Από τον Ιανουάριο στον Σεπτέμβριο: Δύο εκλογές και ένα δημοψήφισμα

Standard

του Ηλία Τσαουσάκη

Για να κατανοήσουμε το εκλογικό αποτέλεσμα, χρειάζεται να μελετήσουμε προσεκτικά την προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση και να θυμηθούμε με ακρίβεια το επτάμηνο που μεσολάβησε, καθώς και τη μεγάλη κοινωνική επιρροή που κατέκτησε ο ΣΥΡΙΖΑ αυτό το διάστημα, τον πιο πυκνό, ίσως, πολιτικό χρόνο της μεταπολίτευσης. Βασικοί λόγοι της επιτυχίας του ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο ήταν η συσπείρωση μεγάλου μέρους του αντιμνημονιακού μετώπου που είχε δημιουργηθεί την περασμένη πενταετία, η απευθείας μετακίνηση ψηφοφόρων από τη ΝΔ προς τον ΣΥΡΙΖΑ, η ιδεολογική μετατόπιση της ΝΔ στα δεξιά της πολιτικής κλίμακας, καθώς και η χαμηλή αξιολόγηση της διακυβέρνησης Σαμαρά. Στις εκλογές εκείνες, έχουμε την καθολική επικράτηση της «ελπίδας έναντι του φόβου» με κύριο εκφραστή της τον Αλέξη Τσίπρα.

Τους πρώτους τουλάχιστον τέσσερις μήνες της διακυβέρνησης, το πολιτικό κλίμα χαρακτηρίστηκε δημοσκοπικά από την κυριαρχία του ΣΥΡΙΖΑ. Βασικά χαρακτηριστικά: καθολική αποδοχή του πρωθυπουργού, σημαντική μείωση των ποσοστών του Α. Σαμαρά με παράλληλη συρρίκνωση της ΝΔ, θετική εικόνα για το έργο της κυβέρνησης, καθώς και συντριπτική υπεροχή του ΣΥΡΙΖΑ στην πρόθεση ψήφου, στοιχείο που πιθανόν υποτιμήθηκε στη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου του Σεπτεμβρίου.

Η περίοδος του δημοψηφίσματος αποτελεί καθοριστική καμπή, στην επτάμηνη πορεία του ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία. Το εντυπωσιακό –και μη αναμενόμενο δημοσκοπικά– αποτέλεσμα του ΟΧΙ είχε ως άμεσες συνέπειες την περαιτέρω ισχυροποίηση του Α. Τσίπρα, την παραίτηση Σαμαρά και την άμεση αντικατάστασή του από τον Β. Μεϊμαράκη.

Η τελική διαπραγμάτευση, η συμφωνία, η ψήφισή της στη Βουλή, η στάση των βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ στις ψηφοφορίες συγκροτούν μια πυκνή πολιτικά περίοδο, με αλλεπάλληλα γεγονότα υψηλής έντασης. Κυρίαρχο όλων, η ψήφιση της συμφωνίας/μνημονίου, η οποία λειτούργησε σεισμικά στο κομματικό σύστημα. Οι έρευνες την τελευταία εβδομάδα του Ιουλίου αποτύπωναν ήδη την επιδείνωση του οικονομικού κλίματος, την αύξηση της ανησυχίας για το μέλλον, την αρνητική αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης, αλλά ακόμα τη θετική εικόνα για τον Πρωθυπουργό.

Η παραίτηση Τσίπρα στις 20 Αυγούστου σημαδεύεται από την αποχώρηση Λαφαζάνη και άλλων 24 βουλευτών και τη δημιουργία της Λαϊκής Ενότητας. Η συντριπτική πλειοψηφία των δημοσκοπήσεων κατέγραψε την αποσυσπείρωση του ΣΥΡΙΖΑ, την απότομη συσπείρωση της ΝΔ, την ανατροπή των μετακινήσεων ψηφοφόρων μεταξύ των δύο κομμάτων, καθώς και υψηλό βαθμό αδιευκρίνιστης ψήφου. Στα παραπάνω προστίθεται και ο παράγοντας της πιθανολογούμενης αποχής. Ο αντικομματισμός, η χαμηλή εμπιστοσύνη στα κόμματα, η γενικότερη απαξίωση της πολιτικής είναι συστατικά χαρακτηριστικά των χρόνων της κρίσης, που ενίσχυσαν τις εκτιμήσεις για υψηλή αποχή. Η ΝΔ ξεκίνησε αμέσως την προεκλογική εκστρατεία, με στόχο τη μέγιστη συσπείρωση των ψηφοφόρων της κεντροδεξιάς και τη γρήγορη επανατοποθέτησή της στον μεσαίο χώρο. Μια επιστροφή στις ρίζες του καραμανλισμού, που τονίστηκε συμβολικά σε όλη την προεκλογική περίοδο. Επέλεξε να «χτίσει» πάνω στο πρόσωπο του Β. Μεϊμαράκη, ενώ σχεδίασε μια ήπια και «ασφαλή» εκστρατεία, χωρίς φοβικά μηνύματα (σε εμφανή αντίθεση με τον Ιανουάριο), στηριζόμενη σε λέξεις όπως συναίνεση, σταθερότητα, συνεργασία, επιστροφή στην ομαλότητα. Παράλληλα, επικεντρώθηκε στην αποδόμηση του προσώπου του Α. Τσίπρα, χωρίς όμως τελικά να καταφέρει να διατυπώσει ένα συνολικό εναλλακτικό αφήγημα.

Ο ΣΥΡΙΖΑ έχτισε την προεκλογική του εκστρατεία του πάνω στον Αλέξη Τσίπρα στηριζόμενος σε δύο βασικούς άξονες: το δίπολο νέο ή παλιό, (Ξεμπερδεύουμε με το παλιό, κερδίζουμε το αύριο) και τη διλημματική επιλογή καταλληλότερου πρωθυπουργού (Στις 20 Σεπτέμβρη ψηφίζουμε Πρωθυπουργό). Παράλληλα, προσπάθησε να αφηγηθεί την επτάμηνη διακυβέρνηση και σημεία της διαπραγμάτευσης, χρησιμοποιώντας ισχυρούς συμβολισμούς.

Η καθαρή νίκη του ΣΥΡΙΖΑ διέψευσε τη συντριπτική πλειοψηφία των δημοσκοπήσεων. Σε μεγάλο βαθμό, οι κοινωνικές δυνάμεις που στήριξαν τον ΣΥΡΙΖΑ τον Ιανουάριο συνέχισαν να τον στηρίζουν και τον Σεπτέμβριο. Η διαρροή προς τα αριστερά και τη ΛΑΕ ήταν περιορισμένη, από τον ιστορικό πυρήνα και τη βάση του κόμματος. Η μεγάλη αποχή, που δεν επηρέασε μόνο τον ΣΥΡΙΖΑ αλλά και τη ΝΔ, ήταν η βαλβίδα εκτόνωσης της δυσαρέσκειας τόσο για την επτάμηνη διακυβέρνηση όσο και το τρίτο Μνημόνιο. Η αντιμνημονιακή ψήφος δεν διοχετεύτηκε μαζικά σε άλλους κομματικούς σχηματισμούς, καθώς δεν υπήρχε εναλλακτική αντιμνημονιακή κυβερνητική πρόταση, ούτε συγκροτημένη έκφραση διαμαρτυρίας. Ο απόηχος του δημοψηφίσματος, το Όχι, εκφράστηκε εν μέρει και στο προεκλογικό δίπολο του ΣΥΡΙΖΑ «νέο» vs «παλιό», που προσπάθησε να ανακαλέσει την απόρριψη του παλαιού πολιτικού προσωπικού. Η ΝΔ, παρά τη στρατηγική επανατοποθέτησης στον μεσαίο χώρο, δεν κατάφερε να βρει τις αναγκαίες κοινωνικές συμμαχίες διεύρυνσης της επιρροής της, παραμένοντας ουσιαστικά περιχαρακωμένη και μακριά από λαϊκά και μικροαστικά στρώματα.

Οι εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου, παρά τη μεγάλη ρευστότητα του πολιτικού σκηνικού, αποτελούν μια βασική αναπαραγωγή του Ιανουαρίου, τουλάχιστον ως προς τα ποσοστά των δυο μεγάλων κομμάτων και του κυβερνητικού σχηματισμού που ακολούθησε. Ωστόσο, οι πολιτικές και κοινωνικές διεργασίες της περιόδου ήταν, και είναι, εξόχως, σημαντικές. Αφαίρεσαν ένα σημαντικό χαρακτηριστικό του Ιανουαρίου: την ελπίδα. Θα ήταν στρατηγικό λάθος, για όλους, αν αγνοηθούν ή ερμηνευτούν ως ακινησία — ιδίως στο κομμάτι που αφορά τη συρρίκνωση του εκλογικού σώματος, την απαξίωση της εκλογικής διαδικασίας, την αμφισβήτηση του κομματικού συστήματος και, κυρίως, την κρίση εμπιστοσύνης στο πολιτικό σύστημα.

Ο Ηλίας Τσαουσάκης είναι πολιτικός επιστήμονας

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s