Οι χοίροι και η αποικιοκρατία: συνειρμοί με αφορμή το ελληνικό δημοψήφισμα

Standard

WEB ONLY

του Ανδρέα Λυμπεράτου

Χαρακτικό του John Henry Walker

Χαρακτικό του John Henry Walker

Τούτες τις κρίσιμες στιγμές του Δημοψηφίσματος σκέφτομαι τους ατυχείς χοίρους, ζώα που, παρά την γαστρονομική τους εκμετάλλευση και την απόλαυση που προσφέρουν, η όψη, η φωνή και τα ήθη τους τα έχουν «καταδικάσει» σε συχνή παρομοιαστική –και στερεοτυπική– «χρήση» για να δηλωθεί η αναισθησία, η ακαθαρσία, η βουλιμία και η βαρβαρότητα ανθρώπων, κοινωνικών και επαγγελματικών ομάδων ή και ολόκληρων λαών – ποιότητες και χαρακτηρισμοί που δεν συνάδουν βεβαίως με τον ευρωπαϊκό μας πολιτισμό.

Οι χοίροι όμως, εκτός από τις συνήθεις αυτές αδόκιμες και ασεβείς «χρήσεις» τους, πέρασαν κατά την πορεία της ιστορίας –συχνά από σπόντα– και στο διεθνές διπλωματικό και πολιτικό λεξιλόγιο. Η εμφάνισή τους, λοιπόν, αυτή προκαλεί επίκαιρους συνειρμούς. Δεν αναφέρομαι μόνο στο γνωστό υποτιμητικό ακρωνύμιο P.I.G.S. που επινοήθηκε τα τελευταία χρόνια για να στιγματιστούν οι οικονομικά αδύναμες και δημοσιονομικά άτακτες χώρες του ευρωπαϊκού οικονομικού Νότου. Αυτό το εξοργιστικό ακρωνύμιο δεν είναι άλλωστε πια της μόδας, καθώς κάποια από αυτά τα «δημοσιονομικά γουρουνάκια» αναβαθμίστηκαν φαίνεται στην κλίμακα των ειδών, αφήνοντας μόνο του το ισχνότερο, αυτό της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Τον Απρίλιο του 1961, αμερικανικές δυνάμεις – κυρίως εξόριστων Κουβανών εκπαιδευμένων από την CIA– επιχείρησαν την περίφημη απόβαση στον Κόλπο των Χοίρων για να καταπνίξουν την Κουβανική Επανάσταση. Οι δυνάμεις της επανάστασης υπό τον ίδιο τον Φιντέλ Κάστρο επικράτησαν σε δύο μόλις ημέρες και κατέφεραν ένα από τα πιο σημαντικά, απροσδόκητα και «δημοφιλή» πλήγματα στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.  

Στις αρχές του ίδιου αιώνα, στην περιοχή μας, οι χοίροι – αυτή τη φορά οι πραγματικοί – είχαν και πάλι την τιμητική τους, στον λεγόμενο «Πόλεμο των Χοίρων» που ξέσπασε το 1906 μεταξύ της Σερβίας και της Αυστρο-ουγγαρίας, όταν η τελευταία αποφάσισε να στραγγαλίσει οικονομικά τη βαλκανική χώρα απαγορεύοντας την εισαγωγή στο έδαφός της του κύριου εξαγωγικού της προϊόντος. Ο ωμός αυτός εκβιασμός ήταν η απάντηση στην εμπορική συμφωνία της Σερβίας με τη γειτονική Βουλγαρία και στην ευρύτερη προσπάθειά της να απεμπλακεί από την αποικιακού τύπου οικονομική εκμετάλλευση που η Αυστρο-ουγγαρία της είχε επιβάλει στο σύνέδριο του Βερολίνου το 1878. Για την ιστορία, αξίζει κανείς να ανατρέξει στο παρασκήνιο των ωμών εκβιασμών που δέχθηκε ο Σέρβος υπουργός εξωτερικών Ρίστιτς στο Βερολίνο – με τρόπους που δυστυχώς λίγο απέχουν από τα όσα συμβαίνουν στις μέρες μας μέσα και έξω από τα διαβούλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης: η υπογραφή επαχθούς εμπορικής συμφωνίας ήταν το τίμημα για την αναγνώριση της ανεξαρτησίας της χώρας.

Ο «Πόλεμος των Χοίρων» είχε όμως ενδιαφέρουσα εξέλιξη που διέψευσε τις προσδοκίες των Αυστριακών ιθυνόντων. Η Σερβία όχι μόνο άντεξε, αλλά κέρδισε τον οικονομικό αυτόν πόλεμο, αναπροσαρμόζοντας την οικονομική της στρατηγική: οργάνωσε την μεταποίηση του χοιρινού κρέατος και την διοχέτευσή του σε άλλες αγορές και υποχρέωσε την Αυστρο-ουγγαρία να ανακαλέσει τις απαγορεύσεις.

Θα ρωτήσει εύλογα κάποιος: τι σχέση μπορεί να έχουν με την σημερινή Ελλάδα γεγονότα που συνέβησαν πριν από πάνω από έναν αιώνα μέσα σε διαφορετικό διεθνές οικονομικό και πολιτικό πλαίσιο – σαφώς λιγότερο περίπλοκο από το σημερινό «νεοαποικιοκρατικό»; Θα συμφωνήσω ότι η απλουστευτική παραδειγματική χρήση της ιστορίας δεν είναι καλός σύμβουλος. Οι οικονομικές δυνατότητες της από πενταετία χρεωκοπημένης Ελλάδας να αντισταθεί στους οικονομικούς εκβιασμούς έχουν σε μεγάλο βαθμό υποσκαφθεί από καθοριστικές επιλογές της αστικής της τάξης κατά την τελευταία εικοσαετία που οδήγησαν στην αποσάθρωση της παραγωγικής βάσης της χώρας. Παράλληλα, η πληθώρα δηλώσεων υπέρ του «Ναι» από δημάρχους, κοινωνικούς φορείς και διανοουμένους είναι ενδεικτική του βαθμού εξάρτησης των ποικίλων ελίτ της χώρας από τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις και τα ΕΣΠΑ. Η Κίρκη μένει πια Βρυξέλλες και το δημοψήφισμα κινδυνεύει να γίνει το μαγικό της ραβδί που απειλεί με μια κίνηση να μεταμορφώσει ακόμη και νοήμονες και κοινωνικά ευαίσθητους «συντρόφους του Οδυσσέα» σε καλοταϊσμένα αλλά αναίσθητα μπροστά στην προϊούσα κοινωνική καταστροφή τετράποδα.

Αλλά ας σταματήσω την διολίσθηση των «χοιρολογικών» μου συνειρμών στο έωλο πεδίο της μυθολογίας. Όποιες ενστάσεις και άν εχει κανείς για την τακτική της κυβέρνησης και την επιλογή του δημοψηφίσματος, το Όχι στο δημοψήφισμα αποτελεί αυτή την στιγμή την μοναδική επιλογή που βάζει φρένο στην «χρεωκοπία των συνειδήσεων» του λαού μας και αφίνει ανοικτή την πιθανότητα ανάπτυξης και προκοπής της χώρας σε μια μη-αποικιοκρατική Ευρώπη. Αρκεί ωστόσο να συνοδευτεί από πολύ πιο γρήγορα και αποφασιστικά βήματα στην κατεύθυνση της παραγωγικής ανασυγκρότησης της χώρας και της αναίρεσης των ποικίλων προσκομμάτων που το παλαιό σύστημα εξουσίας εγείρει εναντίον της.

Να κλείσω με ένα καλό παλαιό καλό ανέκδοτο: οι εκδοροσφαγείς είπαν, κυνικά αλλά καθαρά, στο γουρούνι: «Δεν θα σε σφάξουμε σήμερα, θα σε σφάξουμε αύριο». Και το γουρούνι απάντησε: «Το μη Χοίρον (sic) βέλτιστον». Ελπίζω ότι την Κυριακή θα απαντήσουμε με πιο νοήμονα και ελπιδοφόρο τρόπο.

 

Ο Ανδρέας Λυμπεράτος διδάσκει σύγχρονη ιστορία των Βαλκανίων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και είναι συνεργάτης του Ινστιτούτου Μεσογειακών Σπουδών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s