρόν κυρίως συμβολικό– προεδρικό αξίωμα που κατέχει ο Ερντογάν.

Την ίδια στιγμή, το ιδιαίτερα υψηλό όριο του 10% σήμαινε πως εάν το HDP κατόρθωνε να μπει στη Βουλή, θα κέρδιζε τόσο πολλούς βουλευτές που οι σχεδιασμοί του Ερντογάν για ένα απολυταρχικό προεδρικό σύστημα αυτομάτως θα ακυρώνονταν. Το ΑΚΡ θα μπορούσε θεωρητικά να βασιστεί στα άλλα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά τόσο το Ρεπουμπλικανικό όσο και το Εθνικιστικό κόμμα είχαν εκ των προτέρων εκφράσει την απόλυτη αντίθεσή τους στην προτεινόμενη συνταγματική αναθεώρηση. Εν τέλει, ο Ντεμιρτάς έπαιξε και κέρδισε, ενώ ο Ερντογάν έπαιξε κι έχασε.

Μειονότητες. Η επιτυχία του HDP βασίστηκε στην υποστήριξη, όχι μόνο του κουρδικού πληθυσμού, αλλά και άλλων κοινωνικών, εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτικών ομάδων που, τα 13 χρόνια που κυβερνά το ΑΚΡ, βίωναν μια εντεινόμενη περιθωριοποίηση.

Το HDP διατηρεί μια ποσόστωση 40% γυναικών στις τάξεις του και εισήγαγε ένα σύστημα συναρχηγίας ενός άντρα και μιας γυναίκας σε όλα τα επίπεδα οργάνωσης του κόμματος, κάτι που του εξασφάλισε πολύ θερμή υποστήριξη από φεμινιστικές ομάδες και τις γυναίκες γενικά. Το κόμμα αναγνωρίζει ρητά τη γενοκτονία των Αρμενίων, υποστηρίζει τα δικαιώματα των ΛΟΑΤ, προωθεί τη χρήση μειονοτικών γλωσσών και στο πολιτικό του πρόγραμμα τονίζει την ανάγκη αποκέντρωσης, οριζόντιων δημοκρατικών δομών και τοπικής αυτονομίας. Το πλουραλιστικό του πρόγραμμα κάλυπτε τις ανάγκες ενός ευρέος φάσματος ανθρώπων, και σίγουρα όχι αποκλειστικά των Κούρδων.

Δύο ήταν τα σημαντικά συμβάντα των τελευταίων ετών που αποκάλυψαν την αυταρχική στροφή του ΑΚΡ, το οποίο είχε πάρει την εξουσία στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας με μια καμπάνια ενότητας κι ελπίδας. Το πρώτο ήταν οι διαδηλώσεις του Γκεζί που εξαπλώθηκαν σε όλη τη χώρα κλονίζοντας εκ θεμελίων το πολιτικό τοπίο της Τουρκίας το καλοκαίρι του 2013 και η ανένδοτη στάση της κυβέρνησης έναντι της απαίτησης του λαού για περισσότερη ελευθερία και δημοκρατία, κάτι που έκαναν πολλούς να συνειδητοποιήσουν ότι η Τουρκία είχε γίνει πλέον ένα απολυταρχικό κράτος.

Οι υποτιθέμενα απολίτικοι νεολαίοι της λεγόμενης «Γενιάς Υ» κατέβηκαν στους δρόμους κατά εκατομμύρια, και παρότι οι μαζικές διαδηλώσεις καταπνίγηκαν γρήγορα από την εξαιρετικά βίαιη αστυνομική καταστολή, το επονομαζόμενο «πνεύμα του Γκεζί» είχε φυτέψει τους σπόρους της αλλαγής στα μυαλά των ανθρώπων. Η νίκη του HDP μπορεί να ιδωθεί λοιπόν, τουλάχιστον εν μέρει, ως καρπός αυτού του συμβάντος.

Το δεύτερο συμβάν που έπαιξε σημαντικό ρόλο στην άνοδο του HDP ήταν η μάχη του Κομπάνι και η πεισματική άρνηση της κυβέρνησης να στείλει βοήθεια στους πολιορκούμενους Κούρδους στη Συρία, οι οποίοι, δυο βήματα από τα σύνορα, υπέμεναν το σφυροκόπημα των τζιχαντιστών του ISIS. Για πολλούς Κούρδους που ήταν μέχρι τότε αφοσιωμένοι οπαδοί του ΑΚΡ –είτε λόγω θρησκευτικών πεποιθήσεων είτε των  προσπαθειών του ΑΚΡ για ανακωχή με το ΡΚΚ– η κρίση του Κομπάνι αποκάλυψε ότι, παρόλες τις ρητορικές κορόνες για αδελφοσύνη και αλληλεγγύη, οι Κούρδοι θεωρούνταν ακόμα ο εχθρός, ο Άλλος και –με τα λόγια του ίδιου του Ερντογάν– «χειρότεροι από τους τρομοκράτες του ISIS».

Με τους χειρισμούς της στην πολιορκία του Κομπάνι, η κυβέρνηση του ΑΚΡ έχασε την υποστήριξη πολλών θρήσκων και συντηρητικών Κούρδων που εντάχθηκαν στις ολοένα και πιο πυκνές γραμμές των υποστηρικτών του HDP.

Πραγματική αλλαγή ενόψει; Το HDP θα φέρει μαζί του στη Βουλή μέλη των μειονοτήτων των Αρμενίων, των Ρομά, των Αραμαίων και των Γεζίντι, όπως και τον πρώτο ανοιχτά γκέι βουλευτή στην τουρκική ιστορία. Επίσης θα ανεβάσει τον αριθμό των γυναικών στη Βουλή σε πρωτοφανή επίπεδα (96) και, ίσως το πιο σημαντικό, επανέφερε ήδη πιο ίσους όρους στην τουρκική πολιτική, θέτοντας ένα τέρμα στην υπερδεκαετή μονοκομματική διακυβέρνηση της χώρας και ταυτόχρονα περιορίζοντας τις προσδοκίες του Ερντογάν να καταστεί ο αδιαμφισβήτητος άρχοντας της τουρκικής πολιτικής αρένας.

Ωστόσο, ενώ η νίκη του HDP πανηγυρίζεται δικαίως ως ένα σημαντικό βήμα μπροστά για τη χώρα, πρέπει να τονίσουμε ότι ο αγώνας απέχει πολύ από τη δικαίωση. Η μάχη μπορεί να κερδήθηκε, αλλά ο πόλεμος συνεχίζεται.

Το εκλογικό μανιφέστο του HDP –που υπόσχεται, ανάμεσα σε πολλά άλλα, την «πραγμάτωση της δημοκρατικής αυτονομίας», την «εγκαθίδρυση δημοκρατικών μοντέλων αποκέντρωσης» και τη λύση του Κουρδικού διά της «οικοδόμησης μιας δημοκρατικής Τουρκίας»– ακούγεται σαν το σχέδιο μιας ουτοπικής κοινωνίας στην οποία κατευθυντήριες αρχές είναι η δικαιοσύνη, η δημοκρατία και η αλληλεγγύη. Η σκληρή πραγματικότητα είναι πως μοιάζει εντελώς απίθανο το κόμμα να καταφέρει να γίνει κυβερνητικός εταίρος, πράγμα που σημαίνει ότι οι πιθανότητές του να επιφέρει πραγματική αλλαγή στην Τουρκία είναι περιορισμένες.

Η δύναμη του HDP έχει τις ρίζες της στους ισχυρούς του δεσμούς με τα κινήματα στους δρόμους (και τα πάρκα, τα βουνά, τις καταλήψεις και τις πλατείες). Ήταν ακριβώς η προεκλογική δουλειά του στη βάση, οι στενές επαφές με τους ψηφοφόρους και ο μεγάλος αριθμός υποψηφίων του που έχουν σημαντική ιστορία στον ακτιβισμό, που ενέπνευσαν εμπιστοσύνη στον κόσμο ότι το HDP θα μπορούσε όντως να αποτελέσει εναλλακτική λύση στις κατεστημένες δυνάμεις.

Εντούτοις, η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τελικός στόχος, αλλά μάλλον ως μέσον δημιουργίας ενός χώρου εντός του οποίου θα μπορούν να αναπτυχθούν, να ανθήσουν και να πειραματιστούν οι πραγματικοί παράγοντες της κοινωνικής αλλαγής (οι επιτροπές γειτονιάς, τα κοινωνικά κινήματα, οι αυτοοργανωμένοι εργάτες, οι πολιτικές οργανώσεις της βάσης κ.ο.κ.)  προκειμένου να χτίσουν μια κοινωνία στην οποία η ιδέα των βουλευτικών εκλογών θα ακούγεται τόσο εκκεντρική και αδιανόητη όσο μας ακούγεται σήμερα μια συνομοσπονδία αυτόνομων κοινοτήτων.

Ο Joris Leverink είναι freelance δημοσιογράφος με βάση  την Κωνσταντινούπολη, συνεκδότης του ROAR Magazine and αρθροργάφος του TeleSUR English. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο ROAR (8.6.2015).

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Τουρκία: Η νίκη του HDP, φραγμός στην απολυταρχία

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s