Η ανάδυση της Δημοκρατίας: Από τις εξεγέρσεις στο «Συμβάν»

Standard

ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ

συνέντευξη του Γιώργου Σουβλή

Ένα μεγάλο διεθνές συνέδριο με θέμα τίτλο «Democracy Rising. From Insurrections to “Event”» θα διεξαχθεί στην Αθήνα, από τις 16 μέχρι τις 19 Ιουνίου, στη Νομική Σχολή. Οργανωτής το Global Center for Advanced Studies. Θα μετάσχουν δεκάδες διανοούμενοι και αγωνιστές από όλο τον κόσμο, εκπρόσωποι των Podemos, του ΣΥΡΙΖΑ και της ελληνικής κυβέρνησης, ενώ κεντρικοί ομιλητές θα είναι οι Tariq Ali, Μαρία Αριστοδήμου, Bruno Bosteels, Jodi Dean, Κώστας Δoυζίνας, Στάθης Κουβελάκης, Paul Mason, Μαρία Νικολακάκη, Leo Panitch. Το πλήρες πρόγραμμα είναι προσιτό στο globalcenterforadvancedstudies.org. Οι εργασίες θα γίνουν στα ελληνικά και τα αγγλικά. Με την ευκαιρία αυτή, ο Στρατής Μπουρνάζος μίλησε με τον ιστορικό Γιώργο Σουβλή, υποψήφιο δρ στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Φλωρεντίας και μέλος της Οργανωτικής και της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου.

Στρ. Μπ.

Θα ξεκινήσω από δύο ταυτοτικά στοιχεία του συνεδρίου: τον τίτλο («Η ανάδυση της Δημοκρατίας: Από τις Εξεγέρσεις στο “Συμβάν”») και τον τόπο. Γιατί διαλέξατε αυτό το θέμα για ένα διεθνές συνέδριο που γίνεται στην Ελλάδα;

Η επιλογή του τίτλου έχει να κάνει περισσότερο με τη συγκυρία που διανύουμε παρά με την αρχαία αθηναϊκή Δημοκρατία — όπως ίσως θα μπορούσε να υποθέσει κανείς. Πιο συγκεκριμένα, έχει να κάνει με τις νέες πολιτικές πραγματικότητες που αναδύθηκαν κατά τη διάρκεια της περιόδου της κρίσης ως απάντηση σε αυτήν. Ένας κύκλος πολιτικής διαμαρτυρίας και οργάνωσης ο οποίος, στην Ελλάδα εκκινεί με την εμφάνιση του κινήματος των Αγανακτισμένων, με πιο πρόσφατο σταθμό το δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου. Κεντρικός πυρήνας αυτής της νέας πολιτικής δράσης είναι η επανεργοποίηση του πολιτικού σώματος με μορφές οργάνωσης οι οποίες από την μια αμφισβητούν ευθέως το υφιστάμενο διαβρωμένο πολιτικό σύστημα της χώρας, το οποίο είχε αποκόψει μεγάλα τμήματα του πληθυσμού από μια ουσιώδη συμμετοχή στα κοινά, ενώ από την άλλη κλείνουν το μάτι προς το μέλλον σε σχέση με το πώς οφείλει να συγκροτηθεί το πολιτικό.

Επιπρόσθετα, μια από τις πιο ενδιαφέρουσες όψεις των διαδικασιών αυτών είναι ότι αποτέλεσαν ουσιαστική ανταπάντηση στην νεοφιλελεύθερη βιοπολιτική, η οποία αμφισβητήθηκε, και ακόμη αμφισβητείται, κατά κάποιον τρόπο, μέσω της ίδιας της πολιτικής πράξης. Τι σημαίνει αυτό; Ότι τα μυαλά των ανθρώπων, που συμμετείχαν στις πολιτικές διαδικασίες, άρχιζαν να σκέφτονται και τα σώματα να πράττουν διαφορετικά. Σαφώς δεν πρέπει να εξιδανικεύσουμε τις διαδικασίες αυτές αλλά να τις αναστοχαστούμε κριτικά τόσο αναλυτικά όσο και πολιτικά. Να μην τις εκλάβουμε ως στατικές διαδικασίες με παγιωμένα περιεχόμενα, αλλά ως συνεχώς εξελισσόμενα πολιτικά διακυβεύματα. Στόχος του συνεδρίου είναι ακριβώς αυτός: μια αποτίμηση και ένας συλλογικός προβληματισμός πάνω σε αυτές τις εμπειρίες και τα όριά τους σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο – καθότι ομόλογες πολιτικές αποκρίσεις, λόγω ομοειδών αιτιών, προέκυψαν και αλλού.

Το Συμβάν (ένας όρος του Μπαντιού) που αναφέρεται στον τίτλο ποιο είναι; Πώς πρέπει να το κατανοήσουμε;

Νομίζω, δηλώνοντας εξαρχής μη ειδικός στο έργο του Μπαντιού, ότι πρέπει να κατανοήσουμε το Συμβάν έτσι όπως ακριβώς το ορίζει ο ίδιος στο έργο του Από το Είναι στο Συμβάν (στα ελληνικά κυκλοφορεί από τις εκδ. Πατάκη). Σχηματοποιώντας την σκέψη του γάλλου φιλοσόφου, θα λέγαμε ότι το Συμβάν έχει τον χαρακτήρα μιας μοναδικής κατάστασης, η οποία δεν μπορεί να συναχθεί από τις ιστορικές ορίζουσες που την παρήγαγαν — κάτι ανάλογο με αυτό που περιγράφει ο Καστοριάδης ως ποίηση, την οντολογική γέννηση νέων ειδών από το μηδέν. Είναι κάτι το οποίο θα μπορούσε να λάβει χώρα ή να μη συμβεί και καθόλου. Ως Συμβάντα ο Μπαντιού έχει περιγράψει τις μαζικές εξεγέρσεις του 2011, της Αραβική Άνοιξη και το κίνημα των Αγανακτισμένων. Με άλλα λόγια, η έννοια αυτή επιχειρεί, μεταξύ άλλων, να εννοιολογήσει τις νέες μορφές εξέγερσης και οργάνωσης που προέκυψαν την τελευταία πενταετία.

Είναι μια έννοια που πρέπει να αφήσουμε χωρίς κριτική; Σαφώς όχι. Θεωρώ ότι είναι μια έννοια που συχνά συσκοτίζει παρά μας βοηθά να διαγαύσουμε με ακρίβεια το ιστορικό πραγματικό. Διακρίνεται από δυο στοιχεία που χαρακτηρίζουν μεγάλο μέρος του σύγχρονου φιλοσοφικού λόγου: αφενός είναι α-ιστορική, στο μέτρο που αδυνατεί να εξηγήσει το ιστορικά συγκεκριμένο, αφετέρου υποπίπτει στο ατόπημα του ανορθολογισμού, στον βαθμό που αρνείται την όποια ορθολογικά εκ των υστέρων ανακατασκευασμένη ερμηνεία της κοινωνικής πραγματικότητας. Ως επιστημολογική και πολιτική αντιπρόταση νομίζω σε τέτοιες φιλοσοφικές έννοιες χρειάζεται ένας εμπεδωμένος ιστορικός και κοινωνιολογικός λόγος, που τοποθετεί το ιστορικά συγκεκριμένο εντός του συγκειμένου και το θεματοποιεί αναλυτικά με ένα εννοιολογικό ρεπερτόριο, το οποίο να απορρέει από την ίδια την συγκυρία.

Το συνέδριο σχεδιάστηκε στις αρχές του χρόνου. Πώς επανεκτιμάς τη θεματική του, στη νέα συγκυρία που έχει δημιουργηθεί έπειτα από έξι μήνες κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ;

Έχουν μεσολαβήσει μια σειρά γεγονότων τα οποία πρέπει να συζητηθούν αναλυτικά στο συνέδριο. Το μεγαλύτερο μέρος των ανακοινώσεων συζητά όψεις της πολιτικής συγκυρίας και πολλές θα επικαιροποιηθούν με βάση τις εξελίξεις των τελευταίων εβδομάδων: θα είναι ένα συνέδριο στην αιχμή της επικαιρότητας! Τρεις εξελίξεις έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και σχετίζονται άμεσα με τις θεματικές του συνεδρίου.

H πρώτη έχει να κάνει με την προσπάθεια εκδημοκρατισμού του κράτους που έχει αναληφθεί από την κυβέρνηση. Μια εξαιρετικά σημαντική διαδικασία μετά την καταβαράθρωση της δημοκρατίας και κράτους δικαίου κατά τη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας από τα κόμματα του «εξτρεμιστικού κέντρου»· ωστόσο, έχει μείνει ανολοκλήρωτη. Αναφέρομαι τόσο στο Κοινοβούλιο και τις λειτουργίες του, όσο και σε κρατικούς θεσμούς όπως η αστυνομία, που δεν έχουμε δει ακόμα την εκκαθάρισή της από τα ναζιστικά στοιχεία που έχουν εμφιλοχωρήσει στις τάξεις της.

Η δεύτερη έχει να κάνει με το πρόσφατο δημοψήφισμα, που αποτελεί τομή στην σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδος: για πρώτη φορά, σε μια τόση κρίσιμη στιγμή, δόθηκε η ευκαιρία στο λαό να εκφράσει την άποψή του άμεσα και αναλάβει ευθύνες με ιστορικό βάρος. Διεύρυνε, με άλλα λόγια, τις δημοκρατικές διαδικασίες θέτοντας τον λαό στο επικέντρο του πολιτικού. Το πόσο σημαντική ήταν αυτή η διαδικασία το επικυρώνει και ο πόλεμος που δέχθηκε από το –εγχώριο και ευρωπαϊκό– οικονομικό, πολιτικό και μιντιακό κατεστημένο. Αυτός και ο ελιτίστικος λόγος που το συνοδεύει, παρόμοιος τα συντηρητικά επιχειρήματα του 19ου αιώνα, περί «ανόητου» και «αμόρφωτου» «λαουτζίκου», που δεν ξέρει να ψηφίζει έκανε εμφανές, για άλλη μια φορά, το «μίσος για τη δημοκρατία». Και βέβαια, το αποτέλεσμά του, και λόγω της σημασίας που επισήμανα, δεσμεύει την κυβέρνηση να υλοποιήσει στο έπακρον το περιεχόμενό του.

Η τρίτη διαδικασία έχει να κάνει με τους θεσμούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το αντιδημοκρατικό τους περιεχόμενο. Κατά τη διάρκεια όλων αυτών των μηνών φάνηκε περίτρανα το ασύμβατο μεταξύ λαϊκής βούλησης και Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία λειτουργεί ως δράκα νεοφιλελεύθερων φεουδαρχών αδιαφορώντας πλήρως για όποια δημοκρατική απόφαση αντιβαίνει στα συμφέροντά τους. Η κυβέρνηση, νομίζω, δεν το πήρε όσο σοβαρά έπρεπε κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.

Τι μας λέει η εμπειρία των έξι μηνών αριστερής διακυβέρνησης; Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε σε σχέση με την Ευρώπη και τη νεοφιλελεύθερη κυριαρχία; Ανοίγει ρωγμές ή επιβεβαιώνει την ΤΙΝΑ;

Λαμβάνοντας υπόψη τα ευρύτερα δεδομένα, και μόνο η ίδια η ύπαρξη μιας αριστερής κυβέρνησης στην εξουσία αποτελεί ριζοσπαστικό γεγονός από μόνη της. Ωστόσο, σαφώς θα πρέπει να εξεταστεί το έργο και η πολιτική της αναλυτικά. Έχουν γραφτεί πάρα πολλά, και από ανθρώπους με πολύ καλύτερη γνώση επί του ζητήματος από μένα. Συμπυκνωμένα, θα έλεγα ότι βασικός λόγος που μέχρι στιγμής ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει ανοίξει ρωγμές στο σύστημα είναι ότι η σκέψη και η δράση του, σε μεγάλο βαθμό, είναι δέσμιες της βασικής αντίφασης που διαπερνά την πολιτική του: την εμμονή στο μονόδρομο της συμμετοχής στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία αντιμετωπίζεται ως μόνη πιθανή στρατηγική — κατά μία έννοια αποτελεί αντεστραμμένη μορφή του ΤΙΝΑ. Από την αντίληψη αυτή δημιουργήθηκαν μια σειρά στρεβλώσεων η οποίες εξηγούν τα αδιέξοδα της σημερινής κατάστασης όπως η αποφυγή οποιοδήποτε σοβαρού δημόσιου διαλόγου, με σοβαρό και επιστημονικό χαρακτήρα, πέρα από προσωπικές έχθρες και αντιπάθειες — τόσο εντός του Σύριζα όσο και σε σχέση με την κοινωνία. Πιστεύω ότι ένας τέτοιος διάλογος πρέπει να γίνει αμέσως, με σοβαρούς και δημόσιους όρους, καθότι οι όποιες ουτοπίες προκύπτουν μέσα από το ίδιο ιστορικό πραγματικό, και όχι από ιδεοληψίες για το πως τα πράγματα θα έπρεπε λειτουργούν ιδανικά.

One thought on “Η ανάδυση της Δημοκρατίας: Από τις εξεγέρσεις στο «Συμβάν»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s