«Προδότες» και «αποστάτες»

Standard

του Γιάννη Ανδρουλιδάκη 

Με ανησυχεί ιδιαίτερα τελευταία να διαπιστώνω την πολύ συχνή χρήση των όρων «προδότες» και «αποστάτες» στις εκατέρωθεν λεκτικές αψιμαχίες που εμφανίζονται στο timeline μου, στο facebook, ανάμεσα στις διαφορετικές παραδοσιακές ή όψιμες εκδοχές της Αριστεράς. Με ανησυχεί όχι γιατί «δεν συνάδουν με το αριστερό ήθος» (δεν πίστεψα ποτέ σε κανένα συλλογικό ήθος, πόσο μάλλον το «αριστερό») ούτε γιατί τάχα εκτοξεύονται από και προς συντρόφους μου — οι πιο πολλοί από όσους τους ανταλλάσσουν ή τους λαμβάνουν δεν υπήρξαν ποτέ σύντροφοί μου και δεν προβλέπεται καν να γίνουν στο άμεσο μέλλον.

Albert Bloch - Conference

Albert Bloch – Conference

Με ανησυχεί, γιατί η χρήση των εννοιών αυτών προϋποθέτει αφαίρεση και αρνείται τον συλλογισμό. Αποδέχεται ως τέτοια την ολοκληρωτική αφήγηση της «παρεξήγησης», σύμφωνα με την οποία ο κόσμος δεν προχωρά με πραγματικές συγκρούσεις συμφερόντων, ιδεών και αντιλήψεων, αλλά χωρίζεται στατικά σε καλούς, κακούς και πλανημένους. Αποκαλώντας κάποιον «προδότη» ή «αποστάτη», ξεγνοιάζεις μια και καλή με τη σκοτούρα της ορθολογικής πολεμικής στις αντιλήψεις και τις στάσεις του — και έτσι δεν είσαι υποχρεωμένος ούτε να συγκροτήσεις και να δικαιολογήσεις τη δική σου αντίληψη και τη δική σου στάση ούτε να επανεξετάσεις αντιλήψεις και στάσεις πριν την «προδοσία». Συνέχεια ανάγνωσης

Κυβέρνηση και κίνημα επί του παρόντος

Standard

του Στάθη Γουργουρή 

Προ μηνός είχα υποστηρίξει  ότι η κυβέρνηση της Αριστεράς λειτουργεί ως ταραχοποιός ιδιότητα όσον αφορά τις δεδομένες νοηματικές κατηγορίες της πολιτικής, αν μη τι άλλο επειδή ο ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε στη κυβέρνηση μετά την ριζική τομή στο πολιτικό χώρο που άνοιξαν τα κινήματα των Πλατειών. Ωστόσο, κυβέρνηση και κίνημα δεν ταυτίζονται και ούτε υπηρετεί το ένα το άλλο, ωστόσο και η κυβέρνηση και το κίνημα φέρουν ευθύνη το ένα απέναντι στο άλλο. Μπορούν να υπάρχουν τόσο συμπτωματικά όσο και ανταγωνιστικά, και πράγματι οφείλουν να το κάνουν, αν πρόκειται να διατηρηθεί η ριζοσπαστική δημοκρατική ιδιότητά τους. Ως εκ τούτου, υποστήριξα ότι η ετερογένεια και η συγκρουσιακή δημοκρατία απόψεων εντός του ΣΥΡΙΖΑ συνιστούσε και την ιδιαίτερη ισχύ του.

Πατησίων, ΑΣΟΕΕ, Μάιος 2015. Φωτογραφία του Τάκη Γέρου

Πατησίων, ΑΣΟΕΕ, Μάιος 2015. Φωτογραφία του Τάκη Γέρου

Δεν έχω αλλάξει γνώμη. Βέβαια, το κίνημα μπορεί να αντέξει θεμελιώδεις διαφωνίες, αν εξακολουθεί να υπάρχει κοινή αγωνιστική προοπτική και κοινό όραμα σε βάθος χρόνου. Όμως, στο πλαίσιο μιας κυβέρνησης, όχι κομματικής αλλά δημοκρατικής σε όλη την εμβέλεια της πολιτείας, όπου αποφάσεις επιβάλλονται στο πυκνότερο πλαίσιο ενεστώτος χρόνου, διαφωνίες που χάνουν τον ορίζοντα της αμεσότητας πίσω από το νέφος της ιδεολογικής καθαρότητας συχνά προκαλούν την αυτοκαταστροφή.

Η εσωτερική διαφωνία πήρε τόσο μεγάλες διαστάσεις σε κυβερνητικό επίπεδο, που τέθηκε όντως το ερώτημα αν ήταν πλέον εφικτό ο ΣΥΡΙΖΑ να κυβερνήσει όπως αρμόζει στη μοναδική ευκαιρία του εγχειρήματος μιας αριστερής κυβερνησιμότητας. Συνέχεια ανάγνωσης

Η τσεχοσλοβάκικη Δύναμη της Άνοιξης

Standard

Στη δεκαετία του 1960 κυκλοφορούσε στην Τσεχοσλοβακία το περιοδικό Plamen (Φλόγα). «Συγκέντρωνε τότε ό,τι καλύτερο υπήρχε στη χώρα: λογοτέχνες, φιλοσόφους, κριτικούς, φωτογράφους, σκιτσογράφους, γελοιογράφους κλπ. Ονόματα σημαντικά, μερικά από τα οποία είναι γνωστά και στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, όπως: Έντουαρντ Γκόλντστυκερ, Λούντβικ Ασκενάζι, Γιόζεφ Κάιναρ, Κάρελ Κόσικ, Μίλαν Κούντερα, Μαρίε Μαγέροβα, Λάντισλαβ Μνιάτσκο, Μίροσλαβ Φλόριαν, Γίρζι Χάγεκ, Μίροσλαβ Χόλουμπ κ.ά. Το περιοδικό το χαρακτήριζε η τόλμη, η κριτική διάθεση και η καλαισθησία» Μετά την εισβολή των στρατευμάτων του Συμφώνου της Βαρσοβίας στην Τσεχοσλοβακία, την 21η Αυγούστου 1968, η έκδοση του Plamen απαγορεύθηκε. Το 1984, οι εκδόσεις Στιγμή, του ρέκτη εκδότη Αιμίλιου Καλιακάτσου, εξέδωσαν ένα μικρό τομίδιο, με τίτλο Η δύναμη της Άνοιξης…, απάνθισμα με αφορισμούς, γνωμικά σατιρικές ιστορίες και γελοιογραφίες του περιοδικού, σε μετάφραση και επιμέλεια Ρενέ Ψυρούκη (δικό της είναι το απόσπασμα σε εισαγωγικά, που παραθέσαμε λίγο παραπάνω).

Σε ανάμνηση της θλιβερής επετείου της 21ης Αυγούστου παραθέτουμε κάποιους από τους αφορισμούς του Plamen (αποσπάσματα, ηλεκτρονικά, μπορείτε να βρείτε και στο μπλογκ του Τσαλαπετεινού).

Τού ρίξατε λάσπη και τώρα τον
δείχνετε και φωνάζετε: κοιτάχτε τι βρώ-
μικος που είναι!
Ίμρε Φόρμπατ

Αφού αρνιόμαστε τα θαύματα στα περασμένα
δεν μπορούμε να τα περιμένουμε και στα μελλούμενα
Μίροσλαβ Γιόντλ Συνέχεια ανάγνωσης

Η «Πετρωμένη Γοργόνα» ο δημόσιος χώρος και το κράτος

Standard

του Αντώνη Μπρούμα

Μια ιδιαίτερη είδηση κάνει τον γύρο των μέσων ενημέρωσης και των κοινωνικών δικτύων, τις τελευταίες μέρες: ως ένδειξη διαμαρτυρίας σε πρόστιμο, που του επιβλήθηκε για ελεύθερη κατασκήνωση, ο καλλιτέχνης Διονύσης Καρυπίδης κατέστρεψε με βαριοπούλα τη γοργόνα, που είχε φιλοτεχνήσει στην παραλία Καβουρότρυπες της Χαλκιδικής. Από το 1997 η «πετρωμένη γοργόνα» κοσμούσε την ακτή Πορτοκάλι της πανέμορφης αυτής παραλίας, που κάθε καλοκαίρι κατακλύζεται από πολυάριθμους λουόμενους αλλά και κοινότητα ελεύθερων κατασκηνωτών. Όντας μέλος αυτής της κοινότητας, σε μια στιγμή έμπνευσης, πρόσφερε απλόχερα την τέχνη του στους άλλους, παντρεύοντας τη φυσική ομορφιά του τόπου με την ανθρώπινη δημιουργία. Ζήτησε λοιπόν τη διαγραφή του προστίμου, στο όνομα της ανιδιοτελούς αυτής προσφορά. Καθώς το αίτημά του δεν ικανοποιήθηκε, προχώρησε στην καταστροφή του γλυπτού.

Η είδηση έγινε αντικείμενο εκτεταμένων συζητήσεων στο διαδίκτυο. Το γεγονός ότι το πρόστιμο δεν αφορούσε τη γοργόνα αλλά την ελεύθερη κατασκήνωση δεν έγινε ευρύτερα γνωστό, και έτσι ο διάλογος άγγιξε κυρίως τα θέματα του δημόσιου χώρου, της ελευθερίας της καλλιτεχνικής έκφρασης και του ρόλου του κράτους: Πρέπει ο δημόσιος χώρος να ορίζεται με απόλυτο τρόπο από το κράτος; Έχουν δικαιώματα οι τοπικές κοινωνίες στη διαμόρφωσή του; Είναι ανεκτή η καλλιτεχνική έκφραση σε δημόσιους χώρους χωρίς άδεια; Και, εν τέλει: Ποιος, και σε ποιο βαθμό, ορίζει τον δημόσιο χώρο; Συνέχεια ανάγνωσης

Σημειώσεις για μια αριστερή κυβερνητική πολιτική

Standard

Στον καιρό των Μνημονίων: Η Αριστερά, η κυβέρνηση και το κίνημα-4

του Πολυμέρη Βόγλη

Sandro Chia, "Αμφιβάλλοντας για τα χρώματα και  τη μορφή"

Sandro Chia, «Αμφιβάλλοντας για τα χρώματα και τη μορφή»

1. Τα τελευταία χρόνια, τα Μνημόνια αποτέλεσαν «δομές καταστροφής» των πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Μετά το ΠΑΣΟΚ και τη Νέα Δημοκρατία, ήλθε η σειρά της Αριστεράς να υποστεί τις συνέπειες της βίαιης προσαρμογής στην «προκρούστεια κλίνη» των μνημονιακών μέτρων και των απαιτήσεων των δανειστών: απογοήτευση στην κοινωνική βάση, αντιδράσεις στελεχών, διάσπαση του κόμματος. Η διαδικασία αποδόμησης του πολιτικού συστήματος συνεχίζεται, καθώς νέα κόμματα δημιουργούνται, ετερόκλητες συμμαχίες συνάπτονται, νέες διαιρετικές τομές κατασκευάζονται. Το ένστικτο της πολιτικής επιβίωσης για την παραμονή στην εξουσία επιτάσσει κινήσεις τακτικής που δημιουργούν δυνατότητες πολιτικής κυριαρχίας σε ένα περιβάλλον μόνιμης και διαρκούς πολιτικής αστάθειας. Η προσήλωση στις κινήσεις τακτικής υποβαθμίζει και συσκοτίζει τη στρατηγική: ποιο είναι το όραμα, πώς θέλουμε να είναι η ελληνική κοινωνία σε λίγα χρόνια. Όσο ο στρατηγικός στόχος παραμένει ασαφής και νεφελώδης, τόσο πιο δυσδιάκριτες γίνονται οι διαφορές μεταξύ των κομμάτων. Συνέχεια ανάγνωσης

Από την υποταγή στη λογική στην αναζήτηση του διαφορετικού

Standard

Στον καιρό των Μνημονίων: Η Αριστερά, η κυβέρνηση και το κίνημα-3

του Νίκου Κατσιαούνη

Η κρίση που βιώνουμε σήμερα έχει καταστήσει πασιφανή την έκπτωση και την αδυναμία του κυρίαρχου πολιτικού συστήματος να δώσει απαντήσεις. Όλοι οι πολιτικοί σχηματισμοί του μεταπολιτευτικού συστήματος διαχείρισης όχι μόνο απέτυχαν να αποτελέσουν το άρμα για την έξοδο από την κρίση αλλά, αντίθετα, δείχνουν να συνθλίβονται όλο και περισσότερο μέσα στη μέγγενη που επιβάλλει η βαρβαρότητα του συστήματος. Ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε μια μεγάλη στροφή το 2012, τότε που με ρητό και ξεκάθαρο τρόπο προέβαλλε την αξίωση της εξουσίας και την επιδίωξη της διαχείρισης του κρατικού μηχανισμού. Αλλά ήταν τότε που ο ΣΥΡΙΖΑ άλλαξε τη ρητορική του και παραμέρισε τις όποιες αξιακές και σημασιολογικές προκείμενες συγκροτούσαν ένα ριζοσπαστικό φαντασιακό. Προσκολλήθηκε άκριτα στην έννοια της ανάπτυξης και της προόδου, σαν αυτές να ήταν άμοιρες του σημερινού αδιεξόδου, και εισήγαγε μεγάλο μέρος του κυρίαρχου λόγου στον δικό του. Χρησιμοποίησε, δηλαδή, τα εργαλεία του κυρίαρχου συστήματος με σκοπό να ανέβει στην εξουσία, αλλά αγνόησε ότι τα εργαλεία αυτά όχι μόνο έχουν καταστεί άνευ νοήματος (γιατί η κρίση απεκάλυψε τη γύμνια τους), αλλά επιπλέον επικίνδυνα για το κοινωνικό σύνολο. Κι αν αυτό έγινε στη βάση μιας στρατηγικής απεύθυνσης σε μια κοινωνία που στην πλειοψηφία της δεν είναι αριστερή ή κοινωνία «εξεγερμένων», παρ’ όλα αυτά η στρατηγική αυτή αποδείχθηκε καταστροφική για τον ΣΥΡΙΖΑ. Και για να το πούμε πιο απλά: Ο ΣΥΡΙΖΑ ήθελε να οικειοποιηθεί το κράτος, αλλά δεν αναρωτήθηκε ποτέ τι είδους κράτος είναι αυτό που αναλαμβάνει την παρούσα στιγμή.

Mario Comensoli - Μετάβαση

Mario Comensoli – Μετάβαση

Αυτή η μη αμφισβήτηση των κυρίαρχων σημασιών και η πρόσδεση σε αυτές δεν αποτελεί ίδιον του ΣΥΡΙΖΑ αλλά παθογένεια του ευρύτερου χώρου της Αριστεράς και όχι μόνο. Γενικά, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε κανένα ουσιαστικό σχέδιο διαχείρισης της σημερινής κατάστασης, όπως σχέδιο επίλυσης δεν υπάρχει ούτε από τους τωρινούς διαφωνούντες που δημιουργούν νέους σχηματισμούς και διασπάσεις στο εσωτερικό του. Περισσότερο φαντάζουν σαν προτάσεις προκειμένου να πειστούν οι ίδιοι για την ικανότητα διεξόδου, παρά ένα πραγματικό πολιτικό σχέδιο δημιουργίας μιας καινούργιας πραγματικότητας. Αυτό συμβαίνει γιατί σήμερα γίνεται έκδηλο ότι το κράτος, σε όποια πολιτική απόχρωση κι αν εμφανιστεί, δεν μπορεί να διαχειριστεί τους όρους της ζωής. Συνέχεια ανάγνωσης

Ένας άλλος ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι εφικτός

Standard

Στον καιρό των Μνημονίων: Η Αριστερά, η κυβέρνηση και το κίνημα-2

του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου

Τον Μάρτιο του 2013, η τότε τρικομματική συγκυβέρνηση Σαμαρά ψήφιζε το νομοσχέδιο «περί εξαρτησιογόνων ουσιών», που θα γλίτωνε από τη φυλακή χιλιάδες τοξικοεξαρτημένους. Ήταν το μόνο νομοθέτημα εκείνης της κυβέρνησης που υποστήριξε ποτέ ο ΣΥΡΙΖΑ, ενώ για τη ΔΗΜΑΡ, που το πιστωνόταν λόγω υπουργίας Ρουπακιώτη, ο νόμος αποκτούσε ισχυρό συμβολισμό: ήταν η «απόδειξη» ότι το Μνημόνιο δεν πρέπει να απολυτοποιείται ως διαχωριστική γραμμή — ότι η τότε «κυβερνώσα Αριστερά» μπορούσε να διασώσει κάποια ψήγματα αριστερής πολιτικής, στον βαθμό που υπήρχαν άνθρωποι με λογισμό και μ’ όνειρο να παλέψουν στα διάκενα των απαιτήσεων των δανειστών.

Nτάνιελ Εγκνέους, «Κοκκινοσκουφίτσα», 2014

Nτάνιελ Εγκνέους, «Κοκκινοσκουφίτσα», 2014

Δύο χρόνια μετά, η συζήτηση για την αντιμετώπιση του υπερπληθυσμού στις φυλακές αποκάλυπτε ότι το πράγμα ήταν πιο περίπλοκο: ότι, αφενός η τύφλωση της Δικαιοσύνης, αφετέρου η υποχρηματοδότηση θεραπευτικών προγραμμάτων και των συναφών δομών, είχαν ακυρώσει στην πράξη εκείνο το ελπιδοφόρο νομοθέτημα. Το κυριότερο: με όσα είχαν γίνει τη διετία 2012-2014, ούτε η ΔΗΜΑΡ, ούτε φυσικά η Ν.Δ. ή το ΠΑΣΟΚ είχαν διανοηθεί στα σοβαρά να ζητήσουν την ψήφο της ελληνικής κοινωνίας με βάση το δείγμα εκείνο της αριστερής «ρωγμής».

Φοβάμαι πως η ιστορία αυτή δεν απασχολεί όσες και όσους επιχειρηματολογούν στα σοβαρά ότι «δεν ήρθε το τέλος του κόσμου» με το τρίτο Μνημόνιο: ότι μπορεί η κυβέρνηση να εξαναγκάστηκε να ψηφίσει Μνημόνιο, μπορεί ο ΣΥΡΙΖΑ να αποδέχτηκε τον εκβιασμό ως πρόγραμμά του, μην κάνοντας καν το αποφασισμένο συνέδριό του — αλλά δυνατότητες ακόμα υπάρχουν, πρώτα απ’ όλα στον τομέα των δικαιωμάτων. Σα να μην μάθαμε τι σημαίνει για τη δημοκρατία η λιτότητα στην οικονομία. Σαν να είχε δικαιωθεί η Κεντροαριστερά, που από το 2010 διαχώριζε πλήρως στον λόγο της το Μνημόνιο από τα δικαιώματα, εγκαταλείποντας εντέλει και τα τελευταία. Και σα να μην ήταν ο αγώνας ενάντια στη λιτότητα αυτός που εξασφάλισε στον ΣΥΡΙΖΑ το πολιτικό κεφάλαιο για να πραγματώσει τομές στις φυλακές, την ιθαγένεια, το προσφυγικό. Συνέχεια ανάγνωσης