Ο προσφυγικός καταυλισμός στο Πεδίον του Άρεως

Standard

Κρίση διαχείρισης ή κρίση του ευρωπαϊκού καθεστώτος συνόρων; 

 

του Γιώργου Μανιάτη

Πεδίον του Άρεως, Ιούλιος 2015. Μέρα με τη μέρα, ο προσφυγικός καταυλισμός μεγαλώνει. Μαζί, αυξάνουν και τα προβλήματα, οι ανάγκες, οι ελλείψεις, αναδεικνύοντας με τραγικό τρόπο τις τρύπες της υποδομής και τα προβλήματα της –ελληνικής και ευρωπαϊκής– πολιτικής έναντι των προσφύγων και των μεταναστών. Μαζί, αυξάνεται και η αλληλεγγύη.

Πεδίον του Άρεως, 23 Ιουλίου 2015. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Η αλληλεγγύη αυτή μας φανερώνει τη φωτεινή πλευρά μιας κοινωνίας σε κρίση, που ωστόσο καταφέρνει να διατηρεί αποθέματα ουσιαστικής συμπαράστασης προς τους αδύνατους και καταπιεσμένους, μια δύναμη ταυτόσημη με την άρνηση του δικού της ξεπεσμού στην απαθή ιδιώτευση και το φοβικό μίσος. Η διαπίστωση αυτή, βέβαια, δεν είναι ο πρόλογος σε μια ανθρωπιστική διακήρυξη που αδιαφορεί για την σκληρότητα των γεγονότων, τον αρνητικό συσχετισμό δύναμης και τα όρια της πολιτικής παρέμβασης. Αντίθετα, θέλει να δηλώσει ότι η σχέση αλληλεγγύης, πάντοτε πρακτική και καθημερινή, απροϋπόθετη και πάντοτε ελλιπής μπροστά στη «συνθετότητα του προβλήματος», είναι η ίδια εκδήλωση και παράγοντας του συσχετισμού δύναμης.

***

Εδώ και τρεις βδομάδες, λοιπόν, σε έναν αυτοσχέδιο καταυλισμό, στο Πεδίον του Άρεως, διαμένουν, εν μέσω καύσωνα και έλλειψης υποδομών υγιεινής, πάνω από 50 οικογένειες Αφγανών, με 150 περίπου παιδιά και βρέφη, πολλά από τα οποία έχουν γεννηθεί στο δρόμο της προσφυγιάς. Από την πρώτη στιγμή που στήθηκαν σκηνές κατά μήκος του δρόμου των Ηρώων συγκροτήθηκε η πρωτοβουλία αλληλεγγύης, η οποία γνώρισε αμέσως μεγάλη συμμετοχή, ενώ εντυπωσιακή υπήρξε η ανταπόκριση στα καλέσματα για υλική και οικονομική συνεισφορά (#‎pedion_areos, ‪#‎refugeesGr). Με μαζικές συνελεύσεις και ομάδες εργασίας για την επιμελητεία, τη σίτιση και διανομή, την ιατρική περίθαλψη, την καθαριότητα και την ασφάλεια, οι αλληλέγγυοι και οι αλληλέγγυες, άνθρωποι όλων των ηλικιών και από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους, ντόπιοι, μετανάστες και πρόσφυγες, έχουν καταφέρει να είναι όσο το δυνατόν αποτελεσματικοί, ενώ συνεχίζουν να πιέζουν τους υπεύθυνους για παρεμβάσεις στον υπάρχοντα χώρο και για αξιοπρεπείς λύσεις μεταστέγασης.

Παρότι έχει ξαναϋπάρξει στις αρχές της δεκαετίας του 2000 αυτοσχέδιος καταυλισμός στο Πεδίον του Άρεως, όπως κατά περιόδους σε άλλα πάρκα και πλατείες της Αθήνας, η σημερινή συνθήκη είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, αναδεικνύοντας τα όρια της αλληλεγγύης όπως έχει διαμορφωθεί μέχρι σήμερα. Ο αριθμός των νεοεισερχόμενων προσφύγων έχει αυξηθεί σημαντικά λόγω της μεγαλύτερης προσφυγικής κρίσης των τελευταίων δεκαετιών, που έχουμε στη Μεσόγειο. Εκτός από το μέγεθος του προσφυγικού πληθυσμού έχει αλλάξει και η σύνθεσή του. Σε σχέση με τον κατά κύριο λόγο ανδρικό προσφυγικό πληθυσμό των προηγούμενων χρόνων, έχουμε σήμερα διαρκώς περισσότερες μετακινούμενες οικογένειες, συχνά πολυμελείς, πολύ περισσότερο ευάλωτες και εκτεθειμένες στην εκμετάλλευση και τη φτώχια.

Το δεύτερο στοιχείο της κρίσης είναι ότι το σημερινό ρευστό πολιτικό σκηνικό εμπεριέχει τον κίνδυνο της ανάκαμψης του ρατσισμού στον δημόσιο λόγο, αλλά και της πιθανής επαναδραστηριοποίησης της Χρυσής Αυγής ή παραλλαγών της. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι οι ναζιστές, όπως και η «πολιτισμένη» ευρωπαϊκή πολιτισμική ακροδεξιά, συγκροτούνται στη βάση του αντιμεταναστευτισμού — ιδίως υπό την κάλυψη και με τη συνέργεια συλλόγων και επιτροπών γειτονιάς για την «υποβάθμιση», τη «δημόσια υγεία» ή, τώρα, τον «ισλαμικό κίνδυνο» κ.ο.κ.

Πεδίον του Άρεως, 23 Ιουλίου 2015. Φωτογραφία του Άγγελου Καλοδούκα

Από αυτή τη σκοπιά, η περίπτωση του Πεδίου του Άρεως προκαλεί με μεγαλύτερη ένταση τα όρια και τις αντιφάσεις της «αριστερής διακυβέρνησης», τόσο από πλευράς της αρμόδιας για το πάρκο Περιφέρειας Αττικής όσο και του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής. Η καθυστέρηση και η ατολμία της πρώτης για την βελτίωση των συνθηκών στον χώρο, ιδιαίτερα στο ζήτημα των υποδομών υγιεινής, είναι σε κάθε περίπτωση αδικαιολόγητη. Από την άλλη, το υπουργείο με τη διαρκή επίκληση της έκτακτης κατάστασης, τον υπερτονισμό του «τράνζιτ» χαρακτήρα των προσφύγων, του νομικού κενού εξαιτίας της μη αίτησης ασύλου και άρα της αδυναμίας εξεύρεσης ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για τη στέγασή τους, περισσότερο περιγράφει παρά αμφισβητεί την κατάσταση. Γιατί τόσο η σχετική «προσωρινότητα» των «τράνζιτ» προσφύγων –που συχνά γίνεται εγκλωβισμός– όσο και η εξαίρεση δικαιωμάτων είναι συνέπεια του ευρωπαϊκού συνοριακού καθεστώτος που αναθέτει στις χώρες εισόδου τον ρόλο της αποθάρρυνσης, αποτροπής και συγκράτησης των προσφυγικών ρευμάτων.

Ο ρόλος της Ελλάδας-συνοριοφύλακα, που τα ισχυρά κράτη της Ε.Ε. αποδίδουν στη χώρα αλλά και οι ελληνικές κυβερνήσεις οικειοθελώς αναλαμβάνουν, δεν έχει αμφισβητηθεί, παρά τις προσδοκίες για μια εναλλακτική πολιτική της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, και ιδιαίτερα της δημιουργίας του υπουργείου Μεταναστευτικής Πολιτικής. Κι αυτό παρότι στον απόηχο των χιλιάδων νεκρών στα ναυάγια της μεσογείου η ευρωπαϊκή συνοριακή πολιτική απονομιμοποιείται και εμφανίζονται απόπειρες, μερικής έστω, αμφισβήτησής της. Η ιταλική επιχείρηση Mare Nostrum το 2013-2014 είναι το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, καθώς προέταξε τη διάσωση στη θάλασσα, σε αντίθεση με την καθαρά αποτρεπτική λογική της Frontex.

Σε αυτή την περίοδο, μια εναλλακτική πολιτική μετανάστευσης προϋποθέτει, μονομερώς και σε σύγκρουση με την Ευρώπη-Φρούριο, να δοθεί προτεραιότητα στη διάσωση στα σύνορα αντί της αποτροπής και να σταματήσουν αμέσως οι παράνομες και δολοφονικές επαναπροωθήσεις. Ταυτόχρονα, χρειάζεται μια πολιτική απόδοσης και προστασίας των βασικών δικαιωμάτων των οικονομικών και πολιτικών προσφύγων με την παροχή ασύλου και γενικότερα ενός ασφαλούς καθεστώτος παραμονής. Τέλος, απαιτείται η κατάργηση της διοικητικής κράτησης με παράλληλη δημιουργία ανοιχτών δομών φιλοξενίας.

Οι δομές αυτές πρέπει να αφορούν τόσο τους νεοεισερχομένους και νεοεισερχόμενες πρόσφυγες όσο και τους/τις «τράνζιτ», δηλαδή εκείνους και εκείνες από τους πρόσφυγες που δεν επιθυμούν να καταθέσουν αίτημα ασύλου στην Ελλάδα αλλά σε άλλη χώρα της Ε.Ε., παρακάμπτοντας έτσι τον κανονισμό του Δουβλίνου. Τέτοιες δομές, παρότι μπορεί να διαφέρουν όσον αφορά τον έκτακτο, μόνιμο ή προσωρινό χαρακτήρα τους, οφείλουν να ακολουθούν μια ξεκάθαρα διαφορετική λογική από αυτή της κράτησης: δικαίωμα ελεύθερης μετακίνησης και όχι εγκλεισμός, χωροθέτηση εντός αστικού ιστού (κοντινή πρόσβαση σε αγορά και υπηρεσίες) και όχι κινήσεις εκτοπισμού σε κάποια no man’s land, προστασία ευάλωτων ομάδων, αποφυγή υπερπληθυσμού, ύπαρξη ιατρείου και κοινωνικής υπηρεσίας, χώρων συνεύρεσης και ψυχαγωγίας, προσπάθεια σύνδεσης με την τοπική κοινωνία κ.λπ.

Σε αυτή την κατεύθυνση πρέπει προσανατολιστεί, πιστεύω, και η μεταστέγαση των οικογενειών που έχουν καταλύσει στο Πεδίον του Άρεως.

O Γιώργος Μανιάτης είναι μέλος του Δικτύου Κοινωνικής Υποστήριξης Προσφύγων και Μεταναστών

Μια σκέψη σχετικά μέ το “Ο προσφυγικός καταυλισμός στο Πεδίον του Άρεως

  1. Πίνγκμπακ: Ο προσφυγικός καταυλισμός στο Πεδίον του Άρεως. Tου Γιώργου Μανιάτη

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s