Η μουσουλμανική οργή

Standard

του Νίκου Χατζηνικολάου

Δασκάλα: «Πέτρο, ποιος χτύπησε πρώτος τον άλλο; Εσύ ή ο Κωστάκης;»

Πώς να εξηγήσουμε τις πολύνεκρες αυτοκτονικές επιθέσεις στην καρδιά της Δύσης; Νέα Υόρκη 2001, Μαδρίτη 2004, Λονδίνο 2005, Βοστόνη 2013, Παρίσι και Κοπεγχάγη 2015. Σίγουρα είναι πολύ περισσότερες, υπάρχει και η κάπως διαφορετική περίπτωση της Μόσχας, αλλά εκείνο που ενδιαφέρει τη στιγμή αυτή είναι το φαινόμενο και όχι η καταγραφή των περιπτώσεων. Ανάμεσά τους, στις αρχές του χρόνου, η ένοπλη επίθεση στην έδρα του σατιρικού περιοδικού Charlie Hebdo και στο εβραϊκό σούπερ μάρκετ στη Βενσέν, που αποτελεί και το έναυσμα για τη δημοσίευση της παρούσας σειράς άρθρων στα «Ενθέματα».

2 Φεβρουαρίου 1982. Συνάντηση του Ρόναλντ Ρήγκαν με Αφγανούς μουτζαχεντίν, στον Λευκό Οίκο. Δίπλα στον Ρήγκαν, ο διαβόητος ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Αβρακότος

2 Φεβρουαρίου 1982. Συνάντηση του Ρόναλντ Ρήγκαν με Αφγανούς μουτζαχεντίν, στον Λευκό Οίκο. Δίπλα στον Ρήγκαν, ο διαβόητος ελληνοαμερικανός πράκτορας της CIA Γκας Αβρακότος

Τι έχει συμβεί ; Οι σχολιαστές των γεγονότων της 7 Ιανουαρίου στη Γαλλία δεν μπορούν να καταλάβουν πώς είναι δυνατόν, όπως έγραφε κάποιος, «να χρησιμοποιούνται πολεμικά όπλα σε μια ειρηνική χώρα, ενάντια σε άνδρες και γυναίκες που έκαναν τη δουλειά τους, έγραφαν, έκαναν σκίτσα ή επιτηρούσαν ένα κτίριο [την ώρα που τους σκότωσαν] ενώ άλλοι, όπως κάθε Παρασκευή, ψώνιζαν».

Πόσο είμαστε θύματα της προπαγάνδας που καθημερινά εισπνέουμε; Κυρίως σε θέματα τόσο φορτισμένα όπως το Ισλάμ, η Μέση Ανατολή και ο ρόλος που παίζουν οι Δυτικές δυνάμεις εκεί, μοιάζει σχεδόν αδύνατο να ξεφύγουμε απ’ την έτοιμη σκέψη που μας σερβίρεται. Μετά τα τρομοκρατικά χτυπήματα των τελευταίων 15 ετών μας παρουσιάζουν την Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες ως θύματα της αγριότητας του ισλαμικού φονταμενταλισμού. Από μια σκοπιά σίγουρα έτσι έχουν τα πράγματα. Αυτή είναι όμως όλη η αλήθεια;

Στα 1683, στα πρόθυρα της μεγάλης μάχης των χριστιανικών στρατευμάτων με τα οθωμανικά που πολιορκούσαν τη Βιέννη, η ισλαμική απειλή ήταν άμεση. Τρεις αιώνες αργότερα η κατάσταση έχει όμως αντιστραφεί. Η υποχώρηση των δυνάμεων του Ισλάμ τον 18ο και τον 19ο αιώνα, τόσο στρατιωτικά όσο και οικονομικά και πολιτικά, οδήγησε βαθμιαία στην κατάρρευση.

Τα γεγονότα είναι γνωστά σε όλους. Με το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου oι νικήτριες ευρωπαϊκές δυνάμεις μοιράστηκαν μεγάλα τμήματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, αφήνοντας στην Τουρκία ένα σεβαστό υπόλοιπο μετά την αποτυχία της ελληνικής εκστρατείας και τη στερέωση του εθνικού τουρκικού φρονήματος υπό τον Ατατούρκ: Λίβανος, Συρία και βόρεια Αφρική (εκτός από την Αίγυπτο και τη Λιβύη) τέθηκαν υπό την κηδεμονία της Γαλλίας — Παλαιστίνη, Υπεριορδανία και Μεσοποταμία υπό την κηδεμονία της Αγγλίας, ενώ το Ιράν παρέμεινε μόνιμο αντικείμενο των αγγλικών ορέξεων.

Τα αποτελέσματα του Β’ παγκοσμίου πολέμου σταθεροποίησαν τα κεκτημένα και άνοιξαν τον δρόμο για νέες Δυτικές επεμβάσεις (ανατροπή Μοσσαντέκ στο Ιράν μετά την απόφασή του να προχωρήσει στην εθνικοποίηση της βιομηχανίας πετρελαίου, στρατιωτική επέμβαση στην Αίγυπτο, μετά την απόφαση του Νάσερ να εθνικοποιήσει τη διώρυγα του Σουέζ, κτλ). Από μια στιγμή και μετά οι ΗΠΑ πρωτοστατούν στις προσπάθειες ελέγχου της περιοχής.

Η επιθετικότητα των Δυτικών δυνάμεων και οι ταπεινώσεις των μουσουλμανικών πληθυσμών οδήγησαν όμως μέσα σε δύο δεκαετίες στην εμφάνιση ενός νέου ιστορικού φαινομένου που ίσως θάπρεπε να αποκαλέσουμε «μαζική ισλαμική τρομοκρατία».

Η μετατόπιση του σιιτικού Ισλάμ στον πολιτικό ριζοσπαστισμό και η αποδοχή της χρήσης τρομοκρατικών μεθόδων είναι, πιστεύω, τουλάχιστον αρχικά, αποτέλεσμα ενδο-ισλαμικών εξελίξεων. Η ισλαμική τρομοκρατία δημιουργήθηκε τη δεκαετία 1970-1979 κατά τη διάρκεια του αγώνα κατά της «δυτικοποίησης» της ιρανικής κοινωνίας που προωθούσε ο Σάχης με την πολιτική του. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις των μουτζαχεντίν τον Αύγουστο 1978 στους κινηματογράφους όλης της χώρας συμβολίζει ίσως καλύτερα απ’ οτιδήποτε άλλο τη νέα κυρίαρχη ιδεολογία και πρακτική. Η ολόθερμη στήριξη από τον ιρανικό κλήρο, και τον Αγιατολάχ Χομεΐνι προσωπικά, των «μαρτύρων» του Ιερού Πολέμου κατά των αλλόθρησκων συνέβαλε με τη σειρά της στη δημιουργία μιας καινούργιας κατάστασης.

Αμπού Γκράιμπ (28 χιλιόμετρα έξω από τη Βαγδάτη).  Τον Απρίλιο του 2010 δημοσιοποιούνται φωτογραφίες με  γυμνούς ιρακινούς κρατούμενους  που υφίστανται χλευασμό, σεξουαλική κακοποίηση και βασανισμό από αμερικανούς στρατιώτες, προκαλώντας  διεθνή κατακραυγή.

Αμπού Γκράιμπ (28 χιλιόμετρα έξω από τη Βαγδάτη). Τον Απρίλιο του 2010 δημοσιοποιούνται φωτογραφίες με γυμνούς ιρακινούς κρατούμενους που υφίστανται χλευασμό, σεξουαλική κακοποίηση και βασανισμό από αμερικανούς στρατιώτες, προκαλώντας διεθνή κατακραυγή.

Μια δεύτερη, εξίσου σημαντική δεκαετία ακολούθησε, εκείνη του 1980-1990, οπότε η έμπειρη πλέον και θεολογικά καθαγιασμένη ισλαμική τρομοκρατία έγινε το δεξί χέρι των μυστικών υπηρεσιών των Ηνωμένων Πολιτειών. Οι οργανώσεις των μουτζαχεντίν που αγωνίζονταν στο Αφγανιστάν κατά των Σοβιετικών (ανάμεσά τους η ομάδα του Οσάμα Μπιν Λάντεν, η οποία μετεξελίχτηκε στην Αλ Κάιντα) έλαβαν οπλισμό και εκατομμύρια δολάρια από τις ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Σαουδική Αραβία. Ο πρόεδρος Ρήγκαν φωτογραφήθηκε με ηγέτες τους στον Λευκό Οίκο. Μετά την αποχώρηση των σοβιετικών στρατευμάτων από το Αφγανιστάν, η Αλ Κάιντα στράφηκε όμως κατά των Αμερικανών. Ορόσημο η βομβιστική επίθεση στο World Trade Center στη Νέα Υόρκη με 6 νεκρούς και 1000 τραυματίες τον Φεβρουάριο 1993. Ό,τι σπείρεις θα θερίσεις. Ο Ρόμπιν Κουκ, Υπουργός Εξωτερικών στην κυβέρνηση Τόνι Μπλερ στα χρόνια 1997-2001, στις 8 Ιουλίου 2005 δήλωσε στην εφημερίδα Guardian: «Ο Μπιν Λάντεν ήταν, όμως, προϊόν ενός μνημειώδους κακού υπολογισμού των Δυτικών Υπηρεσιών Πληροφοριών. Κατά τη διάρκεια ολόκληρης της δεκαετίας του ’80 οπλίστηκε από την CIA και χρηματοδοτήθηκε από τους Σαουδάραβες για να κάνει Τζιχάντ κατά της ρωσικής κατοχής του Αφγανιστάν».

Ζήσαμε πρόσφατα τις ανατροπές τριών μουσουλμάνων ηγετών: του Σαντάμ Χουσεΐν, του Μουαμάρ Καντάφι και του Μπασάρ αλ Άσαντ (ο τρίτος κρατιέται ακόμα στην εξουσία), με το πρόσχημα ότι τα καθεστώτα τους ήταν δικτατορικά. Η σιωπή για το τι συνέβαινε στη Σαουδική Αραβία του βασιλιά Αμπντουλλά Μπιν Αμπντουλαζίζ, στενού συμμάχου και φίλου του Τζωρτζ Μπους του νεότερου ή στην Αίγυπτο του Μουμπάρακ ως προς τις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δείχνει τον βαθμό της υποκρισίας.

Πόσες εκατοντάδες χιλιάδες είναι οι νεκροί στις τρεις χώρες που σήμερα κινδυνεύουν να διαμελιστούν μετά τις στρατιωτικές επεμβάσεις των Δυτικών δημοκρατιών, πόσοι οι ανάπηροι, πόσοι άνθρωποι καταστράφηκαν οικονομικά και ζουν σε απόγνωση;

Μήπως να κάνουμε την προσπάθεια να μπούμε νοητικά στη θέση ενός ιρακινού μουσουλμάνου, σιίτη ή σουνίτη, δεν έχει σημασία, δώδεκα χρόνια μετά την εισβολή των αγγλοαμερικανικών στρατευμάτων στην πατρίδα του; Να πούμε, για λίγα έστω λεπτά, «Ζε σουί Μωχάμετ»; Τι θα σκέφτεται μετά απ’ όσα έζησε; Πώς θα πρέπει να αισθάνονται όμως και πολλοί Μουσουλμάνοι που ζουν στην Ευρώπη και στην Αμερική; Αυτή είναι η πηγή της βίας: η καταπιεστική κυριαρχία των Δυτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή εδώ κι έναν αιώνα, η επιβολή ηγεμόνων και κυβερνήσεων που είναι μαριονέτες στα χέρια τους, η καταλήστευση του φυσικού πλούτου των χωρών της περιοχής, οι βομβαρδισμοί, η βία, τα βασανιστήρια σε όσους αντιστέκονται.

Μπροστά στην απόλυτη στρατιωτική υπεροχή τους στο επίπεδο του τακτικού πολέμου η προσφυγή στην τρομοκρατία με στόχο να καταφερθούν τυφλά χτυπήματα στις μεγάλες πόλεις της Δύσης είναι η εναλλακτική λύση που επέλεξαν πολλοί ριζοσπαστικοποιημένοι μουσουλμάνοι. Οι αδελφοί Σαΐντ και Σερίφ Κουασί, γεννημένοι στο Παρίσι, 32 και 34 ετών, στις 7 Ιανουαρίου 2015, εκτελώντας εν ψυχρώ τους σκιτσογράφους του σατιρικού περιοδικού Charlie Hebdo, «πήραν εκδίκηση για τον Προφήτη» και πέθαναν ως μάρτυρες.

Τον Σεπτέμβριο 1990, σε ανύποπτο ακόμα χρόνο, αμέσως μετά τη ρήξη του Οσάμα Μπιν Λάντεν με τους Αμερικανούς, ο Μπέρναρντ Λούϊς, κορυφαίος μελετητής του Ισλάμ, συντηρητικών πεποιθήσεων (ο Έντουαρντ Σαΐντ του αφιέρωσε στον Οριενταλισμό θαυμάσιες κριτικές σελίδες), δημοσίευσε στο Atlantic Monthly το διορατικό άρθρο του «The Roots of Muslim Rage» (Οι ρίζες της μουσουλμανικής οργής). Αναζητώντας τα αίτιά της κατέληξε στο συμπέρασμα ότι «αυτό που οδηγεί στο εκρηκτικό μείγμα οργής και μίσους» κατά των Δυτικών είναι «οι ταπεινώσεις που υφίσταται» ο μουσουλμανικός κόσμος.

 Όλα δείχνουν πως βρισκόμαστε μπροστά σε αδιέξοδο.

Ο Νίκος Χατζηνικολάου είναι ιστορικός της τέχνης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s